# زرد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زرد

زرد اللقمة، كسمع: بلعها، زردا، محركة كازدردها ازدرادا: ابتلعها، وتزردها، كما في الأساس. وزردها، ككتب، زردا، بفتح فسكون، وزردانا، محركة، نقله ابن دريد في الجمهرة، وابن سيده في المحكم، وابن القطاع في الأفعال، وغير واحد. وإن أنكره ثعلب ونسبه شراحه إلى العامة وقالوا: ازدارها بمعنى ازدرد، وهي أغربها، حكاها أبو عمر المطرز.

  وقال أبو عبيد: سرطت الطعأم وزردته وازدردته ازدرادا. والمزرد بالفتح: الحلق والبلعوم. والمزرد والزراد كمنبر وكتاب خيط يخنق به البعير لئلا يدسع، أي يدفع بجرته - هو بالكسر ما يفيض به البعير فيأكله ثانية - فيملأ راكبه. والمزرد بن ضرار كمحدث: لقب أخي الشماخ الشاعر. وزرده كنصره وضربه يزرده ويزرده زردا: خنقه فهو مزرود: مخنوق. وفي الأساس: زرد حلقه: عصره، وهو زراد: خناق، ومنه قيل للهن الضيق زردان، كأنه يخنق صاحبه. وزرد الدرع: سردها، وقيل الزاي في ذلك كله بدل من السين، والزرد مثل السرد، وهو تداخل حلق الدرع، بعضها في بعض. وزرد، بفتح فسكون: ة بأسفراين منها: أبو عمرو أحمد بن محمد بن عبد الله، اللغوي الأديب العلامة، سمع منه الحاكم، توفي سنة 338. وزردة: قلعة حصينة بدرتنك بفتح الدال المهملة وكسر الراء، وفتح المثناة الفوقية، وسكون النون، والكاف. هكذا أورده الصاغاني. وزردة: جبل بشيراز، كأنه لصفرة لونه، فإن زرد بالفارسية هو اللون الأصفر. والزرد، ككتف: السريع الابتلاع.
 وفي التكملة: الازدراد، ومنه الرجز الذي يعزى إلى الضب:
  أصبح قلبي صردا
  لا يشتهي أن يردا
  إلا عرادا عـردا
  وصلـيانـا زردا والذي في نوادر الأعراب: طعأم ذمط وزرد، أي لين، سريع الانحدار. والزردأن، محركة: الحر، قال بعضهم: سمي به لأنه يزدرد الأيور، أي يسترطها، وقالت جلفة، من نساء العرب: إن هني لزردان معتدل أو لأنه يزردها كينصر، أي يخنقها، أي الأيور لضيقه، نقله الصاغاني. ولبسوا الزرد، بفتح فسكون تسمية بالمصدر، والزرد، محركة: الدرع المزرودة فعل بمعنى مفعول وجمع الزرد: زرود، والزراد: صانعها، كالسراد، جيد الزرادة والسرادة. والزراد، ككتاب: المخنقة، وقد تقدم في كلامه قريبا، فهو تكرار. وزرند كمرند: د، م أي معروف من أعيان مدنها، وهي بلدة قديمة بكرمان، وفي الدرر الكامنة للحافظ ابن حجر أنه من أعمال الري. وزرند: ة، وفي المراصد بليدة بأصفهان، بينها وبين ساوة، منها أبو عبد الله محمد بن العباس بن أحمد بن محمد بن خالد ابن يزيد الشيرازي النحوي، روى أن الحسن أحمد بن إبراهيم بن أحمد العبقسي، وأبي الحسن الخركوشي وعنه أبو محمد عبد العزيز بن محمد النخشبي. وزرند: ع قرب المدينة بل محلة من محلاتها نسبت إلى الزرندي الأنصاري المشهور، لاأنه من مواضع العرب القديمة، كما صرح به شيخنا. والزرواند: دواء، م عند الأطباء وهو نوعان: طويل ومدحرج، فالطويل هو الذكر، والمدحرج هو الأنثى، وأجودهما والأحمر، حار يابس بقسميه، الأول يدر الحيض ويخرج الجنين، وإذا طلي به البدن مع الدهن قتل القمل. والثاني ينفع القروح الخبيثة، وينبت اللحم، ويقوي السمع، وينفع من الصرع والوسواس، وتفصيله في المنهاج والتذكرة.
 ومما يستدرك عليه:

  زرده: أخذ عنقه. والزردان: الضيف وقد تقدم. ومن سجعات الأساس: قد تبين فيه الدرد، فأطعمه ما يزدرد. ودواء صعب المزدرد. ومن المجاز: أخذ بمزرده: ضيق عليه، كأخذ بمخنقه. وزرد عينه على صاحبه: غضب عليه وتجهمه. ومعناه ضيقهأ عليه لا يفتحها حتى يملأها منه. وظن فلان أني زردة له، أي أكلة، وتقول للحالف: تزردهأ حصاء، وتزبدها حذاء. وأبو الطيب محمد بن جعفر بن إسحاق الزراد، محدث. وأبو بكر أحمد بن محمد بن سفيان ابن أبي الزرد الزردي، إلى جده، محدث. وزرود كصبور: اسم رمل، مؤنث، قال الكلحبة اليربوعي:
  فقلت لكأس ألجميهـا فـإنـمـأ                      حللت الكثيب من زورود لأفزعا وهو في الصحاح.
 وزرنباد: عروق تجلب من الصين تشبه السعد، لكنه أعظم وأقل عطرية، وله خواص مذكورة في كتب الطب.

### Türkçe

**زرد** lokmayı, **كسمع**: onu yuttu; **زردا**; harekeli olarak **كازدردها ازدرادا**: onu yuttu; ve **تزردها**; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve onu **زرد** etti, **ككتب**: **زردا**; fetha sonra sükûn ile; ve **زردانا**; harekeli; bunu İbn Düreyd **الجمهرة**’de, İbn Sîde **المحكم**’de, İbnü’l-Kattâ‘ **الأفعال**’de ve birden fazla kimse nakletti. Her ne kadar Sa‘leb onu inkâr etmiş ve şârihleri onu avama nisbet etmiş ve “**ازدارها**”yı **ازدرد** mânâsında demişlerse de; o, onların en garibidir; onu Ebû Ömer el-Mutarriz hikâye etti.

  Ebû Ubeyd dedi: “Yemeği **سرطت** ettim ve onu **زردته** ettim ve onu **ازدردته ازدرادا** ettim.” Ve **المزرد** (fetha ile): boğaz ve yutak. Ve **المزرد** ve **الزراد**; **كمنبر وكتاب**: deveye, geviş getirmesin diye boğan bir ip; yani gevişini iter—o, kesra ile, devenin taşırıp da ikinci defa yediği şeydir—böylece binicisini doldurur. Ve **المزرد بن ضرار**; **كمحدث**: şair Şemmâh’ın kardeşinin lakabı. Ve onu **زرده** etti; **كنصره وضربه**: onu **يزرده** ve onu **يزرده**; **زردا**: onu boğdu; o hâlde o **مزرود**dur: boğulmuş. **الأساس**’ta: “Onun boğazını **زرد** etti”: onu sıktı; ve o **زراد**dır: boğucu; bundan dolayı dar **هن**’e **زردان** denildi; sanki sahibini boğuyor. Ve zırhı **زرد** etti: onu **سرد** etti; ve denildi ki: bu bütününde **الزاي**, **السين**’in bedelidir; ve **الزرد**, **السرد** gibidir; o, zırh halkalarının, bazısının bazısına girmesidir. Ve **زرد**; fetha sonra sükûn ile: **ة** Esferâyîn’dendir; onlardan: Ebû Amr Ahmed b. Muhammed b. Abdillah; lugavî, edîb, allâme; Hâkim ondan işitti; 338 yılında vefat etti. Ve **زردة**: Dertenk’te sağlam bir kale; **بفتح الدال المهملة وكسر الراء، وفتح المثناة الفوقية، وسكون النون، والكاف**. Sâğânî onu böylece zikretti. Ve **زردة**: Şîrâz’da bir dağ; sanki renginin sarılığından dolayı; zira **زرد** Farsçada sarı renktir. Ve **الزرد**; **ككتف**: çabuk yutan.
 **التكملة**’de: **الازدراد**; ve ondan, **الضب**’be nisbet edilen recez:
  **أصبح قلبي صردا**
  **لا يشتهي أن يردا**
  **إلا عرادا عـردا**
  **وصلـيانـا زردا**
  **نوادر الأعراب**’da olan ise: “**طعأم ذمط وزرد**”; yani yumuşak, çabuk aşağı kayan. Ve **الزردأن**; harekeli: sıcak; bazısı dedi ki: onunla adlandırıldı; çünkü o **الأيور**’u **يزدرد** eder; yani onları **يسترط** eder. Ve Arap kadınlarından kaba bir kadın dedi: “Şüphesiz benim **هني**’m **لزردان** mutedildir”; yahut çünkü onu **يزردها**; **كينصر**; yani onu boğar; yani darlığından dolayı **الأيور**’u; bunu Sâğânî nakletti. Ve **الزرد**’i giydiler; fetha sonra sükûn ile; masdar ile adlandırma olarak. Ve **الزرد**; harekeli: **الدرع المزرودة**; fiil mânâsı itibarıyla mef‘ûl mânâsında; ve **الزرد**’in cemi: **زرود**; ve **الزراد**: onun yapıcısı; **كالسراد**; **الزرادة** ve **السرادة**’si iyi. Ve **الزراد**; **ككتاب**: boğma aleti; onun sözü içinde az önce geçti; o hâlde o tekrardır. Ve **زرند**; **كمرند**: **د، م**; yani onun şehirlerinin ileri gelenlerinden bilinen; o, Kirman’da eski bir beldedir; Hâfız İbn Hacer’in **الدرر الكامنة**’sinde, onun Rey amellerinden olduğu (yazılıdır). Ve **زرند**: **ة**; ve **المراصد**’da, İsfahan’da küçük bir belde; onunla Sâve arasında; ondan Ebû Abdillah Muhammed b. el-Abbâs b. Ahmed b. Muhammed b. Hâlid b. Yezîd eş-Şîrâzî en-nahvî; Hasan Ahmed b. İbrâhîm b. Ahmed el-‘Abkasî’den ve Ebû’l-Hasan el-Harkûşî’den rivayet etti; ve ondan Ebû Muhammed Abdülazîz b. Muhammed en-Nahşebî (rivayet etti). Ve **زرند**: Medine yakınında bir **ع**; bilakis onun mahallelerinden bir mahalle; meşhur Ensârî **الزرندي**’ye nisbet edildi; yoksa Arapların eski yerlerinden değildir; şeyhimiz bunu açıkça ifade ettiği gibi. Ve **الزرواند**: bir ilaç; tabipler yanında **م**; ve o iki çeşittir: uzun ve yuvarlanmış; uzun olan erkektir, yuvarlanmış olan dişidir; ikisinin de en iyisi kırmızıdır; iki kısmıyla da sıcak-kurudur; birincisi hayzı akıtır ve cenini çıkarır; beden yağ ile birlikte onunla sıvanırsa bitleri öldürür. İkincisi habis yaralara fayda verir, eti bitirir, işitmeyi kuvvetlendirir, sara ve vesveseden olana fayda verir; tafsilatı **المنهاج** ve **التذكرة**’dedir.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır:

  **زرده**: onun boynunu aldı. Ve **الزردان**: misafir; ve geçti. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Onda **الدرد** ortaya çıktı; öyleyse ona, **يزدرد** edeceği şeyi yedir.” Ve “Yutması zor bir ilaç.” Ve mecazdan: “Onun **بمزرده**’sinden tuttu”: ona darlık verdi; “onun boğma yerinden tuttu” gibi. Ve gözünü sahibine karşı **زرد** etti: ona kızdı ve ona surat astı. Mânâsı: onu ona daralttı; ondan onu dolduruncaya kadar onu açmaz. Ve falan, benim ona bir **زردة** olduğumu sandı; yani bir lokma. Ve yemin edene dersin ki: “Onu çakıl taşı **تزردهأ** etsin; ve onu ayakkabı **تزبدها** etsin.” Ve Ebû’t-Tayyib Muhammed b. Ca‘fer b. İshâk **الزراد**; muhaddis. Ve Ebû Bekr Ahmed b. Muhammed b. Süfyân b. Ebî’z-**زرد** **الزردي**; dedesine nisbetle; muhaddis. Ve **زرود**; **كصبور**: bir kumun adı; müennes; el-Kalhabe el-Yerbû‘î dedi ki:
  **فقلت لكأس ألجميهـا فـإنـمـأ                      حللت الكثيب من زورود لأفزعا**
  Ve o, **الصحاح**’tadır.
 Ve **زرنباد**: Çin’den getirilen damarlar; **السعد**’a benzer; lâkin o daha büyüktür ve daha az kokuludur; onun, tıp kitaplarında zikredilmiş hâssaları vardır.
