# زرد (ز-ر-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ر - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والدال والراء معهما
ز ر د، د ر ز مستعملان
زرد:
الزَّرَدُ: حِلَقٌ يُتَّخذُ منها المِغْفَر، ومنه الزّرّاد وهو صانعه.
والزَّرْدُ: الابتلاع. ازدرد الطّعام. والزَّرْدُ الخَنْق.
درز:
الدَّرز: دَرْز الثَّوْب ونحوه، وهو معرّب، وجمعُه: الدّروز.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**الدال** و**الراء** معهما
**ز ر د**، **د ر ز** مستعملان

**زرد**:
**الزَّرَدُ**: **حِلَقٌ**; ondan **المِغْفَر** yapılır; ondan da **الزّرّاد** (yani onun yapımcısı)dır.
**والزَّرْدُ**: yutma. **ازدرد الطّعام**. **والزَّرْدُ** boğma(boğulma)dır.

**درز**:
**الدَّرز**: **دَرْز الثَّوْب** ve benzeri; o, Arapçalaştırılmıştır; onun çoğulu: **الدّروز**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

زَرِدَ اللقمة بالكسر يَزْرَدُها زَرْداً، أي بلعها. والازْدِرادُ: الابتلاع. والمَزْرَدُ: بالفتح: الحلْق. والزِرادُ: خيطٌ يُخْنقُ به البعير لئلا يَدْسَعَ بِجِرَّتِهِ فيملأ راكبَهُ. تقول: زرَدَهُ بالفتح، يَزْرُدُهُ زَرْداً، إذا خنقه. والحلْقُ مَزْرودٌ. والزَرْدُ مثل السَرْدِ، وهو تداخل حَلَقِ الدِرْعِ بعضها في بعض. والزَرَدُ بالتحريك: الدرعُ المَزْرودَةُ والزَرَّادُ صانعها.

##### Türkçe

**زَرِدَ** lokmayı kesre ile **يَزْرَدُها** **زَرْداً**; yani onu yuttu. Ve **الازْدِرادُ**: yutma. Ve **المَزْرَدُ**: fetha ile: boğaz. Ve **الزِرادُ**: deveye, gevişini geri çıkarıp binicisini doldurmasın diye onunla boğulan bir ip. Dersin ki: onu fetha ile **زرَدَهُ**; **يَزْرُدُهُ** **زَرْداً**, onu boğduğu zaman. Ve boğaz **مَزْرودٌ**dur. Ve **الزَرْدُ**, **السَرْدِ** gibidir; o, zırhın halkalarının bazısının bazısının içine girmesidir. Ve **الزَرَدُ** hareke ile: **المَزْرودَةُ** zırhtır; ve **الزَرَّادُ** onun yapımcısıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز د ر
زرد ، درز ، دزر ، زدر : مستعملة .
زرد : قال الليث : الزَّرد : حِلَقُ الدِّرع والمِغْفر .
سلمة عن الفراء : الزَّرْدةُ : حلقة الدِّرع ، والسَّرْد : ثقبها .
أبو عبيد عن الكسائي : سرطت الطعام وزردته ، وازدردته . ازْرُده زَرداً وازدرده ازدراداً .
وقال غيره : يقال لفَلْهم المرأة : الزَّردان ، وله معنيان : أحدهما أنه ضِيق الخاتم ، يَزْرُد الأيْرَ إذا أولجه أي يخنُقُه ، ويقال : زرَد فلانٌ فلاناً يَزْرُدُه زرْداً : إذا خنقه . والمعنى الثاني : أنه سُمِّي زرداناً لازدراده الذَّكر إذا أُولج فيه .
وقالت خَلِعَةٌ من نساء العرب إنَّ هَنى لزرَدان مُعتدل .
وقال بعضهم : سمّيَ الفلْهم زرداناً لأنه يزدرد الذكَر ، أي : يخنقه لضيقه .
يقال : زَرَدت فلاناً أزدرده : إذا خنقته فهو مزرود . كأنك خنقت مُزْدَرَدَه ، وهو حَلقهُ .
درز : قال الليث : الدَّرْزُ : دَرْزُ الثّوب ونحوه ، وهو معرب ، والجميعُ الدُّروز .
رَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : الدَّرْز : نعيمُ الدّنيا ولذاتُها ، ويقال للدنيا : أمُّ دَرْز .
قال : ودَرِزَ الرجلُ وذَرِزَ بالدال والذال إذا تمكَّنَ من نعيم الدنيا .
قال : والعربُ تقول للدَّعِيّ : هو ابن دَرْزة وابنُ تُرْنى ، وذلك إذا كان ابن أَمَةٍ تُساعِي فجاءت به من المُساعاة ، ولا يُعرَف له أب .
ويقال : هؤلاء أولادُ دَرْزة . وأولادُ فَرْتَنَى للسفِلة والسُّقاط ، قاله المبرد .
دزر : أهمَلَه الليث .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الدَّزْرُ : الدفع ، يقال : دَزَره ودَسَرَه ودَفَعه بمعنًى واحد .
زدر : قرأ بعضُهم : ( يومئذٍ يَزْدُرُ الناسُ أشتاتاً ) ، وسائرُ القراء قرأوا : ( لَهَا يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتاً ( وهو الحقّ .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال : جاءَ فلانٌ بَضرِب أَزْدَرَيه وأسْدَرَيْه ، إذا جاء فارغاً .

##### Türkçe

ز د ر
**زرد** , **درز** , **دزر** , **زدر** : kullanımdadır.

**زرد** : Leys dedi ki: **الزَّرد** : zırhın ve miğferin halkalarıdır.
Ferrâ’dan Seleme: **الزَّرْدةُ** : zırh halkasıdır; **السَّرْد** : onun deliğidir.
Kisâî’den Ebû Ubeyd: “Yemeği **سرطت** ve **زردته** , ve **ازدردته**.” **ازْرُده** onu **زَرداً** (olarak) ve **وازدرده** onu **ازدراداً** (olarak).

Başkası dedi ki: Kadının **فَلْهم**’ine **الزَّردان** denir; onun iki manası vardır: birincisi, yüzüğün darlığıdır; **يَزْرُد** **الأيْرَ** onu içine soktuğunda, yani onu boğar; ve denir: “Falan, falanı **زرَد** , onu **يَزْرُدُه** **زرْداً** : onu boğduğu zaman.” İkinci mana: içine sokulduğunda **الذَّكر**’i yutmasından dolayı ona **زرداناً** adı verilmiştir.
Arap kadınlarından Hali‘a dedi ki: “Şüphesiz Heni’nin **زرَدان**’ı mutedildir.”
Bazıları dedi ki: **فَلْهم**’e **زرداناً** adı verildi; çünkü o **الذكَر**’i yutar; yani darlığından dolayı onu boğar.
Denir: “Falanı **زَرَدت** , onu **أزدرده** : onu boğduğum zaman; o da **مزرود**’dur.” Sanki onun **مُزْدَرَدَه**’ini boğdun; o da onun boğazıdır.

**درز** : Leys dedi ki: **الدَّرْزُ** : elbisenin ve benzerinin dikişidir; o, Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **الدُّروز**’dur.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الدَّرْز** : dünya nimetleri ve lezzetleridir; ve dünyaya: **أمُّ دَرْز** denir.
Dedi ki: Adam **دَرِزَ** ve **ذَرِزَ** ( **الدال** ve **الذال** ile) dünya nimetlerine yerleşip sağlamca sahip olduğu zaman (denir).
Dedi ki: Araplar **الدَّعِيّ** için şöyle der: “O, **ابن دَرْزة** ve **ابنُ تُرْنى**’dır”; bu, bir cariyenin **تُساعِي** olduğu, sonra onu **المُساعاة**’den getirdiği ve onun için bir baba bilinmediği zaman (söylenir).
Ve denir: “Bunlar **أولادُ دَرْزة**’dir.” Ve **أولادُ فَرْتَنَى** aşağılıklar ve düşkünler içindir; bunu Müberred söyledi.

**دزر** : Leys onu ihmal etti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الدَّزْرُ** : itmedir; denir: “Onu **دَزَره** ve **دَسَرَه** ve **دَفَعه**” tek bir manadadır.

**زدر** : Bazıları şöyle okudu: “( **يومئذٍ يَزْدُرُ الناسُ أشتاتاً** )”; diğer bütün kurrâ şöyle okudular: “( **لَهَا يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتاً** )”; ve o haktır.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Denir: “Falan, **بَضرِب أَزْدَرَيه وأسْدَرَيْه** ile geldi”; boş olarak geldiği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والراء وما يثلثهما)
(زرع) الزاء والراء والعين أصلٌ يدلُّ على تنمية الشيء. فالزّرع معروف، ومكانه المُزْدَرَع. وقال الخليل: أصل الزّرع التنمية. وكان بعضهم يقولُ: الزَّرع طرح البَذْر في الأرض. والزَّرْع اسمٌ لِمَا نبت. والأصل في ذلك كلّه واحد. وزارِع: كلبٌ.‏
(زرف) الزاء والراء والفاء أصلٌ يدلُّ على سعيٍ وحركة. فالزَّرُوف: النَّاقة الواسعة الخَطو الطويلةُ الرِّجْلين. ويقال: زَرَف، إذا قَفَزَ. ويقال زَرَفْت الرّجلَ عن نفسي إذا نحّيتَه. ومن الباب: الزَّرافات: الجماعات وهي لا تكون كذا إلا إذا تجمّعت لسعيٍ في أمر. ويقال زَرَافَّة، مثقّلة الفاء، وكان الحجّاج يقول: "إيّايَ وهذه الزّرَافات". يريد المتجمّعين المضطربين لفتنةٍ وما أشبهها. ومن الباب زَرِف الجُرح، إذا انتقض بعد البُرْء.‏
(زرم) الزاء والراء والميم أصلٌ يدلُّ على انقطاع وقلّة. يقال زَرِم الدمعُ، إذا انقطَع؛ وكذلك كلُّ شيء. ومن ذلك حديث النبي صلى الله عليه وآله وسلم حين بال عليه الحسَنُ عليه السلام فقال: "لا تُزْرِمُوا ابني" يقول: لا تَقطَعوا بولَه. زَرِمَ البولُ نفسُه، إذا انقطع. قال:‏
أو كماء المثمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِمَ الدّمعِ لا يؤوبُ نَزُورا(1)‏
ويقال إنَّ الزَّرِم البخيل. وهو من ذاك.[و] يقال زَرِمَ الكلب، إذا يبس جَعْرُهُ في دُبُرِه.‏
(زرب) الزاء والراء والباء أصلٌ يدلُّ على بعض المأْوَى. فالزَّرْب زَرب الغنم، وهي حظيرتها. ويقال الزَّرِيبة الزُّبْية. والزَّريبة: قُتْرَة الصائد.‏
(زرد) الزاء والراء والدال حرف واحد، وهو يدلُّ على الابتلاع، والزّاء فيه مبدلةٌ من سين. يقال ازدَرَدَ اللقمة يَزْدَرِدها(2). وممكنٌ أن يكون الزَّرَد من هذا، على أن أصله السين، ومعنى الزّرَّاد السَّرَّاد.‏
(زرح) الزاء والراء والحاء كلمة واحدة. فالزّراوِح: الرَّوابي الصِّغار(3).‏
(زري) الزاء والراء والحرف المعتل يدلُّ على احتقارِ الشيء والتّهاون به. يقال زَرَيْت عليه، إذا عِبْتَ عليه. وأَزْريْتَ به: قصَّرت به.‏
---------------------
(1) البيت لعدي بن زبد كما في اللسان (زرم) وقد سبق في (ثمد، جم).‏
(2) بعدها في الأصل: "وزرد يزدردها" وهو كلام مقحم.‏
3)) واحدها "زروح" بفتح الزاي وسكون الراء.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** و**الراء** وما يثلثهما)
(**زرع**) **الزاء** ve**الراء** ve**العين**; bir asıldır, şeyin büyütülmesine delâlet eder. Artık **الزّرع** bilinir; ve yeri **المُزْدَرَع**’dır. **الخليل** dedi: **الزّرع**’ın aslı büyütmedir. Bazıları da şöyle derdi: **الزَّرع** toprağa **البَذْر** atmadır. **الزَّرْع** ise biten şeye isimdir. Bunun hepsinde asıl birdir. **وزارِع**: bir köpektir.‏
(**زرف**) **الزاء** ve**الراء** ve**الفاء**; bir asıldır, bir koşuşturma ve harekete delâlet eder. Artık **الزَّرُوف**: adımı geniş, iki bacağı uzun dişi devedir. Ve denir: **زَرَف**; sıçradığı zaman. Ve denir: **زَرَفْت** adamı kendimden, onu uzaklaştırdığım zaman. باب’dandır: **الزَّرافات**; cemaatlerdir; ve bir işte koşuşturmak için toplandıkları zaman ancak böyle olurlar. Ve denir: **زَرَافَّة**; **الفاء**’ı şeddeli. Ve **الحجّاج** derdi: “Bana ve şu **الزّرَافات**’a (dikkat edin).” Fitne ve benzeri için toplanmış çalkantılı kimseleri kasteder. Ve باب’dandır: **زَرِف** yara; iyileşmeden sonra bozulduğu zaman.‏
(**زرم**) **الزاء** ve**الراء** ve**الميم**; bir asıldır, kesilmeye ve azlığa delâlet eder. Denir: **زَرِم** gözyaşı; kesildiği zaman; ve bunun gibi her şey. Bundan da Peygamber’in صلى الله عليه وآله وسلم hadisi: **الحسَن** عليه السلام onun üzerine bevlettiğinde şöyle dedi: “Oğlumu **تُزْرِمُوا** etmeyin”; yani: bev­lini kesmeyin. **زَرِم** bevlin kendisi; kesildiği zaman. Dedi ki:‏
أو كماء المثمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِمَ الدّمعِ لا يؤوبُ نَزُورا(1)‏
Ve denir ki: **الزَّرِم** cimridir. Ve o, şundandır. [Ve] denir: **زَرِم** köpek; dışkısı anüsünde kuruduğu zaman.‏
(**زرب**) **الزاء** ve**الراء** ve**الباء**; bir asıldır, barınağın bir kısmına delâlet eder. Artık **الزَّرْب**: koyunun **زَرب**’ıdır; o da ağılıdır. Ve denir: **الزَّرِيبة** **الزُّبْية**’dir. Ve **الزَّريبة**: avcının **قُتْرَة**’sidir.‏
(**زرد**) **الزاء** ve**الراء** ve**الدال**; tek bir harftir; ve o, yutmaya delâlet eder; ve onda **الزّاء**, **سين**’den بدل edilmiştir. Denir: **ازدَرَدَ** lokmayı, onu **يَزْدَرِدها**(2). Ve mümkündür ki **الزَّرَد** bundan olsun; aslı **سين** olmak üzere; ve **الزّرَّاد**’ın manası **السَّرَّاد**’dır.‏
(**زرح**) **الزاء** ve**الراء** ve**الحاء**; tek bir kelimedir. Artık **الزّراوِح**: küçük tepeler(3)’dir.‏
(**زري**) **الزاء** ve**الراء** ve illetli harf; şeyin hakir görülmesine ve onunla hafife almaya delâlet eder. Denir: **زَرَيْت** ona; ona ayıpladığın zaman. Ve **أَزْريْتَ** onunla: onu eksik bıraktın.‏
---------------------
(1) Beyit, **عدي بن زبد**’indir; **اللسان**’da (**زرم**)’de olduğu üzere; ve (**ثمد**، **جم**)’de geçmişti.‏
(2) Bundan sonra asılda: “**وزرد يزدردها**” vardır; ve o, araya sokulmuş sözdür.‏
3)) Tekili “**زروح**”tur; **الزاي**’ın fethası ve **الراء**’ın sükûnu ile.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ر د
زرد اللقمة وازدردها وتزردها‏.‏
وهـذا دواء صعـب المـزدرد‏.‏
وتقـول‏:‏ قـد تبيـن فيـه الـدرد فأطعمه ما يزدرد وزرّدته اللقمة‏.‏
قال مزرد‏:‏ فقلت تزردها عبيد فإنني لدرد الموالي في السنيـن مـزرد وزرد حلقه‏:‏ عصره‏.‏
وهو زراد‏:‏ خناق ومنه قيل للهـن الضيـق‏:‏ الـزردان كأنـه يخنـق‏.‏
وزرد الدرع‏:‏ سردها لأنها حلق فيه ضيق‏.‏
وهو زراد جيد الزرادة‏.‏
ولبسوا الزرد والزرد تسمية بالمصدر وفعل بمعنى مفعول‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أخذ بمـزدرد إذا ضيـق عليـه كمـا يقـال‏:‏ أخـذ بمخنقـه‏.‏
وزرد فلـان عينـه علـى صاحبـه إذا غضـب عليـه وتجهمه ومعناه ضيقها عليه لا يفتحها حتى يملأها منه‏.‏
وظن فلان أني زُرْدة له أي أُكْلَة. وتقول للحالف: تزرّدْها حصّاء وتزَبّدْها حذّاء.

##### Türkçe

ز ر د
**زرد** lokmayı ve onu **ازدردها** ve onu **تزردها**.
Ve bu, **المزدرد**’i zor bir ilaçtır.
Ve dersin: onda **الدرد**’in belirdiği ortaya çıktı; ona **يزدرد** olanı yedir; ve lokmayı ona **زرّدته**.
**مزرد** dedi: “Dedim: Ey **عبيد**! Onu **تزردها**; çünkü ben, yıllarda mevlâların **درد**’ine karşı **مزرد**’im.” Ve **زرد** onun boğazını: onu sıktı.
Ve o, **زراد**’dır: boğma; ondan, dar hene için şöyle denildi: **الزردان**; sanki boğuyor gibidir.
Ve **زرد** zırhı: onu **سردها**; çünkü o, içinde darlık bulunan halkalardır.
Ve o, **زراد**’dır; **الزرادة**’si iyi.
Ve **الزرد**’i giydiler; ve **الزرد**, mastarla adlandırmadır; ve mef‘ûl mânasında bir fiildir.
Ve mecazdan: üzerine daraltıldığı vakit **مزدرد** ile tuttu; tıpkı “onu **مخنقه**’sinden tuttu” denildiği gibi.
Ve falan kimse, ona kızdığı ve ona surat astığı zaman, gözünü sahibinin üzerine **زرد** etti; mânası: onu ona daralttı; ondan onu dolduruncaya kadar onu açmaz.
Ve falan kimse, benim ona bir **زُرْدة** olduğumu zannetti; yani bir **أُكْلَة**. Ve yemin edene dersin: “Onu çakıl taşı olarak **تزرّدْها** ve onu ayakkabıcı olarak **تزَبّدْها**.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّرْد والزَّرَد: حِلَقُ المِغْفَر والدرع. والزَّرَدةُ: حَلْقَة الدرع والسَّرْدُ ثعقْبها، والجمع زرود. والزَّرَّادُ: صانعها، وقيل: الزاي في ذلك كله بدل من السين في السَّرْد والسَّرَّاد. والزَّرْد مثل السَّرْد، وهو تداخل حلق الدرع بعضها في بعض. والزرَد، بالتحريك: الدرع المزرودة.
وزرده: أَخذ عنقه. وَزَرده، بالفتح، يَزْرِدُه ويَزْرُده زَرْداً: خنقه فهو مَزْرُود، والحَلْق مَزْرُود.
والزِّرادُ: خيط يُخْنَق به البعير لئلا يَدْسَع بِجِرَّته فيملأَ راكبه. وزَرِدَ الشيءَ واللقمة، بالكسر، زَرَداً وزَرَده وازدَرَده زَرْداً: ابتلعه. أَبو عبيد: سَرَطْتُ الطعام وزَرَدْتُه وازدَرَدْتُه ازْدِراداً. نوادر الأَعراب: طعام زَمِطٌ وزَرِدٌ أَي لين سريع الانحدار. والازدرادُ: الابتلاع. والمَزْرَدُ، بالفتح: الحلق. والمَزْرَدُ: البُلْْعُوم. ويقال لِفَلْهَم المرأَة: إِنه لَزَرَدَان، لازْدِرادِه الأَيْرَ إِذا ولج فيه؛ وقالت جلفه من نساءِ العرب: إِنّ هنَي لَزَرَدَانٌ مُعتدل؛ وقال بعضهم؛ سمي الفَلهم زَرَداناً لأَنه يَزْدَرِدُ الأُيور أَي يحنقها لضيقه. ومُزَرِّدُ بن ضرار: أَخو الشماخ الشاعر.
وزَرُودُ: موضع، وقيل: زرود اسم رمل مؤنث؛ قال الكَلْحَبَة اليربوعي: فقُلْتُ لِكَأْسٍ: أَلْهِميها فإِنما
حَلَلتُ الكَثِيبَ من زَرُودَ لأُفْزعا

##### Türkçe

**الزَّرْد** ve **الزَّرَد**: **المِغْفَر** ve zırhın halkalarıdır. Ve **الزَّرَدةُ**:
zırhın halkasıdır; **السَّرْدُ** onun delinmesidir; çoğulu **زرود**’dur. Ve **الزَّرَّادُ**: onun yapımcısıdır; ve denildi ki:
**الزاي** bunların hepsinde **السَّرْد** ve **السَّرَّاد**’daki **السين**’den bedeldir. Ve **الزَّرْد**,
**السَّرْد** gibidir; o, zırh halkalarının bazısının bazısının içine girmesidir. Ve **الزرَد** (harekeli olarak): **المزرودة** zırhtır.

Ve **زرده**: onun boynunu aldı. Ve **وَزَرده** (fetih ile), **يَزْرِدُه** ve **يَزْرُده** **زَرْداً**: onu boğdu;
o hâlde o **مَزْرُود**’dur; ve boğaz **مَزْرُود**’dur.

Ve **الزِّرادُ**: deve onunla boğulsun diye bir iptir; ta ki **بِجِرَّته** ile **يَدْسَع** etmesin de
binicisini doldurmasın. Ve **زَرِدَ** şeyi ve lokmayı (kesre ile), **زَرَداً** ve **زَرَده** ve **ازدَرَده** **زَرْداً**:
onu yuttu. Ebû Ubeyd: “**سَرَطْتُ** yemeği ve **زَرَدْتُه** ve **ازدَرَدْتُه** **ازْدِراداً**.”
Arapların nevâdiri: **زَمِطٌ** ve **زَرِدٌ** yemek; yani yumuşak, hızlı inişlidir. Ve **الازدرادُ**:
yutmadır. Ve **المَزْرَدُ** (fetih ile): boğazdır. Ve **المَزْرَدُ**: yutaktır. Ve denilir
kadının **فَلْهَم**’i için: “Şüphesiz o **لَزَرَدَان**’dır”; **الأَيْرَ**’i içine girdiği zaman onu **لازْدِرادِه** sebebiyle;
Arap kadınlarından bir kaba kadın dedi ki: “Şüphesiz benim **هنَي**’im **لَزَرَدَانٌ** mutedildir”; ve bazısı dedi ki:
**الفَلهم** **زَرَداناً** diye adlandırıldı; çünkü o **الأُيور**’u **يَزْدَرِدُ** eder; yani darlığından dolayı onları boğar.

Ve **مُزَرِّدُ بن ضرار**: şair Şemmâh’ın kardeşidir.

Ve **زَرُودُ**: bir yerdir; ve denildi ki: **زرود** müennes bir kumun adıdır; **الكَلْحَبَة اليربوعي** dedi ki:
فقُلْتُ لِكَأْسٍ: أَلْهِميها فإِنما
حَلَلتُ الكَثِيبَ من زَرُودَ لأُفْزعا

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ر د * * زَردَ * اللقمة بلعها وبابه فهِم وكذا * ازْدَرَدَ * و * الزَّرْدُ * كالسرد وزنا ومعنى وهو تداخل حِلق الدرع بعضها في بعض و * الزَّرَدُ * بفتحتين الدرع المزرودة و * الزَّرَّادُ * بتشديد الراء صانعها و * زَرُودٌ * بوزن ثمود موضع

##### Türkçe

* ز ر د * **زَردَ** lokmayı yuttu; babı **فهِم**’dir; bunun gibi **ازْدَرَدَ**. Ve **الزَّرْدُ** vezin ve mânâ bakımından **السرد** gibidir; o, zırhın halkalarının bazısının bazısının içine girmesidir. Ve **الزَّرَدُ** (iki fetha ile) zırhlanmış zırhtır. Ve **الزَّرَّادُ** (ر’nin şeddelenmesiyle) onun yapımcısıdır. Ve **زَرُودٌ** ( **ثمود** vezninde) bir yerdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زرد اللقمة، كسمع: بلعها، زردا، محركة كازدردها ازدرادا: ابتلعها، وتزردها، كما في الأساس. وزردها، ككتب، زردا، بفتح فسكون، وزردانا، محركة، نقله ابن دريد في الجمهرة، وابن سيده في المحكم، وابن القطاع في الأفعال، وغير واحد. وإن أنكره ثعلب ونسبه شراحه إلى العامة وقالوا: ازدارها بمعنى ازدرد، وهي أغربها، حكاها أبو عمر المطرز.

  وقال أبو عبيد: سرطت الطعأم وزردته وازدردته ازدرادا. والمزرد بالفتح: الحلق والبلعوم. والمزرد والزراد كمنبر وكتاب خيط يخنق به البعير لئلا يدسع، أي يدفع بجرته - هو بالكسر ما يفيض به البعير فيأكله ثانية - فيملأ راكبه. والمزرد بن ضرار كمحدث: لقب أخي الشماخ الشاعر. وزرده كنصره وضربه يزرده ويزرده زردا: خنقه فهو مزرود: مخنوق. وفي الأساس: زرد حلقه: عصره، وهو زراد: خناق، ومنه قيل للهن الضيق زردان، كأنه يخنق صاحبه. وزرد الدرع: سردها، وقيل الزاي في ذلك كله بدل من السين، والزرد مثل السرد، وهو تداخل حلق الدرع، بعضها في بعض. وزرد، بفتح فسكون: ة بأسفراين منها: أبو عمرو أحمد بن محمد بن عبد الله، اللغوي الأديب العلامة، سمع منه الحاكم، توفي سنة 338. وزردة: قلعة حصينة بدرتنك بفتح الدال المهملة وكسر الراء، وفتح المثناة الفوقية، وسكون النون، والكاف. هكذا أورده الصاغاني. وزردة: جبل بشيراز، كأنه لصفرة لونه، فإن زرد بالفارسية هو اللون الأصفر. والزرد، ككتف: السريع الابتلاع.
 وفي التكملة: الازدراد، ومنه الرجز الذي يعزى إلى الضب:
  أصبح قلبي صردا
  لا يشتهي أن يردا
  إلا عرادا عـردا
  وصلـيانـا زردا والذي في نوادر الأعراب: طعأم ذمط وزرد، أي لين، سريع الانحدار. والزردأن، محركة: الحر، قال بعضهم: سمي به لأنه يزدرد الأيور، أي يسترطها، وقالت جلفة، من نساء العرب: إن هني لزردان معتدل أو لأنه يزردها كينصر، أي يخنقها، أي الأيور لضيقه، نقله الصاغاني. ولبسوا الزرد، بفتح فسكون تسمية بالمصدر، والزرد، محركة: الدرع المزرودة فعل بمعنى مفعول وجمع الزرد: زرود، والزراد: صانعها، كالسراد، جيد الزرادة والسرادة. والزراد، ككتاب: المخنقة، وقد تقدم في كلامه قريبا، فهو تكرار. وزرند كمرند: د، م أي معروف من أعيان مدنها، وهي بلدة قديمة بكرمان، وفي الدرر الكامنة للحافظ ابن حجر أنه من أعمال الري. وزرند: ة، وفي المراصد بليدة بأصفهان، بينها وبين ساوة، منها أبو عبد الله محمد بن العباس بن أحمد بن محمد بن خالد ابن يزيد الشيرازي النحوي، روى أن الحسن أحمد بن إبراهيم بن أحمد العبقسي، وأبي الحسن الخركوشي وعنه أبو محمد عبد العزيز بن محمد النخشبي. وزرند: ع قرب المدينة بل محلة من محلاتها نسبت إلى الزرندي الأنصاري المشهور، لاأنه من مواضع العرب القديمة، كما صرح به شيخنا. والزرواند: دواء، م عند الأطباء وهو نوعان: طويل ومدحرج، فالطويل هو الذكر، والمدحرج هو الأنثى، وأجودهما والأحمر، حار يابس بقسميه، الأول يدر الحيض ويخرج الجنين، وإذا طلي به البدن مع الدهن قتل القمل. والثاني ينفع القروح الخبيثة، وينبت اللحم، ويقوي السمع، وينفع من الصرع والوسواس، وتفصيله في المنهاج والتذكرة.
 ومما يستدرك عليه:

  زرده: أخذ عنقه. والزردان: الضيف وقد تقدم. ومن سجعات الأساس: قد تبين فيه الدرد، فأطعمه ما يزدرد. ودواء صعب المزدرد. ومن المجاز: أخذ بمزرده: ضيق عليه، كأخذ بمخنقه. وزرد عينه على صاحبه: غضب عليه وتجهمه. ومعناه ضيقهأ عليه لا يفتحها حتى يملأها منه. وظن فلان أني زردة له، أي أكلة، وتقول للحالف: تزردهأ حصاء، وتزبدها حذاء. وأبو الطيب محمد بن جعفر بن إسحاق الزراد، محدث. وأبو بكر أحمد بن محمد بن سفيان ابن أبي الزرد الزردي، إلى جده، محدث. وزرود كصبور: اسم رمل، مؤنث، قال الكلحبة اليربوعي:
  فقلت لكأس ألجميهـا فـإنـمـأ                      حللت الكثيب من زورود لأفزعا وهو في الصحاح.
 وزرنباد: عروق تجلب من الصين تشبه السعد، لكنه أعظم وأقل عطرية، وله خواص مذكورة في كتب الطب.

##### Türkçe

**زرد** lokmayı, **كسمع**: onu yuttu; **زردا**; harekeli olarak **كازدردها ازدرادا**: onu yuttu; ve **تزردها**; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve onu **زرد** etti, **ككتب**: **زردا**; fetha sonra sükûn ile; ve **زردانا**; harekeli; bunu İbn Düreyd **الجمهرة**’de, İbn Sîde **المحكم**’de, İbnü’l-Kattâ‘ **الأفعال**’de ve birden fazla kimse nakletti. Her ne kadar Sa‘leb onu inkâr etmiş ve şârihleri onu avama nisbet etmiş ve “**ازدارها**”yı **ازدرد** mânâsında demişlerse de; o, onların en garibidir; onu Ebû Ömer el-Mutarriz hikâye etti.

  Ebû Ubeyd dedi: “Yemeği **سرطت** ettim ve onu **زردته** ettim ve onu **ازدردته ازدرادا** ettim.” Ve **المزرد** (fetha ile): boğaz ve yutak. Ve **المزرد** ve **الزراد**; **كمنبر وكتاب**: deveye, geviş getirmesin diye boğan bir ip; yani gevişini iter—o, kesra ile, devenin taşırıp da ikinci defa yediği şeydir—böylece binicisini doldurur. Ve **المزرد بن ضرار**; **كمحدث**: şair Şemmâh’ın kardeşinin lakabı. Ve onu **زرده** etti; **كنصره وضربه**: onu **يزرده** ve onu **يزرده**; **زردا**: onu boğdu; o hâlde o **مزرود**dur: boğulmuş. **الأساس**’ta: “Onun boğazını **زرد** etti”: onu sıktı; ve o **زراد**dır: boğucu; bundan dolayı dar **هن**’e **زردان** denildi; sanki sahibini boğuyor. Ve zırhı **زرد** etti: onu **سرد** etti; ve denildi ki: bu bütününde **الزاي**, **السين**’in bedelidir; ve **الزرد**, **السرد** gibidir; o, zırh halkalarının, bazısının bazısına girmesidir. Ve **زرد**; fetha sonra sükûn ile: **ة** Esferâyîn’dendir; onlardan: Ebû Amr Ahmed b. Muhammed b. Abdillah; lugavî, edîb, allâme; Hâkim ondan işitti; 338 yılında vefat etti. Ve **زردة**: Dertenk’te sağlam bir kale; **بفتح الدال المهملة وكسر الراء، وفتح المثناة الفوقية، وسكون النون، والكاف**. Sâğânî onu böylece zikretti. Ve **زردة**: Şîrâz’da bir dağ; sanki renginin sarılığından dolayı; zira **زرد** Farsçada sarı renktir. Ve **الزرد**; **ككتف**: çabuk yutan.
 **التكملة**’de: **الازدراد**; ve ondan, **الضب**’be nisbet edilen recez:
  **أصبح قلبي صردا**
  **لا يشتهي أن يردا**
  **إلا عرادا عـردا**
  **وصلـيانـا زردا**
  **نوادر الأعراب**’da olan ise: “**طعأم ذمط وزرد**”; yani yumuşak, çabuk aşağı kayan. Ve **الزردأن**; harekeli: sıcak; bazısı dedi ki: onunla adlandırıldı; çünkü o **الأيور**’u **يزدرد** eder; yani onları **يسترط** eder. Ve Arap kadınlarından kaba bir kadın dedi: “Şüphesiz benim **هني**’m **لزردان** mutedildir”; yahut çünkü onu **يزردها**; **كينصر**; yani onu boğar; yani darlığından dolayı **الأيور**’u; bunu Sâğânî nakletti. Ve **الزرد**’i giydiler; fetha sonra sükûn ile; masdar ile adlandırma olarak. Ve **الزرد**; harekeli: **الدرع المزرودة**; fiil mânâsı itibarıyla mef‘ûl mânâsında; ve **الزرد**’in cemi: **زرود**; ve **الزراد**: onun yapıcısı; **كالسراد**; **الزرادة** ve **السرادة**’si iyi. Ve **الزراد**; **ككتاب**: boğma aleti; onun sözü içinde az önce geçti; o hâlde o tekrardır. Ve **زرند**; **كمرند**: **د، م**; yani onun şehirlerinin ileri gelenlerinden bilinen; o, Kirman’da eski bir beldedir; Hâfız İbn Hacer’in **الدرر الكامنة**’sinde, onun Rey amellerinden olduğu (yazılıdır). Ve **زرند**: **ة**; ve **المراصد**’da, İsfahan’da küçük bir belde; onunla Sâve arasında; ondan Ebû Abdillah Muhammed b. el-Abbâs b. Ahmed b. Muhammed b. Hâlid b. Yezîd eş-Şîrâzî en-nahvî; Hasan Ahmed b. İbrâhîm b. Ahmed el-‘Abkasî’den ve Ebû’l-Hasan el-Harkûşî’den rivayet etti; ve ondan Ebû Muhammed Abdülazîz b. Muhammed en-Nahşebî (rivayet etti). Ve **زرند**: Medine yakınında bir **ع**; bilakis onun mahallelerinden bir mahalle; meşhur Ensârî **الزرندي**’ye nisbet edildi; yoksa Arapların eski yerlerinden değildir; şeyhimiz bunu açıkça ifade ettiği gibi. Ve **الزرواند**: bir ilaç; tabipler yanında **م**; ve o iki çeşittir: uzun ve yuvarlanmış; uzun olan erkektir, yuvarlanmış olan dişidir; ikisinin de en iyisi kırmızıdır; iki kısmıyla da sıcak-kurudur; birincisi hayzı akıtır ve cenini çıkarır; beden yağ ile birlikte onunla sıvanırsa bitleri öldürür. İkincisi habis yaralara fayda verir, eti bitirir, işitmeyi kuvvetlendirir, sara ve vesveseden olana fayda verir; tafsilatı **المنهاج** ve **التذكرة**’dedir.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır:

  **زرده**: onun boynunu aldı. Ve **الزردان**: misafir; ve geçti. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Onda **الدرد** ortaya çıktı; öyleyse ona, **يزدرد** edeceği şeyi yedir.” Ve “Yutması zor bir ilaç.” Ve mecazdan: “Onun **بمزرده**’sinden tuttu”: ona darlık verdi; “onun boğma yerinden tuttu” gibi. Ve gözünü sahibine karşı **زرد** etti: ona kızdı ve ona surat astı. Mânâsı: onu ona daralttı; ondan onu dolduruncaya kadar onu açmaz. Ve falan, benim ona bir **زردة** olduğumu sandı; yani bir lokma. Ve yemin edene dersin ki: “Onu çakıl taşı **تزردهأ** etsin; ve onu ayakkabı **تزبدها** etsin.” Ve Ebû’t-Tayyib Muhammed b. Ca‘fer b. İshâk **الزراد**; muhaddis. Ve Ebû Bekr Ahmed b. Muhammed b. Süfyân b. Ebî’z-**زرد** **الزردي**; dedesine nisbetle; muhaddis. Ve **زرود**; **كصبور**: bir kumun adı; müennes; el-Kalhabe el-Yerbû‘î dedi ki:
  **فقلت لكأس ألجميهـا فـإنـمـأ                      حللت الكثيب من زورود لأفزعا**
  Ve o, **الصحاح**’tadır.
 Ve **زرنباد**: Çin’den getirilen damarlar; **السعد**’a benzer; lâkin o daha büyüktür ve daha az kokuludur; onun, tıp kitaplarında zikredilmiş hâssaları vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَرِدَ
1 زَرِدَ ذ , aor. زَرَدَ , (S, L, Msb, K,) inf. n. زَرْدٌ, (S, L, Msb,) or زَرَدٌ; (TA; [but this I find not in any other lexicon;]) or زَرَدَ, (A, Mgh,) or this also, aor. زَرُدَ , inf. n. زَرْدٌ and زَرَدَانٌ; this latter form of the verb being mentioned by IDrd in the Jm, and ISd in the M, and IKtt in the Af'ál; but it is disapproved by Th, and asserted by his expositors to be vulgar; (TA;) and ↓ اِزْدَرَدَ, (S, * A, Mgh, Msb, K,) inf. n. اِزْدِرَادٌ (S, A) and مُزْدَرَدٌ; (A, TA;) and ↓ تزرّد; (A, TA;) and اِزْدَارَ, mentioned by 'Amr El-Mutarriz, but this is the most strange; (TA;) He swallowed (S, A, Mgh, Msb, K) a morsel, or mouthful, (S, A, Msb, K,) or water, (Mgh,) [and medicine; for] you say دَوَآءٌ ↓ صَعْبُ المُزْدَرَدِ [A medicine difficult to swallow]. (A, TA.) And one says of a man swearing, حَصَّآءَ ↓ تَزَرَّدَهَا and تَزَبَّدَهَا حَذَّآءَ (tropical:) [He swallowed it; meaning, took it hastily; i. e. the oath]. (A, TA.) -A2- زَرَدَهُ, aor. زَرُدَ (S, K) and زَرِدَ , (TA, and so in a copy of the S, as well as زَرُدَ ,) or زَرَدَ حَلْقَهُ, (A, TA, [in my copy of the A written زَرَّدَ,]) inf. n. زَرْدٌ, (S,) He strangled him, or throttled him, or squeezed his throat; syn. خَنَقَهُ, (S, K,) or عَصَرَ حَلْقَهُ. (A.) And زَرَدَهُ He took him, or seized him, by his throat. (TA.) ― -b2- زَرَدَ الدِّرْعَ, (K,) inf. n. زَرْدٌ, (S, A,) He fabricated the coat of mail, by inserting the rings one into another; i. q. سَرَدَهَا: (K:) الزَّرْدُ is like السَّرْدُ, meaning the inserting (تَدَاخُل [an intrans. inf. n. here used as though it were trans., as is shown in the S in art. سرد,]) of the rings of a coat of mail, one into another: (S:) [or, as Z says,] زَرْدُ الدِّرْعِ means سَرْدُهَا, because the coat of mail consists of narrow, or close, rings: (A:) the ز is said to be a substitute for س. (L, TA.)

زرّد عَيْنَهُ عَلَى صَاحِبِهِ
2 زرّد عَيْنَهُ عَلَى صَاحِبِهِ ذ (tropical:) He was angry with his companion, and looked sternly, austerely, or morosely, at him; i. e. he contracted his eye in looking at him, and did not open it until he had satisfied it with gazing at him. (A, TA.)

5 تَزَرَّدَ see 1, in two places.

اِزْدَرَدَ
8 اِزْدَرَدَ ذ , inf. n. اِزْدِرَادٌ and مُزْدَرَدٌ: see 1, in two places.

زَرْدٌ
زَرْدٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

زَرَدٌ
زَرَدٌ ذ , (S, A, K,) of the measure فَعَلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, (A,) A coat of mail; (S, A, K;) as also ↓ زَرْدٌ, which is an inf. n. used as a subst. [and therefore used as a sing. and a pl., and applied, as is also زَرَدٌ to anything made of mail, a piece of mail, and rings in general, like سَرْدٌ, q. v.], (A,) and ↓ زَرَدِيَّةٌ: (mentioned as syn. with دِرْعٌ in art. درع in the Msb and in the TA, on the authority of IAth:) the pl. of ↓ زَرْدٌ is زُرُودٌ. (TA.) [See also رَفْرَفٌ and مغْفَرٌ.]

زَرِدٌ
زَرِدٌ ذ Quick in swallowing: (K:) but in the Nawádir el-Aaráb, food that is soft, and quick in descending [in the throat]. (TA.)

زُرْدَةٌ
زُرْدَةٌ ذ [The quantity that is swallowed at once; like جُرْعَةٌ and بُلْعَةٌ;] a morsel, or small mouthful: so in the saying, ظَنَّ فُلَانٌ أَنِّى زُرْدَةٌ لَهُ (tropical:) [Such a one thought that I was a morsel for him]. (A, TA.)

زَرْدَانٌ
زَرْدَانٌ ذ A guest: as though he throttled his companion. (A, TA.)

زَرَدَانٌ
زَرَدَانٌ ذ The vulva of a woman: (K, TA:) accord. to some, (TA,) so called because it swallows (يَزْدَرِدٌ), or because it compresses (يَزْرُدُ [in the CK يَزْدَرِدُ again]), (K, TA,) i. e. يَخْنُقُ, (TA,) the أُيُور, by its straitness. (K, TA.)

زَرَدِيَّةٌ
زَرَدِيَّةٌ ذ : see زَرَدٌ.

زِرَادٌ
زِرَادٌ ذ (S, K) and ↓ مِزْرَدٌ (K) A cord by which the throat of a camel is compressed, in order that he may not eject his cud therefrom and bespatter his rider. (S, K.) The former word is also expl. in the K by مِخْنَقَةٌ, [in some copies of the K مِخْفَفَة,] which signifies the same. (TA.)

زِرَادَةٌ
زِرَادَةٌ ذ The art of fabricating coats of mail; (A, TA;) as also سِرَادَةٌ. (TA.)

زَرَّادٌ
زَرَّادٌ ذ A strangler or one who throttles, or squeezes the throat; syn. خَنَّاقٌ. (A, TA.) ― -b2- And A fabricator of coats of mail; (S, A, K;) as also سَرَّادٌ. (TA.)

مَزْرَدٌ
مَزْرَدٌ ذ [The place of strangling or throttling; like ↓ مُزَرَّدٌ; meaning] the fauces; (S, K, TA;) the throat, or gullet. (TA.)

مِزْرَدٌ
مِزْرَدٌ ذ : see زِرَادٌ.

مُزَرَّدٌ
مُزَرَّدٌ ذ : see مَزْرَدٌ. One says, أَخَذَ بِمُزَرَّدِهِ, like أَخَذَ بِمُخَنَّقِهِ, [properly He, or it, seized his throat, or throttled him, or choked him,] meaning (tropical:) he, or it, straitened him. (A, TA.)

مَزْرُودٌ
مَزْرُودٌ ذ Strangled, throttled, or having his throat squeezed. (TA.) And, applied to the fauces [or throat], Squeezed, or compressed. (S.)

##### Türkçe

**زَرِدَ**
1 **زَرِدَ** ذ, muzârîsi **زَرَدَ**, (S, L, Msb, K,) mastarı **زَرْدٌ**, (S, L, Msb,) yahut **زَرَدٌ**; (TA; [fakat bunu başka hiçbir sözlükte bulmuyorum;]) yahut **زَرَدَ**, (A, Mgh,) yahut bu da, muzârîsi **زَرُدَ**, mastarı **زَرْدٌ** ve **زَرَدَانٌ**; fiilin bu son şekli Jm’de IDrd tarafından, M’de ISd tarafından ve Af'ál’de IKtt tarafından zikredilmiştir; fakat Th tarafından hoş görülmez ve onun şârihleri tarafından avamca olduğu ileri sürülür; (TA;) ve ↓ **اِزْدَرَدَ**, (S, * A, Mgh, Msb, K,) mastarı **اِزْدِرَادٌ** (S, A) ve **مُزْدَرَدٌ**; (A, TA;) ve ↓ **تزرّد**; (A, TA;) ve **اِزْدَارَ**, 'Amr El-Mutarriz tarafından zikredilmiştir, fakat bu en garibidir; (TA;) Bir lokmayı yahut bir ağız dolusunu, (S, A, Msb, K,) yahut suyu, (Mgh,) yuttu: (S, A, Mgh, Msb, K) [ve ilacı; zira] **دَوَآءٌ** ↓ **صَعْبُ المُزْدَرَدِ** [yutulması güç bir ilaç] dersin. (A, TA.) Ve yemin eden bir adam hakkında şöyle denir: **حَصَّآءَ** ↓ **تَزَرَّدَهَا** ve **تَزَبَّدَهَا** **حَذَّآءَ** (mecaz:) [Onu yuttu; yani aceleyle aldı; yani yemini]. (A, TA.) -A2- **زَرَدَهُ**, muzârîsi **زَرُدَ** (S, K) ve **زَرِدَ**, (TA, ve S’nin bir nüshasında da böyledir, **زَرُدَ** ile birlikte,) yahut **زَرَدَ حَلْقَهُ**, (A, TA, [A’nın nüshamda **زَرَّدَ** yazılı,]) mastarı **زَرْدٌ**, (S,) Onu boğdu, yahut gırtlağını sıktı, yahut boğazını sıktı; eş anlamlısı **خَنَقَهُ**, (S, K,) yahut **عَصَرَ حَلْقَهُ**. (A.) Ve **زَرَدَهُ**: Onu boğazından tuttu, yahut yakaladı. (TA.) ― -b2- **زَرَدَ الدِّرْعَ**, (K,) mastarı **زَرْدٌ**, (S, A,) Zırhı, halkaları birbirinin içine geçirerek yaptı; **سَرَدَهَا** ile aynı mânâdadır: (K:) **الزَّرْدُ**, **السَّرْدُ** gibidir; mânâsı, zırhın halkalarının birbirinin içine geçirilmesidir ( **تَدَاخُل** [burada geçişsiz mastar, S’de سرد maddesinde gösterildiği üzere, geçişli gibi kullanılmıştır,]) : (S:) [yahut Z’nin dediği gibi,] **زَرْدُ الدِّرْعِ** demek **سَرْدُهَا** demektir; çünkü zırh dar, yahut sık halkalardan oluşur: (A:) **ز**’nin **س**’nin yerine konmuş bir bedel olduğu söylenir. (L, TA.)

**زرّد عَيْنَهُ عَلَى صَاحِبِهِ**
2 **زرّد عَيْنَهُ عَلَى صَاحِبِهِ** ذ (mecaz:) Arkadaşına öfkelendi ve ona sertçe, haşin, yahut somurtkan bir şekilde baktı; yani ona bakarken gözünü kıstı ve ona bakmakla onu doyuruncaya kadar onu açmadı. (A, TA.)

5 **تَزَرَّدَ**: 1’e bak, iki yerde.

**اِزْدَرَدَ**
8 **اِزْدَرَدَ** ذ, mastarı **اِزْدِرَادٌ** ve **مُزْدَرَدٌ**: 1’e bak, iki yerde.

**زَرْدٌ**
**زَرْدٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak, iki yerde.

**زَرَدٌ**
**زَرَدٌ** ذ, (S, A, K,) vezni **فَعَلٌ** olup **مَفْعُولٌ** vezninin mânâsındadır, (A,) Zırh; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **زَرْدٌ** da; bu, isim yerine kullanılan bir mastardır [bu sebeple tekil ve çoğul olarak kullanılır ve, **زَرَدٌ** gibi, zırhtan yapılmış her şeye, bir zırh parçasına ve genel olarak halkalara, **سَرْدٌ** gibi, uygulanır, bk.], (A,) ve ↓ **زَرَدِيَّةٌ**: (Msb’de ve TA’da, IAth’ın rivayetine dayanarak, درع maddesinde **دِرْعٌ** ile eş anlamlı olarak zikredilmiştir:) ↓ **زَرْدٌ**’ün çoğulu **زُرُودٌ**’dur. (TA.) [Ayrıca **رَفْرَفٌ** ve **مغْفَرٌ**’a da bak.]

**زَرِدٌ**
**زَرِدٌ** ذ Yutmada çabuk: (K:) fakat Nawádir el-Aaráb’da, yumuşak olan ve [boğazda] aşağı inmeye çabuk olan yiyecek. (TA.)

**زُرْدَةٌ**
**زُرْدَةٌ** ذ [Bir defada yutulan miktar; **جُرْعَةٌ** ve **بُلْعَةٌ** gibi;] bir lokma, yahut küçük bir ağız dolusu: şu sözde olduğu gibi, **ظَنَّ فُلَانٌ أَنِّى زُرْدَةٌ لَهُ** (mecaz:) [Falanca, benim onun için bir lokma olduğumu sandı]. (A, TA.)

**زَرْدَانٌ**
**زَرْدَانٌ** ذ Bir misafir: sanki arkadaşını boğazlamış gibidir. (A, TA.)

**زَرَدَانٌ**
**زَرَدَانٌ** ذ Kadının ferci: (K, TA:) bazılarına göre, (TA,) böyle adlandırılmıştır; çünkü yutar (**يَزْدَرِدٌ**), yahut çünkü sıkar (**يَزْرُدُ** [CK’de yine **يَزْدَرِدُ**]), (K, TA,) yani **يَخْنُقُ**, (TA,) darlığı sebebiyle **أُيُور**’u. (K, TA.)

**زَرَدِيَّةٌ**
**زَرَدِيَّةٌ** ذ: **زَرَدٌ**’e bak.

**زِرَادٌ**
**زِرَادٌ** ذ (S, K) ve ↓ **مِزْرَدٌ** (K) Devenin boğazının, geviğini oradan dışarı atıp binicisini sıçratmaması için, sıkıldığı bir ip. (S, K.) İlk kelime K’da ayrıca **مِخْنَقَةٌ** ile açıklanmıştır, [K’nın bazı nüshalarında **مِخْفَفَة**], ki bu da aynı mânâya gelir. (TA.)

**زِرَادَةٌ**
**زِرَادَةٌ** ذ Zırh yapma sanatı; (A, TA;) bunun gibi **سِرَادَةٌ**. (TA.)

**زَرَّادٌ**
**زَرَّادٌ** ذ Boğan yahut gırtlağı sıkan kimse; eş anlamlısı **خَنَّاقٌ**. (A, TA.) ― -b2- Ve zırh yapan; (S, A, K;) bunun gibi **سَرَّادٌ**. (TA.)

**مَزْرَدٌ**
**مَزْرَدٌ** ذ [Boğma yahut gırtlak sıkma yeri; ↓ **مُزَرَّدٌ** gibi; mânâsı] yutak; (S, K, TA;) boğaz, yahut yemek borusu. (TA.)

**مِزْرَدٌ**
**مِزْرَدٌ** ذ: **زِرَادٌ**’a bak.

**مُزَرَّدٌ**
**مُزَرَّدٌ** ذ: **مَزْرَدٌ**’e bak. Şöyle denir: **أَخَذَ بِمُزَرَّدِهِ**, **أَخَذَ بِمُخَنَّقِهِ** gibi, [aslında: Onun boğazını tuttu, yahut onu boğdu, yahut onu tıkadı,] mânâsı (mecaz:) onu, yahut onu, daralttı. (A, TA.)

**مَزْرُودٌ**
**مَزْرُودٌ** ذ Boğulmuş, gırtlağı sıkılmış, yahut boğazı sıkılmış olan. (TA.) Ve yutağa [yahut boğaza] nispetle: Sıkılmış, yahut bastırılmış. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَرَدَ
زَرَدَ U ( n. ac. زَرْد 1 ),
a.  Strangled, throttled.

b.  Made, wove; knit ( coat of mail &  c. ),

زَرِدَ
زَرِدَ A ( n. ac. زَرْد 1 ),
a.  Swallowed.

اِزْتَرَدَ
اِزْتَرَدَ VIII , ( d ),
a.  Swallowed.

زَرَد
زَرَد 4 , ( pl. زُرُوْد 27 ),
a.  Coat of mail.

b.  Ring, link; mesh.

زَرَدِيَّة
زَرَدِيَّة 4yit ,
a.  see 4 (a) .

b.  Pliers, pincers.

زَرَّاْد
زَرَّاْد 28 ,
a.  Strangler.

b.  Armourer.

زَرَّاْدَة
زَرَّاْدَة 28t ,
a.  Pass, defile, gorge.

##### Türkçe

**زَرَدَ**
**زَرَدَ** U (mastarı: **زَرْد** 1),
a. Boğdu, gırtlakladı.

b. Yaptı, dokudu; ördü (zırh gömleği vb.).

**زَرِدَ**
**زَرِدَ** A (mastarı: **زَرْد** 1),
a. Yuttu.

**اِزْتَرَدَ**
**اِزْتَرَدَ** VIII, (d),
a. Yuttu.

**زَرَد**
**زَرَد** 4, (çoğulu: **زُرُوْد** 27),
a. Zırh gömleği.

b. Halka, bağlantı halkası; ağ gözü.

**زَرَدِيَّة**
**زَرَدِيَّة** 4yit,
a. 4 (a)’ya bak.

b. Kerpeten, kıskaç.

**زَرَّاْد**
**زَرَّاْد** 28,
a. Boğan kimse.

b. Zırhçı.

**زَرَّاْدَة**
**زَرَّاْدَة** 28t,
a. Geçit, boğaz, dar vadi.
