# زرف (ز-ر-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ر - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والراء والفاء معهما
ز ر ف، ز ف ر، ف ز ر، ف ر ز مستعملات
زرف:
ناقةٌ زَرُوفٌ: طويلة الرِّجْلين، واسعة الخطو. والزَّرافةُ: دابّةٌ له خَلْق حَسَن عند الله مُسْتَشْنَع عند النّاس، شبه البعير.
وأزرف القوم: أعجلوا في هزيمة وخوف وبحثوه. والزَّرافاتُ. المواكب، وكلُّ جماعةٍ زَرافة قال الحجّاج: "إيّاي وهذه الزَّرافات".
زفر:
الزّفر: الزَّفير، والفعل: يَزْفِرُ، وهو أن يملأ صدره غمّا ثم يزفِر به، والشهيق مدُّ النَّفَس، ثمّ يزفِر، أي: يَرْمي به ويُخْرِجُه من صدره.
والمزفور من الدّوابّ: الشّديدُ تَلاحُمِ المَفاصِلِ، تقول: ما أَشَدَّ وفرةَ هذا البعير، اي: هو مَزْفور الخَلْق.
والزُّفَرُ: السّيّد. وزُفَرُ: اسم رجلٍ مدحه القَطامي. والزُّفَر: القِرْبة، والزّافر: الذي يُعِينُ على حَمْل القِربة، قال:
رِئابُ الصُّدوع غياثُ المضو		عِ لأْمَتُكَ الزُّفَرُ النَّـوْفـلُ
و الزّوافر: الإماء. والزّافرة: العشيرة، يقال: جاء فلانٌ في زافِرته.
وزافرةُ الرُّمح والسَّهْم: نحو الثّلث منه.
فزر:
الفُزُور: الشُّقوق والصُّدوع، وتَفَرَّز الحائطُ والثَّوْبُ ونحوُه إذا تَشَفّق.
والفِزْر: ابن البَبْر، والفَزارة: أُمُّه والفِزْرة: أُخْتُه، والهَدَبَّسُ: أخوه، قال:
ولقد رأيت فَزارةً وهَدَبَّسـاً		والفِزْرُ يتبع فِزْره كالضَّيْوَنِ
والفازر: طريق يأخذ في رملة ودكادك ليّنة كأنّها صَدْعٌ في الأرض مُنْقادٌ طويل وكلّ شيء قطع شيئا فقد فَزَره.
وفَزارة أبو حيّ من غَطَفان، وهو فَزارة بن ذبيان والفِزْر: لقبٌ لسَعْدِ بن زيد مناة.
فرز:
فَرَزَ له نصيبَهُ من الدّار، أي:عزل وقد فُرِزت فهي مفروزة وأفرزته فهو مُفْرَز.
وفرزان: اسم أعجميّ من الشّطرنج.

##### Türkçe

باب **الزاي** ve**الراء** ve**الفاء** ile birlikte

**ز ر ف**، **ز ف ر**، **ف ز ر**، **ف ر ز** kullanımdadırlar

**زرف**:
**ناقةٌ زَرُوفٌ**: bacakları uzun, adımı geniş. Ve **الزَّرافةُ**: Allah katında yaratılışı güzel, insanlar katında çirkin görülen bir binek hayvanı; deveye benzer.
Ve **أزرف القوم**: bir bozgun ve korku içinde acele ettiler ve onu aradılar. Ve **الزَّرافاتُ**: alaylar; ve her topluluk **زَرافة**(dır). Haccâc dedi ki: “Benden uzak olsun şu **الزَّرافات**.”

**زفر**:
**الزّفر**: **الزَّفير**; fiil: **يَزْفِرُ**; o da göğsünü kederle doldurup sonra onunla **يزفِر** etmesidir. Ve **الشهيق** nefesi uzatmaktır; sonra **يزفِر**, yani onu atar ve göğsünden çıkarır.
Ve binek hayvanlarından **المزفور**: eklemlerin sıkı kaynaşmışı; dersin ki: Bu devenin bolluğu ne şiddetli! yani: o, yaratılışça **مَزْفور**dur.
Ve **الزُّفَرُ**: efendi. Ve **زُفَرُ**: bir adam adıdır; el-Katâmî onu övmüştür. Ve **الزُّفَر**: kırba; ve **الزّافر**: kırbanın taşınmasına yardım eden; dedi ki:
رِئابُ الصُّدوع غياثُ المضو		عِ لأْمَتُكَ **الزُّفَرُ** النَّـوْفـلُ
Ve **الزّوافر**: cariyeler. Ve **الزّافرة**: aşiret; denir ki: Falan, **زافِرته** içinde geldi.
Ve **زافرةُ الرُّمح** ve **السَّهْم**: onun yaklaşık üçte biri.

**فزر**:
**الفُزُور**: yarıklar ve çatlaklar. Ve duvar ve elbise ve benzeri **تَفَرَّز** ettiğinde, yani yarılıp çatladığında.
Ve **الفِزْر**: parsın yavrusu; ve **الفَزارة**: onun annesi; ve **الفِزْرة**: onun kız kardeşi; ve **الهَدَبَّسُ**: onun erkek kardeşi; dedi ki:
ولقد رأيت **فَزارةً** وهَدَبَّسـاً		والفِزْرُ يتبع فِزْره كالضَّيْوَنِ
Ve **الفازر**: yumuşak kumluk ve tümsekler içine giren bir yol; sanki yerde uzun, boyun eğmiş bir çatlak gibidir. Ve her şey bir şeyi kestiğinde onu **فَزَره** etmiştir.
Ve **فَزارة**: Gatafân’dan bir kabilenin babasıdır; o, **فَزارة بن ذبيان**’dır. Ve **الفِزْر**: Sa‘d b. Zeyd Menât’ın bir lakabıdır.

**فرز**:
**فَرَزَ** ona evden payını; yani ayırdı. Ve o **فُرِزت** edilmiştir; o hâlde o **مفروزة**(dir). Ve onu **أفرزته**; o hâlde o **مُفْرَز**(dir).
Ve **وفرزان**: satrançtan yabancı bir addır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اَزْرَفَ في المشي، أي أسرع. وناقةٌ زَروفٌ ومِزْرافٌ، أي سريعةٌ، وقد زَرَفَتْ. وأَزْرَفْتُها أنا، أي حثثتُها. ومنه قول الراجز:
يُزرِفها الإغْراءُ أيَّ زَرْفٍ
وزَرِفَ الجرحُ بالكسر يَزْرَفُ زَرَفاً، أي غُفِرَ وانتقَضَ بعد البرءِ. والزَرافَةُ بالفتح: الجماعةُ من الناس. وكان القنانيّ يقوله بتشديد الفاء. والزَرافاتُ: الجماعات.

##### Türkçe

**اَزْرَفَ** yürüyüşte; yani hızlandı. Ve bir dişi deve **زَروفٌ** ve **مِزْرافٌ**; yani hızlıdır; ve (o) **زَرَفَتْ**. Ve ben onu **أَزْرَفْتُها**; yani onu sürdüm (teşvik ettim). Ve ondan râcizin sözü:
**يُزرِفها الإغْراءُ أيَّ زَرْفٍ**

Ve yara **زَرِفَ** (kesre ile) **يَزْرَفُ** **زَرَفاً**; yani iyileşmeden sonra kabuk bağladı ve bozuldu (yeniden açıldı). Ve **الزَرافَةُ** (fetha ile): insanlardan topluluk. Ve el-Kanânî onu **بتشديد الفاء** söylerdi. Ve **الزَرافاتُ**: topluluklar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ر ف
زفر ، زرف ، فرز ، فزر ، رزف ، رفز .
فرز : قال أبو عُبيد : فرَزتُ الشيءَ : قسَمْتُه ، وكذلك أَفْرَزْته والفريز : النصيب . قال شمر : سهمٌ مُفْرزٌ ومفروز : معزول ؛ كتبتُه من نسخة الأيادي . والفِرزِ : الفرد . وفي الحديث : ( من أخذ شفعاً فهو له ، ومن أخذ فِرزاً فهو له ) ؛ هذا ذكره الليث . قلت : لا أعرف الفِرز بمعنى الفَرْد ؛ إنّما الفِرْز ما فُرِزَ من النَّصيب المَفْروز لصاحبه ، واحداً كان أو اثنين .
وقال أبو عمرو : الفَرْز : فُرْجَة بين جَبَلين .
وقال غيرُه : هو موضع مطمئنّ من رَبْوَتَيْن ؛ وقال رؤبة :
كم جاوَزَتْ مِنْ حَدَبٍ وفَرْزِ
فزر : أبو عبيد عن أبي زيد : الفِزْرُ من الضَّأْن : ما بين العَشَرَة إلى الأربعين .
قال شمر : الصّبة ما بين العشر إلى الأربعين من المعزى .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفِزْرُ : ابن البَبْر ، وبنْتُه الفِزْرَة . قال : أُنْثَاهُ الفَزارة ، والبَبْرُ يقال له : الْهَدَبَّس . قال أبو عمر : وأَنشدنا المبرّد :
ولقد رأيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً
والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَهُ كالضَّيْوَنِ
قال أبو عمرو : سألتُ أبا العبّاس عن البيتِ فلم يَعْرِفه ، وهذه الحروف ذَكَرها اللّيث في كتابه ، وهي كلُّها صحيحة .
أَقْرَأَنا المنذريُّ لأبي عُبَيد فيما قرأ عَلَى ابن الهيثم ، قال ابن الكلبيّ : من أمثالهم في ترك الشيء : لا أفعل ذلك مِعْزَى الفِزْر ، قال : والفِزْر هو سعدُ بنُ زيد مناةَ
ابنِ تميم . قال : وكان وَافَى الموسمَ بمِعزَى فأنهَبَهَا هناك ، فتفرّقتْ في البلاد ، فمعناهم في مِعْزَى الْفِزْرِ أن يقولوا : حتى تَجتمعَ تلك ، وهي لا تَجتمِع الدَّهرَ كلَّه .
قال ابنُ الكلبيّ : إنَّما سُمِّيَ الفِزْرُ لأنّه قال : من أَخَذَ منها واحدةً فهي له ، لا يُؤخذ منها فِزْر وهو الاثنان .
قال أبو عُبيد : وقال أبو عُبيدة نحوَ هذا الحديث ، وإلاّ أنّه قال : الفِزْر هو الجَدْي نفسُه .
وقال المنذريّ : قال أبو الهيثم : لا أعرِفُ قولَ ابن الكلبيّ هذا .
قلتُ أَنا : وما رأيتُ أحداً يَعْرِفه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الفَزْرُ : الفَسْخ والفَزَر : ريح الحَدَبة . ويقال : فَزَرْتُ الجُلَّة وأَفْزَرْتها وفَزَّرتَها : إذا فَتَّتَّها .
أبو عُبَيد عن أبي عَمْرو : رجلٌ أَفْزَر : هو الّذي في ظَهْرِه عُجْرة عظيمة .
شمر : الفَزْرُ : الكَسْر .
قال : وكنت بالبادية فرأيتُ قِباباً مضروبة فقلت لأعرابيّ : لِمَنْ هذه القِباب ؟ فقال : لبني فَزارة فَزَرَ اللَّهُ ظهورَهم . فقلت : ما تَعني به ؟ فقال : كَسَرَ الله .
وقال اللّيث : الفُزُور : الشُّقوق والصُّدوع . وتَفزَّرَ الثوبُ وتَفَزَّر الحائِطُ : إذا تَشَقَّق .
قال ؛ والفِزْرُ : هَنَةٌ كنَبْخَةٍ تَخْرُج في مَغْرِز الفَخِذ دُوَيْنَ مُنتهَى العانة كغُدَّةٍ من قرحةٍ تخرج باليد أو جِراحة .
وقال ابن شُمَيل : الفازِر : الطريقُ تَعلُو النِّجَافَ والقُورَ فتَفْرِزُها كأنّها تَخُدُّ في رؤوسِها خُدُوداً ، تقول : أَخذْنا الفازِرَ ، وأَخذنا في طريقٍ فازِر ، وهو طريقٌ أَثَّرَ في رؤوس الجبال وفَقَرها . ويقال : فَزَرْتُ أنفَ فلانٍ فزراً ، أي : ضربته بشيء فشققته ، فهو مَفْزُورُ الأنْف .
وفي الحديث : كان سَعْدٌ مَفْزُورَ الأنْف .
وقال بعضُ أهلِ اللُّغة : الفَرْزُ قريبٌ من الفَزْرِ ، تقول : فَرَزْتُ الشيْءَ من الشيْء ، أي : فصلته . وتكلَّمَ فلانٌ بكلامٍ فارِزٍ ، أي : فَصَلَ به بين أمرين . قال : ولسانٌ فارِزٌ : بيِّنٌ فاصل ، وأنشَد :
إنِّي إذا ما نَشَرَ المُنَاشِرُ
فرَّجَ عن عِرْضِي لِسَانٌ فارِزُ
ويقال : فرزت الشيءَ من الشيء ، وأفرزته لغتان جيدتان جاء بهما أبو عُبيد في باب فعلت وأفعلت بمعنى واحد .
وقال أبو زيد : قال القُشَيْرِيّ : يُقال للقُرْصَةِ : فِرْزَة ، وهي النَّوْبَة .
وقال اللّيث : الفارِزة : طريقةٌ تأخذ في رَمْلة في دَكادِكَ ليِّنة ، كأنّها صَدْع من الأرض مُنقاد طويلٌ خِلْقَة ؛ والفِرزانُ معروف ، فرزان الشّطرنج ، وجمعه فرازين .
زرف رزف : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : زَرَف يَزرِف زُرُوفاً ، وزَرَف يَزرِف زَرِيفاً : إذا دناه منه ، وقال لَبيد :
بالغُراباتِ فَزَرّا فاتِها
فبِخِنزِيرٍ فأطرافِ حُبَلْ
أي : ما دنا منها .
قال : وأزْرَفَ وأَزلَف : إذا تَقدَّم . وأَزْرَف : إذا اشتَرَى الزَّرافة . قال : وهي الزُّرافة والزَّرافة ، والفتحُ والتخفيف أفصَحُها .
وقال اللّيث : الزرافة : اشْتُرقا وبَلَنْق .
أبو عبيد عن القَنانيّ : أتَوني بزَرّافتهم : يعني بجَماعتهم .
وقال : وغيرُه القَنانيّ مخفّف الزرافة ، والتّخفيف أجوَد ، ولا أحفَظُ التشديد عن غيره .
وقال ابن الأعرابيّ : أَزْرَف وأرْزَف : إذا تقدم .
وروى عنه : رَزَفَ .
أبو العبّاس : زَرَفتُ إليه وأرَزَفْتُ : إذا تقدّمت إليه ، وأنشَد :
تُضَحِّي رُوَيْداً وتُمسِي زَرِيفَا
وقال أبو عبيد فيما أقرأني الإياديّ له : رَزَفَتِ الناقةُ : أسرَعتْ . وأزْرَفْتها أنا : أَخْبَيْتُها في السَّير . ورواه الصرّام عن شمر : زَرَفَت وأزرَفْتُها ، الزاي قبل الراء .
وقال اللّيث : ناقةٌ زَرُوف : طويلةُ الرِّجلين واسعةُ الخَطْو . قال : وأَزْرَف القومُ إزْرافاً : إذا أُعجلوا في هزيمة أو نحوها .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : زَرِف الجُرحُ يَزرَفُ زَرَفاناً : إذا انتَقَض ونُكِس .
وقال غيرُه : خِمْسٌ مُزَرِّف : مُتْعِبٌ ، وقال مُلَيْح :
يَسيرُ بها للقَومِ خِمْسٌ مُزَرِّف
زفر : قال اللّيث : الزَّفْر والزَّفير : أن يَملأ الرجلُ صَدرَه غَمّاً ثم يَزْفِرُ به . والشَّهِيق : مَدُّ النَّفَس ثم يَرْمِي به .
وقال الفرّاء في قول الله تعالى : ( لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ ) ( هود : 106 ) ، الزَّفير : أوّل نَهِيق الحمار وشبهِه ، والشَّهِيقُ آخرُه .
وقال الزّجاج : الزَّفِير من شَديد الأَنين وقَبيحِه . والشَّهِيق : الأنينُ الشديدُ المرتفع جدّاً .
وقال اللّيث : المزفورُ من الدّوابُ : الشديدُ تلاحم المفَاصِل . وتقول : ما أشَدّ زَفْرَةَ هذا البعير ، أي : هو مَزْفُور الحَلق .
وقال أبو عُبيدة : يقال للفَرسِ : إنه لعظيمُ الزُّفْرة ، أي : عظيمُ الجوف ، وقال الجَعْدِيّ :
خِيطَ على زَفْرَةٍ فتَمَّ وَلَمْ
يَرْجِع إلى دِقّةٍ ولا هَضَمِ
يقول : كأنَّه زافِرٌ أبداً من عظم جَوْفه ، فكأنَّه زَفَرَ فَخِيطَ على ذلك .
وقال ابن السكّيت في قول الرّاعي يصف إبلاً :
حُوزيةٌ طُوِيَتْ على زَفَراتها
طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا
فيه قولان : أحدُهما : كأنّها زَفَرَتْ ثم خَلِقتْ على ذلك ، والقول الآخَر : الزَّفْرَة : الوَسَط ، والقَناطِرُ الأزَج .
شمر : الزُّفَر من الرِّجال : القَوِيُّ على
الحمالاتِ ، يقال : زفَر وازْدَفَرْ : إذا حمل .
وقال الكُمَيت :
رِئابُ الصُّدوع غِياثُ المَضو
عِ لأمَتُكَ الزُّفَرُ النَّوْفَلُ
وفي الحديث : أنّ امرأةً كانت تَزْفِر القِرَب يومَ خَيْبر تسقي الناسَ ، أي : تَحمِل القِرب المملوءَة ماءً .
وقال الليث : الزِّفْر : القِرْبة . والزّافر : الّذي يُعِين على حَمْل القِرْبة ، وأَنشَد :
يا بنِ الّتي كانت زماناً في النَّعَمْ
تَحمِل زَفْراً وتَؤُولُ بالغَنَمْ
وقال آخر :
إذا عَزَبوا في الشاءِ عَنّا رأَيتَهمْ
مَداليجَ بالأزْفارِ مِثْلَ العَواتِقِ
والزَّوافِر : الإماء اللّواتي يَزْفِرْن القِرَب .
أبو عبيد عن أبي عمرو قال : زافرةُ القومِ أنصارُهم .
سلَمَة عن الفرّاء : جاءنا فلان ومعه زافِرَتُه ، يعني رَهْطَه وقومَه .
أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : ما دُونَ الرِّيش من السَّهم فهو الزّافرة ، وما دُون ذلك إلى وَسَطه فهو المَتْن .
وقال ابن شُمَيل : زافرةُ السهم أَسفلُ من النِّصف بقليل إلى النَّصل .
أبو الهيثم : الزافرة الكاهل وما يليه . وزفر يزفر : إذا استقى فحمل .
وقال أبو عمرو : الزِّفْر : السِّقاء الّذي يَحمِل الراعي فيه ماءَه ، ويقال : للجَمَل الضَّخْم : زَفَر ، وللأسَدَ : زُفَر ، وللرّجل الجَواد : زُفَر .
وقال أبو عُبيدة في جُؤْجُؤ الفَرَس : المُزْدَفَر ، وهو الموضع الّذي يَزْفِر منه ، وأَنشَد :
ولَوْحُ ذِرَاعَيْنِ في برْكَةٍ
إلى جُؤجؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَرْ
رفز : أهمَلَه الليث .
وقرأت في بعض الكُتب شعراً لا أَدرِي ما صحّته :
وبلدة للدّاءُ فيها غامِر
مَيْتٌ بها العِرْق الصحيحُ الرّافِزُ
هكذا قيّده كاتبُه ، وفسّره : رَفَزَ العِرْق إذا ضَرَب . وإن عِرْقه لرَفّاز ، أي : نَبَّاض .
قلت : لا أعرف الرَّفّاز بمعنى النَّبّاض ؛ ولعلّه راقِزٌ بالقاف بمعنى راقِص .

##### Türkçe

ز ر ف
زفر ، زرف ، فرز ، فزر ، رزف ، رفز .

**فرز** : Ebû Ubeyd dedi: **فرَزتُ الشيءَ**: onu böldüm; aynı şekilde **أَفْرَزْته**; ve **الفريز**: pay. Şemmer dedi: **سهمٌ مُفْرزٌ** ve **مفروز**: ayrılmış; onu **الأيادي** nüshasından yazdım. Ve **الفِرزِ**: tek olan. Hadiste: (Kim çift alırsa o onundur; kim **فِرزاً** alırsa o onundur); bunu Leys zikretti. Dedim: **الفِرز**’i **الفَرْد** (tek) mânasında tanımıyorum; ancak **الفِرْز** sahibine ayrılmış paydan ayrılmış olan şeydir; bir olsun iki olsun.

Ebû Amr dedi: **الفَرْز**: iki dağ arasında bir gedik.

Başkası dedi: o, iki tepecikten alçak bir yerdir; Rü’be dedi:
كم جاوَزَتْ مِنْ حَدَبٍ وفَرْزِ

**فزر** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: koyundan **الفِزْرُ**: on ile kırk arası olan.

Şemmer dedi: keçiden on ile kırk arası olan **الصّبة**’dir.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفِزْرُ**: pars yavrusu; dişisi **الفِزْرَة**. Dedi: onun dişisi **الفَزارة**’dır; parsa **الْهَدَبَّس** denir. Ebû Ömer dedi: ve Müberred bize okudu:
ولقد رأيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً
والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَهُ كالضَّيْوَنِ

Ebû Amr dedi: Ebû’l-Abbâs’a beyit hakkında sordum da onu tanımadı; bu harfleri Leys kitabında zikretti ve onların hepsi sahihtir.

Münzirî bize, Ebû Ubeyd’e ait olarak, İbnü’l-Heysem’e okuduğu şeyden okuttu: İbnü’l-Kelbî dedi: Onların bir şeyi terk etme hususundaki darb-ı mesellerinden: **لا أفعل ذلك مِعْزَى الفِزْر**. Dedi: **الفِزْر** Temîm oğlu Zeyd Menât oğlu Sa‘d’dır. Dedi: Mevsime keçilerle geldi de onları orada yağmalattı; böylece beldelere dağıldılar; onların **مِعْزَى الْفِزْر**’deki mânaları, “şunlar toplanıncaya kadar” demeleridir; hâlbuki onlar bütün zaman boyunca toplanmaz.

İbnü’l-Kelbî dedi: **الفِزْر** ancak şu sebeple adlandırıldı: çünkü dedi ki: “Ondan kim bir tane alırsa o onundur; ondan **فِزْر** alınmaz; o da iki tanedir.”

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde de bu hadise yakın bir şey söyledi; ancak o dedi ki: **الفِزْر** bizzat oğlaktır.

Münzirî dedi: Ebû’l-Heysem dedi: İbnü’l-Kelbî’nin bu sözünü tanımıyorum.

Ben dedim: Ben de onu tanıyan hiç kimse görmedim.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَزْرُ**: gevşetme; ve **الفَزَر**: tümseğin rüzgârı. Ve denir ki: **فَزَرْتُ الجُلَّة** ve **أَفْزَرْتها** ve **فَزَّرتَها**: onu ufaladıysan.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **رجلٌ أَفْزَر**: sırtında büyük bir tümsek olan kimsedir.

Şemmer: **الفَزْرُ**: kırma.

Dedi: Bâdiyede idim; kurulmuş kubbeler gördüm; bir bedevîye dedim: “Bu kubbeler kimin?” Dedi: “Benî Fezâre’nin; Allah onların sırtlarını **فَزَرَ** etsin.” Dedim: “Bununla neyi kastediyorsun?” Dedi: “Allah kırdı.”

Leys dedi: **الفُزُور**: yarıklar ve çatlaklar. **تَفزَّرَ الثوبُ** ve **تَفَزَّر الحائِطُ**: çatladıysa.

Dedi: ve **الفِزْرُ**: uyluğun kasık yerinde, avretin sonuna yakın, bir çıban gibi çıkan bir şey; elde çıkan bir yaradan yahut bir cerahatten çıkan bir bez gibi.

İbn Şümeyl dedi: **الفازِر**: yol; **النِّجَافَ** ve **القُورَ**’un üzerine yükselir de onları **تَفْرِزُها**; sanki başlarında oluklar açıyormuş gibi; dersin ki: **أَخذْنا الفازِرَ**; ve **طريقٍ فازِر** olan bir yola girdik; o, dağların başlarında ve sırtlarında iz bırakmış bir yoldur. Ve denir ki: **فَزَرْتُ أنفَ فلانٍ فزراً**: yani onu bir şeyle vurdum da onu yardım; o da **مَفْزُورُ الأنْف**’tur.

Hadiste: Sa‘d **مَفْزُورَ الأنْف** idi.

Dil ehlinden bazıları dedi: **الفَرْزُ** **الفَزْر**’e yakındır; dersin ki: **فَرَزْتُ الشيْءَ من الشيْء**: yani onu ondan ayırdım. Falan iki iş arasında onunla ayırdıysa, **بكلامٍ فارِزٍ** ile konuştu. Dedi: ve **لسانٌ فارِزٌ**: açık, ayırıcı. Ve şu beyiti okudu:
إنِّي إذا ما نَشَرَ المُنَاشِرُ
فرَّجَ عن عِرْضِي لِسَانٌ فارِزُ

Ve denir ki: **فرزت الشيءَ من الشيء** ve **أفرزته**: iki iyi lehçedir; Ebû Ubeyd bunları “**فعلت** ve **أفعلت** aynı mânada” babında getirdi.

Ebû Zeyd dedi: Kuşeyrî dedi: **القُرْصَةِ**’ye **فِرْزَة** denir; o da nöbettir.

Leys dedi: **الفارِزة**: yumuşak tümsekçikler içinde bir kumlukta giden bir yol; sanki yerden uzun, tabiî bir yarık, uzayıp giden. Ve **الفِرزانُ** mâlûmdur: satrançtaki **فرزان**; çoğulu **فرازين**.

**زرف رزف** : Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **زَرَف يَزرِف زُرُوفاً** ve **زَرَف يَزرِف زَرِيفاً**: ona yaklaştıysa. Lebîd dedi:
بالغُراباتِ فَزَرّا فاتِها
فبِخِنزِيرٍ فأطرافِ حُبَلْ
yani: ona yaklaşmadı.

Dedi: **وأزْرَفَ** ve **أَزلَف**: öne geçtiyse. Ve **أَزْرَف**: zürafa satın aldıysa. Dedi: o, **الزُّرافة** ve **الزَّرافة**’dır; fetha ve hafifletme onların en fasihidir.

Leys dedi: **الزرافة**: **اشْتُرقا** ve **بَلَنْق**.

Ebû Ubeyd, Kanânî’den: Bana onların **بزَرّافتهم**’ini getirdiler: yani cemaatlerini.

Dedi: Kanânî’den başkası **الزرافة**’yı hafifletilmiş söyler; hafifletme daha iyidir; şeddeli söyleyişi ondan başkasından ezberlemiyorum.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَزْرَف** ve **أرْزَف**: öne geçtiyse.

Ondan **رَزَفَ** rivayet edildi.

Ebû’l-Abbâs: **زَرَفتُ إليه** ve **أرَزَفْتُ**: ona doğru ilerlediysem. Ve şu beyiti okudu:
تُضَحِّي رُوَيْداً وتُمسِي زَرِيفَا

Ebû Ubeyd, **الإياديّ**’nin bana okuttuğu şeyde dedi: **رَزَفَتِ الناقةُ**: hızlandı. Ben onu **أزْرَفْتها**: yürüyüşte onu yavaşlattım. Sarrâm, Şemmer’den rivayet etti: **زَرَفَت** ve **أزرَفْتُها**; **الزاي** **الراء**’dan öncedir.

Leys dedi: **ناقةٌ زَرُوف**: uzun bacaklı, adımı geniş. Dedi: kavim **أَزْرَف** etti **إزْرافاً**: bir bozgun yahut benzerinde acele ettirildilerse.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **زَرِف الجُرحُ يَزرَفُ زَرَفاناً**: bozulup tersine döndüyse.

Başkası dedi: **خِمْسٌ مُزَرِّف**: yoran. Müleyh dedi:
يَسيرُ بها للقَومِ خِمْسٌ مُزَرِّف

**زفر** : Leys dedi: **الزَّفْر** ve **الزَّفير**: kişinin göğsünü kederle doldurup sonra onunla iç çekmesidir. **الشَّهِيق**: nefesi uzatıp sonra onu atmasıdır.

Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında: (لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ) (Hûd: 106), dedi: **الزَّفير**: eşeğin ve benzerinin anırmasının başlangıcıdır; **الشَّهِيقُ** onun sonudur.

Zeccâc dedi: **الزَّفِير** şiddetli inlemenin ve çirkin olanının bir türüdür. **الشَّهِيق**: çok yükselen şiddetli inlemedir.

Leys dedi: binek hayvanlarından **المزفورُ**: eklemleri şiddetle birbirine geçmiş olan. Ve dersin ki: “Bu devenin **زَفْرَة**’si ne şiddetli!” yani o **مَزْفُور الحَلق**’tır.

Ebû Ubeyde dedi: ata “**عظيمُ الزُّفْرة**” denir: yani iç boşluğu büyük. Ca‘dî dedi:
خِيطَ على زَفْرَةٍ فتَمَّ وَلَمْ
يَرْجِع إلى دِقّةٍ ولا هَضَمِ
der ki: iç boşluğunun büyüklüğünden sanki daima iç çeker; sanki iç çekti de bunun üzerine dikildi.

İbnü’s-Sikkît, Râ‘î’nin develeri vasfettiği sözünde dedi:
حُوزيةٌ طُوِيَتْ على زَفَراتها
طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا
onda iki görüş vardır: birincisi, sanki iç çekti de sonra bunun üzerine yaratıldı; diğer görüş: **الزَّفْرَة** orta kısımdır; **القَناطِرُ** kemerlerdir.

Şemmer: erkeklerden **الزُّفَر**: yükleri taşımaya güçlü olan; denir ki: **زفَر** ve **ازْدَفَرْ**: taşıdıysa.

Kümeyt dedi:
رِئابُ الصُّدوع غِياثُ المَضو
عِ لأمَتُكَ الزُّفَرُ النَّوْفَلُ

Hadiste: bir kadının Hayber günü kırbaları **تَزْفِر** ettiği, insanlara su verdiği (yani dolu su kırbalarını taşıdığı) geçer.

Leys dedi: **الزِّفْر**: kırba. Ve **الزّافر**: kırba taşımaya yardım eden. Ve şu beyiti okudu:
يا بنِ الّتي كانت زماناً في النَّعَمْ
تَحمِل زَفْراً وتَؤُولُ بالغَنَمْ

Bir başkası dedi:
إذا عَزَبوا في الشاءِ عَنّا رأَيتَهمْ
مَداليجَ بالأزْفارِ مِثْلَ العَواتِقِ

Ve **الزَّوافِر**: kırbaları **يَزْفِرْن** eden cariyelerdir.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan dedi: **زافرةُ القومِ**: onların yardımcılarıdır.

Seleme, Ferrâ’dan: “Falan bize geldi ve onunla birlikte **زافِرَتُه** vardı” dedi; yani güruhu ve kavmi.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den dedi: okun tüyünden aşağısı **الزّافرة**’dir; ondan aşağısı orta kısmına kadar olan ise **المَتْن**’dir.

İbn Şümeyl dedi: okun **زافرةُ**’si, yarısından biraz aşağıdan **النَّصل**’e kadardır.

Ebû’l-Heysem: **الزافرة**: **الكاهل** ve ona bitişik olan yerdir. Ve **زفر يزفر**: su çekti de taşıdıysa.

Ebû Amr dedi: **الزِّفْر**: çobanın suyunu içinde taşıdığı su tulumudur. Ve iri deveye **زَفَر** denir; aslana **زُفَر**; cömert adama **زُفَر**.

Ebû Ubeyde, atın göğsünün üst kısmı hakkında: **المُزْدَفَر**; o, ondan **يَزْفِر** ettiği yerdir. Ve şu beyiti okudu:
ولَوْحُ ذِرَاعَيْنِ في برْكَةٍ
إلى جُؤجؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَرْ

**رفز** : Leys onu ihmâl etti.

Bazı kitaplarda bir şiir okudum; sahihliğini bilmiyorum:
وبلدة للدّاءُ فيها غامِر
مَيْتٌ بها العِرْق الصحيحُ الرّافِزُ
Böylece yazanı onu kaydetmiş; ve şöyle tefsir etmiş: damar **رَفَزَ** etti: vurduysa. Ve “Onun damarı **رَفّاز**’dır” yani nabızlıdır.

Dedim: **الرَّفّاز**’ı **النَّبّاض** mânasında tanımıyorum; belki de **راقِزٌ** (ق ile) olup **راقِص** mânasındadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والراء وما يثلثهما)
(زرع) الزاء والراء والعين أصلٌ يدلُّ على تنمية الشيء. فالزّرع معروف، ومكانه المُزْدَرَع. وقال الخليل: أصل الزّرع التنمية. وكان بعضهم يقولُ: الزَّرع طرح البَذْر في الأرض. والزَّرْع اسمٌ لِمَا نبت. والأصل في ذلك كلّه واحد. وزارِع: كلبٌ.‏
(زرف) الزاء والراء والفاء أصلٌ يدلُّ على سعيٍ وحركة. فالزَّرُوف: النَّاقة الواسعة الخَطو الطويلةُ الرِّجْلين. ويقال: زَرَف، إذا قَفَزَ. ويقال زَرَفْت الرّجلَ عن نفسي إذا نحّيتَه. ومن الباب: الزَّرافات: الجماعات وهي لا تكون كذا إلا إذا تجمّعت لسعيٍ في أمر. ويقال زَرَافَّة، مثقّلة الفاء، وكان الحجّاج يقول: "إيّايَ وهذه الزّرَافات". يريد المتجمّعين المضطربين لفتنةٍ وما أشبهها. ومن الباب زَرِف الجُرح، إذا انتقض بعد البُرْء.‏
(زرم) الزاء والراء والميم أصلٌ يدلُّ على انقطاع وقلّة. يقال زَرِم الدمعُ، إذا انقطَع؛ وكذلك كلُّ شيء. ومن ذلك حديث النبي صلى الله عليه وآله وسلم حين بال عليه الحسَنُ عليه السلام فقال: "لا تُزْرِمُوا ابني" يقول: لا تَقطَعوا بولَه. زَرِمَ البولُ نفسُه، إذا انقطع. قال:‏
أو كماء المثمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِمَ الدّمعِ لا يؤوبُ نَزُورا(1)‏
ويقال إنَّ الزَّرِم البخيل. وهو من ذاك.[و] يقال زَرِمَ الكلب، إذا يبس جَعْرُهُ في دُبُرِه.‏
(زرب) الزاء والراء والباء أصلٌ يدلُّ على بعض المأْوَى. فالزَّرْب زَرب الغنم، وهي حظيرتها. ويقال الزَّرِيبة الزُّبْية. والزَّريبة: قُتْرَة الصائد.‏
(زرد) الزاء والراء والدال حرف واحد، وهو يدلُّ على الابتلاع، والزّاء فيه مبدلةٌ من سين. يقال ازدَرَدَ اللقمة يَزْدَرِدها(2). وممكنٌ أن يكون الزَّرَد من هذا، على أن أصله السين، ومعنى الزّرَّاد السَّرَّاد.‏
(زرح) الزاء والراء والحاء كلمة واحدة. فالزّراوِح: الرَّوابي الصِّغار(3).‏
(زري) الزاء والراء والحرف المعتل يدلُّ على احتقارِ الشيء والتّهاون به. يقال زَرَيْت عليه، إذا عِبْتَ عليه. وأَزْريْتَ به: قصَّرت به.‏
---------------------
(1) البيت لعدي بن زبد كما في اللسان (زرم) وقد سبق في (ثمد، جم).‏
(2) بعدها في الأصل: "وزرد يزدردها" وهو كلام مقحم.‏
3)) واحدها "زروح" بفتح الزاي وسكون الراء.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** و**الراء** وما يثلثهما)
(**زرع**) **الزاء** ve**الراء** ve**العين**; bir asıldır, şeyin büyütülmesine delâlet eder. Şu hâlde **الزّرع** bilinir; ve yeri **المُزْدَرَع**’dır. **الخليل** dedi: **الزّرع**’ın aslı büyütmedir. Ve bazısı derdi ki: **الزَّرع** tohumu yere atmaktır. Ve **الزَّرْع** biten şeye isimdir. Ve bunun hepsinde asıl birdir. Ve **زارِع**: bir köpektir.‏
(**زرف**) **الزاء** ve**الراء** ve**الفاء**; bir asıldır, bir koşu ve harekete delâlet eder. Şu hâlde **الزَّرُوف**: adımı geniş, iki bacağı uzun dişi devedir. Ve denir: **زَرَف**; sıçradığı zaman. Ve denir: **زَرَفْت** **الرّجلَ** عن نفسي; onu uzaklaştırdığım zaman. Ve bâbdandır: **الزَّرافات**; cemaatlerdir; ve bir işte koşmak için toplandıkları zaman ancak böyle olurlar. Ve denir: **زَرَافَّة**; **الفاء**’sı şeddeli. Ve **الحجّاج** derdi ki: "إيّايَ وهذه **الزّرَافات**". Fitne için ve benzeri için toplanmış çalkantılıları kasteder. Ve bâbdandır: **زَرِف** **الجُرح**; iyileşmeden sonra bozulduğu zaman.‏
(**زرم**) **الزاء** ve**الراء** ve**الميم**; bir asıldır, kesilmeye ve azlığa delâlet eder. Denir: **زَرِم** **الدمعُ**; kesildiği zaman; ve bunun gibi her şey. Ve ondandır: Peygamber’in صلى الله عليه وآله وسلم hadisi; **الحسَنُ** عليه السلام onun üzerine bevlettiği zaman, dedi ki: "لا تُزْرِمُوا ابني" yani: onun bev­lini kesmeyin. **زَرِمَ** **البولُ** bizzat; kesildiği zaman. Dedi ki:‏
أو كماء المثمودِ بعد جِمامٍ *** **زَرِمَ** **الدّمعِ** لا يؤوبُ نَزُورا(1)‏
Ve denir ki: **الزَّرِم** cimridir. Ve o, ondandır. [و] denir: **زَرِمَ** **الكلب**; dışkısı arkasında kuruduğu zaman.‏
(**زرب**) **الزاء** ve**الراء** ve**الباء**; bir asıldır, barınağın bir kısmına delâlet eder. Şu hâlde **الزَّرْب**: koyunun **زَرب**’ıdır; ve o, onun ağılıdır. Ve denir: **الزَّرِيبة** **الزُّبْية**’dir. Ve **الزَّريبة**: avcının damlasıdır.‏
(**زرد**) **الزاء** ve**الراء** ve**الدال** bir tek harftir; ve o, yutmaya delâlet eder; ve içindeki **الزّاء**, **سين**’den değiştirilmiştir. Denir: **ازدَرَدَ** lokmayı, onu **يَزْدَرِدها**(2). Ve mümkündür ki **الزَّرَد** bundan olsun; şu şartla ki aslı **السين**’dir; ve **الزّرَّاد**’ın mânâsı **السَّرَّاد**’dır.‏
(**زرح**) **الزاء** ve**الراء** ve**الحاء** bir tek kelimedir. Şu hâlde **الزّراوِح**: küçük tepeler(3)’dir.‏
(**زري**) **الزاء** ve**الراء** ve illetli harf; şeyin hor görülmesine ve onunla hafife almaya delâlet eder. Denir: **زَرَيْت** عليه; ona ayıpladığın zaman. Ve **أَزْريْتَ** به: onu eksik bıraktın.‏
---------------------
(1) Beyit, **عدي بن زبد**’indir; **اللسان**’da (**زرم**)’da olduğu gibi; ve (**ثمد**، **جم**)’de geçmişti.‏
(2) Asılda bunun ardından: "وزرد يزدردها" vardır; ve o, araya sokulmuş sözdür.‏
3)) Tekili "زروح"tur; **الزاي**’ın fethası ve **الراء**’ın sükûnu ile.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ر ف
زرفت على الستين‏:‏ زدت‏.‏
وفلان يزرف في الحديث‏.‏
وأتتنا زرافة من بني فلان وجاءوا برزافهـم‏.‏
وطـاروا إليـه زرافـات ووحداناً‏.‏
وفي كتاب سيبويه‏:‏ خلق الله الزرافة يديها أطول من رجليها وهي مسماة باسم الجماعة لأنها في صورة جماعة من الحيوان وجاء بها ابن دريد مضمومة الزاي وشك في كونها عربية‏.‏

##### Türkçe

ز ر ف
**زرفت** altmışın üzerine: arttım.
Ve falan, hadiste **يزرف**.
Ve bize, falan oğullarından bir **زرافة** geldi; ve **رزافه**leriyle geldiler.
Ve ona **زرافات** ve birer birer uçtular.
Ve Sîbeveyh’in kitabında: Allah **الزرافة**yi yarattı; onun iki eli iki ayağından daha uzundur; ve o, cemaatin adıyla adlandırılmıştır; çünkü o, hayvandan bir cemaat sûretindedir; ve onu İbn Düreyd, **الزاي**’ı dammeli olarak getirdi ve onun Arapça oluşunda şüphe etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

زَرَفَ إليه يَزْرِفُ زُرُوفاً وزَريفاً: دنا؛ وقول لبيد: بالغُراباتِ فَزَرَّافاتِها،
فبِخِنْزيرٍ فأَطْرافِ حُبَلْ
عنى بذلك ما قَرُبَ منها ودَنا. وناقة زَرُوفٌ: طويلةُ الرِّجْلَيْنِ واسعةُ الخَطْوِ. وناقة زَرُوفٌ ومِزْرافٌ أَي سَريعةٌ، وقد زَرَفَتْ. وأَزْرَفْتُها أَي حَثَثْتها؛ قال الراجز:
يُزْرِفُها الإغْراءُ أَيَّ زَرْفِ
ومشت الناقةُ زَرِيفاً أَي على هِينَتِها؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: وسِرْتُ المَطِيَّةَ مَوْدُوعةً.
تُضَحِّي رُوَيْداً وتَمشي زَريفا
تُضَحِّي: تَمْشِي على هِينَتِها؛ يقول: قد كَبِرْت وصارَ مَشْيي رُوَيداً وإنما شِدَّةُ السَّيْر وعَجْرَفِيَّتُه للشَّبابِ، والرجلُ في ذلك كالناقة.
والزَّرْفُ: الإسْراعُ. والزَرَّافُ: السريعُ. وأَزْرَفَ القومُ إزْرافاً: عَجِلوا في هَزيمةٍ أَو غيرها. وأَزْرَفَ إذا تقدَّم؛ وأَنشد: تُضَحِّي رُويداً وتمشي زريفا
وأَزْرَفَ في المشْيِ: أَسْرع. وزَرَفْتُ وأَزْرَفْتُ إذا تَقَدَّمْتَ إليه. وزَرَفَتِ الناقةُ: أَسْرَعَتْ. وأَزْرَفْتُها إذا أَخْبَبْتَها في السير؛ رواه الصرّام عن شمر، زَرَفَتْ وأَزْرَفْتُها، الزاي قبل الراء. والزَّرافةُ: دابةٌ حَسَنةُ الخَلْقِ من ناحِيةِ الحَبَش. وأَزْرَفَ إذا اشترى الزرافةَ، وهي الزَّرافةُ والزرافّةُ، والفتح والتخفيف أَفْصحهما، ويقال لها بالفارسية أُشْتُرْ كاوْبَلَنْك وقيل: هي بفتح الزاي وضمها مخففة الفاء. والزَّرَّافةُ والزَّرافةُ: مِنْزَفَةُ الماء؛ قال الفرزدق:ويُبْيِتُ ذا الأَهْدابِ يَعْوي، ودُونه
من الماء زَرَّافاتُها وقُصُورُها
وزَرِفَ الجُرْحُ يَزْرَفُ زَرَفاً وزَرَفَ زَرْفاً وأَزْرَفَ، كلُّ ذلك: انْتَقَضَ ونُكِسَ بعد البُرْء. وخِمسٌ مُزَرِّفٌ: مُتْعِبٌ؛ وقال مُلَيْحٌ:
يَسِيرُ بها للقَوْمِ خِمْسٌ مُزَرِّف
وزَرَفَ في حديثه. وزَرَّفَ على الخمسين: جاوَزَها. أَبو عبيد: أَتَوْني بِزَرافَّتِهِمْ أَي بِجماعتهم. قال: وغير القَنانِّي يخفف الزَّرافةَ، والتخفيفُ أَجْوَدُ، قال: ولا أَحفظ التشديد عن غيره. والزَّرافةُ، بالفتح: الجماعة من الناس، وكان القنانيُّ يقوله بتشديد الفاء. والزَّرافاتُ: الجماعات؛ قال ابن بري: وذكره ابن فارس بتشديد الفاء وكذا حكاه أَبو عبيد في باب فَعالَّةٍ عن القَنانيّ، قال: وكذا ذكره القَزَّاز في كتابه الجامع بتشديد الفاء؛ يقال: أَتاني القوم بِزَرافَّتِهم مثل الزَّعارَّةِ، قال: وهذا نص جلي أَنه بتشديد الفاء دون الراء؛ قال: وقد جاء في شعر لبيد بتشديد الراء في قوله:
بالغُرابات فزرَّافاتِها،
فبِخِنْزيرٍ فأَطرافِ حُبَلْ
قال: وأَما قول الحجاج في خطبته: إيّاي وهذه الزّرافات يعني الجماعات، فالمشهور في هذه الرواية التخفيف، واحدهم زَرافة، بالفتح، نَهاهُم أَن يجتمِعوا فيكون ذلك سبباً لثَوَران الفِتْنة. وفي حديث قُرَّةَ بن خالد: كان الكلبي يُزَرِّفُ في الحديث أَي يَزيدُ فيه مثل يُزَلِّفُ، واللّه أعلم.

##### Türkçe

**زَرَفَ** ona doğru **يَزْرِفُ** **زُرُوفاً** ve **زَريفاً**: yaklaştı; Lebîd’in sözü:
بالغُراباتِ فَزَرَّافاتِها،
فبِخِنْزيرٍ فأَطْرافِ حُبَلْ
Bununla, ondan yakın olanı ve yaklaşanı kastetti. Ve **ناقة زَرُوفٌ**: iki bacağı uzun, adımı geniş. Ve **ناقة زَرُوفٌ** ve **مِزْرافٌ** yani hızlı; ve (o) **زَرَفَتْ**. Ve **أَزْرَفْتُها** yani onu sevk ettim/teşvik ettim; râciz dedi ki:
يُزْرِفُها الإغْراءُ أَيَّ زَرْفِ
Ve dişi deve **زَرِيفاً** yürüdü, yani kendi ağırbaşlılığı üzere; İbnü’l-A‘râbî’den; ve okudu:
وسِرْتُ المَطِيَّةَ مَوْدُوعةً.
تُضَحِّي رُوَيْداً وتَمشي زَريفا
**تُضَحِّي**: kendi ağırbaşlılığı üzere yürür; der ki: yaşlandım ve yürüyüşüm yavaş oldu; hâlbuki yürüyüşün şiddeti ve onun sertliği gençlik içindir; erkek de bu hususta dişi deve gibidir.

Ve **الزَّرْفُ**: hızlanma. Ve **الزَرَّافُ**: hızlı olan. Ve kavim **أَزْرَفَ** **إزْرافاً**: bir bozgun içinde veya başkasında acele ettiler. Ve **أَزْرَفَ**: öne geçtiği zaman; ve okudu:
تُضَحِّي رُويداً وتمشي زريفا
Ve yürüyüşte **أَزْرَفَ**: hızlandı. Ve **زَرَفْتُ** ve **أَزْرَفْتُ**: ona doğru öne geçtiğin zaman. Ve dişi deve **زَرَفَتِ**: hızlandı. Ve **أَزْرَفْتُها**: onu yürüyüşte koşturtup hızlı yürüttüğün zaman; bunu es-Sarrâm, Şemr’den rivayet etti: **زَرَفَتْ** ve **أَزْرَفْتُها**; **الزاي** **قبل** **الراء**.

Ve **الزَّرافةُ**: Habeş taraflarından, yaratılışı güzel bir binek hayvanı. Ve **أَزْرَفَ**: zürafayı satın aldığı zaman; ve o, **الزَّرافةُ** ve **الزرافّةُ**’dir; fetha ve tahfîf ikisi daha fasihleridir; ve ona Farsçada **أُشْتُرْ كاوْبَلَنْك** denir; ve denildi ki: o, **الزاي**’ın fethası ve zammı ile, **الفاء** hafifletilmiş olarak (gelir). Ve **الزَّرَّافةُ** ve **الزَّرافةُ**: su çekme aleti; el-Ferazdak dedi:
ويُبْيِتُ ذا الأَهْدابِ يَعْوي، ودُونه
من الماء زَرَّافاتُها وقُصُورُها

Ve **زَرِفَ** yara **يَزْرِفُ** **زَرَفاً** ve **زَرَفَ** **زَرْفاً** ve **أَزْرَفَ**; bunların hepsi: iyileşmeden sonra bozuldu ve tersine döndü. Ve **خِمسٌ مُزَرِّفٌ**: yoran; ve Müleyh dedi:
يَسِيرُ بها للقَوْمِ خِمْسٌ مُزَرِّف

Ve konuşmasında **زَرَفَ**. Ve **زَرَّفَ** ellinin üzerine: onu geçti. Ebû Ubeyd: Bana onların **بِزَرافَّتِهِمْ**’i ile geldiler, yani topluluklarıyla. Dedi ki: el-Kanânî’den başkası **الزَّرافةَ**’yı hafifletir; ve hafifletme daha iyidir; dedi ki: onun dışındakinden şeddeli (söyleyişi) ezberlemiyorum. Ve **الزَّرافةُ**, fetha ile: insanlardan topluluk; el-Kanânî onu **الفاء**’yı şeddeli söyleyerek söylerdi. Ve **الزَّرافاتُ**: topluluklar; İbn Berrî dedi ki: İbn Fâris onu **الفاء**’yı şeddeli olarak zikretti; Ebû Ubeyd de **فَعالَّةٍ** babında el-Kanânî’den böyle hikâye etti; dedi ki: el-Kazzâz da kitabı **الجامع**’de **الفاء**’yı şeddeli olarak zikretti; denir ki: Kavim bana **بِزَرافَّتِهم** ile geldi, **الزَّعارَّةِ** gibi; dedi ki: Bu, **الراء** değil **الفاء**’nın şeddeli olduğuna dair açık bir nasstır; dedi ki: Lebîd’in şiirinde **الراء**’nın şeddeli gelişi, onun şu sözünde gelmiştir:
بالغُرابات فزرَّافاتِها،
فبِخِنْزيرٍ فأَطرافِ حُبَلْ
Dedi ki: Haccâc’ın hutbesindeki sözüne gelince: “Benden uzak durun ve şu **الزّرافات** (ile)” yani topluluklar; bu rivayette meşhur olan hafifletmedir; onların bir teki **زَرافة**’dır, fetha ile; onları, toplanmalarını yasakladı; böylece bunun fitnenin kabarmasına sebep olmasını (önlemek için). Ve Kurra b. Hâlid hadîsinde: Kelbî hadiste **يُزَرِّفُ** idi, yani onda artırırdı; **يُزَلِّفُ** gibi; ve Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ر ف * * الزُّرَافَةُ * بضم الزاي وفتحها مخففة الفاء دابة

##### Türkçe

* ز ر ف * * **الزُّرَافَةُ** * **بضم الزاي وفتحها**; **مخففة الفاء**: bir hayvan.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زرف: قفز، نقله ابن فارس. وقال ابن الأعرابي: زرف إليه، ورزف: تقدم، و قال ابن دريد: زرف في الكلام، زرفا: إذا زاد فيه، كزرف تزريفا، ومنه حديث قرة بن خالد: أن الكلبي كان يزرف في الحديث أي: يزيد فيه، مثل يزلف، نقله الأصمعي. زرفت الناقة: أسرعت، وهي زروف، كصبور، وكذلك رزفت، وهي رزوف. ويقال: ناقة زروف: طويلة الرجلين، واسعة الخطو، نقله الليث. زرف الرجل، زريفا: مشى على هينته، كأنه ضد، ونص ابن الأعرابي: ومشت الناقة زريفا، أي: على هينتها، وأنشد:
  وسرت المطـية مـودوعة                      تضحي رويدا وتمشي زريفا تضحي: أي تمشي على هينتها، يقول: قد كبرت، وصر مشيي رويدا، وإنما شدة السير وعجرفيته للشباب، والرجل في ذلك كالناقة. وزرف الجرح: كفرح، وعليه اقتصر الصاغاني، والجوهري، زرف أيضا: مثل نصر، كما في اللسان، زرفا، وزرفا: انتقض ونكس بعد البرء، كما في الصحاح. والزرافة، كسحابة، وقد تشد فاؤها، عن القناني، كما نقله الجوهري، قال أبو عبيد: والتخفيف أجود، ولا أحفظ التشديد لغير القناني: الجماعة من الناس، قال ابن بري: وذكره ابن فارس بتشديد الفاء، وكذا حكاه أبو عبيد في باب فعالة عن القناني، قال: وكذا ذكره القزاز في كتابه الجامع، بتشديد الفاء، يقال: أتاني القوم بزرافتهم، مثل الزعارة، قال: وهذا نص جلي أنه بتشديد الفاء دون الراء، قال: جاء في شعر لبيد بتشديد الراء، في قوله:
  بالغرابات فزرافاتـهـا                      فبخنزير فأطراف حبل قال: وأما قول الحجاج: إياي وهذه السقفاء والزرافات، فإني لا أجد أحدا من الجالسين في زرافة إلا ضربت عنقه فالمشهور في هذه الرواية التخفيف، نهاهم أن يجتمعوا فيكون ذلك سببا لثوران الفتنة. قلت: وكذا قول قريط بن أنيف:
  قوم إذا الشر أبدى ناجذيه لهمطاروا إليه زرافات ووحدانا

  الزرافة: العشرة منهم، وفي بعض النسخ: العشيرة منهم. الزرافة: دابة حسنة الخلق، يداها أطول من رجليها، وهي مسماة باسم جماعة، فارسيتها أشتر كاوبلنك، كما في بالصحاح، لأن فيها مشابه وملامح من هذه الثلاثة، هي اشتر، بالضم، أي البعير، و كاو،ن أي: البقر، وبلنك، كسمند، أي: النمر، فهذا وجه تسميتها، وقيل: كما في الصحاح: من زرف في الكلام، إذا زاد سميت به لطول عنقها زيادة على المعتاد، قال شيخنا: قد اختلط النسل في الزرافة بين الإبل الحوشية، والبقر الوحشية، والنعام، وإنها متولدة من هذه الأجناس الثلاثة، كما قاله الزبيدي، وغيره: وتعقب الجاحظ ذلك في كتاب الحيوان له، وأنكره، وبين أغلاطهم، وفيها كلام في حياة الحيوان، ومختصراته، ويضم أولها، عن ابن دريد، ونصه: الزرافة، بضم الزاي: دابة، ولا أدري أعربية صحيحة، أم لا، قال: وأكثر ظني أنها عربية، لأن أهل اليمن يعرفونها من ناحية الحبشة، وقوله: في اللغتين، قال شيخنا: قلت: لعله أراد التشديد والتخفيف، إذ لم يتقدم له غيرهما، لكن كلام الجوهري صريح في أن التشديد إنما هو في الزرافة، بمعنى الجمع، لافي الزرافة التي هي الحيوان المعروف، فليحرر. قلت: ما ذكره في بيان اللغتين فصحيح، صرح به الصاغاني، ونصه في العباب: هي الزرافة، والزرافة، بالفتح، والضم، والفاء تشدد وتخفف في الوجهين، وهكذا نقله صاحب اللسان، وزاد: والفتح والتخفيف أفصحهما، وبه تعلم أن اقتصار الجوهري على تخفيف الفاء في الحيوان إشارة إلى بيان الأفصحية، وبه يظهر ما توقف فيه شيخنا، ثم إن صريح قول الجوهري أن الفتح والضم في الحيوان سواء، واقتصر ابن دريد على الضم، وصريح كلام المصنف أن الفتح أفصح من الضم، وهو مقتضى كلام الأزهري أيضا، وجعل عمر بن خلف بن مكي الصقلي في كتابه، الذي سماه تثقيف اللسان الضم من لحن العوام، ونقل الشيخ ابن هشام، في شرح الشذور، عن كتاب ما يغلط فيه العامة، عن الجواليقي، أنه قال: الزرافة، بفتح الزاي، والعامة تضمها، فتأمل ذلك. ج: زرافي، كزرابي. وأزرف الرجل: اشتراها، أي: الزرافة، عن ابن الأعرابي. أزرف الناقة: حثها، كما في الصحاح، وأنشد قول الراجز:
  يرزقها الإغراء أي زرف وروى الصرام عن شمر: أزرفت الناقة: إذا أخببتها في السير، ويروى أيضا بتقديم الراء على الزاي، كما تقدم. أزرف إليه الرجل: إذا تقدم. الزرافة، ككناسة: الكذاب، يزيد في الحديث. الزرافة: علم أيضا. والزرفات، كشددات: ع، وبه فسر قول لبيد السابق، الذي أورده ابن بري في معنى الجماعة. قال أبو مالك: الزرافات: هي المنازف، التي ينزف بها الماء للزرع، وما أشبه ذلك، وأنشد:
  من الشأم زرافاتها وقصورها كذا في العباب، قلت: البيت للفرزدق، والرواية: من الماء زرافاتها وصدره:
  ونبئت ذا الأهدام يعوي ودونه.

  والتزريف: التنفيذ، كما في العباب، والتكملة، ويوجد في بعض النسخ: التنقية، وفي بعضها: التنفيد، بالدال المهملة، والصواب ما ذكرنا. التزريف: التنحية يقال: زرفت الرجل عن نفسي، أي: نحيته. التزريف: الإرباء، كالتزليف، يقال: زرف على الخمسين، وزلف، أي: أربى، وفي اللسان: جاوزها. وانزرف، انزرافا: نفذ، نقله الصاغاني، وفي بعض النسخ بالدال المهملة، والصواب بالمعجمة. انزرفت الريح: مضت. انزرف القوم: ذهبوا منتجعين، نقله الصاغاني. مرزفة، كمرحلة: ببغداد، مرمنة، أي: كثيرة الرمان. ومما يستدرك عليه: ناقة مزراف: سريعة، نقله الجوهري. وزرف إليه، زروفا، وزريفا: دنا. والزرف: الإسراع. وكشداد: السريع. وأزرف القوم، إزرافا: عجلوا في هزيمة أو غيرها. وأزرف في المشي: أسرع. والزرافة: كسحابة: منزفة الماء، لغة في المشدد. وأزرف الجرح: انتقض. وخمس مزرف، كمحدث: أي متعب، قال مليح بن الحكم الهذلي:
  فراحوا بريدا ثم أمسوا بشـلة                      يسير بها للقوم خمس مزرف

##### Türkçe

زرف: sıçradı; bunu İbn Fâris nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **زرف** ona, ve **رزف**: ilerledi; İbn Düreyd dedi: **زرف** sözde, **زرفا**: onda artırdığı zaman; **زرف** **تزريفا** gibi; bundan, Kurra b. Hâlid hadisi: Kelbî’nin hadiste **يزرف** olduğu, yani onda artırdığı; **يزلف** gibi; bunu Asma‘î nakletti. **زرفت** deve: hızlandı; o **زروف**tur, **صبور** gibi; yine **رزفت**; o da **رزوف**tur. Ve denir: **ناقة زروف**: uzun bacaklı, adımı geniş; bunu Leys nakletti. **زرف** adam, **زريفا**: ağır ağır yürüdü; sanki zıddı gibi; İbnü’l-A‘râbî’nin nassı: Deve **زريفا** yürüdü, yani: ağır ağır; ve inşad etti:
  وسرت المطـية مـودوعة                      تضحي رويدا وتمشي زريفا
**تضحي**: yani ağır ağır yürür; der ki: büyümüştür, ve yürüyüşüm yavaş oldu; ancak yürüyüşün şiddeti ve kabalığı gençler içindir; adam bu hususta deve gibidir. Ve **زرف** yara: **فرح** gibi; Sâgânî ve Cevherî bununla yetindi; **زرف** ayrıca: **نصر** gibi, lisanda olduğu üzere; **زرفا** ve **زرفا**: iyileşmeden sonra bozuldu ve geri döndü; Sıhâh’ta olduğu üzere. Ve **الزرافة**, **سحابة** gibi; ve **فاء**’sı şeddelenebilir; Kınânî’den; Cevherî’nin naklettiği gibi; Ebû Ubeyd dedi: hafifletme daha iyidir; Kınânî’den başkası için şeddeyi ezberlemem: insanlardan topluluk; İbn Berrî dedi: İbn Fâris onu **فاء**’nın şeddelenmesiyle zikretti; Ebû Ubeyd de **فعالة** bâbında Kınânî’den böyle hikâye etti; dedi: Kassâz da **الجامع** adlı kitabında onu **فاء**’nın şeddelenmesiyle zikretti; denir: Kavim bana **بزرافتهم** ile geldi; **الزعارة** gibi; dedi: Bu, **راء** değil **فاء**’nın şeddelenmesiyle olduğuna dair açık bir nastır; dedi: Lebîd’in şiirinde **راء**’nın şeddelenmesiyle geldi, şu sözünde:
  بالغرابات فزرافاتـهـا                      فبخنزير فأطراف حبل
dedi: Haccâc’ın sözüne gelince: “Benden ve şu **السقفاء** ve **الزرافات**’tan uzak durun; çünkü ben, oturanlardan birini **زرافة** içinde bulursam mutlaka boynunu vururum”; bu rivayette meşhur olan hafifletmedir; onları, toplanıp fitnenin kabarmasına sebep olmaktan nehyetti. Dedim: Kureyt b. Enîf’in sözü de böyledir:
  قوم إذا الشر أبدى ناجذيه لهمطاروا إليه زرافات ووحدانا

  **الزرافة**: on kişisi; bazı nüshalarda: onların aşireti. **الزرافة**: yaratılışı güzel bir binek; iki eli iki ayağından daha uzundur; ve bir cemaat adıyla adlandırılmıştır; Farsçası **أشتر كاوبلنك**; Sıhâh’ta olduğu üzere; çünkü onda bu üçünün benzerliği ve alametleri vardır: o **اشتر**dır, damme ile, yani deve; ve **كاو**: yani sığır; ve **بلنك**, **سمند** gibi, yani kaplan; işte adlandırılmasının yönü budur. Ve denildi: Sıhâh’ta olduğu üzere: **زرف** sözde, artırdığı zaman, onunla adlandırıldı; boynunun alışılmışın üstünde uzunluğu sebebiyle bir ziyade olarak. Şeyhimiz dedi: **الزرافة**’da nesil, evcil olmayan develer, yaban sığırları ve devekuşu arasında karışmıştır; ve onun bu üç cinsin doğurduğu olduğu; Zübeydî’nin ve başkalarının dediği gibi; Câhiz bunu **الحيوان** kitabında takip etti ve inkâr etti; onların yanlışlarını açıkladı; ve onda **حياة الحيوان**’da ve muhtasarlarında söz vardır. Ve başı damme ile gelir; İbn Düreyd’den; ve nassı: **الزرافة**, **الزاي**’ın dammesiyle: bir binek; onun sahih Arapça olup olmadığını bilmem; dedi: Zannımın çoğu onun Arapça olduğudur; çünkü Yemen ehli onu Habeşistan taraflarından bilir. Ve onun sözü: “iki lugatte”; Şeyhimiz dedi: Dedim: herhalde şedde ve hafifletmeyi kastetti; zira ondan önce bunlardan başkası geçmedi; fakat Cevherî’nin sözü, şeddenin ancak **الزرافة**’da, cemaat manasında olduğuna, bilinen hayvan olan **الزرافة**’da olmadığına dair sarihtir; öyleyse tahkik edilsin. Dedim: İki lugati beyan hususunda zikrettiği doğrudur; Sâgânî bunu tasrih etti; ve **العباب**’daki nassı: O **الزرافة** ve **الزرافة**’dır; fetha ve damme ile; ve **فاء** her iki vecihte şeddelenir ve hafifletilir. Lisân sahibi bunu böyle nakletti; ve ekledi: fetha ve hafifletme ikisinin en fasihidir. Bununla, Cevherî’nin hayvanda **فاء**’yı hafifletmekle yetinmesinin, daha fasih olanı beyana işaret olduğu bilinir; bununla Şeyhimizin duraksadığı şey ortaya çıkar. Sonra, Cevherî’nin açık sözü: hayvanda fetha ve damme eşittir; İbn Düreyd damme ile yetindi; musannifin açık sözü: fetha dammeden daha fasihdir; bu, Ezherî’nin sözünün gereğidir de. Ömer b. Halef b. Mekkî es-Sıkıllî, **تثقيف اللسان** adını verdiği kitabında dammeyi avamın lahninden saydı. Şeyh İbn Hişâm, **شرح الشذور**’da, Cevâlikî’nin **ما يغلط فيه العامة** kitabından nakletti: dedi ki: **الزرافة**, **الزاي**’ın fethasıyla; avam onu dammeler; bunu düşün. Çoğulu: **زرافي**, **زرابي** gibi. Ve **أزرف** adam: onu satın aldı; yani: **الزرافة**’yı; İbnü’l-A‘râbî’den. **أزرف** deve: onu sürdü; Sıhâh’ta olduğu gibi; ve râcizin sözünü inşad etti:
  يرزقها الإغراء أي زرف
Sarrâm, Şemr’den rivayet etti: **أزرفت** deve: yürüyüşte onu hızlı yürüttüğün zaman; ve ayrıca **الراء**’ı **الزاي**’ın önüne almakla da rivayet edilir; daha önce geçtiği gibi. **أزرف** ona adam: ilerlediği zaman. **الزرافة**, **كناسة** gibi: yalancı; hadiste artırır. **الزرافة**: bir isim (alem) de olur. Ve **الزرفات**, **شددات** gibi: bir yer; ve bununla, İbn Berrî’nin cemaat manasında getirdiği Lebîd’in önceki sözü tefsir edildi. Ebû Mâlik dedi: **الزرافات**: suyun ziraat için onunla çekildiği **المنازف**’lerdir ve buna benzer şeylerdir; ve inşad etti:
  من الشأم زرافاتها وقصورها
**العباب**’da böyle. Dedim: Beyit Ferazdak’ındır; rivayet: “**من الماء زرافاتها**”dır; ve صدر’ı:
  ونبئت ذا الأهدام يعوي ودونه.

  Ve **التزريف**: yürütme/uygulama; **العباب** ve **التكملة**’de olduğu gibi; bazı nüshalarda: **التنقية**; bazılarında: **التنفيد**; **الدال** المهملة ile; doğru olan, bizim zikrettiğimizdir. **التزريف**: uzaklaştırma; denir: **زرفت** adamı kendimden; yani: onu uzaklaştırdım. **التزريف**: artırma; **التزليف** gibi; denir: **زرف** ellinin üzerine, ve **زلف**; yani: artırdı; Lisân’da: onu geçti. Ve **انزرف**, **انزرافا**: geçti/nüfuz etti; Sâgânî nakletti; bazı nüshalarda **الدال** المهملة iledir; doğru olan **المعجمة** iledir. **انزرفت** rüzgâr: geçti. **انزرف** kavim: otlak arayarak gittiler; Sâgânî nakletti. **مرزفة**, **مرحلة** gibi: Bağdat’ta; **مرمنة**; yani: narı çok. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **ناقة مزراف**: hızlı; Cevherî nakletti. Ve **زرف** ona, **زروفا** ve **زريفا**: yaklaştı. Ve **الزرف**: hızlanma. Ve **كشداد**: hızlı. Ve **أزرف** kavim, **إزرافا**: bir bozgun yahut başkasında acele ettiler. Ve **أزرف** yürüyüşte: hızlandı. Ve **الزرافة**, **سحابة** gibi: suyu çeken alet; şeddeli olan için bir lugat. Ve **أزرف** yara: bozuldu. Ve **خمس مزرف**, **محدث** gibi: yani yorgun; Melîh b. el-Hakem el-Hüzelî dedi:
  فراحوا بريدا ثم أمسوا بشـلة                      يسير بها للقوم خمس مزرف

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَرَافَةٌ
زَرَافَةٌ ذ (S, Msb, K) and ↓ زُرَافَةٌ (Msb as on the authority of A'Obeyd [but not found by me elsewhere in the sense here assigned to it]) and ↓ زَرَافَّةٌ, [which is of a rare form, like حَمَارَّةٌ, q. v.,] (A'Obeyd, IF, S, Msb, K,) this last mentioned by El-Kanلnee, (A'Obeyd, S,) and by Kzz in his Jلmi', but not known to A'Obeyd on any other authority than that of El-Kanلnee, and the first is said by him (A'Obeyd) to be preferable, (TA,) A company, or congregated body, of men: (S, Msb, K:) or ten thereof: (K, TA:) accord. to some copies of the K what is termed an عَشِيرَة [i. e. a small portion of a tribe, &c.,] thereof: (TA:) pl. زَرَافَاتٌ (IF, S, Mgh, Msb) and زَرَافَّاتٌ: (IF, Msb:) in a poem of Lebeed, زَرَّافَات, with teshdeed to the ر. (TA.) One says, أَتَانِى القَوْمُ ↓ بِزَرَافَّتَهِمْ [or بِزَرَافَتِهِمْ, i. e. The people, or party, came to me with their whole company; meaning, all together]. (TA.) -A2- Also زَرَافَةٌ and ↓ زُرَافَةٌ, (S, O, Mgh, L, Msb, K,) the latter, only, mentioned by IDrd, (TA,) who says, I doubt whether it be a genuine Arabic word, or not, (Msb, TA,) but some say that the latter is vulgar, (TA,) and ↓ زَرَافَةٌ and ↓ زُرَافَّةٌ, (O, L, Msb, K,) but the first of these four is the most chaste, (L, TA,) [The camelopard, or giraffe;] a certain beast, (S, K, [in the Mgh erroneously said to be a beast of prey,]) of beautiful make, the fore legs of which are longer than its kind legs; (TA;) said to be called by a name signifying جَمَاعَةٌ because it has the form of an assemblage of animals; (Msb;) in Pers. called أُشْتُرْ گَاوْ پَلَنْك, (S, Mgh, K,) i. e. camel-ox-leopard, (TA,) because it has resemblances to the camel and the ox and the leopard: (K, TA:) pl. زَرَافَى, or زُرَافَى, or زَرَافِىُّ, (accord. to different copies of the K, the last accord. to the TA,) like زَرَابِىُّ. (TA.)

زُرَافَةٌ
زُرَافَةٌ ذ : see the preceding paragraph, in two places.

زَرَافَّةٌ
زَرَافَّةٌ ذ and زُرَافَّةٌ: see the first paragraph; the former in three places.

##### Türkçe

زَرَافَةٌ
**زَرَافَةٌ** ذ (S, Msb, K) ve ↓ **زُرَافَةٌ** (Msb, A'Obeyd rivayetine göre; fakat burada ona verilen mânâda bunu başka yerde bulmadım) ve ↓ **زَرَافَّةٌ**, [ki bu, nadir bir vezindendir; **حَمَارَّةٌ** gibi, bkz.] (A'Obeyd, IF, S, Msb, K,) bu sonuncu El-Kanلnee tarafından zikredilmiştir, (A'Obeyd, S,) ve Kzz tarafından da kendi Jلmi'inde; fakat A'Obeyd’e göre El-Kanلnee’nin rivayetinden başka bir rivayetle bilinmez; ve birincinin (A'Obeyd’e göre) daha tercih edilir olduğu söylenir, (TA,) erkeklerden bir topluluk yahut bir araya gelmiş cemaat: (S, Msb, K:) yahut on tanesi: (K, TA:) K’nin bazı nüshalarına göre bunun “**عَشِيرَة**” diye adlandırılanı [yani bir kabilenin küçük bir kısmı vb.]dır: (TA:) çoğulu **زَرَافَاتٌ** (IF, S, Mgh, Msb) ve **زَرَافَّاتٌ**: (IF, Msb:) Lebeed’in bir şiirinde **زَرَّافَات**, **ر** üzerine teşdîd ile. (TA.) Şöyle denir: أَتَانِى القَوْمُ ↓ بِ**زَرَافَّتَهِمْ** [yahut بِ**زَرَافَتِهِمْ**, yani: Kavim yahut topluluk, bütün topluluklarıyla bana geldi; mânâsı: hep birlikte]. (TA.) -A2- Yine **زَرَافَةٌ** ve ↓ **زُرَافَةٌ**, (S, O, Mgh, L, Msb, K,) bunlardan ikincisi yalnızca IDrd tarafından zikredilmiştir, (TA,) ve o der ki: bunun sahih bir Arapça kelime olup olmadığından şüphe ederim, (Msb, TA,) fakat bazıları der ki ikincisi avamîdir, (TA,) ve ↓ **زَرَافَةٌ** ve ↓ **زَرَافَّةٌ**, (O, L, Msb, K,) fakat bu dördün birincisi en fasih olandır, (L, TA,) [Camelopard yahut zürafa;] belirli bir hayvan, (S, K, [Mgh’de yanlışlıkla yırtıcı bir hayvan olduğu söylenmiştir,]) yapısı güzel olan; ön ayakları arka ayaklarından daha uzun olan; (TA;) hayvanların bir araya gelmiş bir topluluğunun şekline sahip olduğu için, mânâsı **جَمَاعَةٌ** olan bir adla adlandırıldığı söylenir; (Msb;) Farsçada **أُشْتُرْ گَاوْ پَلَنْك** diye adlandırılır, (S, Mgh, K,) yani deve-öküz-pars, (TA,) çünkü deveye, öküze ve parsa benzerlikleri vardır: (K, TA:) çoğulu **زَرَافَى**, yahut **زُرَافَى**, yahut **زَرَافِىُّ**, (K’nin farklı nüshalarına göre; sonuncusu TA’ya göre,) **زَرَابِىُّ** gibi. (TA.)

زُرَافَةٌ
**زُرَافَةٌ** ذ: önceki paragrafa, iki yerde, bak.

زَرَافَّةٌ
**زَرَافَّةٌ** ذ ve **زُرَافَّةٌ**: birinci paragrafa bak; birincisi üç yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَرَفَ
زَرَفَ U ( n. ac. زَرْف 1 ),
a.  Leapt; sprang out.

b.  [ Ila ], Approached.

c.  Collected together incongruous things.

d.  [ Fī ], Exaggerated; lied.

e.  ( n. ac. زَرِيْف 25 ), Walked slowly.

زَرَّفَ
زَرَّفَ II ,
a.  see I (d) .

b.  Increased, added to.

c.  Displaced, removed; dispersed ( crowd ).

أَزْرَفَ
أَزْرَفَ IV ,
a.  Advanced.

اِنْزَرَفَ
اِنْزَرَفَ VII ,
a.  Penetrated, pierced.

زَرَاْفَة
زَرَاْفَة 22t , ( pl. زَرَاْفَى 22ya ,  زَرَاْئِفُ 46 ),
a.  Giraffe.

زُرَاْفَة
زُرَاْفَة 24t ,
a.  Liar.

b.  see 22t &  28t .

زَرُوْف
زَرُوْف 26 ,
a.  Agile, active ( camel ).

زَرَّاْفَة
زَرَّاْفَة 28t ,
a.  Troop, band, company.

مِزْرَاْف
مِزْرَاْف 45 ,
a.  see 26 .

##### Türkçe

**زَرَفَ**
**زَرَفَ** I (mastar-ı aslî: **زَرْف** 1),
a. Sıçradı; dışarı fırladı.

b. [ **إِلَى** ], Yaklaştı.

c. Uyuşmayan şeyleri bir araya topladı.

d. [ **فِي** ], Abarttı; yalan söyledi.

e. (mastar-ı aslî: **زَرِيْف** 25), Yavaş yürüdü.

**زَرَّفَ**
**زَرَّفَ** II,
a. I (d)’ye bak.

b. Artırdı, ekledi.

c. Yerinden oynattı, uzaklaştırdı; dağıttı (kalabalığı).

**أَزْرَفَ**
**أَزْرَفَ** IV,
a. İlerledi.

**اِنْزَرَفَ**
**اِنْزَرَفَ** VII,
a. Nüfuz etti, deldi.

**زَرَاْفَة**
**زَرَاْفَة** 22t, (çoğulu: **زَرَاْفَى** 22ya, **زَرَاْئِفُ** 46),
a. Zürafa.

**زُرَاْفَة**
**زُرَاْفَة** 24t,
a. Yalancı.

b. 22t ve 28t’ye bak.

**زَرُوْف**
**زَرُوْف** 26,
a. Çevik, faal (deve).

**زَرَّاْفَة**
**زَرَّاْفَة** 28t,
a. Bölük, takım, cemaat.

**مِزْرَاْف**
**مِزْرَاْف** 45,
a. 26’ya bak.
