# زرج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زرج

زرجه بالرمح  يزرجه زرجا:  زجه  . قال ابن دريد: وليس باللغة العالية.
  والزرج في بعض: جلبة الخيل وأصواتها  . ونص غير المصنف: الزرج: جلبة الخيل وأصواتها. قال الأزهري: ولا أعرفه.
  والزرجون، كقربوس  أي محركة  شجر العنب  بلغة الطائف؛ قاله النضر.  أو قضبانها  .
 والزرجون:  الخمرة  ، معرب زركون، أي لون الذهب؛ كذا في شفاء الغليل.
 والزرجون أيضا:  المطر الصافي المستنقع في الصخرة  .
  وذكره الجوهري  تبعا للأزهري في زرجن في النون، وسيأتي ذكره هناك مستوفي،  ووهم  في ذلك،  ألا ترى إلى قول الراجز:
  هل تعرف الدار لأم الخزرج
  منها فظلت اليوم كالمـزرج  أي كالنشوان  الذي أسكرته الخمرة، أي أحدثت فيه نشوة.
 قال شيخنا: ولا وهم فيه، بل هو الصواب، لأن النون فيه أصلية عند جماهير أئمة اللغة والتصريف، بدليل أن من لغاته زرجون، بالضم كعصفور، وفي هذه اللغة نونه كسين قربوس على أنه قد تبع الجوهري في النون، وأقره هناك بغير تنبيه على وهم ولا غيره، وقال جماعة: الحق هو صنيع الجوهري، لأنهم نصوا على أن هذا من خلط العربي في الاشتقاق من اللفظ العجمي، لكونه ليس من لغته. وقياسه: المزرجن، نبه عليه ابن جنى في المحتسب وابن السراج وغيرهما. وقالوا: إن العرب قد تتصرف في الألفاظ العجمية كتصرفها في العربية بالحذف وغيره. فالراجز توهم زيادة النون فعاملها معاملة الزائد فحذفها، ولا يكون ذلك دالا على زيادتها. انتهى بتصرف يسير.
 ومما يستدرك عليه: الزرجين: محلة كبيرة بمرو، منها رزين بن أبي رزين، عن عكرمة مولى ابن عباس، وعنه ابن المبارك.

### Türkçe

**زرجه**’yi mızrakla (dürttü/itti); onu **يزرجه** **زرجا** (yapar): **زجه**’dir. İbn Düreyd dedi: Bu, yüksek dilde değildir.
Ve **الزرج** bazı(larınca): atların gürültüsü ve sesleridir. Musannif olmayanın nassı: **الزرج**: atların gürültüsü ve sesleridir. Ezherî dedi: Onu bilmem.
Ve **الزرجون**, **قربوس** gibi, yani harekeli: Tâif diliyle üzüm ağacı; bunu Nadr söyledi. Yahut onun çubuklarıdır.
Ve **الزرجون**: şarap; **زركون**’dan muarrebdir; yani altının rengi; **شفاء الغليل**’de böyle(ce).
Ve **الزرجون** ayrıca: kayada birikmiş duru yağmur( suyu )dur.
Cevherî onu, **زرجن**’de **النون**’da Ezherî’ye tâbi olarak zikretti; onun zikri orada tam olarak gelecektir; ve bunda yanıldı; râcizin sözüne bakmaz mısın:
         **هل تعرف الدار لأم الخزرج**
         **منها فظلت اليوم كالمـزرج**
yani şarabın sarhoş ettiği sarhoş gibi; yani onda bir neş’e meydana getirdi.
Şeyhimiz dedi: Onda yanılma yoktur; bilakis o doğrudur; çünkü onda **النون** dil ve sarf imamlarının çoğunluğuna göre aslîdir; delil olarak, onun dillerinden biri **زرجون**’dur; **عصفور** gibi zamme ile; ve bu dilde onun **النون**’u, **قربوس**’un **سين**’i gibidir; şu da var ki Cevherî’ye **النون**’da tâbi olmuş ve onu orada, bir yanılmaya yahut başkasına dair uyarı olmaksızın onaylamıştır. Bir cemaat dedi: Hak, Cevherî’nin yaptığıdır; çünkü bunun, acemî lafızdan اشتقاق’ta Arabın karıştırmasından olduğunu, onun dilinden olmaması sebebiyle, açıkça söylediler. Onun kıyası: **المزرجن**’dir; İbn Cinnî **المحتسب**’de ve İbn Serrâc ve başkaları buna dikkat çekti. Ve dediler ki: Araplar, acemî lafızlarda, hazif ve başkasıyla, Arapçada tasarruf ettikleri gibi tasarruf edebilirler. Şu hâlde râciz, **النون**’un ziyade olduğunu vehmetti de onu ziyade muamelesiyle muamele etti ve onu hazfetti; bu ise onun ziyade oluşuna delâlet edici olmaz. Az bir tasarrufla bitti.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الزرجين**: Merv’de büyük bir mahalle; ondan, İbn Abbâs’ın mevlâsı İkrime’den, Ebû Rezin’in oğlu Rezin; ondan da İbnü’l-Mübârek.
