# زرع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: زرع

باب العين و الزاي والراء معهما
ع ز ر- ع رز- ز ع ر- ز ر ع مستعملات ر ع ز- ر ز ع مهملان
عزر:
العَزِيرُ: ثمن الكلأ، ويجمع على عزائر. إذا حُصِدَتِ الحصائدُ بيعت مراعيها.
"وعزائرها" والتّعزيرُ: ضربٌ دونَ الحّد. قال:
وليس بتَعْزيرِ الأميرِ خَـزايَةٌ		عليَّ إذا ما كُنْتُ غَيْرَ مُريب
والتعزير: النّصرة.
عُزَيْرٌ: اسم. عَيْزارٌ اسم.
عرز:
العارز: العاتب. قال الشّماخ:
وكلّ خليلٍ غَيْرِ هاضِمِ نفسِـه		لِوصلِ خليلٍ صارمٌ أو مُعارِزُ
وتقول: استعْزَرَ عليّ، أي: استصعب.
والعَرْزُ واحدتها بالهاء، من الشّجر من أصاغر الثُّمام وأدقِهِ، ذات ورق صغار متفرق، وما كان من شجر الثمام من ضروبه فهو ذو أماصيخ، أُمْصُوخة في أُمْصُوخة إذا امتُصِخَت انقلعتِ العُليا من جوف السُّفلى انقلاعَ العِفاص من رأسِ المُكْحُلة.
والتَّعريز كالتعريض في الخصومة. ويقال: العَرْز: اللّوم.
قال مزاحم: التعريز: التّوذير، وإفساد وإفساد الشيء وتعييبه.
أعرز الله منه، أي: أعوز منه وأفقده وعيّب شخصه. وعرّز منه بمعناه ويقال: التعريز: الخسف والإعواز؛ أعرز الله به، أي: خسف به.
زعر:
الزَّعَرُ: قلة شعر الرأس، وقلّة ريش الطائر وتَفَرُّقُهُ، إذا ذهب أطوله وبقي أقصره وأردؤه، قال علقمة:
كأنها خاضب زُعْر قوادمُها
يقال: زَعِرَ يَزْعَرُ زَعَراً، وازعارّ ازعيراراً.
والزَّعارَّةُ، الرّاء شديدة، شراسة في خلق الرجل، لا يكاد ينقاد، ولا يلينُ، ولا يُعرف منع فعلٌ وليس لها نظائر إلاّ حَمارّة القيظ، وصَبارّة الشتاء، وعبالّة البقل، ولم أسمع منه فاعلا ولا مفعولا، ولا مصروفا في وجوه.
والزُّعْرُورُ: شجرٌ، الواحدة بالهاء تكون حمراء ثمرتها، وربّما كانت صفراء نواتها كنواة النّبق في الصّلابة والاستدارة، إلاّ أنّها مطبقة تكون مطبقة تكون اثنتين في ثمرة واحدة، ونواة النبق واحدة أبداً
زرع :
زُرْعة من أسماء الرّجال، وكذلك زُرَيعْ.
والزَّرْع: نبات البُرّ والشعير. الناس يحرثونه والله يَزْرَعُه، أي: ينميه حتى يبلغ غايته وتمامه.
ويقال للصبيّ: زَرَعَه الله أي: بلّغه تمام شبابه.
والمُزْدَرِعُ: الذي يزرع، أو يأمر بحرث زرع لنفسه خصوصا. دخلته الدّال بدل تاء مفتعل، كما يقال: اجدمعوا واجتمعوا.
قال شجاع: المُزْدَرَعْ: الأرض التي يُزْرَعُ فيها. قال:
فاطلب لنا منهم نخلا ومُزْدَرَعاً		كما لجيراننا نخل ومُـزْدَرَعُ
والمزارع: الزارع. والمزارع الذي يزرع أرضه.

### Türkçe

باب **العين** و **الزاي** و**الراء** معهما
**ع ز ر**- **ع رز**- **ز ع ر**- **ز ر ع** kullanılagelenler; **ر ع ز**- **ر ز ع** ihmal edilmiş ikisidir.

**عزر**:
**العَزِيرُ**: otlağın bedeli; **عزائر** üzere cem‘ olunur. Hasatlar biçildiği vakit otlakları satılır.
“Ve **عزائرها**”; ve **التّعزيرُ**: had’den aşağı bir dövme. Dedi ki:
وليس بتَعْزيرِ الأميرِ خَـزايَةٌ		عليَّ إذا ما كُنْتُ غَيْرَ مُريب
Ve **التعزير**: yardım.
**عُزَيْرٌ**: isim. **عَيْزارٌ** isim.

**عرز**:
**العارز**: azarlayan. Şammâh dedi ki:
وكلّ خليلٍ غَيْرِ هاضِمِ نفسِـه		لِوصلِ خليلٍ صارمٌ أو مُعارِزُ
Ve dersin: **استعْزَرَ** عليّ, yani: güçleşti.
Ve **العَرْزُ**, bir tanesi **الهاء** ile: ağaçtan, **الثُّمام**’ın küçüklerinden ve en incesinden; küçük, dağınık yapraklı; **الثمام** ağacından türlerinden olan her ne ise o **أماصيخ** sahibidir; **أُمْصُوخة** içinde **أُمْصُوخة**: **امتُصِخَت** olduğu vakit üstteki, alttakinin içinden, **العِفاص**’ın **المُكْحُلة**’nin başından kopması gibi kopar.
Ve **التَّعريز** husumette **التعريض** gibidir. Ve denilir: **العَرْز**: kınama.
Muzâhim dedi: **التعريز**: **التّوذير**, ve bir şeyi bozmak ve bozmak ve ayıplamak.
**أعرز** الله منه, yani: ondan yoksun bıraktı ve onu kaybettirdi ve şahsını ayıpladı. Ve **عرّز** منه onun manasıyladır. Ve denilir: **التعريز**: çökertme ve yoksun bırakma; **أعرز** الله به, yani: onunla çökertti.

**زعر**:
**الزَّعَرُ**: baş saçının azlığı; ve kuşun tüyünün azlığı ve dağılması: en uzunu gidip en kısası ve en kötüsü kaldığı vakit. Alkame dedi:
كأنها خاضب زُعْر قوادمُها
Denilir: **زَعِرَ** **يَزْعَرُ** **زَعَراً**, ve **ازعارّ** **ازعيراراً**.
Ve **الزَّعارَّةُ**, **الرّاء** şedîdedir: erkeğin yaratılışında sertlik; neredeyse boyun eğmez, yumuşamaz, bir fiil men‘ olunur bilinmez; ve onun benzerleri yoktur, ancak **حَمارّة** **القيظ**, ve **صَبارّة** **الشتاء**, ve **عبالّة** **البقل**; ondan ne fâil ne mef‘ûl, ne de vecihlerde sarf olunmuş işitmedim.
Ve **الزُّعْرُورُ**: bir ağaç; bir tanesi **الهاء** ile; meyvesi kırmızı olur, bazen çekirdeği sarı olur; sertlikte ve yuvarlaklıkta **النّبق** çekirdeği gibidir; ancak o kapalıdır: bir meyvede iki tane olarak kapalı olur; **النّبق** çekirdeği ise daima birdir.

**زرع** :
**زُرْعة** erkek adlarındandır; bunun gibi **زُرَيعْ** de.
Ve **الزَّرْع**: buğday ve arpa bitkisi. İnsanlar onu sürer, Allah onu **يَزْرَعُه**, yani: onu, gayesine ve tamamına varıncaya dek büyütür.
Ve çocuğa denilir: **زَرَعَه** الله, yani: onu gençliğinin tamamına eriştirdi.
Ve **المُزْدَرِعُ**: eken; yahut kendisi için özellikle bir ekini sürmeyi emreden. **الدّال**, **مفتعل**’in **تاء**’sı yerine girdi; nitekim denilir: **اجدمعوا** ve **اجتمعوا**.
Şucâ‘ dedi: **المُزْدَرَعْ**: içinde ekin ekilen toprak. Dedi ki:
فاطلب لنا منهم نخلا ومُزْدَرَعاً		كما لجيراننا نخل ومُـزْدَرَعُ
Ve **المزارع**: eken. Ve **المزارع**: toprağını eken kimse.
