# زرجن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D8%AC%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زرجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AC%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زرجن

الزَّرَجُون: الماء الصافي يَسْتَنقِع في الجبل، عربي صحيح. والزَّرَجُون، بالتحريك: الكرْم؛ قال دُكَين بن رجاءٍ، وقيل هي لمنظور بن حَبَّة:
كأَنَّ، باليُرَنَّإِ المَعْلولِ،
ماءَ دَوالي زَرَجُونٍ ميلِ.
قال الأَصمعي: هي فارسية معرّبة أَي لون الذهب، وقيل: هو صبغ أَحمر؛ قاله الجَرْميُّ، وقيل: الزَّرَجون قُضْبان الكرم، بلغة أَهل الطائف وأَهل الغَوْر؛ قال الشاعر:
بُدِّلوا، من مَنابِتِ الشِّيحِ والإِذْ
خرِ، تِيناً ويانِعاً زَرَجُوناً
(* قوله «بدلوا من منابت إلخ» قال الصاغاني: يعني أنهم هاجروا إلى ريف الشام).
وقال أَبو حنيفة: الزَّرَجُون القضيب يغرس من قضبان الكرم؛ وأَنشد: إليك، أَميرَ المؤمنينَ، بَعَثْتُها
من الرَّمل تَنْوي مَنبتَ الزَّرَجونِ
يعني بمنبت الزَّرَجون الشأْم لأَنها أَكثر البلاد عنباً؛ كل ذلك عن أَبي حنيفة. والزَّرَجون: الخمر. قال السيرافي: هو فارسي معرّب، شبه لونها بلون الذهب لأَن زَرْ بالفارسية الذهب، وجُون اللَّون، وهم ما يعكسون المضاف والمضاف إليه عن وضع العرب؛ قال ابن سيده وقول الشاعر: هل تَعْرِفُ الدارَ لأُمِّ الخَزْرَجِ
منها، فَظَِلْتَ اليومَ كالمُزَرَّجِ
فإِنه أَراد الذي شَرِب الزَّرَجون، وهي الخمر، فاشتق من الزَرجون فعلاً، وكان قياسه على هذا أَن يقول كالمُزَرْجَنِ، من حيث كانت النون في زَرَجُون قياسها أَن تكون أَصلاً، لأَنها بإِزاء السين من قرَبوس، ولكن العرب إذا اشتقت من الأَعجمي خلطت فيه. وذكر الأَزهري في ترجمة زرج قال: الزَّرَجُون الخمر، ويقال: شجرتها. ابن شميل: الزَّرَجُون شجر العنب، كل شجرة زَرَجونة؛ قال شمر: أُراها فارسية معرّبة ذردقون، قال: وليست بمعروفة في أَسماء الخمر؛ غيره: زَرَكون
(* قوله «غيره زر كون» عبارة التهذيب: وقال
غيره. أي غير شمر، معربة زركون). فصيرت الكاف جيماً، يريدون لون الذهب.

### Türkçe

**الزَّرَجُون**: dağda birikip duran duru su; sahih Arapçadır.

Ve **الزَّرَجُون**, harekeli olarak: asma; Dükeyn b. Recâ dedi; ve (şiirin) Manzûr b. Habbe’ye ait olduğu da söylenmiştir:
Sanki, hastalıklı **اليُرَنَّإِ** ile,
**زَرَجُونٍ** asmasının salkımlarının suyu, eğik.

**الأَصمعي** dedi: O, Arapçalaştırılmış Farsçadır; yani altının rengi. Ve (başka bir görüşe göre): o kırmızı bir boyadır; bunu **الجَرْميُّ** söylemiştir. Ve (başka bir görüşe göre): **الزَّرَجون** asmanın çubuklarıdır; Tâif ehlinin ve **الغَوْر** ehlinin dilinde; şair dedi:
**الشِّيحِ** ve **الإِذْخرِ** bitkilerinin yetiştiği yerlerden,
incir ve olgun **زَرَجُوناً** ile değiştirildiler.
(* “**بدلوا من منابت إلخ**” sözü hakkında **الصاغاني** dedi: yani onlar Şam’ın kırsalına hicret ettiler).

Ve Ebû Hanîfe dedi: **الزَّرَجُون** asma çubuklarından dikilen çubuktur; ve (şu beyti) okudu:
Ey müminlerin emiri, onu sana gönderdim
kumdan; **الزَّرَجونِ**un yetiştiği yeri niyet ederek.
Yani **الزَّرَجون**un yetiştiği yer ile Şam’ı kasteder; çünkü o, ülkelerin en çok üzüm (olan)ıdır; bunların hepsi Ebû Hanîfe’dendir. Ve **الزَّرَجون**: şarap. **السيرافي** dedi: O, Arapçalaştırılmış Farsçadır; onun rengini altının rengine benzetti; çünkü Farsçada **زَرْ** altındır, ve **جُون** renktir; ve onlar, Arapların vaz‘ına aykırı olarak muzâf ile muzâfun ileyhi ters çevirirler. **ابن سيده** dedi; ve şairin sözü:
Ümmü’l-Hazrec’in evini tanıyor musun?
Ondan dolayı bugün **المُزَرَّجِ** gibi oldun.
Şüphesiz o, **الزَّرَجون** içen kimseyi kastetti; o da şaraptır; böylece **الزَرجون**dan bir fiil türetti. Ve bunun üzerine kıyası, **كالمُزَرْجَنِ** demesiydi; şu bakımdan ki **زَرَجُون**daki **النون**un kıyası asıl olmasıdır; çünkü o, **قرَبوس**taki **السين**in karşısındadır; fakat Araplar, yabancıdan türettiklerinde onda karıştırırlar. Ve **الأَزهري**, **زرج** maddesinin tercümesinde zikretti; dedi:
**الزَّرَجُون** şaraptır; ve “onun ağacı” denir. İbn Şümeyl: **الزَّرَجُون** üzüm ağacıdır; her ağaç bir **زَرَجونة**dır. Şemr dedi: Onu, Arapçalaştırılmış Farsça **ذردقون** görüyorum; dedi: ve o, şarap adlarında bilinen (bir şey) değildir. Başkası: **زَرَكون**
(* “**غيره زر كون**” sözü: **التهذيب**’in ibaresi: “Ve başkası dedi.” yani Şemr’den başkası; Arapçalaştırılmış **زركون**). Böylece **الكاف**ı **جيماً** yaptılar; altının rengini kastederler.
