# زرم (ز-ر-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ر - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والراء والميم معهما
ز ر م، ز م ر، ر ز م، ر م ز، م ز ر، م ر ز كلهن مستعملات
ز ر م:
الزَّرْمُ من السَّنانير والكِلاب: ما يَبْقَى جَعْرهُ في دُبُره، والفِعْلُ: زَرِمَ، والسِّنَّوْرُ يُسَمَّى: أزرم.
والإزرام: القطع. وأَزْرَمَ بَوْلَه: قطعه. وزَرِمَ البول نفسه: انقطع فهو زرِمٌ، قالك
أو كماءِ المثمود بعد جِمـامٍ		زَرِمِ الدّمعِ لا يَؤُوبُ نَزُورا
وزَرِمَ عطاؤُهُ، أي: قلّ.
زمر:
الزَّمْرُ بالمِزمار، والجميع: المزامير زَمَرَ الزّامِرُ، يَزْمِرُ زَمْراً.
والزِّمارُ: صوتُ النَّعام. زَمَرتِ النَّعامة تَزْمِرُ زِماراً.
والزُّمرة: فَوْجٌ من النّاس، ويقال: جماعة في تفرقة، بعض على أثر بعض.
والزّمّارة: الزّانية. وفي الحديث: "نَهَى عن كَسْبِ الزَّمّارة".
رزم:
الإرزامُ: صوتُ الرّعد.
ورَزَمتِ النّاقة تَرْزُمُ رُزوماً، أي: قامتْ من إعياءٍ أو هُزال فهي رازمة، والجميع: رَزْمَى ويقال: أَرْزَمَتِ النّاقةُ وإرزاماً، وهو صوتٌ تُخرِجه من حَلْقها، ولاتَقْتَح به فاها.
والرِّزْمةُ من الثّياب: ما شُدَّ في ثوبٍ واحدٍ، يقال: رَزَّمْت الثِّيابَ تَرْزيماً.
رمز:
الرّمّاز: من أسماء الدُّبر، والفعل: رَمُزَ يَرْمُزُ، أي: يَنْضَمُّ.
والرّمز باللسان: الصّوت الخفيّ. ويكون الرّمز: الإيماء بالحاجب بلا كلام، ومثله الهمس. ويقال للرّجل الوقيد: ارتمز.
وقد يُقالُ للجارية الغمّازة الهمّازة بعينها، واللمّازة بفمها: رمّازة، ترمز بفمها، وتغمز بعينها. ويُقال: الرَّمْز: تحريك الشَّفَتين.
مزر:
المَزْرُ: نبيذ الشَّعير الحبوب، ويقال: نبيذ الذُّرَةِ خاصّة.
والمزَارة: مصدر المَزير، وهو القويُّ النّافذُ في الأُمور.
والمَزْرُ: الذّوق، والشُّرْبُ القليل، ويُقال: الشُّرْبُ بمرّة. قال:
تكونُ بعدَ الحَسْوِ والتَّمَرُّزِ
في فمه مثلَ عَصير السُّكَّرِ
مرز:
المَرْزُ: دونَ القَرْص، تقول: مَرَزَهُ مَرْزاً. وقام عُمَرُ ليصلّي على جنازة فمرز حذيفةُ يده، كأنّه أراد أن يكفّه عن الصّلاة عليها، لأنّ الميّت كان منالمنافقين، فأمسك عنه عمر، وكان عمر بعد ذلك لا يُصلّي على جنازة إذا لم يتابعه حذيفة، لأن النّبيّ صلّى الله عليه وآله وسلّم ذكرهم لحذيفة.

##### Türkçe

باب **الزاي** ve **الراء** ve **الميم** onlarla birlikte

**ز ر م**، **ز م ر**، **ر ز م**، **ر م ز**، **م ز ر**، **م ر ز**; hepsi kullanımdadır.

**ز ر م**:
**الزَّرْمُ**; kedilerden ve köpeklerden: dışkısının, makatında kalan şey; fiil: **زَرِمَ**; kediye **أزرم** denir.
**والإزرام**: kesme. **وأَزْرَمَ بَوْلَه**: onu kesti. İdrarın kendisi **زَرِمَ**: kesildi; o hâlde o **زرِمٌ**dur. Şöyle dedi:
أو كماءِ المثمود بعد جِمـامٍ		زَرِمِ الدّمعِ لا يَؤُوبُ نَزُورا
Ve **زَرِمَ عطاؤُهُ**; yani: azaldı.

**زمر**:
**الزَّمْرُ**; **المِزمار** ile (çalma), çoğulu: **المزامير**. **زَمَرَ الزّامِرُ، يَزْمِرُ زَمْراً**.
**والزِّمارُ**: devekuşunun sesi. **زَمَرتِ النَّعامة تَزْمِرُ زِماراً**.
**والزُّمرة**: insanlardan bir bölük; ve denir: dağınıklık içinde bir topluluk; bir kısmı bir kısmının ardınca.
**والزّمّارة**: zina eden kadın. Hadiste: “**نَهَى عن كَسْبِ الزَّمّارة**”.

**رزم**:
**الإرزامُ**: gök gürültüsünün sesi.
**ورَزَمتِ النّاقة تَرْزُمُ رُزوماً**; yani: yorgunluktan veya zayıflıktan kalktı; o hâlde o **رازمة**dir; çoğulu: **رَزْمَى**. Ve denir: **أَرْزَمَتِ النّاقةُ** ve **إرزاماً**; o, boğazından çıkardığı bir sestir; onunla ağzını açmaz.
**والرِّزْمةُ** elbiselerden: tek bir elbiseye bağlanmış olan şey; denir: **رَزَّمْت الثِّيابَ تَرْزيماً**.

**رمز**:
**الرّمّاز**: makatın adlarından; fiil: **رَمُزَ يَرْمُزُ**; yani: büzülür.
**والرّمز باللسان**: gizli ses. Ve **الرّمز** olur: söz olmaksızın kaşla işaret; onun benzeri **الهمس**tir. Ve ağırbaşlı adama denir: **ارتمز**.
Ve cariyeye, gözüyle göz kırpan, gözüyle ayıplayan; ağzıyla çekiştiren kimseye: **رمّازة** denebilir; ağzıyla **ترمز** eder ve gözüyle **تغمز** eder. Ve denir: **الرَّمْز**: dudakları hareket ettirmek.

**مزر**:
**المَزْرُ**: arpa tanelerinin nebîzi; ve denir: özellikle mısırın nebîzi.
**والمزَارة**: **المَزير**in masdarıdır; o, işlerde güçlü, nüfuz edendir.
**والمَزْرُ**: tatma; ve az içme; ve denir: bir defada içme. Dedi ki:
تكونُ بعدَ الحَسْوِ والتَّمَرُّزِ
في فمه مثلَ عَصير السُّكَّرِ

**مرز**:
**المَرْزُ**: ısırmadan aşağısı; dersin ki: **مَرَزَهُ مَرْزاً**. Ve Ömer bir cenaze üzerine namaz kılmak için kalktı; bunun üzerine Huzeyfe elini **مرز** etti; sanki onu onun üzerine namaz kılmaktan alıkoymak istedi; çünkü ölü münafıklardandı. Ömer ondan vazgeçti; ve Ömer bundan sonra, Huzeyfe kendisine uymadıkça bir cenaze üzerine namaz kılmazdı; çünkü Peygamber sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem onları Huzeyfe’ye zikretmişti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

زَرِمَ البَوْلُ بالكسر، إذا انقطع. وكذلك كلُّ شيء وَلَّى. وأَرْزَمَهُ غيره. وَزرِمَ الكلبُ، إذا زَرِمَ ذو بَطْنِهِ في جاعرته. والزَرِمُ: المضيَّق عليه. ويقال للبخيل زَرِمٌ، وزَرَّمَهُ غيْره. وزَرَمَتْ به أمّهُ، إذا ولدَتْه. أبو عبيد: المُزْرَئِمُّ: المتقبِّضُ. وقد ازْرَأَمَّ ازْرِئْماماً.

##### Türkçe

**زَرِمَ** idrar, kesre ile; kesildiği zaman. Ve bunun gibi her şey: dönüp gitti. Ve başkası onu **أَرْزَمَهُ** etti. Ve köpek **زَرِمَ** oldu; **ذو بَطْنِهِ** onun **جاعرته**’sinde **زَرِمَ** olduğu zaman. Ve **الزَرِمُ**: üzerine daraltılmış olan. Ve cimriye **زَرِمٌ** denir; ve başkası onu **زَرَّمَهُ** etti. Ve annesi onunla **زَرَمَتْ**; onu doğurduğu zaman. Ebû Ubeyd: **المُزْرَئِمُّ**: büzüşen. Ve gerçekten **ازْرَأَمَّ** oldu, **ازْرِئْماماً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ر م
رمز ، زرم ، زمز ، رزم ، مرز ، مزر : مستعملات .
زرم : في الحديث : ( أنَّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أتِي بالحَسَن بن علي رضي الله عنهما فوُضع في حِجْره فبَال عليه ، فأُخذ فقال : لا تُزْرِموا ابني ، ثم دعا بماءٍ فصَبّه عليه ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الإزرامُ : القطع ، يقال للرجل إذا قطع بوله : قد أزرمْتَ بَوْلَك . وأَزرمه غيرُه ، أي : قطعه . وزَرِمَ البول نفسه إذا انقطع . وقال عَدِيّ بن زيد :
أو كماء لثمودَ بعد جمام
زرِم الدَّمعِ لا يَئُوب نزورَا
قال : فالزَّرِم القليل المنقطع .
قال الليث : الزَّرم من السَّنانير والكلاب : ما يبقى جَعْرُه في دُبُرِه ، والفعل منه زَرِم ، وكذلك السِّنَّوْرُ يسمى أزْرم .
ويقال : زرمَ البيعُ : إذا انقطع .
ثعلب عن ابن الأعرابي : رجلٌ زرِم : وهو الذَّليل القليلُ الرَّهْط ، قال الأخطل :
لولا بلاءُكُم في غيرِ واحدةٍ
إذاً لقُمْتُ مقامَ الخائف الزَّرِم
أبو عمرو : الزرمُ : الناقة التي يقع بولها قليلاً قليلاً ، يقال لها إذا فعلت ذلك : قد أوزغت وأوسغت وشلشلت وأنعصت وأزرمت .
أبو عبيد عن الأصمعي : الزَّرم : المضيق عليه .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : المزْرَئِمُّ : المنقبض ، الزايُ قبلَ الراء .
قال أبو عبيد : والمرْزَئِمُّ : المقشعِرُّ المجتمع الراء قبل الزاي .
قلت : الصواب : ( المزرئم ) الزاي قبل الراء : كذا رواه ابن جعلة . شك أبو بكر في ( المقشعر المجتمع ) أنه مزرئم أو مزدنم .
وقال أبو زيد في كتاب ( الهمز ) : ارزَأَمَّ الرجلُ فهو مُرْزَئِمٌّ : إذا غضب .
وقال الأصمعيّ : المُرْمَئزُّ : اللازمُ مكانَه لا يَبرَح .
رزم : أبو عبيد عن أبي زيد : الرّازمُ : البعيرُ الّذي لا يتحرّك هُزالاً ، وقد رَزَم يَرْزُم رُزاماً . والرازِخُ نحوَه .
قال : ويقال : أرْزَمَت الناقةُ أرْزاماً : وهو صوتٌ تُخرِجه من حَلْقها ، لا تَفتَح به فاها ، والاسم منه الرَّزمة ، وذلك على ولدِها حين ترْأَمُه ، والحَنينُ أشدُّ من الرَّزَمة .
وقال أبو عبيد : والإرزام : صوتُ الرّعد ، وأنشَد :
وعَشِيّةٍ مُتجاوِبٍ إرْزامُها
شَبّه رَزَمة الرّعد برزَمة الناقة .
اللّيث : الرِّزْمةُ من الثياب : ما شُدَّ في ثوبٍ واحد ، يقال : رَزَّمْت الثيابَ تَرْزيماً .
ورُوِي عَنْ عمرَ أنّه قال : إذا أَكلْتم فرازِمُوا .
رُوِي عن الأصمعيّ أنه قال : المُرازَمة في الطّعام المعاقَبة ، يأكل يوماً لَحماً ، ويوماً عَسَلاً ، ويوماً لَبَناً ، وما أشبَه ذلك لا يُداوِم على شيء واحد . وأصلُه في الإبل إذا رَعَت مرّة حَمْضاً ، ومَرّة خُلّة فقد رازمَتْ .
وقال الراعي يخاطب ناقتَه :
كلِي الحَمْضَ عامَ المُقْحِمين ورازِمِي
إلى قابِلٍ ثم اعذِرِي بعدَ قابِلِ
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه سئل عن قوله : إذا أكلتم فرازِمُوا ، فقال معناه : اخلِطوا الأكلَ بالشُّكْر ، وقولوا بين اللُّقَم : الحمد لله .
وقيل : المُرازَمة : أن تأكل اللّين واليابس ، والحلوَ والحامضَ ، والجَشَب والمأدوم ، فكأنّه قال : كلوا سائغاً مع جَشِب غير سائغ .
أبو عبيد عن الكسائيّ : رازَمَ القومُ دارَهمْ : إذا أَطالوا المُقامَ بها .
ابن الأنباري : الرِّزْمة معناها في كلام العرب : التي فيها ضروب من ثياب وأخلاط .
قولهم : رازم في أكله : إذا خلط بعضاً ببعض .
وفي حديث عمر رضي الله عنه أنه أعطى رجلاً ثلاث جزائر وجعل غرائر عليهن
فيهن رزم من دقيق .
قال شمر : الرِّزمة : قدر ثلث الغرارة أو ربعها من تمر أو دقيق .
قال : وقال زيد بن كَثوة : القوْسُ قدر ربع الجُلة من الثمر . قال : ومثلها الرِّزمة .
والمِرْزَمان من النّجوم . قال ابن كُناسَة : هما نَجْمان وهما مع الشِّعْرَيَيْن ، فالذّراعُ المقبوضة هي إحْدَى المِرْزَمَين ونظم الجَوْزاء هي أحدُ الْمِرزَمَين ونظمهما كواكب معهما فهما مِرْزَما الشِّعْرَيَين ، والشِّعْرَيان نَجْماهُما اللّذان معهما الذِّراعان يكونان معهما .
من أسماء الشمال : أم مِرزم ، مأخوذ مِنْ رزمت الناقة وهو جنينها إلى ولدها .
قال صخر الهذلي :
كأني أراء بالحلاءة شاتياً
تقشر أعلى أنفه أم مرزم
ويقال للأسد : رزم : إذا برك على فريسته .
وقال اللّحياني : رَزَم الشِّتاءُ رَزْمةً شَديدة . إذا برد ، فهو رازِمٌ ، وبه سُمِّي نَوْءُ المِرْزَم .
قال : ورَزَم الرجُل على قِرْنه : إذا نَزَل عليه . والأسدُ يُدعَى رُزَماً ، لأنّه يَرزُم على فَرسته . قال : ورزَّمَ القومُ ترْزيماً : إذا ضربوا بأنفسِهم الأَرْضَ لا يَبرَحون .
وقال أبو المثلَّم الهذلي :
مَصَالِيتُ في يوم الهِياجِ مَطاعِمٌ
مَطاعِينُ في جَنْبِ الفِئامِ المُرَزِّمِ
قال : والمرزّم : الحذِر الذي قد جرّب الأشياء يترزّم في الأمور لا يثبت على أمر واحد لأنه حَذِر .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الرَّزَمة والرَّزْمَة : الصوتُ الشديد .
رمز : قال الله جلَّ وعزّ في قصّة زكرياء : ( ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلاَّ رَمْزًا ) ( آل عمران : 41 ) .
قال أبو إسحاق : معنى الرَّمْز : تحريكُ الشَّفَتين باللفظ من غير إبانة بصَوْت ، إنما هو إشارة بالشَّفَتَين . وقد قيل : إن الرَّمْز إشارةٌ بالعَيْنين والحاجبَيْن والفَم .
والرَّمْزُ في اللّغة : كلُّ ما أَشرْتَ إليه مما يُبان بلفظ بأيّ شيء أشرتَ إليه بيَدٍ أو بعَيْن .
قال : والرَّمْزُ والترمُّز في اللّغة : الحَرَكة والتحرُّك .
وقال الليث : الرّمازة من أسماء الفنفعة ، والفعل ترمز . ويقال للجارية الغمازة بعينها : رمّازة ، أي : ترمز بفيها وتغمز بعينها .
وقال الأخطل : في الرَّمّازة من النِّساء ، وهي الفاجرة :
أحاديثُ سَدّاها ابنُ حَدْراء فَرْقَد
ورَمّازةٍ مالَت لمن يستَمِيلُها
وقال شمر : الرَّمّازة ههنا : الفاجرة الّتي لا تَرُدُ يَدَ لامِس .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : كَتِيبة رَمّازة : إذا كانت تَمُوجُ من نَواحيها .
وأخبَرَني المنذريُّ عن أبي العباس ، عن ابن الأعرابيّ أنه قال : رَمَزَ فلانٌ غَنَمَهُ : إذا لم يَرْضَ رِعْيَةَ الراعي فحوَّلَها إلى راعٍ آخَر .
وقال أبو عبيد : التُّرامِزُ : الشديد القويّ .
وقال أبو عمرو : جملٌ تُرامِز : إذا أَسَنَّ ، فتُرى هامَتُه ترمّزُ إذا اعتَلَفَ ، وأَنشَد :
إذا أردتَ السَّيرَ في المَفاوِزِ
فاعمِدْ لها لبازِلٍ تُرامِزِ
قال : وارتَمَزَ رأسُه : إذا تحرّك ، وقال أبو النّجم :
شمّ الذُّرَى مُرْتمِزاتُ الهامِ
وقال اللحياني : رجلٌ رَمِيزُ الرَّأْي ورَزِينُ الرّأي ، أي : جيّد الرأي .
الحراني عن ابن السكّيت : ما ارْمأَزّ فلان من ذاك ، أي : ما تحرَّك .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : المُرْمَئِزُّ : اللازم مكانَه لا يَبرَح .
وأنشد ابن الأنباري :
يُدلج بعد الجهد والترميز
إراحة الجِدابة النَّفوز
قال : الترميز من رَمزت الشاة إذا هُزلت . ثم ذكر قول ابن الأعرابي .
زمر : قال الليث : الزَّمْر بالمِزْمار ، وفِعلُه زَمَر يَزْمر زَمْراً .
أبو حاتم عن الأصمعيّ : يقال للّذي يُغنِّي الزامر والزَّمّار ؛ ويقال : زَمَّرَ إذا غَنَّى ، ويقال للقَصَبة الّتي يُزْمَرُ بها : زَمّارة ، كما يقال للأرض التي يُزْرَع فيها زَرَّاعة .
قال : وقال فلان لرجلٍ : يابنَ الزَّمّارة ، يعني المُغنِّية .
ورَوَى محمد بنُ سِيرِينَ عن أبي هُريرة أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) نَهَى عَنْ كَسْب الزَّمّارة .
قال أبو عُبيد : قال الحجّاج : الزَّمارة : الزانية .
قال : وقال غيرُه : إنما هي الرّمّازة ، وهي الّتي تومِىءُ بشفَتَيها أو بعَيْنَيها .
قال أبو عُبيد : وهي الزّمْارة كما جاء في الحديث .
وقال القُتَيْبيّ فيما يرُدّ على أبي عبيد : الصوابُ الرمّازة ، لأنّ من شَأَن البَغيِّ أن ترمزَ بعَيْنَيْها وحاجِبَيْها ، وأنشَد في صفة البَغايَا :
يُومِضْنَ بالأعْيُن والحَواجبِ
إيماضَ بَرْقٍ في عَماءٍ ناضِبِ
قلت : وقول أبي عبيد عندي الصّواب .
وسئل أبو العبّاس عن معنى الحديث : أنَّه نَهَى عن كَسْب الزّمّارة ، فقال : الحرفُ صحيح ، زَمارة ورمَّازة ، وقال : ورَمّازة ههانا خطأ .
قال : والزَّمارة : البَغِيُّ الحَسْناء ، وإنما كان الزِّنا مع المِلاح لا مع القِباح . قال : وأنشَدَنا ابن الأعرابيّ :
دَنّان حَنّانانِ بينهما
صَوْتٌ أَجَشُّ غِناؤُه زَمِرُ
أي : غناؤُه حَسَن .
ومنه قيل للمرأة المغنية : زمّارة ؛ ومنه قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين سمع قراءة أبي موسى : ( أنه أوتي مزماراً من مزامير آل داود ) أي : أوتي صوتاً حسناً كأنه صوت داود .
قال : وقال أبو عَمرو : والزَّميرُ : الحَسَن من الرّجال ، والزَّوْمَرُ : الغلام الجميلُ الوجه .
قلتُ : للزَّمارة في تفسير ما جاء في الحديث وَجْهَان : أحدُهما أن يكون النَّهيُ عن كَسْب المغنِّية .
كما رَوَى أبو حاتم عن الأصمعيّ ، أو يكون النَّهيُ عن كَسْب البَغِيّ كما قال أبو عُبَيد وأحمد بن يحيى ، وإذا رَوَى الثِّقاتُ حَدِيثاً بلفظٍ له مَخرَج في العربيّة لم يَجُز رَدُّه عليهم ، واختراعُ لفظ لَم يُرْوَ ، أَلاَ تَرى أنّ أبا عُبيد وأبا العبّاس لمّا وَجَدا لِما قال الحجّاج مَذهباً في اللّغة لَم يَعْدُواه ، وعَجل القُتيبيُّ فلم يتثبت ففسّر لفظاً لَم يَرْوِه الثِّقات ، وقد عَثرتُ على حروف كثيرةٍ رَواها الثِّقات بألفاظٍ كثيرة حفِظوها ، فغَيَّرها مَنْ لا عِلْمَ له بها وهي صحيحة ، والله يوفِّقنا لقَصْد الصّواب .
وقال اللّيث : الزُّمْرَة : فَوْجٌ من النّاس .
وقال أبو عُبَيد : الزِّمَارُ : صَوتُ النَّعامة ، وقد زَمَرَتْ تَزْمِرُ زِماراً . وشاةٌ زَمِرةٌ : قليلةُ الصُّوف ، ورجلٌ زَمِرُ المروءة .
سلمة عن الفرّاء : زَمَّر الرجلُ قِرْبتَه وزَنَرها : إذا مَلأَها .
وقال أبو عمرو : الزَّمّارةُ : الساجُور .
وكَتَب الحَجّاج إلى بعض عُمّاله أن ابعثْ إليّ فلاناً مُسمَّعاً مُزَمَّراً ، فالمسَمَّع : المقيَّد ، والمُزَمَّرُ : المُسَوْجَر .
وأنشد :
ولي مُسمِعانِ وزَمّارَةٌ
وظِلٌّ ظليل وحِصْنٌ أمَقّ
والمُسمِع : القَيْد . والزمّارة : الغُلّ . وأراد بالحِصْنِ الأمَقّ : السِّجْن .
مزر : قال أبو عبيد : المَزِيرُ : الشّديدُ القَلْب ؛ حكاه عن الأصمعيّ .
وقال شمر : المَزِيرُ : الظَّرِيف ، قاله الفرّاء ، وأَنشَد :
فلا تَذْهَبن عَيناكَ في كلِّ شَرْمَحٍ
طوالٍ فإنّ الأقْصَرِينَ أَمازِرُه
أراد أمازِر ما ذكرنا ، وهم جمعُ الأمْزَر ورُوِي عن أبي العالية أنّه قال : اشرَبِ النّبِيذَ ولا تمَزِّر .
قال أبو عُبَيد : معناه : اشربْه كما تَشْرَب
الماءَ ، ولا تَشربه قَدَحاً بعد آخر ، وأَنشَدَنا الأمويّ :
تَكونُ بَعْدَ الْحَسْوِ والتَّمَزُّرِ
في فَمِه مِثلَ عَصير السكرِ
قال : والتَّمَزُّرُ : شُرْبُ الماء قليلاً قليلاً ، بالراء ، ومثلُه التمزُّز وهو أقل من التمزر .
وقال أبو عُبيد : المزْرُ : نَبِيذ الذُّرَة والشَّعير .
وقال ابن الأعرابي : مَزَّر قِرْبَته تمْزِيراً ، ومَزَرها مَزْراً : إذا مَلأَها فلم يَترُك فيها أَمْناً . وأنشد شمر :
فشرب القوم وأبقوا سورا
ومزروا وطابها تمزيرا
مرز : في حديث عُمَر : أنّه أراد أن يَشهَد جَنازة رجل فمَرَزه حُذَيفَة ، كأنه أراد أن يَكُفّه عن الصّلاة عليها ، لأن الميّت كان عنده مُنافِقاً .
قال أبو عُبيد : المَرْزُ : القَرْصُ بأَطْراف الأصابع ، وقد مَرَزْته أَمْرُزه : إذا قَرصْتَه قَرْصاً رقيقاً ليس بالأظفار . ويقال : أُمْرُزْ لي من هذا العَجِين مِرْزةً ، أي : اقطَعْ لي منه قِطعة ، حكاه عن الفراء .
قال : والمَرْزُ : العَيْب والشَّيْن .
وقال ابن الأعرابيّ : عِرْضٌ مَرِيز ، ومُمترَزٌ منه ، أي : قد نِيلَ منه . وإذا نِلتَ من مالِه . قلتَ : قد امترَزْتُ منه مَرْزةً .

##### Türkçe

ز ر م
**رمز** , **زرم** , **زمز** , **رزم** , **مرز** , **مزر** : kullanımdaki (lafızlar)dır.
**زرم** : hadiste: (Peygamber ( صلى الله عليه وسلم )’e **الحَسَن بن علي** رضي الله عنهما getirildi; kucağına konuldu da üzerine bevletti; alındı; şöyle dedi: “Oğlumu **تُزْرِموا** etmeyin”; sonra su istedi de onu üzerine döktü).
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الإزرامُ** : kesmedir; bir adama, bevli kesildiği zaman: “Bevlini **أزرمْتَ**” denir. Onu başkası **أَزرمه** etti; yani: onu kesti. Bevl bizzat kendisi kesildiği zaman da **زَرِمَ** olur. Adî b. Zeyd dedi:
أو كماء لثمودَ بعد جمام
زرِم الدَّمعِ لا يَئُوب نزورَا
Dedi: O hâlde **الزَّرِم**: az, kesik olandır.

Leys dedi: **الزَّرم**; kedilerden ve köpeklerden: dışkısının artığının makatında kaldığı şeydir; bunun fiili **زَرِم**’dir; aynı şekilde kediye **أزْرم** denir.
Ve denir ki: **زرمَ البيعُ** : kesildiği zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **رجلٌ زرِم** : o, zelil, topluluğu az olandır. Ahtal dedi:
لولا بلاءُكُم في غيرِ واحدةٍ
إذاً لقُمْتُ مقامَ الخائف الزَّرِم

Ebû Amr: **الزرمُ** : bevli azar azar düşen dişi devedir; bunu yaptığı zaman ona: “**أوزغت** ve **أوسغت** ve **شلشلت** ve **أنعصت** ve **أزرمت**” denir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الزَّرم** : üzerine daraltılan (kimse)dir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **المزْرَئِمُّ** : büzülen (kimse)dir; **الزايُ** **الراء**’dan öncedir.
Ebû Ubeyd dedi: ve **المرْزَئِمُّ** : ürperen, toplanan (kimse)dir; **الراء** **الزاي**’dan öncedir.
Ben dedim: doğru olan: (**المزرئم**) **الزاي** **الراء**’dan önce (olmasıdır); İbn Ca‘le böyle rivayet etti. Ebû Bekir, (**المقشعر المجتمع**)’ın **مزرئم** mi yoksa **مزدنم** mi olduğu hususunda şüphe etti.
Ebû Zeyd, (**الهمز**) kitabında dedi: **ارزَأَمَّ** adam, o hâlde o **مُرْزَئِمٌّ**’dur: öfkelendiği zaman.
Asmaî dedi: **المُرْمَئزُّ** : yerini tutan, ayrılmayan (kimsedir).

**رزم** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الرّازمُ** : zayıflıktan hareket etmeyen devedir; ve **رَزَم** eder, **يَرْزُم** eder, **رُزاماً** (olarak). Ve **الرازِخُ** onun gibidir.
Dedi: ve denir ki: dişi deve **أرْزَمَت** eder, **أرْزاماً** (çıkarır): o, ağzını açmadan boğazından çıkardığı bir sestir; bunun adı **الرَّزمة**’dir; bu, yavrusuna karşı, ona **ترْأَمُه** ettiği zamandır; **الحَنينُ** ise **الرَّزَمة**’den daha şiddetlidir.
Ebû Ubeyd dedi: ve **الإرزام** : gök gürültüsünün sesidir; ve inşad etti:
وعَشِيّةٍ مُتجاوِبٍ إرْزامُها
Gök gürültüsünün **رَزَمة**’sini dişi devenin **رزَمة**’sine benzetti.

Leys: **الرِّزْمةُ** elbiselerden: tek bir bez içinde bağlanan şeydir; denir ki: elbiseleri **رَزَّمْت** ettim, **تَرْزيماً**.
Ömer’den rivayet olundu ki dedi: yediğiniz zaman **فرازِمُوا** edin.
Asmaî’den rivayet olundu ki dedi: yemekte **المُرازَمة** : ard arda değiştirerek yemektir; bir gün et yer, bir gün bal, bir gün süt ve buna benzer; tek bir şey üzerinde devam etmez. Aslı, develerde, bir defa **حَمْضاً** otladıkları, bir defa **خُلّة** (otladıkları) zaman: **رازمَتْ** etmeleridir.
Râî, dişi devesine hitap ederek dedi:
كلِي الحَمْضَ عامَ المُقْحِمين ورازِمِي
إلى قابِلٍ ثم اعذِرِي بعدَ قابِلِ

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: “**إذا أكلتم فرازِمُوا**” sözü hakkında kendisine soruldu; dedi ki: manası: yemeği şükürle karıştırın ve lokmalar arasında “elhamdülillah” deyin.
Ve denildi: **المُرازَمة** : yumuşağı ve kuruyu, tatlıyı ve ekşiyi, **الجَشَب**’i ve **المأدوم**’u yemen (dir); sanki dedi ki: yenmesi kolay olanı, yenmesi kolay olmayan **جَشِب** ile birlikte yiyin.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: kavim, evlerinde **رازَمَ** etti: orada ikameti uzattıkları zaman.
İbnü’l-Enbârî: **الرِّزْمة**’nin manası Arapların sözünde: içinde çeşit çeşit elbiseler ve karışımlar bulunan (şey)dir.
Onların sözü: yemesinde **رازم** etti: bir kısmını bir kısmına karıştırdığı zaman.
Ömer رضي الله عنه hadîsinde: bir adama üç **جزائر** verdiği ve onların üzerine **غرائر** koyduğu (geçti); onların içinde undan **رزم** vardı.
Şemmer dedi: **الرِّزمة** : hurmadan veya undan, **الغرارة**’nın üçte biri yahut dörtte biri miktarıdır.
Dedi: ve Zeyd b. Kesve dedi: **القوْسُ** : meyveden **الجُلة**’nin dörtte biri miktarıdır. Dedi: ve onun benzeri **الرِّزمة**’dir.

Ve **المِرْزَمان** yıldızlardandır. İbn Künâse dedi: ikisi iki yıldızdır ve ikisi **الشِّعْرَيَيْن** ile beraberdir; o hâlde tutulmuş **الذّراعُ** iki **المِرْزَمَين**’den biridir; ve **الجَوْزاء**’ın dizisi iki **الْمِرزَمَين**’den biridir; ve onların dizisi, onlarla beraber yıldızlardır; o hâlde ikisi **مِرْزَما الشِّعْرَيَين**’dir; ve **الشِّعْرَيان** onların iki yıldızıdır ki onlarla beraber olan iki **الذِّراعان** onlarla beraber bulunur.

Kuzeyin adlarındandır: **أم مِرزم**; dişi devenin **رزمت** etmesinden alınmıştır; o, yavrusuna karşı onun inlemesidir.
Sahr el-Hüzelî dedi:
كأني أراء بالحلاءة شاتياً
تقشر أعلى أنفه أم مرزم

Ve aslana denir: **رزم** : avının üzerine çöktüğü zaman.
Lihyânî dedi: **رَزَم الشِّتاءُ** şiddetli bir **رَزْمةً** (yaptı): soğuduğu zaman; o hâlde o **رازِمٌ**’dir; ve bununla **نَوْءُ المِرْزَم** adlandırıldı.
Dedi: ve adam, dengi üzerine **رَزَم** etti: onun üzerine indiği zaman. Ve aslana **رُزَماً** denir; çünkü o avının üzerine **يَرزُم** eder. Dedi: ve kavim **رزَّمَ** etti, **ترْزيماً**: yerden ayrılmayarak kendileriyle yere vurdukları zaman.
Ebû’l-Müsellem el-Hüzelî dedi:
مَصَالِيتُ في يوم الهِياجِ مَطاعِمٌ
مَطاعِينُ في جَنْبِ الفِئامِ المُرَزِّمِ
Dedi: ve **المرزّم** : ihtiyatlı, şeyleri tecrübe etmiş olan (kimsedir); işlerde **يترزّم** eder; tek bir iş üzerinde sabit durmaz; çünkü o ihtiyatlıdır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّزَمة** ve **الرَّزْمَة** : şiddetli sestir.

**رمز** : Allah جلَّ وعزّ, Zekeriyyâ kıssasında dedi: ( **ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلاَّ رَمْزًا** ) (Âl-i İmrân: 41).
Ebû İshâk dedi: **الرَّمْز**’ün manası: sesi açığa vurmaksızın lafızla dudakları hareket ettirmektir; ancak dudaklarla bir işarettir. Ve denilmiştir ki: **الرَّمْز** gözlerle, iki kaşla ve ağızla bir işarettir.
Ve **الرَّمْزُ** dilde: el ile yahut göz ile, ne ile işaret ettiysen, lafızla açığa çıkan şeylerden, işaret ettiğin her şeydir.
Dedi: ve **الرَّمْزُ** ve **الترمُّز** dilde: hareket ve hareketlenmedir.
Leys dedi: **الرّمازة** **الفنفعة**’nın adlarındandır; fiil **ترمز** eder. Ve cariyeye, gözüyle göz kırpan (cariye)ye: **رمّازة** denir; yani: ağzıyla **ترمز** eder ve gözüyle **تغمز** eder.
Ahtal, kadınlardan **الرَّمّازة** hakkında dedi; o, fâciredir:
أحاديثُ سَدّاها ابنُ حَدْراء فَرْقَد
ورَمّازةٍ مالَت لمن يستَمِيلُها
Şemmer dedi: buradaki **الرَّمّازة** : dokunanın elini geri çevirmeyen fâciredir.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **كَتِيبة رَمّازة** : yanlarından dalgalandığı zaman.
Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: falan, koyununu **رَمَزَ** etti: çobanın otlatmasından razı olmadığı zaman onu başka bir çobana çevirdi.
Ebû Ubeyd dedi: **التُّرامِزُ** : şiddetli, kuvvetli (olan)dır.
Ebû Amr dedi: **جملٌ تُرامِز** : yaşlandığı zaman; yemlendiği zaman başının tepesi **ترمّزُ** eder görülür. Ve inşad etti:
إذا أردتَ السَّيرَ في المَفاوِزِ
فاعمِدْ لها لبازِلٍ تُرامِزِ
Dedi: ve başı **ارتَمَزَ** etti: hareket ettiği zaman. Ebû’n-Necm dedi:
شمّ الذُّرَى مُرْتمِزاتُ الهامِ
Lihyânî dedi: **رجلٌ رَمِيزُ الرَّأْي** ve **رَزِينُ الرّأي**; yani: iyi görüşlü.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: falan, bundan **ارْمأَزّ** etmedi; yani: hareket etmedi.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **المُرْمَئِزُّ** : yerini tutan, ayrılmayan (kimsedir).
İbnü’l-Enbârî inşad etti:
يُدلج بعد الجهد والترميز
إراحة الجِدابة النَّفوز
Dedi: **الترميز** , koyunun **رَمزت** etmesindendir; zayıfladığı zaman. Sonra İbnü’l-A‘râbî’nin sözünü zikretti.

**زمر** : Leys dedi: **الزَّمْر** **بالمِزْمار** iledir; fiili **زَمَر** eder, **يَزْمر** eder, **زَمْراً**.
Ebû Hâtim, Asmaî’den: şarkı söyleyene **الزامر** ve **الزَّمّار** denir; ve denir ki: **زَمَّرَ** : şarkı söylediği zaman. Ve kendisiyle **يُزْمَرُ** edilen kamışa: **زَمّارة** denir; tıpkı, içinde ekin ekilen yere **زَرَّاعة** denildiği gibi.
Dedi: ve falan, bir adama dedi: “Ey **ابنَ الزَّمّارة**”; yani: şarkıcı (kadın).
Muhammed b. Sîrîn, Ebû Hureyre’den rivayet etti: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **كَسْب الزَّمّارة**’dan nehyetti.
Ebû Ubeyd dedi: Haccâc dedi: **الزَّمارة** : zâniyedir.
Dedi: ve başkası dedi: o ancak **الرّمّازة**’dir; o, iki dudağıyla yahut iki gözüyle işaret edendir.
Ebû Ubeyd dedi: ve o, hadiste geldiği gibi **الزّمْارة**’dır.
Kuteybî, Ebû Ubeyd’e reddiye olarak: doğru olan **الرمّازة**’dir; çünkü fâhişenin şânındandır ki iki gözüyle ve iki kaşıyla **ترمزَ** etsin. Ve fâhişeler vasfında inşad etti:
يُومِضْنَ بالأعْيُن والحَواجبِ
إيماضَ بَرْقٍ في عَماءٍ ناضِبِ
Ben dedim: Ebû Ubeyd’in sözü, benim yanımda doğrudur.
Ebû’l-Abbâs’a hadisin manası soruldu: “**كَسْب الزّمّارة**”dan nehyetti; dedi ki: harf sahihtir: **زَمارة** ve **رمَّازة**; ve dedi: buradaki **رَمّازة** hatadır.
Dedi: ve **الزَّمارة** : güzel (yüzlü) fâhişedir; zina ancak güzellerle idi, çirkinlerle değil. Dedi: İbnü’l-A‘râbî bize inşad etti:
دَنّان حَنّانانِ بينهما
صَوْتٌ أَجَشُّ غِناؤُه زَمِرُ
Yani: onun şarkısı güzeldir.
Bundan dolayı şarkıcı kadına **زمّارة** denildi; ve bundan, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) Ebû Mûsâ’nın kıraatini işittiği zaman sözü: (ona, Dâvûd âlinin mizmarlarından bir mizmar verilmiştir) yani: ona güzel bir ses verilmiştir; sanki Dâvûd’un sesi gibi.
Dedi: ve Ebû Amr dedi: **الزَّميرُ** : erkeklerden güzel (olan)dır; ve **الزَّوْمَرُ** : yüzü güzel oğlandır.
Ben dedim: hadiste gelenin tefsirinde **الزَّمارة** için iki vecih vardır: birincisi, nehyin şarkıcı kadının kazancından olmasıdır;
Ebû Hâtim’in Asmaî’den rivayet ettiği gibi; yahut nehyin fâhişenin kazancından olmasıdır; Ebû Ubeyd ve Ahmed b. Yahyâ’nın dediği gibi. Güvenilirler, Arapçada bir çıkışı olan bir lafızla bir hadis rivayet ettikleri zaman, onu onlardan reddetmek ve rivayet olunmamış bir lafız uydurmak caiz olmaz. Görmez misin ki Ebû Ubeyd ve Ebû’l-Abbâs, Haccâc’ın dediğine dilde bir mezhep bulunca onu aşmadılar; Kuteybî acele etti de sağlamlaştırmadı; güvenilirlerin rivayet etmediği bir lafzı tefsir etti. Ben, güvenilirlerin birçok harfleri birçok lafızlarla rivayet ettiklerini buldum; onları ezberlediler; ilmi olmayan kimse onları değiştirdi; hâlbuki onlar sahihtir. Allah bizi doğruya kastetmeye muvaffak kılsın.
Leys dedi: **الزُّمْرَة** : insanlardan bir bölüktür.
Ebû Ubeyd dedi: **الزِّمَارُ** : devekuşunun sesidir; **زَمَرَتْ** eder, **تَزْمِرُ** eder, **زِماراً**. Ve **شاةٌ زَمِرةٌ** : yünü az (koyun)dur; ve **رجلٌ زَمِرُ المروءة** (dir).
Seleme, Ferrâ’dan: adam, kırbasını **زَمَّر** etti ve **زَنَرها** etti: onu doldurduğu zaman.
Ebû Amr dedi: **الزَّمّارةُ** : **الساجُور**’dur.
Haccâc, bazı âmillerine yazdı: falanı bana **مُسمَّعاً مُزَمَّراً** olarak gönder. **المسَمَّع** : bağlanmış (olan)dır; ve **المُزَمَّرُ** : **المُسَوْجَر**’dir.
Ve inşad etti:
ولي مُسمِعانِ وزَمّارَةٌ
وظِلٌّ ظليل وحِصْنٌ أمَقّ
Ve **المُسمِع** : bağdır. Ve **الزمّارة** : bukağıdır. Ve **الحِصْنِ الأمَقّ** ile hapishaneyi kastetti.

**مزر** : Ebû Ubeyd dedi: **المَزِيرُ** : kalbi şiddetli (olan)dır; onu Asmaî’den nakletti.
Şemmer dedi: **المَزِيرُ** : zarif (olan)dır; Ferrâ söyledi. Ve inşad etti:
فلا تَذْهَبن عَيناكَ في كلِّ شَرْمَحٍ
طوالٍ فإنّ الأقْصَرِينَ أَمازِرُه
**أَمازِر** ile, zikrettiğimizi kastetti; onlar **الأمْزَر**’in cem‘idir. Ve Ebû’l-Âliye’den rivayet olundu ki dedi: **اشرَبِ النّبِيذَ ولا تمَزِّر**.
Ebû Ubeyd dedi: manası: onu suyu içtiğin gibi iç; onu kadeh kadeh, birinin ardından birini içme. Ve Emevî bize inşad etti:
تَكونُ بَعْدَ الْحَسْوِ والتَّمَزُّرِ
في فَمِه مِثلَ عَصير السكرِ
Dedi: ve **التَّمَزُّرُ** : suyu azar azar içmektir; **بالراء**. Ve onun benzeri **التمزُّز**’dür; o, **التمزر**’den daha azdır.
Ebû Ubeyd dedi: **المزْرُ** : darı ve arpa nebîzidir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: kırbasını **مَزَّر** etti, **تمْزِيراً**; ve onu **مَزَرها** etti, **مَزْراً**: onu doldurduğu, içinde bir emniyet (boşluk) bırakmadığı zaman. Şemmer inşad etti:
فشرب القوم وأبقوا سورا
ومزروا وطابها تمزيرا

**مرز** : Ömer’in hadîsinde: bir adamın cenazesine şahit olmak istedi; Huzeyfe onu **مَرَزه** etti; sanki onu onun üzerine namazdan alıkoymak istedi; çünkü ölü, onun yanında münafık idi.
Ebû Ubeyd dedi: **المَرْزُ** : parmak uçlarıyla çimdiklemedir; onu **مَرَزْته** ederim, **أَمْرُزه** ederim: onu, tırnaklarla değil, ince bir çimdikle çimdiklediğin zaman. Ve denir ki: bu hamurdan bana bir **مِرْزةً** **أُمْرُزْ** et; yani: ondan bana bir parça kes; Ferrâ’dan nakletti.
Dedi: ve **المَرْزُ** : ayıp ve şe’ndir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **عِرْضٌ مَرِيز** ve ondan **مُمترَزٌ**; yani: ondan pay alınmıştır. Ve malından pay aldığın zaman: ondan bir **مَرْزةً** **امترَزْتُ** derim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والراء وما يثلثهما)
(زرع) الزاء والراء والعين أصلٌ يدلُّ على تنمية الشيء. فالزّرع معروف، ومكانه المُزْدَرَع. وقال الخليل: أصل الزّرع التنمية. وكان بعضهم يقولُ: الزَّرع طرح البَذْر في الأرض. والزَّرْع اسمٌ لِمَا نبت. والأصل في ذلك كلّه واحد. وزارِع: كلبٌ.‏
(زرف) الزاء والراء والفاء أصلٌ يدلُّ على سعيٍ وحركة. فالزَّرُوف: النَّاقة الواسعة الخَطو الطويلةُ الرِّجْلين. ويقال: زَرَف، إذا قَفَزَ. ويقال زَرَفْت الرّجلَ عن نفسي إذا نحّيتَه. ومن الباب: الزَّرافات: الجماعات وهي لا تكون كذا إلا إذا تجمّعت لسعيٍ في أمر. ويقال زَرَافَّة، مثقّلة الفاء، وكان الحجّاج يقول: "إيّايَ وهذه الزّرَافات". يريد المتجمّعين المضطربين لفتنةٍ وما أشبهها. ومن الباب زَرِف الجُرح، إذا انتقض بعد البُرْء.‏
(زرم) الزاء والراء والميم أصلٌ يدلُّ على انقطاع وقلّة. يقال زَرِم الدمعُ، إذا انقطَع؛ وكذلك كلُّ شيء. ومن ذلك حديث النبي صلى الله عليه وآله وسلم حين بال عليه الحسَنُ عليه السلام فقال: "لا تُزْرِمُوا ابني" يقول: لا تَقطَعوا بولَه. زَرِمَ البولُ نفسُه، إذا انقطع. قال:‏
أو كماء المثمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِمَ الدّمعِ لا يؤوبُ نَزُورا(1)‏
ويقال إنَّ الزَّرِم البخيل. وهو من ذاك.[و] يقال زَرِمَ الكلب، إذا يبس جَعْرُهُ في دُبُرِه.‏
(زرب) الزاء والراء والباء أصلٌ يدلُّ على بعض المأْوَى. فالزَّرْب زَرب الغنم، وهي حظيرتها. ويقال الزَّرِيبة الزُّبْية. والزَّريبة: قُتْرَة الصائد.‏
(زرد) الزاء والراء والدال حرف واحد، وهو يدلُّ على الابتلاع، والزّاء فيه مبدلةٌ من سين. يقال ازدَرَدَ اللقمة يَزْدَرِدها(2). وممكنٌ أن يكون الزَّرَد من هذا، على أن أصله السين، ومعنى الزّرَّاد السَّرَّاد.‏
(زرح) الزاء والراء والحاء كلمة واحدة. فالزّراوِح: الرَّوابي الصِّغار(3).‏
(زري) الزاء والراء والحرف المعتل يدلُّ على احتقارِ الشيء والتّهاون به. يقال زَرَيْت عليه، إذا عِبْتَ عليه. وأَزْريْتَ به: قصَّرت به.‏
---------------------
(1) البيت لعدي بن زبد كما في اللسان (زرم) وقد سبق في (ثمد، جم).‏
(2) بعدها في الأصل: "وزرد يزدردها" وهو كلام مقحم.‏
3)) واحدها "زروح" بفتح الزاي وسكون الراء.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** و**الراء** وما يثلثهما)
(**زرع**) **الزاء** ve**الراء** ve**العين** bir asıldır; şeyin büyütülmesine delâlet eder. Şu hâlde **الزّرع** bilinen (şey)dir; ve yeri **المُزْدَرَع**’dır. **الخليل** dedi: **الزّرع**’ın aslı büyütmedir. Ve bazısı derdi ki: **الزَّرع** toprağa tohumu atmadır. Ve **الزَّرْع** biten şeye isimdir. Ve bunun hepsinde asıl birdir. Ve **زارِع**: bir köpektir.‏
(**زرف**) **الزاء** ve**الراء** ve**الفاء** bir asıldır; bir koşuşturma ve harekete delâlet eder. Şu hâlde **الزَّرُوف**: adımı geniş, iki bacağı uzun devedir. Ve denir: **زَرَف**, sıçradığı zaman. Ve denir: **زَرَفْت** adamı kendimden, onu uzaklaştırdığım zaman. Ve bâbdandır: **الزَّرافات**: cemaatlerdir; ve bir işte koşuşturmak için toplanmadıkça böyle olmaz. Ve denir: **زَرَافَّة**; **الفاء**’sı şeddeli. Ve **الحجّاج** derdi: “İyyâye ve hâzihi **الزّرَافات**.” Toplanmış, fitne ve benzeri için çalkalananları kasteder. Ve bâbdandır: **زَرِف** yara, iyileşmeden sonra bozulduğu zaman.‏
(**زرم**) **الزاء** ve**الراء** ve**الميم** bir asıldır; kesilme ve azlığa delâlet eder. Denir: **زَرِم** gözyaşı, kesildiği zaman; ve bunun gibi her şey. Ve ondandır: Peygamber’in صلى الله عليه وآله وسلم hadisi; **الحسَن** عليه السلام onun üzerine bevlettiği vakit şöyle dedi: “**لا تُزْرِمُوا** oğlumu”; yani: onun bev­lini kesmeyin. **زَرِم** bev­l bizzat kendisi, kesildiği zaman. Dedi ki:‏
أو كماء المثمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِمَ الدّمعِ لا يؤوبُ نَزُورا(1)‏
Ve denir ki: **الزَّرِم** cimridir. Ve o, şundandır. [Ve] denir: **زَرِم** köpek, dışkısı onun makatında kuruduğu zaman.‏
(**زرب**) **الزاء** ve**الراء** ve**الباء** bir asıldır; barınağın bir kısmına delâlet eder. Şu hâlde **الزَّرْب** koyun ağılıdır; ve o, onun ağılıdır. Ve denir: **الزَّرِيبة** **الزُّبْية**’dir. Ve **الزَّريبة**: avcının damlasıdır.‏
(**زرد**) **الزاء** ve**الراء** ve**الدال** tek bir harftir; ve o, yutmaya delâlet eder; ve onda **الزّاء** **سين**’den بدل edilmiştir. Denir: **ازدَرَدَ** lokmayı, onu **يَزْدَرِدها**(2). Ve mümkündür ki **الزَّرَد** bundan olsun; şu şartla ki aslı **السين**’dir; ve **الزّرَّاد**’ın mânâsı **السَّرَّاد**’dır.‏
(**زرح**) **الزاء** ve**الراء** ve**الحاء** tek bir kelimedir. Şu hâlde **الزّراوِح**: küçük tepeler(3)dir.‏
(**زري**) **الزاء** ve**الراء** ve illetli harf, şeyin küçümsenmesine ve onu hafife almaya delâlet eder. Denir: **زَرَيْت** ona, ona ayıpladığın zaman. Ve **أَزْريْتَ** onunla: onu eksik bıraktın.‏
---------------------
(1) Beyit, Lisân’da (**زرم**) maddesinde olduğu üzere **عدي بن زبد**’indir; ve (**ثمد**، **جم**)’de geçmişti.‏
(2) Bunun ardından asılda: “**وزرد يزدردها**” vardır; ve o, araya sokulmuş sözdür.‏
3)) Tekili “**زروح**”tur; **الزاي**’nin fethası ve **الراء**’nın sükûnu ile.‏

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّرِمُ من السَّنانير والكلاب. ما يبقى جَعْرُه في دبره. وزَرِمَ الكلب والسِّنَّوْرُ زَرَماً، فهو زَرِمٌ: بقي جَعْرُه في دبره، وبذلك سمي السِّنَّوْرُ أَزْرَمَ. وزَرِمَ البيعُ إذا انقطع. وزَرَمَ الشيءَ يَزْرِمُهُ زَرْماً. وأَزْرَمهُ وزَرَّمَه: قطعه؛ قال ساعدة بن جُؤَيَّةَ:إني لأَهْواك حُبّاً غيرَ ما كَذِبٍ،
ولو نأَيْت سِوانا في النوَى حِجَجا
حُبَّ الضَّريكِ تِلادَ المال زَرَّمهُ
فَقْرٌ، ولم يَتَّخِذْ في الناس مُلْتَحَجا
أَراد: قطع عنه الخير. وزرِمَ دمعُهُ وبولُهُ وحِلْفَتُهُ وكلامه وازْرَأَمَّ: انقطع. وكل ما انقطع فقد زَرِم. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، أُتي بالحسن بن علي، عليهما السلام، فوُضعَ في حجْره فبال في حجره فأُخِذَ فقال: لا تُزْرِمُوا ابني، ثم دعا بماء فصبه عليه؛ قال الأَصمعي: الإزْرامُ القطع أَي لا تقطعوا عليه بوله. ومنه حديث الأَعرابي الذي بال في المسجد: قال لا تُزْرِمُوه؛ يقال للرجل إذا قطع بوله: قد أَزْرَمْتَ بولك. وأَزْرَمَهُ غيره أَي قطعه؛ قال عَدِيّ: أَو كماء المَثْمود بعد جِمامٍ،
زَرِم الدَّمْعِ لا يَؤُوب نَزُورا
قال: فالزَّرِمُ القليل المنقطع. أَبو عمرو: الزَّرِمُ الناقة التي تقطع بولها قليلاً قليلاً، يقال لها إذا فعلت ذلك: قد أَوزَغَتْ وأَوْشَقَتْ وشلْشَلَتْ وأَنفصت وأَزْرَمَتْ. الجوهري: زَرِمَ البولُ، بالكسر، إذا انقطع، وكذلك كل شيء ولَّى، وأَزْرَمَهُ غيره. وازْرَأَمَّ: غضب، فهو مُزْرئِمٌّ؛ ذكره أَبو زيد في كتاب الهمز. والزَّرْم: الوِلاد. وقد زَرَمَتْ به زَرْماً: ولدته؛ أَنشد ابن بري لأَبي الوَرْدِ الجعدي: أَلا لَعَنَ اللهُ التي زَرَمَتْ به
فقد وَلَدَتْ ذا نُمْلَة وغَوائِلِ
والزَّرِيمُ: الذليل القليل الرَّهْطِ. ابن الأَعرابي: رجل زَرِمٌ ذليل قليل الرهط؛ قال الأَخطل:
لولا بَلاؤُكُمُ في غير واحدة،
إذاً لَقُمْتُ مقَام الخائِفِ الزَّرِمِ
الأَصمعي: الزَّرِمُ الزَّرِمُ المضيَّق عليه. ويقال للبخيل: زَرِمٌ، وزَرَّمَه غيره، وأَنشد بيت ساعدة بن جؤية. الأَصمعي: المُزْرَئِمُّ المُنْقَبِضُ، الزاي قبل الراء، وقد ازْرَأَمَّ ازْرِئْماماً؛ أَنشد ابن بري للأَخطَل:
تُمْذي إذا سُحِبَتْ من قَبْلِ أَدْرَعِها،
وتَزْرَئِمُّ إذا ما بَلَّها المَطَرُ
قال: وقال آخر في المُزْرَئِمِّ الساكت:
ألْفَيْتُهُ غَضْبان مُزْرَئِمَّا،
لا سَبِطَ الكَفِّ ولا خِضَمَّا
والزَّرِمُ: الذي لا يثبت في مكان؛ قال ساعدة بن جُؤيَّة: مُوَكَّلٌ بشُدُوفِ الصَّوْمِ يرقُبُهُ،
من المَغارِبِ، مَخْطوفُ الحَشا زَرِمُ
والمُزْرَئِمُّ والزُّرَأْمِيمُ: المتقبض؛ الأَخيرة عن ثعلب. وقال أَبو عبيد: والمُرْزَئِمُّ المُقْشَعِرُّ المجتمع، الراء قبل الزاي، قال: الصواب المُزْرَئِمُّ، الزاي قبل الراء، قال: هكذا رواه ابن جَبلة وشك أَبو زيد في المُقْشَعِرّ المجتمع أَنه مُزْرَئِمّ أَو مُرْزَئِمّ.

##### Türkçe

**الزَّرِمُ**: sansarlar ve köpeklerden (olan). Dışkısının artığı onun makatında kalan şey.
Ve köpek ve kedi **زَرِمَ** **زَرَماً**; o hâlde o **زَرِمٌ**dur: dışkısının artığı onun makatında kaldı; bununla kediye **أَزْرَمَ** adı verildi. Ve satış **زَرِمَ** ettiği zaman: kesildi. Ve şeyi **زَرَمَ**; onu **يَزْرِمُهُ** **زَرْماً**. Ve onu **أَزْرَمهُ** ve onu **زَرَّمَه**: onu kesti; Sâʿide b. Cüʾeyye dedi:
İnni le-ehvâke hubben ğayra mâ kezibin،
ve lev ne’eyte sivânâ fi’n-nevâ hiccecen
hubbe’d-darîki tilâde’l-mâli zarramehu
fakrun، ve lem yettehiz fi’n-nâsi multahacen
İstedi: ondan hayrı kesti. Ve onun gözyaşı ve idrarı ve yemini ve sözü **زرِمَ** ve **ازْرَأَمَّ**: kesildi. Ve her ne kesildiyse, muhakkak **زَرِم** olmuştur. Ve hadiste: Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Hasan b. Ali, ikisine de selâm olsun, getirildi; onun kucağına konuldu da onun kucağına işedi; derken alındı; bunun üzerine dedi: “Oğlumu **تُزْرِمُوا** etmeyin”; sonra su çağırdı da onu onun üzerine döktü; el-Asmaʿî dedi: **الإزْرامُ** kesmektir; yani “onun idrarını onun üzerinde kesmeyin.” Ondandır: mescitte işeyen bedevînin hadisi: dedi: “Onu **تُزْرِمُوه** etmeyin”; adam için, idrarını kestiği zaman, denir: “İdrarını **أَزْرَمْتَ**.” Ve onu başkası **أَزْرَمَهُ**; yani onu kesti; ʿAdiyy dedi:
ev ke-mâ’i’l-mesmûdi baʿde cimâmin،
zerime’d-demʿi lâ ye’ûbu nezûrâ
Dedi: öyleyse **الزَّرِمُ** az olan, kesilmiş olandır. Ebû ʿAmr: **الزَّرِمُ** idrarını azar azar kesen dişi devedir; ona, bunu yaptığı zaman, denir: “Muhakkak **أَوزَغَتْ** ve **أَوْشَقَتْ** ve **وشلْشَلَتْ** ve **أَنفصت** ve **أَزْرَمَتْ**.” el-Cevherî: idrar, kesre ile, **زَرِمَ** ettiği zaman: kesildi; bunun gibi her şey ki dönüp gitti; ve onu başkası **أَزْرَمَهُ**. Ve **ازْرَأَمَّ**: öfkelendi; o hâlde o **مُزْرئِمٌّ**dir; onu Ebû Zeyd hemze kitabında zikretti. Ve **الزَّرْم**: doğurma. Ve onunla **زَرَمَتْ**; **زَرْماً**: onu doğurdu; İbn Berrî, Ebû’l-Verd el-Caʿdî için inşâd etti:
elâ leʿane’llâhu’lletî zeramet bihî
fe-kad veledet zâ numletin ve ğavâ’ilî
Ve **الزَّرِيمُ**: zelil, topluluğu az olan. İbnü’l-Aʿrâbî: **رجل زَرِمٌ**: zelil, topluluğu az; el-Ahtal dedi:
levlâ belâukum fî ğayri vâhidetin،
izen le-kumtu mekâme’l-hâ’ifi’z-zerimî
el-Asmaʿî: **الزَّرِمُ الزَّرِمُ**: üzerine daraltılmış olandır. Ve cimriye denir: **زَرِمٌ**; ve onu başkası **زَرَّمَه**; ve Sâʿide b. Cüʾeyye’nin beytini inşâd etti. el-Asmaʿî: **المُزْرَئِمُّ**: büzülen; **الزاي** **الراء**’dan öncedir; ve **ازْرَأَمَّ** **ازْرِئْماماً**; İbn Berrî, el-Ahtal için inşâd etti:
tumdî izâ suhibet min kabli edraʿihâ،
ve tezra’imu izâ mâ bellehâ’l-mataru
Dedi: ve başkası, susan **المُزْرَئِمِّ** hakkında dedi:
elfeytuhu ğadbân muzra’immen،
lâ sebitâ’l-keffi ve lâ hıdammen
Ve **الزَّرِمُ**: bir yerde sabit durmayan kimse; Sâʿide b. Cüʾeyye dedi:
muvakkalun bi-şudûfi’s-savmi yerkubuhu،
mine’l-meğâribi، mahtûfu’l-haşâ zerimُ
Ve **المُزْرَئِمُّ** ve **الزُّرَأْمِيمُ**: büzülen; sonuncusu Saʿleb’dendir. Ebû ʿUbeyd dedi: ve **المُرْزَئِمُّ**: ürperen, toplanmış; **الراء** **الزاي**’dan öncedir; dedi: doğrusu **المُزْرَئِمُّ**dur; **الزاي** **الراء**’dan öncedir; dedi: İbn Ceble onu böyle rivayet etti; ve Ebû Zeyd, ürperen toplanmış hakkında, onun **مُزْرَئِمّ** mi yoksa **مُرْزَئِمّ** mi olduğunda şüphe etti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ر م * * زَرِمَ * البول بالكسر انقطع و * أزْرَمَهُ * غيره وفي الحديث ﴿لا تُزرموه﴾ أي لا تقطعوا عليه بوله

##### Türkçe

* ز ر م * * **زَرِمَ** * idrar, kesre ile: kesildi; ve * **أزْرَمَهُ** *: başkası onu kesti. Ve hadiste: ﴿لا تُزرموه﴾ yani: onun üzerine idrarını kesmeyin.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( زَرِمَ الكَلبُ والسِّنَّور كفَرِح ) زَرَماً | فهو زَرِم : ( بَقِي جَعْرُه في دُبُرِه ) ، | واْسم ما بَقِي الزَّرِم . ( و ) زَرِم ( بَوْلُه | ودَمْعُه وكَلامُه ) وحِلْفَتُه : ( انْقَطَع | كازرأَمَّ ) ، وكلّ ما انْقَطَع فهو زَرِمٌ | وأَزْرَمُ . ( وزَرَمه يَزْرِمه ) زَرْمًا ، | ( وأَزْرَمَه ، وَزَرَّمه ) تَزْرِيمًا : ( قَطَعَه ، | وَأَزْرَمَه : قَطَع عليه بَوْلَه ) . وفي | حَدِيثِ الحَسَن بنِ عَلِيّ :   فَبَال في | حِجْرِه ، فأُخِذ ، فقال : لا تُزْرِمُوا | ابْنِي ، ثم دعا بماءٍ فصَبَّه عليه   . | | قال الأصمعيُّ : الإزْرامُ : القَطْعُ ، | أي : لا تَقْطَعوا عليه بَولَه . ومنه | حَدِيثُ الأعرابيّ الذي بَالَ في | المَسْجِد . قال : لا تُزْرِمُوه   . | | ( وزَرَمَت بِهِ ) أُمُّه أي : ( وَلَدَتْه ) ، | نقله الجوهَرِيّ ، وأنشد ابنُ بَرّي | لأبي الوَرْد الجَعْدِيّ : | % ( ألا لَعَنَ الله التي زَرَمَتْ به % | فقد وَلَدَتْ ذَا نُملةٍ وَغَوائِلِ ) % | | ( و ) الزَّرِمُ ( كَكَتِف : الذَّليلُ القَليل الرَّهْطِ ) ، عن ابن الأعرابي ، وأنشد للأخطَل : % ( لولا بلاؤكم في غير واحدة % إذا لقمت مقام الخائف الزرم ) % أَيضًا : ( مَنْ لا يَثْبُت في | مَكان ) ، قاله الأصمَعِيّ . | | ( والمُزْرَئمَّ والزُّرَأْمِيم ) بِضِمِّهِما ، | الأَخِيرة عن ثَعْلب : ( المُنْقَبِض ) ، | قال ساعِدَةُ بنُ جَؤَيَّة : |

| % ( مُوَكَّلٌ بِشُدُوفِ الصَّومِ يرقُبُهُ % | من المَغارِبِ مَخْطُوفُ الحَشَا زَرِمُ ) % | | وقال أبو عُبَيْد : المُرْزَئِمّ : المقشَعِرّ | المُجْتَمِع ، الرّاءُ قبل الزَّاي . قال | الأزهريّ : الصَّوابُ الزَّايُ قبل | الرّاء ، وهكذا رَواه ابنُ جَبَلة ، وشَكَّ | أبو زَيْد في المُقْشَعِرّ المُجْتَمِع أنه | مُزْرَئِمّ أو مُرْزَئِمّ ، وقد ازرأَمّ | ازْرِئْمامًا ، وأنشد ابنُ بَرّيّ للأخْطَل : | % ( تُمذِي إذا سُحِبَت من قَبْلِ أدْرَعِها % | وتَزْرَئِمّ إذا ما بَلَّها المَطَرُ ) % | | ( والزَّرْمُ : الحَذَرُ ) . | | ( و ) أيضًا : ( وَادٍ ) عَظِيم ( يَصُبُّ في | دِجْلَة ) المَوْصل . | | ( وأزرَمُ : السِّنَّور ) ، نقلَه ابنُ | سِيدَه . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | زَرِم البيعُ كفَرِح : انقَطَعَ . | | والزَّرِم : البَخِيل والمُضَيَّق عليه . | | وزَرَّمه الدهرُ تَزْرِيمًا : قَطَعَ عنه | الخَيْر . قال ساعدةُ بنُ جُؤَيّة : | % ( حُبَّ الضَّرِيكِ تِلادَ المَالِ زَرَّمهُ % | فَقرٌ ولم يَتَّخِذ في الناس مُلْتَحَجَا ) % | | ورجل زَرِمُ الدَّمْع : مُنْقَطِعُه ، قال | عَدِيّ : | % ( أو كَماءِ المَثْمودِ بعد جِمامٍ % | زَرِم الدَّمْعِ لا يَؤُوب نَزُورا ) % | | فالزَّرِمُ هنا : القَلِيل المُنْقَطِع . وقال | أبو عَمْرو : الزَّرِم : الناقةُ التي تُقَطِّع | بولَها قَلِيلاً قليلاً ، يُقال لها إذا | فَعَلت ذلِك : قد أوزَغَت وأَوْشَقَتْ | وشَلْشَلَت وَأَنْفَصَت وَأَزْرَمَت . |

| | وازْرَأَمّ : غَضِب فهو مُزْرَئِمّ ، ذكره | أبو زَيْد في كِتاب الهَمْز . | | والزَّرِيم كَأمير : الرَّجل القَلِيلُ | الرَّهْطِ الذَّلِيل . | | والمُزْرَئِمّ : الساكِتُ ، أنشدَ ابنُ | بَرّي : | % ( أَلفيتُه غَضْبانُ مُزْرَئِمَّا % | لا سَبِطَ الكَفّ ولا خِضَمّا ) % |

##### Türkçe

| | ( **زَرِمَ** **الكَلبُ** **والسِّنَّور** كفَرِح ) **زَرَماً** | o, **زَرِم**’dir: ( dışkısı anüsünde kaldı ), | ve kalan şeyin adı **الزَّرِم**’dir. ( Ve ) **زَرِم** ( idrarı | ve gözyaşı ve sözü ) ve yemini: ( kesildi | **كازرأَمَّ** ) , ve her ne kesilirse o **زَرِمٌ** | ve **أَزْرَمُ**’dur. ( Ve **زَرَمه يَزْرِمه** ) **زَرْمًا** , | ( ve **أَزْرَمَه** , ve **زَرَّمه** ) **تَزْرِيمًا**: ( onu kesti, | ve **أَزْرَمَه**: onun üzerine idrarını kesti ) . Ve | **حَدِيثِ الحَسَن بنِ عَلِيّ**’de: o, | kucağına idrar yaptı, derken alındı, o dedi: **لا تُزْرِمُوا** | oğlumu; sonra su çağırdı da onu üzerine döktü . | | el-Asma‘î dedi: **الإزْرامُ**: kesmedir, | yani: onun üzerine idrarını kesmeyin. Ve ondan | mescidde idrar yapan bedevînin hadisi. | dedi: **لا تُزْرِمُوه** . | | ( Ve **زَرَمَت بِهِ** ) annesi, yani: ( onu doğurdu ), | el-Cevherî nakletti; ve İbn Berrî | Ebû’l-Verd el-Ca‘dî için inşad etti: | % ( ألا لَعَنَ الله التي زَرَمَتْ به % | فقد وَلَدَتْ ذَا نُملةٍ وَغَوائِلِ ) % | | ( Ve ) **الزَّرِمُ** ( كَكَتِف: zelil, taifesi az olan )dır, | İbnü’l-A‘râbî’den; ve el-Ahtal için inşad etti: % ( لولا بلاؤكم في غير واحدة % إذا لقمت مقام الخائف الزرم ) % ayrıca: ( bir | mekânda sebat etmeyen ), el-Asma‘î söyledi. | | ( Ve **المُزْرَئمَّ** ve **الزُّرَأْمِيم** ) ikisinin de dammesiyle, | sonuncusu Sa‘leb’den: ( büzülen ), | Sâ‘ide b. Cüeyye dedi: |

| % ( مُوَكَّلٌ بِشُدُوفِ الصَّومِ يرقُبُهُ % | من المَغارِبِ مَخْطُوفُ الحَشَا زَرِمُ ) % | | Ebû ‘Ubeyd dedi: **المُرْزَئِمّ**: ürperen, | toplanmış; **الرّاءُ** **الزَّاي**’dan öncedir. Dedi | el-Ezherî: doğru olan **الزَّايُ**’ın | **الرّاء**’dan önce olmasıdır; ve böylece onu İbn Cebele rivayet etti; ve şüphe etti | Ebû Zeyd, ürperen toplanmışın, onun | **مُزْرَئِمّ** mi yoksa **مُرْزَئِمّ** mi olduğunda; ve gerçekten **ازرأَمّ** | **ازْرِئْمامًا**; ve İbn Berrî el-Ahtal için inşad etti: | % ( تُمذِي إذا سُحِبَت من قَبْلِ أدْرَعِها % | وتَزْرَئِمّ إذا ما بَلَّها المَطَرُ ) % | | ( Ve **الزَّرْمُ**: sakınmadır ) . | | ( Ve ) ayrıca: ( bir vadi ) büyük ( Musul’un | Dicle’sine dökülür ) . | | ( Ve **أزرَمُ**: kedi )dir, İbn | Sîdeh nakletti. | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **زَرِم** satış kفَرِح: kesildi. | | Ve **الزَّرِم**: cimri ve üzerine daraltılmış (kimse). | | Ve **زَرَّمه** zaman **تَزْرِيمًا**: ondan | hayrı kesti. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi: | % ( حُبَّ الضَّرِيكِ تِلادَ المَالِ زَرَّمهُ % | فَقرٌ ولم يَتَّخِذ في الناس مُلْتَحَجَا ) % | | Ve adam **زَرِمُ الدَّمْع**: onun kesilmişi; dedi | ‘Adiyy: | % ( أو كَماءِ المَثْمودِ بعد جِمامٍ % | زَرِم الدَّمْعِ لا يَؤُوب نَزُورا ) % | | Böylece **الزَّرِمُ** burada: az, kesilmiş olandır. Ve dedi | Ebû ‘Amr: **الزَّرِم**: idrarını az az kesen dişi devedir; ona denir, eğer | bunu yaparsa: gerçekten **أوزَغَت** ve **أَوْشَقَتْ** | ve **شَلْشَلَت** ve **أَنْفَصَت** ve **أَزْرَمَت**. |

| | Ve **ازْرَأَمّ**: öfkelendi; o hâlde o **مُزْرَئِمّ**’dir; onu | Ebû Zeyd hemze kitabında zikretti. | | Ve **الزَّرِيم** كَأمير: taifesi az olan | zelil adamdır. | | Ve **المُزْرَئِمّ**: susan; İbn | Berrî inşad etti: | % ( أَلفيتُه غَضْبانُ مُزْرَئِمَّا % | لا سَبِطَ الكَفّ ولا خِضَمّا ) % |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَرِمَ
1 زَرِمَ ذ , (S, K,) aor. زَرَمَ , (K,) inf. n. زَرَمٌ, (TA,) said of one's urine, (S, K,) and of his flow of tears, and of his speech, (K,) and of his oath, (TA,) and of anything that had gone back, (S,) It became interrupted, or stopped; or it stopped; or ceased; (S, K;) as also ↓ اِزْرَأَمَّ. (K.) And so the former verb said of a sale. (TA.) ― -b2- And, said of a dog, (S, K,) and of a cat, (K,) His dung, (S, K,) or dry dung, (K,) stopped in his rectum. (S, K.) -A2- زَرَمَهُ: see 4. ― -b2- زَرَمَتْ بِهِ She (his mother, S) brought him forth. (S, K.)

2 زَرَّمَ see 4. ― -b2- زرّمهُ, (S, TA,) inf. n. تَزْرِيمٌ, (TA,) He, or it, rendered him زَرِم, i. e. niggardly, or avaricious: (S:) or it (time, or fortune,) cut off from him good, good things, or prosperity. (TA.)

ازرمهُ
4 ازرمهُ ذ He, or it, interrupted it, stopped it, or caused it to cease; namely, one's urine, and his flow of tears, and his speech; as also ↓ زَرَمَهُ, aor. زَرِمَ , (K,) inf. n. زَرْمٌ; (TA;) and ↓ زرّمهُ, (K,) inf. n. تَزْرِيمٌ. (TA.) ― -b2- And He interrupted, or stopped, his (another's) urine. (As, S, K.) -A2- أَزْرَمَتْ She (a camel) interrupted her flow of urine by little and little. (AA, TA.)

اِزْدِرَامٌ
8 اِزْدِرَامٌ ذ The act of swallowing [a thing]: (S, K:) mentioned in the S in art. زدرم or زردم [accord. to different copies]; (TA;) and in the K, as an art. by itself; the reason whereof is not apparent; for it appears to be of the measure اِفْتِعَالٌ; not اِفْعِلَالٌ. (MF, TA.)

اِزْرَأَمَّ
Q. Q. 4 اِزْرَأَمَّ ذ , (S, K,) inf. n. اِزْرِئْمَامٌ: (S:) see 1. ― -b2- [Also] He shrank, or drew himself together: (A'Obeyd, S:) or he shuddered and shrank. (TA.) ― -b3- And He was angry. (AZ, TA.)

زرم
زرم ذ [app. زَرْمٌ] Dung, or dry dung, stopping in the rectum of a dog or cat. (TA. [See 1, third sentence.]) -A2- زَرْمٌ Caution. (K.)

زَرِمٌ
زَرِمٌ ذ Anything becoming interrupted, or stopped; stopping, or ceasing; as also ↓ أَزْرَمُ. (TA.) Scanty, or little in quantity, and becoming interrupted, or stopped: so in the phrase رَجُلٌ زَرِمُ الدَّمْعِ: or this signifies [simply] a man whose tears are becoming interrupted, or stopped. (TA.) ― -b2- A she-camel that interrupts her flow of urine by little and little. (AA, TA. [Thus used as a fem. epithet without ة.]) ― -b3- A dog, and a cat, whose dung, or dry dung, has stopped in his rectum. (TA.) ― -b4- Straitened [app. in his means of subsistence]. (S.) ― -b5- Niggardly, or avaricious. (S.) ― -b6- Low, object, mean, or ignominious, whose near kinsfolk are few; (IAar, K;) as also ↓ زَرِيمٌ. (TA.) ― -b7- One who does not remain fixed, or settled, in any place. (As, K.)

زَرِيَمٌ
زَرِيَمٌ ذ : see the next preceding paragraph.

زُرَأْمِيمٌ
زُرَأْمِيمٌ ذ : see مُزْرَئِمٌّ.

أَزْرَمُ
أَزْرَمُ ذ : see زَرِمٌ. ― -b2- Also The cat. (ISd, K.)

مُزْرَئِمٌّ
مُزْرَئِمٌّ ذ Shrinking, or drawing himself together; (A'Obeyd, S, K;) as also ↓ زُرَأْمِيمٌ; (Th, K, TA; [in the CK زَرامِيْم;]) each with damm: (TA:) or, accord. to A'Obeyd, مُزْرَئِمٌّ signifies shuddering and shrinking; with the ر before the ز; and AZ doubted whether the word having this meaning were مُزْرَئِمٌّ or مُزْرَئِمٌّ; but Az says that the former is the right, with the ز before the ر and that it is thus accord. to Ibn-Jebeleh. (TA.) ― -b2- Also Angry. (AZ, TA.) ― -b3- And Silent. (IB, TA.)

##### Türkçe

زَرِمَ
1 **زَرِمَ** ذ , (S, K,) muzâri‘ı **زَرَمَ** , (K,) mastarı **زَرَمٌ**, (TA,) kişinin idrarı hakkında, (S, K,) ve gözyaşı akışı hakkında, ve konuşması hakkında, (K,) ve yemini hakkında, (TA,) ve geri dönmüş olan herhangi bir şey hakkında, (S,) Kesintiye uğradı, yahut durdu; yahut durdu; yahut kesildi; (S, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **اِزْرَأَمَّ**. (K.) Ve böylece önceki fiil bir satış hakkında söylenir. (TA.) ― -b2- Ve, bir köpek hakkında söylendiğinde, (S, K,) ve bir kedi hakkında, (K,) onun dışkısı, (S, K,) yahut kuru dışkısı, (K,) onun rektumunda durdu. (S, K.) -A2- **زَرَمَهُ**: 4’e bak. ― -b2- **زَرَمَتْ بِهِ** O (annesi, S) onu doğurdu. (S, K.)

2 **زَرَّمَ** 4’e bak. ― -b2- **زرّمهُ**, (S, TA,) mastarı **تَزْرِيمٌ**, (TA,) O, yahut o (şey), onu **زَرِم** kıldı, yani cimri, yahut pinti: (S:) yahut o (zaman, yahut talih,) ondan hayrı, hayırlı şeyleri, yahut refahı kesti. (TA.)

ازرمهُ
4 **ازرمهُ** ذ O, yahut o (şey), onu kesintiye uğrattı, durdurdu, yahut kesilmesine sebep oldu; yani kişinin idrarını, ve gözyaşı akışını, ve konuşmasını; bunun gibi ayrıca ↓ **زَرَمَهُ**, muzâri‘ı **زَرِمَ** , (K,) mastarı **زَرْمٌ**; (TA;) ve ↓ **زرّمهُ**, (K,) mastarı **تَزْرِيمٌ**. (TA.) ― -b2- Ve O, onun (başkasının) idrarını kesintiye uğrattı, yahut durdurdu. (As, S, K.) -A2- **أَزْرَمَتْ** O (bir dişi deve) idrar akışını azar azar kesti. (AA, TA.)

اِزْدِرَامٌ
8 **اِزْدِرَامٌ** ذ [bir şeyi] yutma fiili: (S, K:) S’de **زدرم** yahut **زردم** maddesinde zikredilmiştir [farklı nüshalara göre]; (TA;) ve K’de, başlı başına bir madde olarak; bunun sebebi açık değildir; çünkü o, ölçü olarak **اِفْتِعَالٌ** görünür; **اِفْعِلَالٌ** değil. (MF, TA.)

اِزْرَأَمَّ
Q. Q. 4 **اِزْرَأَمَّ** ذ , (S, K,) mastarı **اِزْرِئْمَامٌ**: (S:) 1’e bak. ― -b2- [Ayrıca] O büzüldü, yahut kendini topladı: (A'Obeyd, S:) yahut ürperdi ve büzüldü. (TA.) ― -b3- Ve O öfkelendi. (AZ, TA.)

زرم
**زرم** ذ [görünüşe göre **زَرْمٌ**] Bir köpeğin yahut kedinin rektumunda duran dışkı, yahut kuru dışkı. (TA. [1’in üçüncü cümlesine bak.]) -A2- **زَرْمٌ** Sakınma. (K.)

زَرِمٌ
**زَرِمٌ** ذ Kesintiye uğrayan, yahut duran herhangi bir şey; duran, yahut kesilen; bunun gibi ayrıca ↓ **أَزْرَمُ**. (TA.) Az, yahut miktar bakımından az, ve kesintiye uğrayan, yahut duran: **رَجُلٌ زَرِمُ الدَّمْعِ** ibaresinde olduğu gibi: yahut bu, [sadece] gözyaşları kesintiye uğrayan, yahut duran bir adamı ifade eder. (TA.) ― -b2- İdrar akışını azar azar kesen bir dişi deve. (AA, TA. [Böylece ة olmaksızın dişil bir sıfat olarak kullanılır.]) ― -b3- Dışkısı, yahut kuru dışkısı, rektumunda durmuş olan bir köpek ve bir kedi. (TA.) ― -b4- Daralmış [görünüşe göre geçim vasıtalarında]. (S.) ― -b5- Cimri, yahut pinti. (S.) ― -b6- Alçak, bayağı, değersiz, yahut aşağılayıcı, yakın akrabaları az olan; (IAar, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **زَرِيمٌ**. (TA.) ― -b7- Hiçbir yerde sabit, yahut yerleşik, kalmayan kimse. (As, K.)

زَرِيَمٌ
**زَرِيَمٌ** ذ : bir önceki paragrafı gör.

زُرَأْمِيمٌ
**زُرَأْمِيمٌ** ذ : **مُزْرَئِمٌّ**’e bak.

أَزْرَمُ
**أَزْرَمُ** ذ : **زَرِمٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca Kedi. (ISd, K.)

مُزْرَئِمٌّ
**مُزْرَئِمٌّ** ذ Büzülen, yahut kendini toplayan; (A'Obeyd, S, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **زُرَأْمِيمٌ**; (Th, K, TA; [CK’de **زَرامِيْم**;]) her biri damme ile: (TA:) yahut, A'Obeyd’e göre, **مُزْرَئِمٌّ** ürperen ve büzülen demektir; **ر**’nin **ز**’den önce olmasıyla; ve AZ, bu mânaya sahip kelimenin **مُزْرَئِمٌّ** mi yoksa **مُزْرَئِمٌّ** mi olduğu hususunda şüphe etti; fakat Az der ki, birincisi doğrudur, **ز**’nin **ر**’den önce olmasıyla ve bunun İbn-Jebeleh’e göre de böyle olduğuna göre. (TA.) ― -b2- Ayrıca Öfkeli. (AZ, TA.) ― -b3- Ve Suskun. (IB, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَرَمَ
زَرَمَ I ( n. ac. زَرْم 1 ),
a.  Interrupted, stopped.

زَرِمَ
زَرِمَ A ( n. ac. زَرَم 4 ,),
a.  Ceased; was interrupted.

زَرَّمَ
زَرَّمَ II ,  أَزْرَمَ IV ,
a.  see I .

اِزْتَرَمَ
اِزْتَرَمَ VIII , ( d ),
a.  Devoured, swallowed.

زَرِم
زَرِم 5 ,
a.  Restless.

b.  Straitened in circumstances.

c.  Avaricious, niggardly.

أَزْرَمُ
أَزْرَمُ 14 ,
a.  Cat.

زِرْنِيْج
زِرْنِيْج P. ,
a.  Arsenic; orpiment, yellow arsenic.

##### Türkçe

**زَرَمَ**
**زَرَمَ** I (n. ac. **زَرْم** 1),
a. Kesildi, durdu.

**زَرِمَ**
**زَرِمَ** A (n. ac. **زَرَم** 4,),
a. Kesildi; kesintiye uğradı.

**زَرَّمَ**
**زَرَّمَ** II, **أَزْرَمَ** IV,
a. I’e bak.

**اِزْتَرَمَ**
**اِزْتَرَمَ** VIII, (d),
a. Yedi bitirdi, yuttu.

**زَرِم**
**زَرِم** 5,
a. Huzursuz.

b. Geçim bakımından sıkışmış.

c. Açgözlü, cimri.

**أَزْرَمُ**
**أَزْرَمُ** 14,
a. Kedi.

**زِرْنِيْج**
**زِرْنِيْج** P.,
a. Arsenik; veya zırnık, sarı arsenik.
