# زرع — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D8%B9/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: زرع

زرع
زَرَعَ - يَزْرَعُ - زَرْع - زُرُوْع - زَارِع - زَارِعُوْن - زَرّاع - زُرّاع
زَرَعَ - يَزْرَعُ + كائن + نبتاً أو شيئاً: يتعهده ويرعاه طلباً لنموه: يجعله في ظروف مناسبة لنموه فيرعاه حتى يحيا وينمو إلى غايته: ويكون ذلك في كل حي، وفي النبات: يدخل بذور أو جذور نبات في التراب ويسوي عليه التراب، ويتعهده بالرعاية طلباً لإنباته
زَرْع : اسم فعل " زَرَعَ - يَزْرَعُ ": وهي كذلك ما يكون من فعل " زَرَعَ - يَزْرَعُ ": كل ما استنبت فنبت: مثل البذور والجذور التي غرست ثم نبتت وأثمرت
زُرُوْع: جمع " زَرْع ":  أنواع شتى مما زرع وتعهده الزارع بالرعاية حتى أنبت واثمر
زارِع: اسم فاعل من " زَرَعَ - يَزْرَعُ "
زارِعُون: جمع " زارِع"
زَرّاع: على وزن " فـَعال " اسم فاعل مبالغة من " زَرَعَ - يَزْرَعُ ": من يحترف الزراعة
زُرّاع : جمع " زَرّاع "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاستنبات والتكاثر بالتزاوج والنكاح والاجتماع الجنسي والزرع"، وهي:
طَمَثَ - يَطْمِثُ، حَرَثَ - يَحْرُثُ، نَكَحَ - يَنْكِحُ، زَرَعَ - يَزْرَعُ، زَنَى - يَزْنِي، لَقِحَت - تَلْقَحُ (لَقِحَ - يَلْقَحُ)
زرع - يزرع - تزرعون
 	﴿قال تزرعون سبع سنين دأبا فما حصدتم فذروه في سنبله إلا قليلا مما تأكلون(47)﴾ يوسف ﴿أأنتم تزرعونه أم نحن الزارعون (64)﴾ الواقعة
زارع - الزارعون
 ﴿أأنتم تزرعونه أم نحن الزارعون (64)﴾ الواقعة
زراع
 ﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح
زَرْع
يخرج زرعاً﴿أولم يروا أنا نسوق الماء إلى الأرض الجرز فنخرج به زرعا تأكل منه أنعامهم وأنفسهم أفلا يبصرون(27)﴾ السجدة ﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فسلكه ينابيع في الأرض ثم يخرج به زرعا مختلفا ألوانه ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يجعله حطاما إن في ذلك لذكرى لأولي الألباب(21)﴾ الزمر
 	﴿ينبت لكم به الزرع والزيتون والنخيل والأعناب ومن كل الثمرات إن في ذلك لآية لقوم يتفكرون(11)﴾ النحل
 	﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح
 	﴿ربنا إني أسكنت من ذريتي بواد غير ذي زرع عند بيتك المحرم ربنا ليقيموا الصلاة فاجعل أفئدة من الناس تهوي إليهم وارزقهم من الثمرات لعلهم يشكرون(37)﴾ إبراهيم

 ﴿وهو الذي أنشأ جنات معروشات وغير معروشات والنخل والزرع مختلفا أكله والزيتون والرمان متشابها وغير متشابه كلوا من ثمره إذا أثمر وآتوا حقه يوم حصاده ولا تسرفوا إنه لا يحب المسرفين(141)﴾ الأنعام ﴿وفي الأرض قطع متجاورات وجنات من أعناب وزرع ونخيل صنوان وغير صنوان يسقى بماء واحد ونفضل بعضها على بعض في الأكل إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون(4)﴾ الرعد
 	﴿واضرب لهم مثلا رجلين جعلنا لأحدهما جنتين من أعناب وحففناهما بنخل وجعلنا بينهما زرعا (32)﴾ الكهف ﴿وزروع ونخل طلعها هضيم (148)﴾ الشعراء
زروع
 ﴿وزروع ونخل طلعها هضيم (148)﴾ الشعراء ﴿وزروع ومقام كريم (26)﴾ الدخان
مختار الصحاح
● [زرع] ز ر ع: الزَّرْعُ واحد الزُّرُوع وموضعه مَزْرَعَةٌ و مُزْدَرَعٌ و الزَّرْعُ أيضا طرح البذر والزرع أيضا الإنبات يقال زَرَعَهُ الله أي أنبته ومنه قوله تعالى ﴿أأنتم تزرعونه أم نحن الزارعون﴾ وبابهما قطع و ازدْرَعَ فلان أي احترث و المُزَارَعَةُ معروفة
الراغب
زرع
- الزرع: الإنبات، وحقيقة ذلك تكون بالأمور الإلهية دون البشرية. قال: }أأنتم تزرعونه أم نحن الزارعون﴿[الواقعة/64]، فنسب الحرث إليهم، ونفى عنهم الزرع ونسبه إلى نفسه، وإذا نسب إلى العبد فلكونه فاعلا للأسباب التي هي سبب الزرع، كما تقول أنبت كذا: أذا كنت من أسباب نباته، والزرع في الأصل مصدر، وعبر به عن المزروع نحو قوله:﴾فنخرج به زرعا﴿[السجدة/27]، وقال:﴾وزروع ومقام كريم{ [الدخان/26]، ويقال: زرع الله ولدك، تشبيها، كما تقول: أنبته الله، والمزرع: الزراع، وازدرع النبات: صار ذا زرع.
ملخص اللسان
1.     زَرَعَ الحَبَّ يَزْرَعُه زَرْعاً وزِراعةً: بَذَره، والاسم  الزَّرْعُ وقد غلب على البُرّ والشَّعِير، وجمعه زُرُوع،
2.     الزرع نبات كل  شيء يحرث،
3.    الزرْع طرح البَذْر؛ وقوله:  إِنْ يأْبُروا زَرْعاً لِغَيْرِهم،
4.     والزَّرِّيعةُ: ما بُذِرَ، وقيل: الزِّرِّيعُ ما يَنْبُتُ في الأَرض  المُسْتَحيلةِ مما يَتناثر فيها أَيامَ الحَصاد من الحَبّ.-
5.     والزَّرِيعةُ، بتخفيف الراء، الحبّ الذي يُزْرَع ولا تَقُلْ زَرِّيعة،  بالتشديد، فإِنه خطأٌ.
6.     والله يَزْرَعُ الزرعَ: يُنَمِّيه حتى يبلغ غايته، على المثل.
7.    والزرعُ:  الإِنباتُ، يقال: زَرَعه الله أَي أَنبته. وفي التنزيل: أَفرأَيتم ما  تحرثون أَأَنتم تزرعونه أَم نحن الزارعون؛ أَي أَنتم تُنَمُّونه أَم نحن  المُنَمُّون له
8.     وأَزْرَعَ الزرْعُ: نبت ورقه
9.     والزَّرّاعُ: مُعالِجُ الزرعِ، وحِرْفته  الزِّراعةُ.
10.                        وازْدَرَعَ القومُ: اتخذوا زَرْعاً لأَنفسهم خصوصاً أَو احترثوا،
11.                       والمَزْرَعةُ والمَزْرُعةُ والزّرّاعةُ والمُزْدَرَعُ: موضع الزرع
لسان العرب
● - زرع: زَرَعَ الحَبَّ يَزْرَعُه زَرْعاً وزِراعةً: بَذَره، والاسم  الزَّرْعُ وقد غلب على البُرّ والشَّعِير، وجمعه زُرُوع، وقيل: الزرع نبات كل  شيء يحرث، وقيل: الزرْع طرح البَذْر؛ وقوله:  إِنْ يأْبُروا زَرْعاً لِغَيْرِهم،  والأَمْرُ تَحْقِرُه وقد يَنْمِي  قال ثعلب: المعنى أَنهم قد حالفوا أَعداءهم ليستعينوا بهم على قوم  آخرين؛ واستعار عليّ، رضوان الله عليه، ذلك للحِكمة أَو للحُجة وذكر العلماء  الأَتقياء: بهم يحفظ الله حُجَجَه حتى يُودِعُوها نُظَراءَهم ويَزْرَعُوها  في قلوب أَشباههم.  والزَّرِّيعةُ: ما بُذِرَ، وقيل: الزِّرِّيعُ ما يَنْبُتُ في الأَرض  المُسْتَحيلةِ مما يَتناثر فيها أَيامَ الحَصاد من الحَبّ. قال ابن بري:  والزَّرِيعةُ، بتخفيف الراء، الحبّ الذي يُزْرَع ولا تَقُلْ زَرِّيعة،  بالتشديد، فإِنه خطأٌ.  والله يَزْرَعُ الزرعَ: يُنَمِّيه حتى يبلغ غايته، على المثل. والزرعُ:  الإِنباتُ، يقال: زَرَعه الله أَي أَنبته. وفي التنزيل: أَفرأَيتم ما  تحرثون أَأَنتم تزرعونه أَم نحن الزارعون؛ أَي أَنتم تُنَمُّونه أَم نحن  المُنَمُّون له. وتقول للصبي: زَرَعه الله أَي جَبَره الله وأَنبته. وقوله  تعالى: يُعْجِب الزُّرّاع ليغيظ بهم الكفار؛ قال الزجاج: الزُّرّاعُ محمد،  صلى الله عليه وسلم، وأَصحابه الدُّعاةُ إِلى الإِسلام، رضوان الله  عليهم. وأَزْرَعَ الزرْعُ: نبت ورقه؛ قال رؤبة:  أَو حَصْد حَصْدٍ بعدَ زَرْعٍ أَزْرَعا  وقال أَبو حنيفة: ما على الأَرض زُرْعةٌ واحدة ولا زَرْعة ولا زِرْعة  أَي موضع يُزْرَعُ فيه. والزَّرّاعُ: مُعالِجُ الزرعِ، وحِرْفته  الزِّراعةُ. وجاء في الحديث: الزَّرَّاعةُ، بفتح الزاي وتشديد الراء، قيل هي الأَرض  التي تُزْرَعُ. والمُزْدَرِعُ: الذي يَزْدَرِعُ زَرْعاً يتخصص به لنفسه.  وازْدَرَعَ القومُ: اتخذوا زَرْعاً لأَنفسهم خصوصاً أَو احترثوا، وهو  افتعل إِلا أَنّ التاء لما لانَ مخْرجها ولم توافق الزاي لشدّتها أَبدلوا  منها دالاً لأَن الدال زالزاي مجهورتان والتاء مهموسة. والمُزارَعةُ:  معروفة. والمَزْرَعةُ والمَزْرُعةُ والزّرّاعةُ والمُزْدَرَعُ: موضع الزرع؛  قال الشاعر:  واطْلُبْ لنَا منْهُمُ نَخْلاً ومُزْدَرَعاً،  كما لِجِيراننا نَخْلٌ ومُزْدَرَعُ  مُفْتَعَلٌ من الزرع؛ وقال جرير:  لَقَلَّ غناءٌ عنكَ في حَرْبِ جَعْفَرٍ،  تُغَنِّيكَ زَرّاعاتُها وقُصُورُها  أَي قَصِيدتك التي تقول فيها زَرّاعاتها وقصورها. والزَّرِيعةُ: الأَرضُ  المزروعةُ، ومَنِيُّ الرجل زَرْعُه؛ وزَرْعُ الرجل ولَدُه. والزَّرّاعُ:  النمَّام الذي يزرع الأَحْقادَ في قلوب الأَحِبَّاء.  والمَزْرُوعانِ من بني كعب بن سعد بن زيد مَناةَ ابن تميم: كعبُ بنُ سعد  ومالكُ بن كعب بن سعد. وزَرْعٌ: اسم. وفي الحديث: كنتُ لكِ كأَبي زَرْع  لأُمّ زرع. وزُرْعةُ وزُرَيْعٌ وزَرْعانُ: أَسماء. وزارعٌ وابن زارعٍ،  جميعاً: الكلبُ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  وزارعٌ من بَعْدِه حتى عَدَلْ
مقاييس اللغة:
(زرع) الزاء والراء والعين أصلٌ يدلُّ على تنمية الشيء. فالزّرع معروف، ومكانه المُزْدَرَع. وقال الخليل: أصل الزّرع التنمية. وكان بعضهم يقولُ: الزَّرع طرح البَذْر في الأرض. والزَّرْع اسمٌ لِمَا نبت. والأصل في ذلك كلّه واحد. وزارِع: كلبٌ.‏
القاموس المحيط:
زَرَعَ، كَمَنع طَرَحَ البَذْرَ، كالزْدَرَعَ، وأصْلُهُ أزْتَرَعَ، أبْدَلوها دالاً لتُوافِقَ الزايَ، و اللّهُ أنْبَتَ. ويُقالُ للصبِيِّ زرَعَهُ الله، أي جَبَرَهُ. والزَّرْعُ الوَلَدُ، والمَزْرُوعُ، ج زُرُوعٌ،
وموضِعُهُ: المَزْرَعَةُ، مثلثةَ الراءِ والمُزْدَرَعُ. وكسفينةٍ: الشيءُ المَزْروعُ، وكسِكِّيتٍ: ما يَنْبُتُ في الأرضِ المُسْتَحِيلَةِ مما يَتَنَاثَرُ فيها أيامَ الحَصادِ. والزُّرْعَةُ، بالضم: البَذْرُ، وبلا لامٍ: اسمٌ، وسَمَّوا كزبيرٍ وسَحْبانَ وعُثْمانَ. وزارِعٌ: اسمُ كلبٍ، ومنه قيلَ للكِلاب: أولادُ زارِعٍ. ومحمدُ بنُ مَكيِّ ابنِ زُراعٍ، كغُرابٍ: راوي صحيحِ البُخارِيِّ عن الفِرَبْرِيِّ. والمَزْروعانِ من بنِي كعْبٍ: كعْبُ بنُ سَعْد، ومالكُ بنُ كعْبٍ. وما في الأرضِ زُرْعةٌ، مثلثةً وتُحَرَّكُ: أي موضعٌ يُزْرَعُ فيه.
وزُرِعَ له بعدَ شَقاوَةٍ، كعُنِيَ: أصابَ مالاً بعدَ الحاجةِ. وأَزْرَعَ الزَّرْعُ: طالَ، و الناسُ: أمْكَنَهُم الزَّرْعُ. والمُزارَعَةُ: المُعَامَلَةُ على الأرضِ ببَعْضِ ما يَخْرُجُ منها، ويكونُ البَذْرُ من مالِكِها.
وتَزَرَّعَ إلى الشَّرِّ: تَسَرَّعَ.
تاج العروس:
زرع
زَرَعَ كَمَنَعَ يَزْرَعُ زَرْعَاً وزِراعَةً : طَرَحَ البَذْرَ ومنه الحديثُ : " مَن كانت له فَلْيَزْرَعْها أو ليَمْنَحَها أخاه فإنْ أبى فليُمسِكْ أَرْضَه " وقيل : الزَّرْع : نَباتُ كلِّ شيءٍ يُحرَث . وفي شَرْحِ نَهْجِ البلاغةِ لابنِ أبي الحَديدِ أنّه يقال : زَرَعْتُ الشجَرَ كما يقال : زَرَعْتُ البُرَّ والشعيرَ كازْدَرَعَ أي احْترثَ قال الجَوْهَرِيّ : وأصلُه ازْتَرعَ افْتَعلَ أَبْدَلوها دالاً ؛ لتُوافِقَ الزاي لأنّ الدالَ والزايَ مَجْهُورَتان والتاء مَهْمُوسَةٌ . الزَّرْع : الإنْباتُ يقال : زَرَعَ اللهُ أي أَنْبَتَ كذا في الصحاح وقال الراغبُ : وحقيقةُ ذلك بالأمورِ الإلهيّةِ دونَ البَشَريَّة ولذلك قال الله تَعالى : " أَفَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثونَ أَأَنْتُمْ تَزْرَعونَه أم نحنُ الزَّارِعون " فَنَسَبَ الحَرثَ إليهم ونَفى عنهم الزَّرْعَ ونَسَبَه إلى نَفْسِه فإذا نُسِبَ إلى العَبدِ فلكَونِه فاعِلاً للأسبابِ التي هي سببُ الزَّرع كما تقولُ : أَنْبَتُّ كذا إذا كنتَ من أسبابِ الإنْبات . وقال غيرُه : المعنى أَأَنْتم تُنَمُّونَه أم نحنُ المُنَمُّون له ؟ يقال : اللهُ يَزْرَعُ الزَّرْعَ أي يُنَمِّيه حتى يَبْلُغَ غايتَه على المثَل . ويقال للصَّبيِّ : زَرَعَه الله أي جَبَرَه كما في الصحاح وهو مَجاز كما يقال : أَنْبَته اللهُ وكذا زَرَعَ اللهُ وَلَدَك للخَيرِ . منَ المَجاز : الزَّرْع : الولَد وهو زَرْعُ الرجُل . والزَّرْع في الأصلِ مَصْدَرٌ عُبِّرَ به عن المَزْروع نحو قولِه عزَّ وجلَّ : " فنُخرِجُ به زَرْعَاً تَأْكُلُ منه أَنْعَامُهم وأَنْفُسُهم " وقد غَلَبَ اسمُ الزَّرْعِ على البُرِّ والشعير ج : زُروعٌ . قال الله تَعالى : " كم تركوا من جَنَّاتٍ وعُيونٍ وزُروعٍ ومَقامٍ كَريمٍ " ومَوْضِعُه المَزْرَعَة مُثَلَّثَة الراء . اقتصرَ الجَوْهَرِيّ على الفَتح وزادَ الصَّاغانِيّ وصاحبُ اللِّسان الضَّمَّ وأمّا الكَسرُ فلم أَعْرِفْ من أين أَخَذَه المُصَنِّف . كذلك المُزْدَرَع : مَوْضِعُ الزَّرْع وأنشدَ الليثُ :
واطْلُبْ لنا منهم نَخْلاً ومُزْدَرَعاً ... كما لجيرانِنا نَخْلٌ ومُزْدَرَعُ
الزَّرْبَعَة كسَفينَةٍ : الشيءُ المَزْروع عن ابْن دُرَيْدٍ ونَصُّه : يقال : هؤلاءِ زَرْعُ فلانٍ أي ولده فأمّا الزَّريعَةُ فرُبّما سُمِّي بها الشيءُ المَزْروع كأنّها فَعيلَةٌ في معنى مَفْعُولةٍ . وقال ابنُ بَرِّيّ : والزَّريعَة بتَخفيفِ الراء : الحَبُّ الذي يُزْرَع ولا تَقُلْ : زَرِّيعَةٌ بالتَّشديد فإنّه خَطَأٌ . الزِّرِّيع : كسِكِّيتٍ : ما يَنْبُتُ في الأرضِ المُستَحيلةِ ممّا يَتناثَرُ فيها أيّامَ الحَصادِ من الحَبّ . نَقَلَه الصَّاغانِيّ عن ابنِ شُمَيْلٍ ونَقَلَه الزَّمَخْشَرِيّ أيضاً وقال : ويقال له : الكاثُّ وهو مَجاز . والزُّرْعَة بالضَّمّ : البَذْر وبِلا لامٍ : اسمٌ . وزُرْعَةُ بنُ خَليفَةَ وزُرْعَةُ الشَّقِرِيُّ وزُرْعَةُ بنُ عامِرِ بنِ مازِنٍ الأَسْلَمِيّ : صحابِيُّون . وزُرْعَةُ بنُ سيفِ بنِ ذي يَزَنَ الحِمْيَرِيُّ قيل : من الأَقْيالِ أَسْلَمَ وكتبَ إليه النبيُّ صلّى الله عليه وسلَّم وزُرْعَةُ بنُ عَبْد الله البَياضِيُّ : تابِعيٌّ وحديثُه مُرسَلٌ . وزُرْعَةُ بنُ ضَمْرَةَ العامِريُّ روى عنه أبو الأَسْوَدِ الدُّؤَلِيُّ . وسَمَّوْا زُرَيْعاً وزَرْعَان وزُرْعان كزُبَيرٍ وسَحْبَانَ وعُثْمان . وزارِع : اسمُ كلبٍ نقله ابنُ فارِسٍ وابنُ عَبّادٍ ومنه قيل للكِلاب : أولادُ زارِعٍ قاله ابنُ عَبّادٍ والزَّمَخْشَرِيّ وهو مَجاز وأنشدَ ابْن الأَعْرابِيّ :
" وزارِعٌ مِن بَعْدِه حتى عَدَلْ أبو الهَيثَم محمد بنُ مَكِّيِّ بنُ زُرَاعٍ كغُرابٍ الكُشْمَيْهَنِيُّ : راوي صَحيحِ البُخاريِّ عن أبي عَبْد الله محمد بن يوسُفَ الفِرَبْرِيِّ وقد حدَّثَتْ عنه أمُّ الكِرامِ كَريمَةُ بنتُ محمد المَرْوَزِيَّة وغيرُها . والمَزْروعانِ هذا هو الصواب ووُجِدَ بخَطِّ الجَوْهَرِيّ : والمَزْرَعان وقد نَبَّه أبو سَهْلٍ على خطَئِه وكَتَبَ في الحاشِيَةِ . صوابُه المَزْروعان . وقد صحَّفَه ابنُ سِيدَه فَجَعَله المَزُوعان وقد نبَّه عليه الرَّضِيُّ الشاطِبِيُّ كما سيأتي في تَرْجَمةِ زوع : من بَني كَعْبِ بنِ سَعْدِ بنِ زَيْدِ مَناةَ بنِ تَميمٍ وهما كَعْبُ بنُ سَعْدٍ ومالِكُ بنُ كَعْب بنِ سَعْدٍ . يقال : ما في الأرضِ وما على الأرضِ زَرْعَةٌ واحدةٌ مُثَلَّثَةً عن أبي حَنيفة كما في اللِّسان وزادَ الصَّاغانِيّ عنه : زَرَعَةٌ تُحرَّكُ أي مَوْضِعٌ يُزرَعُ فيه . قالَ ابنُ عبادٍ : يقالُ : زُرِعَ لهُ بَعْدَ شقَاوَةٍ كعُني : إذا أَصَابَ مالاً بَعْدَ الحاجَةِ وهوَ مجازٌ . وأزْرَعَ الزَّرْعُ : طالَ وقِيل : نَبَتَ وَرَقُهُ . قال رَؤْبَهُ : أو حَصْدُ حَصْدٍ بَعْدَ زَرْع أزْرَعَا
وفي المُفْرَداتِ : أَزْرَعَ النَّباتُ : صَارَ ذا زَرْعٍ وأَزْرَعَهَ الناسُ إذا أَمْكَنَهُمْ الزَّرْعُ . والمُزَارَعَةُ مَعْرُوفَةٌ وهُوَ المُعَامَلَةُ على الأَرْضِ ببعَضِ ما يَخْرُجُ مِنْهَا ويكونُ البَذْرُ مِنْ مَالِكِها وهو مجازٌ قال ابْن عَبَّادٍ : يقال : تزَرَّعَ إلى الشَّرِّ : مثلُ تسَرَّعَ نقله الصَّاغانِيّ . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : الزَّرَّاع كشَدَّادٍ : الزارِع وحِرفَتُه الزِّراعَة قال :
" ذَريني لكِ الوَيْلاتُ آتي الغوانِيامتى كنتُ زَرَّاعاً أسُوقُ السَّوانِيا ؟ والزَّرَّاع أيضاً : النَّمَّام عن ابْن الأَعْرابِيّ وهو الذي يَزْرَعُ الأحْقادَ في قلوبِ الأَحِبّاءِ وهو مَجاز . وجَمع الزّارِع : زُرّاع كرُمّانٍ . وقَوْله تَعالى : " يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ " قال الزَّجَّاج : المُرادُ به محمد رسولُ اللهِ صلّى الله عليه وسلَّم وأصحابُه الدُّعاةُ للإسلام رَضِيَ الله عنهم . والزَّرَّاعَة بالفَتْح والتشديد : الأرضُ التي تُزرَع قال جَريرٌ :
لَقَلَّ غَناءٌ عنكَ في حَرْبِ جَعْفَرٍ ... تُغَنِّيكَ زَرَّاعاتُها وقُصورُها
والمُزْدَرِع : الذي يَزْدَرِع زَرْعَاً يَتَخَصَّصُ به لنَفسِه . وهو مَجاز . وأَزْرَعَ الزَّرْعُ : إذا أَحْصَدَ . ويقال : أَسْتَزْرِعُ اللهَ ولَدِي للبِرِّ وأَسْتَرْزِقُه له من الحِلّ . وهو مَجاز . وَزَرَعَ الحُبَّ لك في القلوبِ كرَمُكَ وحُسنُ خُلُقِكَ وهو مَجاز . ويقال : بِئسَ الزَّرْعُ زَرْعُ المُذنِب . والدنيا مَزْرَعَةُ الآخِرَة . وهو مَجاز . والزُّرْعَة بالضَّمّ : فَرْخُ القَبَجَة . نقله الزَّمَخْشَرِيّ وهو مَجاز . وتِلكَ مزارِعُهم وزَرَّاعاتُهم . ومَنِيُّ الرجُلِ زَرْعُه . ويقولون : مَن زَرَعَ حَصَدَ . وزَرْعٌ : اسمٌ . وفي الحديث : " كنتُ لكِ كأبي زَرْعٍ لأمِّ زَرْعٍ " هي أمُّ زَرْعٍ بنتُ أُكَيْمِلِ بنِ ساعِدَةَ . وأبو زُرْعَةَ الرازِيّ : حافظٌ مَشْهُورٌ . وأبو زُرْعَةَ أحمدُ بنُ عبدِ الرحيمِ العِراقيُّ : مُحدِّثٌ مشهورٌْ . وسَمَّوْا زارِعاً كصاحِب . ومن أمثالِهم : أَجْوَعُ مِن زُرْعَةَ

### Türkçe

زرʿ
**زَرَعَ** - **يَزْرَعُ** - **زَرْع** - **زُرُوْع** - **زَارِع** - **زَارِعُوْن** - **زَرّاع** - **زُرّاع**

**زَرَعَ - يَزْرَعُ** + bir varlık + bir bitkiyi veya bir şeyi: onun büyümesini istemek için ona bakar ve gözetir: onu büyümesine uygun şartlara koyar, sonra yaşayıp hedefinin sonuna kadar büyüyünceye dek ona bakıp gözetir: bu her canlıda olur; bitkide ise: bir bitkinin tohumlarını veya köklerini toprağa sokar ve üzerine toprağı düzler; onu bitirtmek için bakım ile gözetir.

**زَرْع**: “**زَرَعَ - يَزْرَعُ**” fiilinin fiil adı; yine “**زَرَعَ - يَزْرَعُ**” fiilinden olan şeydir: bitirilip de biten her şey: dikilip sonra biten ve meyve veren tohumlar ve kökler gibi.

**زُرُوْع**: “**زَرْع**”ın çoğulu: ekenin bakım ile gözetip de bitirip meyve verdirinceye kadar üzerine titrediği, ekilmiş şeylerden türlü türler.

**زارِع**: “**زَرَعَ - يَزْرَعُ**”dan ism-i fâil.

**زارِعُون**: “**زارِع**”ın çoğulu.

**زَرّاع**: “**فـَعال**” vezninde, “**زَرَعَ - يَزْرَعُ**”dan mübalağa ism-i fâil: ziraatı meslek edinen kimse.

**زُرّاع**: “**زَرّاع**”ın çoğulu.

Ve lafız, “**الاستنبات والتكاثر بالتزاوج والنكاح والاجتماع الجنسي والزرع**” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**طَمَثَ - يَطْمِثُ**، **حَرَثَ - يَحْرُثُ**، **نَكَحَ - يَنْكِحُ**، **زَرَعَ - يَزْرَعُ**، **زَنَى - يَزْنِي**، **لَقِحَت - تَلْقَحُ** (**لَقِحَ - يَلْقَحُ**)

**زرع - يزرع - تزرعون**
﴿“Dedi ki: Yedi yıl âdet üzere ekersiniz; biçtiğiniz şeyi, yediklerinizden az bir kısmı hariç, başağında bırakın (47)”﴾ Yusuf ﴿“Siz mi onu ekiyorsunuz, yoksa ekenler biz miyiz? (64)”﴾ Vâkıa

**زارع - الزارعون**
﴿“Siz mi onu ekiyorsunuz, yoksa ekenler biz miyiz? (64)”﴾ Vâkıa

**زراع**
﴿“Muhammed Allah’ın elçisidir; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında merhametlidirler; onları rükû edenler, secde edenler olarak görürsün; Allah’tan bir lütuf ve rıza isterler; yüzlerinde secde izinden bir alâmet vardır; işte bu onların Tevrat’taki misalleridir; İncil’deki misalleri de, filizini çıkarıp onu kuvvetlendiren, sonra kalınlaşıp sapı üzerinde doğrulan bir ekin gibidir; ekincileri hayran bırakır; onlarla kâfirleri öfkelendirmek için; Allah, onlardan iman edenlere ve salih ameller işleyenlere bir bağışlanma ve büyük bir ecir vaad etti (29)”﴾ Fetih

**زَرْع**
**يخرج زرعاً** ﴿“Görmediler mi ki biz suyu çorak yere sürüyoruz da onunla bir ekin çıkarıyoruz; ondan hayvanları ve kendileri yer; hâlâ görmezler mi? (27)”﴾ Secde ﴿“Görmedin mi ki Allah gökten su indirdi de onu yerde pınarlar hâlinde akıttı; sonra onunla renkleri çeşitli bir ekin çıkarır; sonra kurur da onu sararmış görürsün; sonra onu kırıntı yapar; şüphesiz bunda akıl sahipleri için bir öğüt vardır (21)”﴾ Zümer

﴿“Onunla size ekini, zeytini, hurmaları, üzümleri ve her türlü meyvelerden bitirir; şüphesiz bunda düşünen bir kavim için bir âyet vardır (11)”﴾ Nahl

﴿“Muhammed Allah’ın elçisidir; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında merhametlidirler; onları rükû edenler, secde edenler olarak görürsün; Allah’tan bir lütuf ve rıza isterler; yüzlerinde secde izinden bir alâmet vardır; işte bu onların Tevrat’taki misalleridir; İncil’deki misalleri de, filizini çıkarıp onu kuvvetlendiren, sonra kalınlaşıp sapı üzerinde doğrulan bir ekin gibidir; ekincileri hayran bırakır; onlarla kâfirleri öfkelendirmek için; Allah, onlardan iman edenlere ve salih ameller işleyenlere bir bağışlanma ve büyük bir ecir vaad etti (29)”﴾ Fetih

﴿“Rabbimiz! Ben zürriyetimden bir kısmını, senin muhterem evinin yanında ekinsiz bir vadiye yerleştirdim; Rabbimiz, namazı dosdoğru kılsınlar diye; artık insanların gönüllerinden bir kısmını onlara meylettir ve onları meyvelerden rızıklandır; umulur ki şükrederler (37)”﴾ İbrahim

﴿“Ve O, asmalı ve asmasız bahçeler, hurma ve yemesi çeşitli ekin, zeytin ve nar—benzer ve benzer olmayan—yaratandır; meyve verdiğinde onun meyvesinden yiyin; hasat günü hakkını verin; israf etmeyin; şüphesiz O, israf edenleri sevmez (141)”﴾ En‘âm ﴿“Yerde bitişik parçalar, üzüm bahçeleri, ekin ve hurmalar—bir kökten olan ve olmayan—vardır; tek bir su ile sulanır; yemede onların bir kısmını bir kısmına üstün kılarız; şüphesiz bunda akleden bir kavim için âyetler vardır (4)”﴾ Ra‘d

﴿“Onlara iki adamı misal ver: ikisinden birine iki üzüm bağı yaptık; ikisini hurmalarla kuşattık; ikisinin arasına da bir ekin yaptık (32)”﴾ Kehf ﴿“Ve ekinler ve hurmalar; tomurcuğu yumuşak (148)”﴾ Şuarâ

**زروع**
﴿“Ve ekinler ve hurmalar; tomurcuğu yumuşak (148)”﴾ Şuarâ ﴿“Ve ekinler ve kerim bir makam (26)”﴾ Duhân

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**زرع**] ز ر ع: **الزَّرْعُ** **الزُّرُوع**un tekilidir; yeri **مَزْرَعَةٌ** ve **مُزْدَرَعٌ**dur. **الزَّرْعُ** ayrıca tohumu atmadır; **الزرع** ayrıca bitirmedir; “**زَرَعَهُ الله**” denir, yani onu bitirdi. Ondandır, Yüce’nin sözü: ﴿“Siz mi onu ekiyorsunuz, yoksa ekenler biz miyiz?”﴾. İkisinin bâbı **قطع**tır. Ve “**ازدْرَعَ** falan” yani sürdü. Ve **المُزَارَعَةُ** bilinen bir şeydir.

Râgıb
**زرع**
- **الزرع**: bitirme; bunun hakikati, beşerî olanlar değil, ilâhî işler ile olur. Dedi ki: }“Siz mi onu ekiyorsunuz, yoksa ekenler biz miyiz?”﴿[Vâkıa/64]; böylece sürmeyi onlara nisbet etti; ekmeyi onlardan nefyetti ve onu kendi nefsine nisbet etti. Kul’a nisbet edilirse, bunun sebebi, ekmenin sebebi olan sebepleri yapan olmasıdır; tıpkı “şunu bitirdim” demen gibi: eğer onun bitmesinin sebeplerinden isen. **الزرع** aslında masdardır; onunla ekilmiş olana ifade edilmiştir; şu sözü gibi:﴾“Onunla bir ekin çıkarırız”﴿[Secde/27]. Ve dedi ki:﴾“Ve ekinler ve kerim bir makam”{ [Duhân/26]. Ve denir: “**زرع الله ولدك**”, teşbih olarak; tıpkı “**أنبته الله**” dediğin gibi. Ve **المزرع**: **الزراع**. Ve “**ازدرع النبات**”: ekin sahibi oldu.

Lisân özeti
1. **زَرَعَ** taneyi, onu **يَزْرَعُ**; **زَرْعاً** ve **زِراعةً**: onu tohumladı; isim **الزَّرْعُ**dur; ve buğday ve arpa üzerine galip olmuştur; çoğulu **زُرُوع**dur.
2. **الزرع**: sürülen her şeyin bitkisi.
3. **الزرْع**: tohumu atmadır; ve onun sözü: **إِنْ يأْبُروا زَرْعاً لِغَيْرِهم**.
4. **والزَّرِّيعةُ**: ekilen şey; ve denildi: **الزِّرِّيعُ**: hasat günlerinde tanelerden oraya saçılan şeylerden, verimsiz toprakta biten şeydir.
5. **والزَّرِيعةُ**—râ’nın hafifletilmesiyle—ekilen tanedir; “**زَرِّيعة**” deme—şeddeli olarak—çünkü o hatadır.
6. Allah **الزرع**ı **يَزْرَعُ**: onu, misal üzere, hedefinin sonuna varıncaya kadar büyütür.
7. **والزرع**: bitirmedir; “**زَرَعه الله**” denir, yani onu bitirdi. Tenzîlde: “Sürdüğünüzü gördünüz mü? Siz mi onu ekiyorsunuz, yoksa ekenler biz miyiz?”; yani siz mi onu büyütüyorsunuz, yoksa onu büyütenler biz miyiz?
8. **وأَزْرَعَ الزرْعُ**: yaprağı bitti.
9. **والزَّرّاعُ**: ekinle uğraşan; mesleği **الزِّراعةُ**dır.
10. **وازْدَرَعَ القومُ**: kendileri için özellikle bir ekin edindiler yahut sürdüler.
11. **والمَزْرَعةُ والمَزْرُعةُ والزّرّاعةُ والمُزْدَرَعُ**: ekinin yeri.

Lisânü’l-ʿArab
● - **زرع**: **زَرَعَ** taneyi, onu **يَزْرَعُ**; **زَرْعاً** ve **زِراعةً**: onu tohumladı; isim **الزَّرْعُ**dur; buğday ve arpa üzerine galip olmuştur; çoğulu **زُرُوع**dur. Ve denildi: **الزرع** sürülen her şeyin bitkisidir. Ve denildi: **الزرْع** tohumu atmaktır; ve onun sözü: **إِنْ يأْبُروا زَرْعاً لِغَيْرِهم**; ve iş, onu küçümsersin, hâlbuki büyüyebilir. Saʿleb dedi ki: mânâ, onların başka bir kavme karşı kendileriyle yardım istemek için düşmanlarıyla antlaşmış olmalarıdır; Ali—Allah ondan razı olsun—bunu hikmet veya hüccet için istiâre etti; ve âlimleri, takvâ sahiplerini zikretti: Allah, onlarla hüccetlerini korur; ta ki onları benzerlerine bıraksınlar ve onları benzerlerinin kalplerine eksinler. **والزَّرِّيعةُ**: ekilen şey; ve denildi: **الزِّرِّيعُ**: hasat günlerinde tanelerden oraya saçılan şeylerden, verimsiz toprakta biten şeydir. İbn Berrî dedi ki: **والزَّرِيعةُ**—râ’nın hafifletilmesiyle—ekilen tanedir; “**زَرِّيعة**” deme—şeddeli olarak—çünkü o hatadır. Allah **الزرع**ı **يَزْرَعُ**: onu, misal üzere, hedefinin sonuna varıncaya kadar büyütür. **والزرع**: bitirmedir; “**زَرَعه الله**” denir, yani onu bitirdi. Tenzîlde: “Sürdüğünüzü gördünüz mü? Siz mi onu ekiyorsunuz, yoksa ekenler biz miyiz?”; yani siz mi onu büyütüyorsunuz, yoksa onu büyütenler biz miyiz? Çocuğa dersin ki: “**زَرَعه الله**”, yani Allah onu onardı ve bitirdi. Yüce’nin sözü: “**يُعْجِب الزُّرّاع ليغيظ بهم الكفار**”; Zeccâc dedi ki: **الزُّرّاعُ**, Muhammed—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—ve onun ashabı, İslâm’a davet edenlerdir—Allah onlardan razı olsun. **وأَزْرَعَ الزرْعُ**: yaprağı bitti; Rü’be dedi ki:
**أَو حَصْد حَصْدٍ بعدَ زَرْعٍ أَزْرَعا**
Ebû Hanîfe dedi ki: yerde bir tek **زُرْعةٌ** yoktur, ne **زَرْعة** ne de **زِرْعة**; yani içinde ekin ekilen yer. **والزَّرّاعُ**: ekinle uğraşan; mesleği **الزِّراعةُ**dır. Hadiste geldi: **الزَّرَّاعةُ**—zâ’nın fethi ve râ’nın şeddelenmesiyle—denildi ki o, ekilen arazidir. **والمُزْدَرِعُ**: kendisi için özel olarak bir ekin **يَزْدَرِعُ** eden kimsedir. **وازْدَرَعَ القومُ**: kendileri için özellikle bir ekin edindiler yahut sürdüler; o, **افتعل**dir; ancak tâ, mahreci yumuşayınca ve zâ’ya, onun şiddeti sebebiyle uymayınca, ondan **دال**a bedel verdiler; çünkü **الدال** ile **الزاي** meçhûrdur, tâ ise mehmûstur. **والمُزارَعةُ**: bilinen bir şeydir. **والمَزْرَعةُ والمَزْرُعةُ والزّرّاعةُ والمُزْدَرَعُ**: ekinin yeri; şair dedi ki:
**واطْلُبْ لنَا منْهُمُ نَخْلاً ومُزْدَرَعاً، ... كما لِجِيراننا نَخْلٌ ومُزْدَرَعُ**
**مُفْتَعَلٌ** ekinden. Cerîr dedi ki:
**لَقَلَّ غناءٌ عنكَ في حَرْبِ جَعْفَرٍ، ... تُغَنِّيكَ زَرّاعاتُها وقُصُورُها**
yani, içinde “**زَرّاعاتها وقصورها**” dediğin kasiden. **والزَّرِيعةُ**: ekilmiş arazi. Erkeğin menisi onun **زَرْعُه**udur; erkeğin **زَرْعُه**u onun çocuğudur. **والزَّرّاعُ**: sevgililerin kalplerine kinler eken koğucudur. **والمَزْرُوعانِ** Benî Kaʿb b. Saʿd b. Zeyd Menât b. Temîm’den: Kaʿb b. Saʿd ve Mâlik b. Kaʿb b. Saʿd. **وزَرْعٌ**: bir isimdir. Hadiste: “Ben senin için, Ümmü Zerʿ için Ebû Zerʿ gibiydim.” **وزُرْعةُ** ve **زُرَيْعٌ** ve **زَرْعانُ**: isimlerdir. **وزارعٌ وابن زارعٍ**—ikisi birlikte—köpektir; İbnü’l-Aʿrâbî inşâd etti:
**وزارعٌ من بَعْدِه حتى عَدَلْ**

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**زرع**) zâ, râ ve ʿayn, bir asıl olup bir şeyin büyütülmesine delâlet eder. **الزّرع** bilinen şeydir; yeri **المُزْدَرَع**dır. Halîl dedi ki: **الزّرع**ın aslı büyütmedir. Bazıları derdi ki: **الزَّرع** tohumu yere atmaktır. **والزَّرْع** biten şeye isimdir. Bunun hepsinde asıl birdir. **وزارِع**: bir köpektir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**زَرَعَ**—**كَمَنع**—tohumu attı; **كالزْدَرَعَ** gibi; aslı **أزْتَرَعَ**dır; onu **دال**a çevirdiler ki **الزاي**a uygun olsun. Ve Allah bitirdi. Ve çocuğa “**زرَعَهُ الله**” denir; yani Allah onu onardı. **والزَّرْعُ**: çocuk; ve ekilmiş olan; çoğulu **زُرُوعٌ**. Ve yeri: **المَزْرَعَةُ**—râ’sı üç vecihli—ve **المُزْدَرَعُ**. Ve “**كسفينةٍ**”: ekilmiş şey. Ve “**كسِكِّيتٍ**”: hasat günlerinde tanelerden oraya saçılan şeylerden, verimsiz toprakta biten şey. **والزُّرْعَةُ**—zamm ile—tohumdur; ve lamsız olarak: bir isimdir; ve “**كزبيرٍ وسَحْبانَ وعُثْمانَ**” gibi isimlendirdiler. **وزارِعٌ**: bir köpeğin ismidir; ondan dolayı köpeklere “**أولادُ زارِعٍ**” denildi. Ve Muhammed b. Mekkî b. Zurâʿ—**كغُرابٍ**—Ferebrî’den Sahîh-i Buhârî râvisidir. Ve Benî Kaʿb’dan **المَزْروعانِ**: Kaʿb b. Saʿd ve Mâlik b. Kaʿb. Ve yerde bir tek **زُرْعةٌ** yoktur—üç vecihli ve harekelenir—yani içinde ekin ekilen yer.
Ve “**وزُرِعَ له بعدَ شَقاوَةٍ**”—**كعُنِيَ** gibi—ihtiyaçtan sonra mal elde etti. **وأَزْرَعَ الزَّرْعُ**: uzadı; ve insanlar: ekin onlara mümkün oldu. **والمُزارَعَةُ**: yerden çıkanın bir kısmı karşılığında arazi üzerinde muamele; tohum onun sahibinin malından olur.
Ve “**وتَزَرَّعَ إلى الشَّرِّ**”: “**تَسَرَّعَ**” etti.

Tâcü’l-ʿArûs:
**زرع**
**زَرَعَ**—**كَمَنَعَ**—**يَزْرَعُ**; **زَرْعَاً** ve **زِراعَةً**: tohumu attı; ondandır hadis: “Kimin (arazisi) varsa onu eksin yahut onu kardeşine bağışlasın; eğer kaçınırsa arazisini tutsun.” Ve denildi: **الزَّرْع** sürülen her şeyin bitkisidir. İbn Ebî’l-Hadîd’in Nehcü’l-Belâğa şerhinde: “Ağacı ektim” denildiği gibi “buğdayı ve arpayı ektim” denir; **كازْدَرَعَ** yani sürdü. Cevherî dedi ki: aslı **ازْتَرعَ**dır; **افتعل**; onu **دال**a çevirdiler; **الزاي**a uygun olsun diye; çünkü **الدال** ile **الزاي** meçhûrdur, tâ ise mehmûstur. **الزَّرْع**: bitirmedir; “**زَرَعَ الله**” denir, yani şunu bitirdi; Sıhâh’ta. Râgıb dedi ki: bunun hakikati, beşerî olanlar değil, ilâhî işler iledir; bunun için Allah Teâlâ dedi: “Sürdüğünüzü gördünüz mü? Siz mi onu ekiyorsunuz, yoksa ekenler biz miyiz?”; böylece sürmeyi onlara nisbet etti; ekmeyi onlardan nefyetti ve onu kendi nefsine nisbet etti. Kul’a nisbet edilirse, ekmenin sebebi olan sebepleri yapan olması sebebiyledir; tıpkı “şunu bitirdim” demen gibi: eğer bitirmenin sebeplerinden isen. Başkası dedi ki: mânâ, “Siz mi onu büyütüyorsunuz, yoksa onu büyütenler biz miyiz?” denmesidir. “Allah **الزَّرْع**ı **يَزْرَعُ**” denir; yani onu, misal üzere, hedefinin sonuna varıncaya kadar büyütür. Çocuğa “**زَرَعَه الله**” denir; yani Allah onu onardı; Sıhâh’ta olduğu gibi; bu mecazdır; tıpkı “**أَنْبَته الله**” denildiği gibi. Ve yine “**زَرَعَ اللهُ وَلَدَك**” hayır için. Mecazdan: **الزَّرْع**: çocuk; o, erkeğin **زَرْعُه**udur. **والزَّرْع** aslında masdardır; onunla ekilmiş olana ifade edilmiştir; Aziz ve Celîl’in sözü gibi: “Onunla bir ekin çıkarırız; ondan hayvanları ve kendileri yer.” Ve **الزَّرْع** ismi buğday ve arpa üzerine galip olmuştur; çoğulu: **زُروعٌ**. Allah Teâlâ dedi: “Ne çok bahçeler, pınarlar, ekinler ve kerim bir makam bıraktılar.” Yeri **المَزْرَعَة**dır; râ’sı üç vecihlidir. Cevherî fetha ile yetindi; Sâgânî ve Lisân sahibi zammı ekledi; ama kesri, musannifin nereden aldığını bilmedim. Yine **المُزْدَرَع**: ekinin yeri; Leys inşâd etti:
**واطْلُبْ لنا منهم نَخْلاً ومُزْدَرَعاً ... كما لجيرانِنا نَخْلٌ ومُزْدَرَعُ**
**الزَّرْبَعَة**—**كسَفينَةٍ**—İbn Düreyd’den: ekilmiş şey. Onun nassı: “Bunlar falanın **زَرْعُ**udur” denir; yani onun çocuğu. Ama **الزَّريعَةُ**, bazen ekilmiş şeye onunla isim verilir; sanki o, **فَعيلَةٌ** olup **مَفْعُولةٍ** mânâsındadır. İbn Berrî dedi ki: **والزَّريعَة**—râ’nın hafifletilmesiyle—ekilen tanedir; “**زَرِّيعَةٌ**” deme—şeddeli olarak—çünkü o hatadır. **الزِّرِّيع**—**كسِكِّيتٍ**—hasat günlerinde tanelerden oraya saçılan şeylerden, verimsiz toprakta biten şeydir. Sâgânî onu İbn Şümeyl’den nakletti; Zemahşerî de nakletti ve dedi ki: ona “**الكاثُّ**” denir; bu mecazdır. **والزُّرْعَة**—zamm ile—tohumdur; ve lamsız olarak: bir isimdir. **وزُرْعَةُ بنُ خَليفَةَ** ve **زُرْعَةُ الشَّقِرِيُّ** ve **زُرْعَةُ بنُ عامِرِ بنِ مازِنٍ الأَسْلَمِيّ**: sahâbîlerdir. Ve **وزُرْعَةُ بنُ سيفِ بنِ ذي يَزَنَ الحِمْيَرِيُّ**: denildi ki, akyâlden; Müslüman oldu ve Nebî—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—ona yazdı. Ve **وزُرْعَةُ بنُ عَبْد الله البَياضِيُّ**: tâbiî; hadisi mürseldir. Ve **وزُرْعَةُ بنُ ضَمْرَةَ العامِريُّ**: ondan Ebü’l-Esved ed-Düelî rivayet etti. Ve **زُرَيْعاً** ve **زَرْعَان** ve **زُرْعان** diye isimlendirdiler; “**كزُبَيرٍ وسَحْبَانَ وعُثْمان**” gibi. **وزارِع**: bir köpeğin ismidir; İbn Fâris ve İbn Abbâd nakletti; ondan dolayı köpeklere “**أولادُ زارِعٍ**” denildi; bunu İbn Abbâd ve Zemahşerî söyledi; bu mecazdır. İbnü’l-Aʿrâbî inşâd etti:
**" وزارِعٌ مِن بَعْدِه حتى عَدَلْ**
Ebü’l-Heysem Muhammed b. Mekkî b. Zurâʿ—**كغُرابٍ**—el-Kuşmeyhenî: Ebû Abdillah Muhammed b. Yûsuf el-Ferebrî’den Sahîh-i Buhârî râvisidir; ondan Ümmü’l-Kirâm Kerîme bint Muhammed el-Mervezî ve başkaları rivayet etti. **والمَزْروعانِ**: işte doğrusu budur; Cevherî’nin hattıyla “**والمَزْرَعان**” bulundu; Ebû Sehl onun hatasına dikkat çekti ve hâşiyede yazdı: doğrusu **المَزْروعان**dır. İbn Sîde onu tashîf etti de **المَزُوعان** yaptı; Râzî eş-Şâtıbî ona dikkat çekti; “**زوع**” tercümesinde geleceği üzere. Benî Kaʿb b. Saʿd b. Zeyd Menât b. Temîm’dendir; ikisi Kaʿb b. Saʿd ve Mâlik b. Kaʿb b. Saʿd’dır. Ebû Hanîfe’den—Lisân’da olduğu gibi—“Yerde ve yer üzerinde bir tek **زَرْعَةٌ** vardır”—üç vecihli—denir. Sâgânî ondan şunu ekledi: “**زَرَعَةٌ** harekelenir”; yani içinde ekin ekilen yer. İbn Abbâd dedi ki: “**زُرِعَ لهُ بَعْدَ شقَاوَةٍ**”—**كعُني** gibi—denir; eğer ihtiyaçtan sonra mal elde ederse; bu mecazdır. **وأزْرَعَ الزَّرْعُ**: uzadı; ve denildi: yaprağı bitti. Rü’be dedi ki:
**أو حَصْدُ حَصْدٍ بَعْدَ زَرْع أزْرَعَا**
Ve **المُفْرَدات**’ta: “**أَزْرَعَ النَّباتُ**”: ekin sahibi oldu; ve “**أَزْرَعَهَ الناسُ**”: eğer ekin onlara mümkün olursa. **والمُزَارَعَةُ** bilinen bir şeydir; o, yerden çıkanın bir kısmı karşılığında arazi üzerinde muameledir; tohum onun sahibinin malından olur; bu mecazdır. İbn Abbâd dedi ki: “**تزَرَّعَ إلى الشَّرِّ**” denir: “**تسَرَّعَ**” gibi; Sâgânî nakletti. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **الزَّرَّاع**—**كشَدَّادٍ**—**الزارِع**dır; mesleği **الزِّراعَة**dır; dedi ki:
**" ذَريني لكِ الوَيْلاتُ آتي الغوانِيا
متى كنتُ زَرَّاعاً أسُوقُ السَّوانِيا ؟**
Ve **الزَّرَّاع** ayrıca: İbnü’l-Aʿrâbî’den, koğucudur; o, sevgililerin kalplerine kinler eken kimsedir; bu mecazdır. **الزارِع**ın çoğulu: **زُرّاع**—**كرُمّانٍ** gibi. Yüce’nin sözü: “**يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ**”; Zeccâc dedi ki: bununla murad, Muhammed Allah’ın elçisi—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—ve onun ashabı, İslâm’a davet edenlerdir—Allah onlardan razı olsun. **والزَّرَّاعَة**—fetha ve şedde ile—ekilen arazidir. Cerîr dedi ki:
**لَقَلَّ غَناءٌ عنكَ في حَرْبِ جَعْفَرٍ ... تُغَنِّيكَ زَرَّاعاتُها وقُصُورُها**
**والمُزْدَرِع**: kendisi için özel olarak bir ekin **يَزْدَرِع** eden kimsedir; bu mecazdır. **وأَزْرَعَ الزَّرْعُ**: eğer biçilecek hâle gelirse. Ve denir: “**أَسْتَزْرِعُ اللهَ ولَدِي للبِرِّ وأَسْتَرْزِقُه له من الحِلّ**”; bu mecazdır. Ve “**وَزَرَعَ الحُبَّ لك في القلوبِ كرَمُكَ وحُسنُ خُلُقِكَ**”; bu mecazdır. Ve denir: “**بِئسَ الزَّرْعُ زَرْعُ المُذنِب**”. Ve “Dünya, âhiretin **مَزْرَعَةُ**sidir”; bu mecazdır. **والزُّرْعَة**—zamm ile—keklik yavrusudur; Zemahşerî nakletti; bu mecazdır. “Şunlar onların tarlaları ve ekinlikleridir.” Erkeğin menisi onun **زَرْعُه**udur. Ve derler ki: “Kim ekerse biçer.” **وزَرْعٌ**: bir isimdir. Hadiste: “Ben senin için, Ümmü Zerʿ için Ebû Zerʿ gibiydim.” O, Ümmü Zerʿ bint Ükeymil b. Sâʿide’dir. **وأبو زُرْعَةَ الرازِيّ**: meşhur bir hâfızdır. **وأبو زُرْعَةَ أحمدُ بنُ عبدِ الرحيمِ العِراقيُّ**: meşhur bir muhaddistir. Ve **زارِعاً** diye isimlendirdiler; “**كصاحِب**” gibi. Ve onların mesellerindendir: “**أَجْوَعُ مِن زُرْعَةَ**”.
