# زرد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: زرد

ز د ر
زرد ، درز ، دزر ، زدر : مستعملة .
زرد : قال الليث : الزَّرد : حِلَقُ الدِّرع والمِغْفر .
سلمة عن الفراء : الزَّرْدةُ : حلقة الدِّرع ، والسَّرْد : ثقبها .
أبو عبيد عن الكسائي : سرطت الطعام وزردته ، وازدردته . ازْرُده زَرداً وازدرده ازدراداً .
وقال غيره : يقال لفَلْهم المرأة : الزَّردان ، وله معنيان : أحدهما أنه ضِيق الخاتم ، يَزْرُد الأيْرَ إذا أولجه أي يخنُقُه ، ويقال : زرَد فلانٌ فلاناً يَزْرُدُه زرْداً : إذا خنقه . والمعنى الثاني : أنه سُمِّي زرداناً لازدراده الذَّكر إذا أُولج فيه .
وقالت خَلِعَةٌ من نساء العرب إنَّ هَنى لزرَدان مُعتدل .
وقال بعضهم : سمّيَ الفلْهم زرداناً لأنه يزدرد الذكَر ، أي : يخنقه لضيقه .
يقال : زَرَدت فلاناً أزدرده : إذا خنقته فهو مزرود . كأنك خنقت مُزْدَرَدَه ، وهو حَلقهُ .
درز : قال الليث : الدَّرْزُ : دَرْزُ الثّوب ونحوه ، وهو معرب ، والجميعُ الدُّروز .
رَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : الدَّرْز : نعيمُ الدّنيا ولذاتُها ، ويقال للدنيا : أمُّ دَرْز .
قال : ودَرِزَ الرجلُ وذَرِزَ بالدال والذال إذا تمكَّنَ من نعيم الدنيا .
قال : والعربُ تقول للدَّعِيّ : هو ابن دَرْزة وابنُ تُرْنى ، وذلك إذا كان ابن أَمَةٍ تُساعِي فجاءت به من المُساعاة ، ولا يُعرَف له أب .
ويقال : هؤلاء أولادُ دَرْزة . وأولادُ فَرْتَنَى للسفِلة والسُّقاط ، قاله المبرد .
دزر : أهمَلَه الليث .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الدَّزْرُ : الدفع ، يقال : دَزَره ودَسَرَه ودَفَعه بمعنًى واحد .
زدر : قرأ بعضُهم : ( يومئذٍ يَزْدُرُ الناسُ أشتاتاً ) ، وسائرُ القراء قرأوا : ( لَهَا يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتاً ( وهو الحقّ .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال : جاءَ فلانٌ بَضرِب أَزْدَرَيه وأسْدَرَيْه ، إذا جاء فارغاً .

### Türkçe

ز د ر
**زرد** , **درز** , **دزر** , **زدر** : kullanımdadır.

**زرد** : Leys dedi ki: **الزَّرد** : zırhın ve miğferin halkalarıdır.
Ferrâ’dan Seleme: **الزَّرْدةُ** : zırh halkasıdır; **السَّرْد** : onun deliğidir.
Kisâî’den Ebû Ubeyd: “Yemeği **سرطت** ve **زردته** , ve **ازدردته**.” **ازْرُده** onu **زَرداً** (olarak) ve **وازدرده** onu **ازدراداً** (olarak).

Başkası dedi ki: Kadının **فَلْهم**’ine **الزَّردان** denir; onun iki manası vardır: birincisi, yüzüğün darlığıdır; **يَزْرُد** **الأيْرَ** onu içine soktuğunda, yani onu boğar; ve denir: “Falan, falanı **زرَد** , onu **يَزْرُدُه** **زرْداً** : onu boğduğu zaman.” İkinci mana: içine sokulduğunda **الذَّكر**’i yutmasından dolayı ona **زرداناً** adı verilmiştir.
Arap kadınlarından Hali‘a dedi ki: “Şüphesiz Heni’nin **زرَدان**’ı mutedildir.”
Bazıları dedi ki: **فَلْهم**’e **زرداناً** adı verildi; çünkü o **الذكَر**’i yutar; yani darlığından dolayı onu boğar.
Denir: “Falanı **زَرَدت** , onu **أزدرده** : onu boğduğum zaman; o da **مزرود**’dur.” Sanki onun **مُزْدَرَدَه**’ini boğdun; o da onun boğazıdır.

**درز** : Leys dedi ki: **الدَّرْزُ** : elbisenin ve benzerinin dikişidir; o, Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **الدُّروز**’dur.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الدَّرْز** : dünya nimetleri ve lezzetleridir; ve dünyaya: **أمُّ دَرْز** denir.
Dedi ki: Adam **دَرِزَ** ve **ذَرِزَ** ( **الدال** ve **الذال** ile) dünya nimetlerine yerleşip sağlamca sahip olduğu zaman (denir).
Dedi ki: Araplar **الدَّعِيّ** için şöyle der: “O, **ابن دَرْزة** ve **ابنُ تُرْنى**’dır”; bu, bir cariyenin **تُساعِي** olduğu, sonra onu **المُساعاة**’den getirdiği ve onun için bir baba bilinmediği zaman (söylenir).
Ve denir: “Bunlar **أولادُ دَرْزة**’dir.” Ve **أولادُ فَرْتَنَى** aşağılıklar ve düşkünler içindir; bunu Müberred söyledi.

**دزر** : Leys onu ihmal etti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الدَّزْرُ** : itmedir; denir: “Onu **دَزَره** ve **دَسَرَه** ve **دَفَعه**” tek bir manadadır.

**زدر** : Bazıları şöyle okudu: “( **يومئذٍ يَزْدُرُ الناسُ أشتاتاً** )”; diğer bütün kurrâ şöyle okudular: “( **لَهَا يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتاً** )”; ve o haktır.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Denir: “Falan, **بَضرِب أَزْدَرَيه وأسْدَرَيْه** ile geldi”; boş olarak geldiği zaman.
