# زرع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زرع

زَرَعَ الحَبَّ يَزْرَعُه زَرْعاً وزِراعةً: بَذَره، والاسم الزَّرْعُ وقد غلب على البُرّ والشَّعِير، وجمعه زُرُوع، وقيل: الزرع نبات كل شيء يحرث، وقيل: الزرْع طرح البَذْر؛ وقوله:
إِنْ يأْبُروا زَرْعاً لِغَيْرِهم،
والأَمْرُ تَحْقِرُه وقد يَنْمِي
قال ثعلب: المعنى أَنهم قد حالفوا أَعداءهم ليستعينوا بهم على قوم آخرين؛ واستعار عليّ، رضوان الله عليه، ذلك للحِكمة أَو للحُجة وذكر العلماء الأَتقياء: بهم يحفظ الله حُجَجَه حتى يُودِعُوها نُظَراءَهم ويَزْرَعُوها في قلوب أَشباههم.
والزَّرِّيعةُ: ما بُذِرَ، وقيل: الزِّرِّيعُ ما يَنْبُتُ في الأَرض المُسْتَحيلةِ مما يَتناثر فيها أَيامَ الحَصاد من الحَبّ. قال ابن بري: والزَّرِيعةُ، بتخفيف الراء، الحبّ الذي يُزْرَع ولا تَقُلْ زَرِّيعة، بالتشديد، فإِنه خطأٌ.
والله يَزْرَعُ الزرعَ: يُنَمِّيه حتى يبلغ غايته، على المثل. والزرعُ: الإِنباتُ، يقال: زَرَعه الله أَي أَنبته. وفي التنزيل: أَفرأَيتم ما تحرثون أَأَنتم تزرعونه أَم نحن الزارعون؛ أَي أَنتم تُنَمُّونه أَم نحن المُنَمُّون له. وتقول للصبي: زَرَعه الله أَي جَبَره الله وأَنبته. وقوله تعالى: يُعْجِب الزُّرّاع ليغيظ بهم الكفار؛ قال الزجاج: الزُّرّاعُ محمد، صلى الله عليه وسلم، وأَصحابه الدُّعاةُ إِلى الإِسلام، رضوان الله عليهم. وأَزْرَعَ الزرْعُ: نبت ورقه؛ قال رؤبة:
أَو حَصْد حَصْدٍ بعدَ زَرْعٍ أَزْرَعا
وقال أَبو حنيفة: ما على الأَرض زُرْعةٌ واحدة ولا زَرْعة ولا زِرْعة أَي موضع يُزْرَعُ فيه. والزَّرّاعُ: مُعالِجُ الزرعِ، وحِرْفته الزِّراعةُ. وجاء في الحديث: الزَّرَّاعةُ، بفتح الزاي وتشديد الراء، قيل هي الأَرض التي تُزْرَعُ. والمُزْدَرِعُ: الذي يَزْدَرِعُ زَرْعاً يتخصص به لنفسه. وازْدَرَعَ القومُ: اتخذوا زَرْعاً لأَنفسهم خصوصاً أَو احترثوا، وهو افتعل إِلا أَنّ التاء لما لانَ مخْرجها ولم توافق الزاي لشدّتها أَبدلوا منها دالاً لأَن الدال زالزاي مجهورتان والتاء مهموسة. والمُزارَعةُ: معروفة. والمَزْرَعةُ والمَزْرُعةُ والزّرّاعةُ والمُزْدَرَعُ: موضع الزرع؛ قال الشاعر:
واطْلُبْ لنَا منْهُمُ نَخْلاً ومُزْدَرَعاً،
كما لِجِيراننا نَخْلٌ ومُزْدَرَعُ
مُفْتَعَلٌ من الزرع؛ وقال جرير:
لَقَلَّ غناءٌ عنكَ في حَرْبِ جَعْفَرٍ،
تُغَنِّيكَ زَرّاعاتُها وقُصُورُها
أَي قَصِيدتك التي تقول فيها زَرّاعاتها وقصورها. والزَّرِيعةُ: الأَرضُ المزروعةُ، ومَنِيُّ الرجل زَرْعُه؛ وزَرْعُ الرجل ولَدُه. والزَّرّاعُ: النمَّام الذي يزرع الأَحْقادَ في قلوب الأَحِبَّاء.
والمَزْرُوعانِ من بني كعب بن سعد بن زيد مَناةَ ابن تميم: كعبُ بنُ سعد ومالكُ بن كعب بن سعد. وزَرْعٌ: اسم. وفي الحديث: كنتُ لكِ كأَبي زَرْع لأُمّ زرع. وزُرْعةُ وزُرَيْعٌ وزَرْعانُ: أَسماء. وزارعٌ وابن زارعٍ، جميعاً: الكلبُ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
وزارعٌ من بَعْدِه حتى عَدَلْ

### Türkçe

**زَرَعَ** **الحَبَّ** onu **يَزْرَعُه** **زَرْعاً** ve **زِراعةً** (olarak): onu ekti; isim **الزَّرْعُ**’dır; ve bu, **البُرّ** ve **الشَّعِير** üzerine galip gelmiştir; çoğulu **زُرُوع**’dur. Ve denildi ki: **الزرع** sürülen her şeyin bitkisidir. Ve denildi ki: **الزرْع** **البَذْر**’i atmadır; ve onun sözü:
إِنْ يأْبُروا زَرْعاً لِغَيْرِهم،
والأَمْرُ تَحْقِرُه وقد يَنْمِي
Sa‘leb dedi: mânâ, onların başka bir kavme karşı onlarla (yani düşmanlarıyla) yardım istemek için düşmanlarıyla antlaşmış olmalarıdır. Ve Ali, Allah ondan razı olsun, bunu hikmet için yahut hüccet için istiâre etti; ve âlimler, takvâ sahipleri zikretti: Allah, hüccetlerini onlarla korur; tâ ki onları benzerlerine emanet etsinler ve onları benzerlerinin kalplerine eksinler.

**والزَّرِّيعةُ**: ekilmiş olan şeydir. Ve denildi ki: **الزِّرِّيعُ** hasat günlerinde **الحَبّ**dan oraya saçılan şeylerden, verimsizleşmiş toprakta biten şeydir. İbn Berrî dedi: **والزَّرِيعةُ**, râ’nın hafifletilmesiyle, ekilen habbedir; ve **زَرِّيعة** deme, şeddeli olarak; çünkü o hatadır.

Ve Allah **الزرع**’ı **يَزْرَعُ**: onu, mesel üzere, gayesine varıncaya kadar büyütür. Ve **الزرع**: bitirmedir; denilir: Allah onu **زَرَعه**; yani onu bitirdi. Ve tenzilde: “Gördünüz mü, sürdüğünüz şeyi; siz mi onu **تزرعونه** yoksa biz mi **الزارعون**?”; yani siz mi onu büyütüyorsunuz yoksa biz mi onun büyütenleriyiz. Ve çocuğa dersin: Allah onu **زَرَعه**; yani Allah onu onardı ve bitirdi. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**يُعْجِب الزُّرّاع** **ليغيظ بهم الكفار**”; Zeccâc dedi: **الزُّرّاعُ** Muhammed’dir, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, ve onun ashabı, İslâm’a çağıranlardır, Allah onlardan razı olsun. Ve **أَزْرَعَ الزرْعُ**: yaprağı bitti; Ru’be dedi:
أَو حَصْد حَصْدٍ بعدَ زَرْعٍ أَزْرَعا
Ve Ebû Hanîfe dedi: yeryüzünde bir tek **زُرْعة** yoktur, ne **زَرْعة** ne de **زِرْعة**; yani içinde ekim yapılan yer. Ve **الزَّرّاعُ**: ekini işleyen kimsedir; ve onun mesleği **الزِّراعةُ**’dır. Ve hadiste geldi: **الزَّرَّاعةُ**, zâ’nın fethi ve râ’nın şeddelenmesiyle; denildi ki o, ekilen arazidir. Ve **المُزْدَرِعُ**: kendisi için özel olarak bir ekimle **يَزْدَرِعُ** eden kimsedir. Ve **ازْدَرَعَ القومُ**: kendileri için özellikle bir **زَرْع** edindiler yahut sürdüler; ve o, **افتعل**’dir; ancak tâ, mahreci yumuşak olduğundan ve zâ’ya, onun şiddetinden dolayı, uygun düşmediğinden, ondan bir **دال** bedel ettiler; çünkü **الدال** ile **الزاي** cehirlidir, **التاء** ise hemslidir. Ve **المُزارَعةُ**: bilinen (şey)dir. Ve **المَزْرَعةُ** ve **المَزْرُعةُ** ve **الزّرّاعةُ** ve **المُزْدَرَعُ**: ekin yeridir; şair dedi:
واطْلُبْ لنَا منْهُمُ نَخْلاً ومُزْدَرَعاً،
كما لِجِيراننا نَخْلٌ ومُزْدَرَعُ
**مُفْتَعَلٌ** (kalıbı) **الزرع**’dan (türetilmiştir). Ve Cerîr dedi:
لَقَلَّ غناءٌ عنكَ في حَرْبِ جَعْفَرٍ،
تُغَنِّيكَ زَرّاعاتُها وقُصُورُها
Yani, içinde “**زَرّاعاتها** ve **قُصُورُها**” dediğin kasiden. Ve **الزَّرِيعةُ**: ekilmiş arazidir. Ve erkeğin menisi onun **زَرْعُه**’udur; ve erkeğin **زَرْعُ**’ı onun çocuğudur. Ve **الزَّرّاعُ**: sevgililerin kalplerine kinler eken koğucudur.

Ve Benî Ka‘b b. Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm’den **المَزْرُوعانِ**: Ka‘b b. Sa‘d ve Mâlik b. Ka‘b b. Sa‘d’dır. Ve **زَرْعٌ**: bir isimdir. Ve hadiste: “Senin için, Ümmü Zer‘ için, Ebû Zer‘ gibi idim.” Ve **زُرْعةُ** ve **زُرَيْعٌ** ve **زَرْعانُ**: isimlerdir. Ve **زارعٌ** ve **ابن زارعٍ**, ikisi birlikte: köpektir; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
وزارعٌ من بَعْدِه حتى عَدَلْ
