# زرح (ز-ر-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ر - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزَرْوَحُ: الأَكْمَةُ المنبسِطة، والجمع الزَراوِحُ. أبو عمرو: هي الرَوابي الصغار.

##### Türkçe

**الزَرْوَحُ**: yayvan tepe; çoğulu **الزَراوِحُ**. Ebû Amr: o, küçük tepeler(Dir).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ز ر
حزر ، حرز ، زحر ، زرح ، رزح : مستعملات .
زحر : قال الليث : زَحَرَ يَزْحَرُ زَحِيراً ، وهو إخراج النَّفَس بأَنِينٍ عند عمل أو شدة ، وكذلك التَّزَحّر ، ويقال للمرأة إذا ولدت ولداً زَحَرَتْ به وتَزَحَّرَت عَنْهُ ، وأنشد :
إني زعيم لك أن تَزحَّرِي
عن وَارِمِ الجبهة ضخم المَنْخَرِ
يوقال : هو يَتَزَحَّر بماله شُحّاً .
وقال ابن السّسكيت : يقال : أخذه الزَّحيرُ والزُّحَار ، ورجل زَحَّار . قال : وقال الفرَّاء : أنشدني بعض كلب :
وعند الفقر زَحَّاراً أُنَانَا
حزر : قال الليث الحَزَوَّرُ والجميع الحَزَاوِرَةُ .
وقال ابن السكيت : يقال للغلام إذا راهق ولم يدرك بعدُ حَزَوَّرٌ ، وإذا أدرك وَقَوِي واشتدَّ فهو حَزَوَّرٌ أيضاً ، وقال النابغة :
نزع الحَزَوَّرِ بالرِّشاءِ المُحْصَدِ
وقال أراد البالغ القَوِيَّ .
وقال أبو حاتم في ( الأضداد ) : الحَزَوَّرُ : الغلامُ إذا اشتد وقوي ، والحَزَوَّرُ : الضعيفُ من الرجال وأنشد :
وما أَنا إنْ دَافَعْتُ مِصْرَاعَ بَابِه
بذي صَوْلة فَانٍ ولا بِحَزَوّر
وقال آخر :
إنَّ أحَقَّ النَّاسِ بالمَنِيَّهْ
حَزَوَّرٌ لَيْسَت له ذُرِّيَّهْ
قال : أراد بالحَزَوَّر هاهنا رجلاً بالِغاً
ضَعِيفاً .
قال أحمد بن يحيى : قال سَلَمَة : قال الفراء ، قال : أخبرني الأرْمُ عن أبي عُبَيْدة ، وأبو نصر عن الأصمعي ، وابن الأعرابي عن المُفَضَّلُ قال : الحَزَوَّرُ عند العَرَب : الصَّغيرُ غَيرُ البَالغِ ، ومن العَرَب من يجعل الحَزَوَّر : البالغ القَوِيّ البدن الذي قد حمل السلاح . قلتُ : والقول هو هذا .
شَمِر عن أبي عمرو : الحَزْوَرُ : المكان الغَلِيظُ ، وأنشد :
في عَوْسَجِ الوَادِي ورَضْمِ الحَزْوَر
وقال عَبَّاسُ بن مِرْدَاسٍ :
وذابَ لُعَابُ الشَّمْس فيه وأُزِّرَتْ
بِهِ قامِسَاتٌ من رِعَانٍ وحَزْوَر
وقال الليث : الحَزْرُ : حَزْرُك عدد الشيء بالحَدْس ، تقول أنا أَحْزِرُ هذا الطعام كذا وكذا قفيزاً ، قال : والحَزْرُ : اللَّبنُ الحامض ، وقال الأصمعي : إذا اشتدَّت حُمُوضَة اللبن فهو حازر ، وقال ابن الأعرابي : هو حازر وحامزٌ بمعنى واحد .
ابن شميل عن المُنْتَجِع قال : الحازر : دقيق الشَّعِير وله ريح ليس بطيب .
الليث : الحَزْرَةُ : خِيَارُ المال ، وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه بعث مُصَدِّقاً فقال : ( لا تأخُذ من حَزَرَات أَنْفسِ الناس شيئاً ، خُذِ الشَّارِفَ والبَكْر ) .
وقال أبو عُبَيْد : الْحَزرَةُ : خِيَارُ المال : وأنشد :
الحَزَرَاتُ حَزَرَاتُ النّفْسِ
وأنشد شمر :
الحَزَرَاتُ حَزَرَاتُ القَلْبِ
اللُّبُنُ الغِزَار غيرُ اللُّجْبِ
حِقَاقُها الجِلادُ عند اللَّزْبِ
قال شمر : يقال : حَزَرات وحَزُرات .
وقال أبو سعيد : حَزَراتُ الأَمْوالِ : هي التي يَوَدُّها أَرْبَابُها ، وليس كل المال الحَزَرَة ، قال : وهي العلائق ، قال : وفي مثل للعرب :
واحَزْرَتِي وأبْتَغي النَّوافِلاَ
شَمِر عن أبي عُبَيدة قال : الحَزَرات : نُقَاوَةُ المالِ : الذكر والأُنْثَى سواء ، يقال : هي حَزْرَةُ مالِهِ وهي حَزْرَةُ قلبه ، وأنشد شمر :
نُدَافِعُ عنهم كلَّ يَوْم كَرِيهَةٍ
ونَبْذُلُ حَزْراتِ النُّفُوسِ ونَصْبِرُ
وقيل لخيار المال حَزْرة ، لأن صاحِبها يَحْزُرها في نفسه كلما رآها ، ومن أمثال العرب ( عَدَا القَارِصُ فَحَزَر ) يُضْرَبُ للأمْرِ إذا بَلَغَ غايَتَه وأَفْعَمَ .
وَوَجْهٌ حازِرٌ : عَابِسٌ باسِرٌ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الحَزْرَةُ : النَّبِقَةُ المُرَّة ، وتُصَغَّر حُزَيْرَة .
رزح : الليث : رزح البَعيرُ رُزُوحاً إذا أَعْيَا فقَامَ . بَعيرٌ رازح وإبِلٌ رَزْحَى : وإبِلٌ مَرَازيحُ ، وبَعير مِرْزَاحٌ كذلك .
والمِرْزِيحُ : الصوتُ ، وأنشد :
ذَرْ ذَا ولكن تَبَصَّر هل تَرى ظُعُناً
تُحْدَى لساقتِها بالدَّوِّ مِرْزِيحُ
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الرَّازحُ : البعير
الذي لا يَتَحَرّك هُزَالاً ، وهو الرازم أيضاً . غيره : وقد رَزَحَ يَرزَحُ رُزوحاً ورَزاحاً .
النضر عن الطائفي قال : المِرْزَحَةُ : خَشبةٌ يُرْفعُ بها العِنَبُ إذا سقط بعضُه على بعض .
والمِرْزَحُ : ما اطمأنَّ من الأرض .
قال الطِّرِمَّاح :
كأن الدُّجَى دونَ البلادِ مُوَكَّلٌ
ببَمَ بِجَنْبَيْ كلِّ عِلْوٍ ومِرْزَحِ
قال أبو بكر الأنباري : رزَح فلان معناه ضَعُفَ وذهب ما في يده ، وأصلُه من رَزاحِ الإبِل إذا ضَعُفَت ولَصِقَت بالأرض فلم يكن بها نُهوض . وقيل : رَزَح ، أُخِذَ من المَرْزَح ، وهو المطمَئِنُّ من الأرضِ ، كأنه ضَعُف عن الارتقاء إلى ما عَلاَ منها .
زرح : أهمله الليث : وقال شمر : الزَّرَاوِحُ : الرَّوابي الصغار ، واحدها زَرْوَح . قال : وقال ابن شميل : الزّرارِحُ من التلال : مُنبسِط من التلال لا يُمسِك الماءَ رَأْسُه صَفَاة وقال ذو الرُّمَّة :
وتَرْجافُ أَلْحِيْهَا إذا ما تَنَصَّبَتْ
على رافع الآلِ التِّلاَلُ الزَّراوحُ
قال : والحَزَاوِرُ مثلها واحدها حَزْورَةٌ ، قال : والمِزْرَحُ : المُتَطَأْطِىءُ من الأرض .
ثعلب عن ابن الأعرابي . قال : الزُّرَاحُ : النَّشِيطُو الحركات .
حرز : قال الليث : الحِرْزُ : ما أَحْرَزَك من موضعٍ وغير ذلك . تقول : هو في حِرْزٍ لا يُوصَلُ إليه ، واحترزتُ أنا من فلان أي جعَلْتُ نفسي في حِرزٍ ومكان حَريز ، وقد حَرُزَ حَرازةً وحَرَزاً .
قال : والحَرَزُ هو الخَطَر وهو الجَوْزُ المحكوك يَلْعَبُ به الصَّبيُّ ، والجميع الأحْرازُ والأخْطَار .
وقال أبو عَمْرو في ( نوادره ) : الحَرائِزُ من الإبل : التي لا تُبَاعُ نَفَاسَةً بها .
وقال الشَّمَّاخُ :
يُبَاعُ إذا بِيعَ التِّلاَدُ الحرائز
ومن أمثالهم : ( لا حَرِيزَ من بَيْع ) أي أعطيتَنِي ثَمَناً أرضاه لم أَمْتنِع من بيعه .
وقال الراجز يصف فحلاً :
يَهْدِرُ في عَقَائلٍ حَرائِزِ
في مثل صُفْنِ الأَدَمِ المخَارِزِ
ومن الأسماءَ حَرَّازٌ ومُحْرِزٌ وحَريزٌ .
رحز : مهمل .

##### Türkçe

ح ز ر
**حزر** ، **حرز** ، **زحر** ، **زرح** ، **رزح** : kullanılagelenlerdir.

**زحر** : Leys dedi: **زَحَرَ** **يَزْحَرُ** **زَحِيراً**; o, bir iş veya şiddet esnasında inleme ile nefesi çıkarmaktır; **التَّزَحّر** de böyledir. Kadına, bir çocuk doğurduğunda: onunla **زَحَرَتْ** ve ondan **تَزَحَّرَت** denir. Şu beyit okunmuştur:
İnni zaʿîm(un) leke en **تَزحَّرِي**
ʿan vârim(i)l-cebheti ḍaḫmi’l-manḫari
Ve denilir: O, malıyla cimrilik olarak **يَتَزَحَّر**.
İbnü’s-Sikkît dedi: Denilir: Onu **الزَّحيرُ** ve **الزُّحَار** aldı; ve **زَحَّار** adam. Dedi: Ferrâ dedi: Bana Kelb’den biri şu beyti okuttu:
Ve ʿinde’l-faqri **زَحَّاراً** unânâ

**حزر** : Leys dedi: **الحَزَوَّرُ**; çoğulu **الحَزَاوِرَةُ**.
İbnü’s-Sikkît dedi: Oğlana, ergenliğe yaklaştığında ve henüz erişmediğinde **حَزَوَّرٌ** denir; erişip kuvvetlenip şiddetlendiğinde de o **حَزَوَّرٌ**dur. Nâbiga dedi:
nezaʿa **الحَزَوَّرِ** bi’r-rişâ’i’l-muḥṣadi
Ve dedi: kuvvetli bâliğı kastetti.
Ebû Hâtim (الأضداد)’da dedi: **الحَزَوَّرُ**: oğlan, şiddetlenip kuvvetlendiğinde; ve **الحَزَوَّرُ**: erkeklerden zayıf olan. Şu beyit okunmuştur:
ve mâ ene in dâfaʿtu miṣrâʿa bâbihi
bi-ḏî ṣavlatin fânin velâ bi-**حَزَوّر**
Bir başkası dedi:
inne eḥaqqa’n-nâsi bi’l-meniyyeh
**حَزَوَّرٌ** leyset lehu ḏurriyyeh
Dedi: Burada **الحَزَوَّر** ile, bâliğ zayıf bir adamı kastetti.
Ahmed b. Yahyâ dedi: Seleme dedi: Ferrâ dedi; dedi: Bana el-Arm, Ebû ʿUbeyde’den haber verdi; ve Ebû Nasr, Asmaʿî’den; ve İbnü’l-Aʿrâbî, Mufaḍḍal’dan dedi: **الحَزَوَّرُ** Araplar katında: bâliğ olmayan küçük; Araplardan kimi de **الحَزَوَّر**u: silah taşımış olan, beden bakımından bâliğ kuvvetli kimse yapar. Dedim: söz işte budur.
Şemmir, Ebû ʿAmr’dan: **الحَزْوَرُ**: kalın (sert) yer. Şu beyit okunmuştur:
fî ʿavseci’l-vâdî ve raḍmi’l-**حَزْوَر**
Abbâs b. Mirdâs dedi:
ve ḏâbe luʿâbu’ş-şemsi fîhi ve uzzirat
bihi qâmisâtun min riʿânin ve **حَزْوَر**
Leys dedi: **الحَزْرُ**: senin bir şeyin sayısını tahmin ile takdir etmendir; dersin: Ben bu yiyeceği şu kadar ve şu kadar kafîz olarak **أَحْزِرُ**. Dedi: **الحَزْرُ**: ekşi süt. Asmaʿî dedi: Sütün ekşiliği şiddetlendiğinde o **حازر**dır. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: O **حازر** ve **حامزٌ**dur; tek bir mânâdadır.
İbn Şümeyl, el-Munteciʿ’den: **الحازر**: arpa unu; onda hoş olmayan bir koku vardır.
Leys: **الحَزْرَةُ**: malın seçkini. Nebî’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu: bir zekât tahsildarı gönderdi de dedi ki: “İnsanların nefislerinin **حَزَرَات**ından hiçbir şey alma; **الشَّارِفَ**i ve **البَكْر**i al.”
Ebû ʿUbeyd dedi: **الْحَزرَةُ**: malın seçkini. Şu beyit okunmuştur:
**الحَزَرَاتُ** **حَزَرَاتُ** النّفْسِ
Şemmir okuttu:
**الحَزَرَاتُ** **حَزَرَاتُ** القَلْبِ
اللُّبُنُ الغِزَار غيرُ اللُّجْبِ
حِقَاقُها الجِلادُ عند اللَّزْبِ
Şemmir dedi: **حَزَرات** ve **حَزُرات** denir.
Ebû Saʿîd dedi: **حَزَراتُ الأَمْوالِ**: sahiplerinin arzuladığı şeylerdir; her mal **الحَزَرَة** değildir. Dedi: onlar **العلائق**tir. Dedi: Arapların bir meselinde:
vâ **واحَزْرَتِي** ve ebteġî’n-nevâfilâ
Şemmir, Ebû ʿUbeyde’den dedi: **الحَزَرات**: malın arıtılmışı (safı); erkek ve dişi eşittir. Denilir: O, onun malının **حَزْرَةُ**sidir; ve o, onun kalbinin **حَزْرَةُ**sidir. Şemmir şu beyti okudu:
nudâfiʿu ʿanhum kulle yevm kerîheten
ve nebḏulu **حَزْراتِ** النُّفُوسِ ve naṣbiru
Ve denildi: malın seçkinine **حَزْرة**; çünkü sahibi onu her gördüğünde nefsinde **يَحْزُرها** (tahmin eder/hesaplar). Arapların mesellerinden: (**عَدَا القَارِصُ فَحَزَر**) iş, nihayetine ulaşıp şiddetlendiğinde darb-ı mesel yapılır.
Ve **وَوَجْهٌ حازِرٌ**: çatık, asık.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الحَزْرَةُ**: acı **النَّبِقَةُ**; küçültmesi **حُزَيْرَة** yapılır.

**رزح** : Leys: **رزح** deve **رُزُوحاً**; yorulup da kalktığında. **رازح** deve ve **رَزْحَى** develer; ve **مَرَازيحُ** develer; ve **مِرْزَاحٌ** deve de böyledir.
Ve **المِرْزِيحُ**: sestir. Şu beyit okunmuştur:
ḏar ḏâ velâkin tebaṣṣar hel terâ ẓuʿunan
tuḥdâ li-sâqatihâ bi’d-devvi **مِرْزِيحُ**
Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: **الرَّازحُ**: zayıflıktan hareket etmeyen deve; o **الرازم** da olur. Başkası: ve **رَزَحَ** **يَرزَحُ** **رُزوحاً** ve **رَزاحاً**.
Nadr, Tâifî’den dedi: **المِرْزَحَةُ**: üzümün bir kısmı bir kısmının üstüne düştüğünde onunla üzümün kaldırıldığı bir tahta parçası.
Ve **المِرْزَحُ**: yerden alçalmış (çukurlaşmış) olan şey.
Tırimmâh dedi:
keenne’d-ducâ dûne’l-bilâdi muvekkelun
bibemâ bi-cenbey kulli ʿilvin ve **مِرْزَحِ**
Ebû Bekr el-Enbârî dedi: **رزَح** falan; mânâsı: zayıfladı ve elindeki şey gitti. Aslı, develerin **رَزاح**ından: zayıfladıklarında yere yapışıp onlarda kalkış olmadığında. Ve denildi: **رَزَح**; **المَرْزَح**tan alınmıştır; o, yerin alçak olanıdır; sanki onun yüksek olanına yükselmekten zayıf kaldı.

**زرح** : Leys onu ihmal etti. Şemmir dedi: **الزَّرَاوِحُ**: küçük tepeler; tekili **زَرْوَح**. Dedi: İbn Şümeyl dedi: tepelerden **الزّرارِحُ**: tepelerden yayvan olan; başı düz kaya olup su tutmayan. Zü’r-Rumme dedi:
ve tercâfu elḥîhâ iḏâ mâ tenaṣṣabet
ʿalâ râfiʿi’l-âli’t-tilâlu **الزَّراوحُ**
Dedi: **الحَزَاوِرُ** da onun gibidir; tekili **حَزْورَةٌ**. Dedi: **والمِزْرَحُ**: yerden alçak olan.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: Dedi: **الزُّرَاحُ**: hareketleri çevik olan.

**حرز** : Leys dedi: **الحِرْزُ**: seni bir yerden ve başkasından koruyan şey. Dersin: O, kendisine ulaşılamayan bir **حِرْزٍ**dedir. Ve ben falandan **احترزتُ**; yani kendimi bir **حِرزٍ**e ve bir yere koydum. Ve yer **حَريز**; ve **حَرُزَ** **حَرازةً** ve **حَرَزاً**.
Dedi: **الحَرَزُ**: tehlikedir; ve o, çocukların oynadığı, oyulmuş cevizdir; çoğulu **الأحْرازُ** ve **الأخْطَار**.
Ebû ʿAmr (نوادره)’de dedi: develerden **الحَرائِزُ**: kıymetlilik sebebiyle satılmayanlar.
Şemmâh dedi:
yubâʿu iḏâ bîʿa’t-tilâdu’l-**حرائز**
Mesellerinden: (**لا حَرِيزَ من بَيْع**) yani: bana razı olacağım bir bedel verdin; onu satmaktan kaçınmam.
Râciz, bir aygırı vasfederek dedi:
yehdiru fî ʿaqâ’ilin **حَرائِزِ**
fî miṯli ṣufni’l-edemi’l-meḫârizi
İsimlerden: **حَرَّازٌ** ve **مُحْرِزٌ** ve **حَريزٌ**.

**رحز** : ihmal edilmiş.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والراء وما يثلثهما)
(زرع) الزاء والراء والعين أصلٌ يدلُّ على تنمية الشيء. فالزّرع معروف، ومكانه المُزْدَرَع. وقال الخليل: أصل الزّرع التنمية. وكان بعضهم يقولُ: الزَّرع طرح البَذْر في الأرض. والزَّرْع اسمٌ لِمَا نبت. والأصل في ذلك كلّه واحد. وزارِع: كلبٌ.‏
(زرف) الزاء والراء والفاء أصلٌ يدلُّ على سعيٍ وحركة. فالزَّرُوف: النَّاقة الواسعة الخَطو الطويلةُ الرِّجْلين. ويقال: زَرَف، إذا قَفَزَ. ويقال زَرَفْت الرّجلَ عن نفسي إذا نحّيتَه. ومن الباب: الزَّرافات: الجماعات وهي لا تكون كذا إلا إذا تجمّعت لسعيٍ في أمر. ويقال زَرَافَّة، مثقّلة الفاء، وكان الحجّاج يقول: "إيّايَ وهذه الزّرَافات". يريد المتجمّعين المضطربين لفتنةٍ وما أشبهها. ومن الباب زَرِف الجُرح، إذا انتقض بعد البُرْء.‏
(زرم) الزاء والراء والميم أصلٌ يدلُّ على انقطاع وقلّة. يقال زَرِم الدمعُ، إذا انقطَع؛ وكذلك كلُّ شيء. ومن ذلك حديث النبي صلى الله عليه وآله وسلم حين بال عليه الحسَنُ عليه السلام فقال: "لا تُزْرِمُوا ابني" يقول: لا تَقطَعوا بولَه. زَرِمَ البولُ نفسُه، إذا انقطع. قال:‏
أو كماء المثمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِمَ الدّمعِ لا يؤوبُ نَزُورا(1)‏
ويقال إنَّ الزَّرِم البخيل. وهو من ذاك.[و] يقال زَرِمَ الكلب، إذا يبس جَعْرُهُ في دُبُرِه.‏
(زرب) الزاء والراء والباء أصلٌ يدلُّ على بعض المأْوَى. فالزَّرْب زَرب الغنم، وهي حظيرتها. ويقال الزَّرِيبة الزُّبْية. والزَّريبة: قُتْرَة الصائد.‏
(زرد) الزاء والراء والدال حرف واحد، وهو يدلُّ على الابتلاع، والزّاء فيه مبدلةٌ من سين. يقال ازدَرَدَ اللقمة يَزْدَرِدها(2). وممكنٌ أن يكون الزَّرَد من هذا، على أن أصله السين، ومعنى الزّرَّاد السَّرَّاد.‏
(زرح) الزاء والراء والحاء كلمة واحدة. فالزّراوِح: الرَّوابي الصِّغار(3).‏
(زري) الزاء والراء والحرف المعتل يدلُّ على احتقارِ الشيء والتّهاون به. يقال زَرَيْت عليه، إذا عِبْتَ عليه. وأَزْريْتَ به: قصَّرت به.‏
---------------------
(1) البيت لعدي بن زبد كما في اللسان (زرم) وقد سبق في (ثمد، جم).‏
(2) بعدها في الأصل: "وزرد يزدردها" وهو كلام مقحم.‏
3)) واحدها "زروح" بفتح الزاي وسكون الراء.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** و**الراء** وما يثلثهما)
(**زرع**) **الزاء** ve**الراء** ve**العين**; bir asıldır, şeyin büyütülmesine delâlet eder. Şu hâlde **الزّرع** bilinir; ve onun yeri **المُزْدَرَع**’dır. **الخليل** dedi: **الزّرع**’ın aslı büyütmedir. Ve bazısı derdi: **الزَّرع** toprağa **البَذْر** atmadır. Ve **الزَّرْع** biten şeye isimdir. Ve bunun hepsinde asıl birdir. Ve **زارِع**: bir köpektir.‏
(**زرف**) **الزاء** ve**الراء** ve**الفاء**; bir asıldır, bir çabaya ve harekete delâlet eder. Şu hâlde **الزَّرُوف**: adımı geniş, iki bacağı uzun dişi devedir. Ve denir: **زَرَف**; sıçradığı zaman. Ve denir: **زَرَفْت** **الرّجلَ**’i kendimden, onu uzaklaştırdığım zaman. Ve bâbdandır: **الزَّرافات**; cemaatlerdir; ve bir işte çaba için toplandıkları zaman ancak böyle olurlar. Ve denir **زَرَافَّة**; **الفاء**’ı şeddeli. Ve **الحجّاج** derdi: "Benden uzak durun ve şu **الزّرَافات**’tan." Fitne ve benzeri için toplanmış çalkantılı kimseleri kasteder. Ve bâbdandır: **زَرِف** **الجُرح**; iyileşmeden sonra bozulduğu zaman.‏
(**زرم**) **الزاء** ve**الراء** ve**الميم**; bir asıldır, kesilmeye ve azlığa delâlet eder. Denir: **زَرِم** **الدمعُ**; kesildiği zaman; ve bunun gibi her şey. Ve ondandır: Nebî’nin صلى الله عليه وآله وسلم hadisi; **الحسَنُ** عليه السلام onun üzerine bevlettiği vakit şöyle dedi: "Oğlumu **تُزْرِمُوا** etmeyin"; yani: onun bev­lini kesmeyin. **زَرِمَ** **البولُ** bizzat; kesildiği zaman. Dedi ki:‏
أو كماء المثمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِمَ الدّمعِ لا يؤوبُ نَزُورا(1)‏
Ve denir ki: **الزَّرِم** cimridir. Ve o, şundandır. [Ve] denir: **زَرِمَ** **الكلب**; dışkısı anüsünde kuruduğu zaman.‏
(**زرب**) **الزاء** ve**الراء** ve**الباء**; bir asıldır, barınağın bir kısmına delâlet eder. Şu hâlde **الزَّرْب**: koyunun **زَرب**’ıdır; ve o, onun ağılıdır. Ve denir **الزَّرِيبة**: **الزُّبْية**. Ve **الزَّريبة**: avcının ağıdır.‏
(**زرد**) **الزاء** ve**الراء** ve**الدال** bir tek harftir; ve o, yutmaya delâlet eder; ve onda **الزّاء**, **سين**’den değiştirilmiştir. Denir: **ازدَرَدَ** lokmayı, onu **يَزْدَرِدها**(2). Ve mümkündür ki **الزَّرَد** bundan olsun; şu şartla ki aslı **السين**’dir; ve **الزّرَّاد**’ın mânâsı **السَّرَّاد**’dır.‏
(**زرح**) **الزاء** ve**الراء** ve**الحاء** bir tek kelimedir. Şu hâlde **الزّراوِح**: küçük tepeler(3)’dir.‏
(**زري**) **الزاء** ve**الراء** ve illetli harf; şeyin küçümsenmesine ve onu hafife almaya delâlet eder. Denir: **زَرَيْت** onun üzerine; ona ayıpladığın zaman. Ve **أَزْريْتَ** onunla: onu eksik bıraktın.‏
---------------------
(1) Beyit, **عدي بن زبد**’indir; **اللسان**’da (**زرم**)’da olduğu üzere; ve daha önce (**ثمد**، **جم**)’de geçti.‏
(2) Bunun ardından asılda: "**وزرد يزدردها**" vardır; ve o, araya sokulmuş sözdür.‏
3)) Tekili "**زروح**"tur; **الزاي**’ı fethalı ve **الراء**’ı sâkin olarak.‏

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

زَرَحَه بالرُّمحِ: شَجَّه؛ قال ابن دُرَيْد: ليس بِثَبَتٍ. والزَّرْوَحُ: الرابية الصغيرة؛ وقيل: الأَكَمَةُ المنبسِطةُ، والجمع الزَّراوِحُ؛ ابن شميل: الزَّراوِحُ من التِّلال منبسِطٌ لا يُمْسِكُ الماءَ، رأْسُهُ صَفاةٌ؛ قال ذو الرمة:
وتَرْجاف أَلْحِيها، إِذا ما تَنَصَّبَتْ،
(* هكذا في الأصل.)
على رافِعِ الآلِ، التِّلالُ الزَّراوِحُ
قال: والحَزاوِرُ مثلها، وسيأْتي ذكره.
الأَزهري: ابن الأَعرابي: الزُّرَّاحُ النَّشِيطُو الحركات. والزَّرْوَحَةُ: مثل السَّرْوَعةِ يكون من الرَّمَل وغيره.

##### Türkçe

**زَرَحَه بالرُّمحِ**: onu mızrakla yardı; İbn Düreyd dedi ki: sabit değildir.

**والزَّرْوَحُ**: küçük tepe; ve denildi ki: yayvan tümsek; çoğulu **الزَّراوِحُ**; İbn Şümeyl: **الزَّراوِحُ** tepelerden yayvandır, suyu tutmaz; başı düz kaya(dır); Zü’r-Rumme dedi ki:
وتَرْجاف أَلْحِيها، إِذا ما تَنَصَّبَتْ،
(* asılda böyledir.)
على رافِعِ الآلِ، التِّلالُ الزَّراوِحُ
Dedi ki: **والحَزاوِرُ** onun gibidir, ve zikri gelecektir.

el-Ezherî: İbnü’l-A‘râbî: **الزُّرَّاحُ** hareketleri canlı olan(dır).

**والزَّرْوَحَةُ**: **السَّرْوَعةِ** gibidir; kumdan ve başkasından olur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زرحه  بالرمح  كمنعه: شجه  . قال ابن دريد: ليس بثبت. زرح  كفرح: زال من مكان إلى آخر  .  والزروح، كجعفر: الرابية الصغيرة، أو الأكمة المنبسطة، أو رابية من رمل معوج، كالزروحة، بهاء  ، مثل السروعة يكون من الرمل وغيره.  ج زراوح  . وقال ابن شميل: الزراوح من التلال: منبسط لا يمسك الماء، رأسه صفاة. قال ذو الرمة:
  على رافع الآل التلال الزراوح قال: والحزاور، مثلها، وسيأتي ذكره.  والمزرح كمسكن: المتطأطئ من الأرض  .  والزراح، كرمان: النشيطو الحركات  رواه الأزهري عن ابن الأعرابي.

##### Türkçe

**زرحه** mızrakla, **منعه** gibi: onu yardı. İbn Düreyd dedi: sabit değildir. **زرح** **فرح** gibi: bir yerden başka bir yere zail oldu (yer değiştirdi).

Ve **الزروح**; **جعفر** gibi: küçük rabiye; yahut yayvan tümsek; yahut eğri kumdan bir rabiye; **الزروحة** gibi, **هاء** ile; **السروعة** gibi, kumdan ve başkasından olur. Çoğulu: **زراوح**.

İbn Şümeyl dedi: tepelerden **الزراوح**: yayvandır, suyu tutmaz; başı düz kayadır. Zü’r-Rumme dedi:
  serabın yükselteni üzerinde, yayvan tepeler **الزراوح**

Dedi ki: ve **الحزاور** da, onun gibidir; zikri gelecektir.

Ve **المزرح**; **مسكن** gibi: yerden alçak (çökük) olan.

Ve **الزراح**; **رمان** gibi: hareketleri canlı olan(lar); Ezherî bunu İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَرَحَ
زَرَحَ A ( n. ac. زَرْح 1 ),
a.  Shattered a limb of.

زَرِحَ
زَرِحَ A ( n. ac. زَرَح 4 ),
a.  Removed from one place to another.

##### Türkçe

زَرَحَ
**زَرَحَ** A (n. ac. **زَرْح** 1),
a. Bir uzvu parçaladı.

زَرِحَ
**زَرِحَ** A (n. ac. **زَرَح** 4),
a. Bir yerden başka bir yere kaldırdı.
