# زرنق (ز-ر-ن-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ر - ن - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والزاي
زردق: الزَّرْدق: خيط يمد. والزَّردق: الصف القيام من الناس.
زندق: الزِّنديق .... زَنْدَقَةُ الزِّنديق: ألا يؤمن بالآخرة، وبالربوبية.
قرزل: القُرْزُلُ: شيئان؛ أحدهما اسم فرس كان في الجاهلية. وشيء كانت تتخذه المرأة فوق رأسها كالقنزعة.
زبرق: الزِّبْرِقان: ليلة خمس عشرة. يقال: ليلة الزِّبرقان. وليلة أربع عشرة: ليلة البدر، لأن القمر يبادر فيها طلوع الشمس.
والزِّبرِقان: الذهب. ويقال: سمي الزِّبْرِقان به لصفرة وجهه، ويقال: صفرة وجهه شبهت بالذهب.
وزَبْرَقَ عمامته: صفرها.
برزق: البِرْزِيقُ: جماعة خيل دون الموكب، كما قال زياد: ما هذه البَرازيقُ التي تتردد والبَرْْْزق: نبات.
قرمز: القِرْمِز: صبغ أرمني أحمر، يقال إنه من عصارة دود في آجامهم.
زرقم: إذا اشتدت الزرقة في العين قيل إنها لَزرقاءُ زُرْقُمٌ. قال بعض العرب: زرقاءُ زُرْقم، بيديها تَرْقُم، تحت القُمْقُم.
زرنق: الزُّرْنُوق: ظرف يستقى به الماء.
زملق: الزُّمَّلِقُ: الخفيف الطائش، ويقال: هو الذي إذا هم بالبضع دفق ماؤه قبل الوصول. قال:
يدعى الجليد وهو فينا الزُّمَّلِقْ
زنبق: الزَّنْبَقُ: دهن الياسمين.

##### Türkçe

**القاف** ve **الزاي**
**زردق**: **الزَّرْدق**: uzatılan bir ip. Ve **الزَّردق**: insanlardan ayakta duran saf.
**زندق**: **الزِّنديق** .... **زَنْدَقَةُ الزِّنديق**: âhirete ve rablığa iman etmemesi.
**قرزل**: **القُرْزُلُ**: iki şey; birisi câhiliyede olan bir atın adı. Ve bir şey: kadının başının üstüne **القنزعة** gibi edindiği (şey).
**زبرق**: **الزِّبْرِقان**: on beşinci gece. Denir: **ليلة الزِّبرقان**. Ve on dördüncü gece: dolunay gecesi; çünkü ay onda güneşin doğuşuna acele eder.
Ve **الزِّبرِقان**: altın. Ve denir: yüzünün sarılığı sebebiyle ona **الزِّبْرِقان** adlandırıldı; ve denir: yüzünün sarılığı altına benzetildi.
Ve **زَبْرَقَ** sarığını: onu sararttı.
**برزق**: **البِرْزِيقُ**: alayın aşağısında bir at topluluğu; Ziyâd’ın dediği gibi: “gidip gelen şu **البَرازيقُ** nedir?” Ve **البَرْْْزق**: bir bitki.
**قرمز**: **القِرْمِز**: Ermenî kırmızı bir boya; denir ki o, onların sazlıklarındaki kurtçukların özsuyundandır.
**زرقم**: Gözde mavilik şiddetlendiği zaman onun **لَزرقاءُ زُرْقُمٌ** olduğu söylenir. Bazı Araplar dedi: **زرقاءُ زُرْقم**، elleriyle nakşeder, **القُمْقُم**’un altında.
**زرنق**: **الزُّرْنُوق**: onunla su çekilen bir kap.
**زملق**: **الزُّمَّلِقُ**: hafif, şaşkın; ve denir: o, cima etmeye niyetlendiği zaman ulaşmadan önce suyu fışkıran kimsedir. Dedi ki:
يدعى الجليد وهو فينا **الزُّمَّلِقْ**
**زنبق**: **الزَّنْبَقُ**: yasemin yağı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزُرْنُوقانِ: مَنَارَتانِ تُبْنَيَانِ على رأس البئر، فتوضع عليهما النعامةُ وهي الخشبة المعترضة عليها ثم تُعَلَّقُ القامةُ، وهي البَكرة، من النعامة. فإنْ كان الزُرْنُوقَانِ من خشبٍ فهما دِعامتان.

##### Türkçe

**الزُرْنُوقانِ**: Kuyunun başı üzerine inşa edilen iki menare (iki dikme); böylece onların üzerine **النعامةُ** konulur; o, üzerine enlemesine konulan ağaçtır; sonra **القامةُ** asılır; o da **البَكرة**dır; **النعامة**dan. Şayet **الزُرْنُوقَانِ** ağaçtan ise, o ikisi iki dayanak (iki destek)tir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزُّرْنُوقانِ: حائطان، وفي المحكم: مَنارتانِ تُبْنَيانِ على رأْس البئر من جانبيها فتُوضع عليهما النَّعامةُ، وهي خشبة تُعَرَّض عليهما ثم تعلق فيها البَكْرة فيُسْتَقى بها وهي الزَّرانِيق، وقيل: هما خشبتان أَو بناءان كالمِيلَين على شَفِير البئر من طين أَو حجارة، وفي الصحاح: فإِن كان الزُّرْنُوقان من خشب فهما دِعامَتانِ، وقال الكلابي: إِذا كانا من خشب فهما النَّعامَتانِ والمُعْتَرِضة عليهما هي العَجلة، والغَرْب مُعَلَّق بالعَجَلة، وقيل: الزَّرانِيقُ دُعُم البِئر، واحدها زُرْنوق، وحكى اللحياني زَرْنُوق؛ رواه كراع، قال: ولا نظير له إِلا بنو صَعْفوق خوَلٌ باليمامة. وقال ابن جني: الزَّرْنوق، بفتح الزاء، فَعْنُول وهو غريب. ويقال: الزّرْنوق بفتح الزاي وضمها.
وفي حديث عليّ: لا أَدَعُ الحَجّ ولو تَزَرْنَقْتُ أَي ولو خَدَمْت زَرانِيقَ الآبارِ فَسَقَيْت لأَجْمَعَ نفقة الحجِّ. والزُّرْنُوقُ: النهر الصغير. وروي عن عكرمة أَنه قيل له: الجُنُب يَنْغَمِسُ في الزُّرْنوق أَيُجْزىُه من غُسْل الجَنابة؟ قال: نعم؛ قال شمر: الزُّرْنوقُ النهر الصغير ههنا كأَنه أَراد الساقية التي يجري فيها الماء الذي يُسْتَقى بالزُّرْنوقِ لأَنه مِنْ سَببِه. والزَّرْنقَة: العِينة؛ وبه فسر بعضهم قول علي، رضوان الله عليه: لا أَدَعُ الحجَّ ولو تَزَرْنَقْت أَي لو أَخَذْت الزادَ بالعِينَة؛ حكى ذلك الهروي في الغريبين، وقيل في معناه: لو اسْتَقَيْت على الزُّرْنوق بالأُجرة، وهي الآلة التي تقدم وصفها آنفاً، وقيل: معناه ولو تعينت عِينةَ الزاد والراحلة؛ والعِينةُ: أَن يشتري الشيءَ بأَكثر من ثمنه إِلى أَجل ثم يبيعه منه أَو من غيره بأَقل مما اشتراه، كأَنه معرب زَرْنَه أَي ليس الذهب معي؛ ومن هذا المعنى حديث عائشة: أَنها كانت تأْخذ الزَّرْنَقَةَ أَي العِينةَ، فقيل لها: تأْخُذِين الزَّرْنَقة وعَطاؤُك من قِبَل معاوية كل سنة عَشَرة آلاف دِرْهم؟ فقالت: سمعت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول من كان عليه دَيْنٌ في نِيَّته أَداؤُه كانَ في عون الله، فأَحْبَبْتُ أَن آخذ الشيءَ يكون من نِيَّتي أَداؤُه فأَكون في عون الله. وفي حديث ابن المبارك: لا بَأْسَ بالزَّرْنَقةِ. قال اللحياني: ما كان من الأَسماء على فُعْلول فهو مضموم الأَول مثل بُهْلول وقُرْقُور إِلا أَحرفاً جاءت نوادر منها بالضم والفتح، يقال لِحَيٍّ من اليمن صَعْفوق وصُعْفوق، ويقال زَرْنُوق وزُرنوق لِبِناءَيْن على شَفير البئر، ويقال تركتهم في بُعْكُوكة القوم وبُعْكوكة الشرِّ، وهو وسطه، ويقال للزِّرْنيخ زِرْنيق وهما دَخِيلان؛ قال الشاعر:
مُعَنَّز الوجه في عِرْنِينِه شَمم،
كأَنما لِيطَ ناباهُ بِزِرْنِيق
قال أَبو العباس: سأَلت ابن الأَعرابي عن الزَّرْنَقةِ فقال: الزَّرْنَقة الحُسن التام، والزَّرْنَقة العِينة، والزَّرْنَقة السَّقْيُ بالزُّرْنوقِ، والزَّرْنقة الزيادةُ، يقال: لا يُزَرْنِقُك أَحدٌ على فضل. زيد بن الأَنباري: تَزَرْنَق في الثِّياب إِذا لَبِسها؛ وأَنشد:
ويُصْبِحُ منها اليومَ في ثوبِ حائضٍ،
كَثِير به نَضْحُ الدِّماءِ مُزَرْنَقا
الليث: الزُّرْنوق ظَرْفٌ يُسْتَقى به الماء؛ قال أَبو منصور: لم يعرف الليث تفسير الزُّرْنوقِ فغيَّره تَخْمِيناً وحَدْساً.

##### Türkçe

**الزُّرْنُوقانِ**: iki duvar; ve **المحكم**’de: kuyunun başı üzerine iki yanından inşa edilen iki minare; sonra onların üzerine **النَّعامةُ** konur; o, onların üzerine enlemesine konulan bir ağaçtır; sonra onun içinde **البَكْرة** asılır da onunla su çekilir; ve bunlar **الزَّرانِيق**’tir. Ve denildi: ikisi, iki ağaçtır yahut çamurdan yahut taşlardan kuyunun kenarı üzerinde iki mile benzer iki bina. Ve **الصحاح**’ta: eğer **الزُّرْنُوقان** ağaçtan ise, ikisi iki dayanakdır. Ve **الكلابي** dedi: eğer ikisi ağaçtan ise, ikisi **النَّعامَتانِ**’dır; onların üzerine enlemesine olan ise **العَجلة**’dir; ve **الغَرْب** **العَجَلة**’ye asılıdır. Ve denildi: **الزَّرانِيقُ** kuyunun dayanaklarıdır; onun teki **زُرْنوق**tur. Ve **اللحياني** **زَرْنُوق**u nakletti; onu **كراع** rivayet etti; dedi: onun benzeri yoktur, ancak **بنو صَعْفوق** (Yemâme’de köleler) müstesna. Ve **ابن جني** dedi: **الزَّرْنوق** (zâ’nın fethiyle) **فَعْنُول**dur ve gariptir. Ve denilir: **الزّرْنوق** **الزاي**’ın fethiyle ve zammıyla.

Ali’nin hadisinde: “Haccı bırakmam, velev ki **تَزَرْنَقْتُ**” yani “velev ki kuyuların **زَرانِيقَ**’lerine hizmet etsem de su çeksem; hacc nafakasını toplayayım diye.” Ve **الزُّرْنُوقُ**: küçük nehirdir. Ve İkrime’den rivayet olundu: ona denildi ki: “**الجُنُب** **الزُّرْنوق**’a dalar; bu, cünüplük guslünden ona yeter mi?” dedi: “Evet.” **شمر** dedi: **الزُّرْنوقُ** burada küçük nehirdir; sanki, **الزُّرْنوق** ile su çekilen suyun aktığı arkı kastetti; çünkü o, onun sebebindendir. Ve **الزَّرْنقَة**: **العِينة**’dir; ve bununla, bazıları Ali’nin—Allah’ın rızası onun üzerine olsun—şu sözünü tefsir etti: “Haccı bırakmam, velev ki **تَزَرْنَقْت**” yani “azığı **العِينَة** ile alsam bile.” Bunu **الهروي** **الغريبين**’de nakletti. Ve denildi, onun manasında: “Ücretle **الزُّرْنوق** üzerinde su çeksem bile”; o, az önce vasfı geçen alettir. Ve denildi: manası, “azık ve binek **عِينة**’sini edinsem bile.” Ve **العِينةُ**: bir şeyi, bedelinden daha fazla bir bedelle vadeye satın alıp sonra onu, kendisinden yahut başkasından, satın aldığı şeyden daha az bir bedelle satmandır; sanki **زَرْنَه**’nin (yani “altın benimle değildir”) muarrebidir. Ve bu manadan, Âişe’nin hadisi: onun **الزَّرْنَقَة**’yi yani **العِينة**’yi aldığı. Ona denildi ki: “**الزَّرْنَقة** alıyorsun; hâlbuki Muâviye tarafından her sene senin atân on bin dirhemdir?” dedi ki: “Resûlullah’ı—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—işittim, buyuruyor ki: ‘Üzerinde borç olan kimse, onu ödemek niyetinde ise, Allah’ın yardımındadır.’ Ben de, niyetim onu ödemek olacak bir şeyi almayı sevdim de Allah’ın yardımında olayım.” Ve İbnü’l-Mübârek’in hadisinde: “**الزَّرْنَقة**’de beis yoktur.” **اللحياني** dedi: isimlerden **فُعْلول** üzere olan her şeyin evveli mazmûmdur; **بُهْلول** ve **قُرْقُور** gibi; ancak bazı harfler (kelimeler) vardır ki nadir olarak zamm ve feth ile gelmiştir: Yemen’den bir kabile için **صَعْفوق** ve **صُعْفوق** denilir; ve kuyunun kenarı üzerinde iki bina için **زَرْنُوق** ve **زُرنوق** denilir; ve “onları kavmin **بُعْكُوكة**’sinde ve şerrin **بُعْكوكة**’sinde bıraktım” denilir; o, onun ortasıdır. Ve **الزِّرْنيخ** için **زِرْنيق** denilir; ikisi de dâhildir. Şair dedi:
مُعَنَّز الوجه في عِرْنِينِه شَمم،
كأَنما لِيطَ ناباهُ بِزِرْنِيق

**أَبو العباس** dedi: **ابن الأَعرابي**’ye **الزَّرْنَقة** hakkında sordum; dedi ki: **الزَّرْنَقة** tam güzelliktir; ve **الزَّرْنَقة** **العِينة**’dir; ve **الزَّرْنَقة** **الزُّرْنوق** ile sulamadır; ve **الزَّرْنقة** artıştır; denilir: “Hiç kimse seni fazlalık üzerine **يُزَرْنِقُك** etmesin.” **زيد بن الأَنباري**: elbiselerde **تَزَرْنَق**; onları giydiği zaman. Ve inşad etti:
ويُصْبِحُ منها اليومَ في ثوبِ حائضٍ،
كَثِير به نَضْحُ الدِّماءِ مُزَرْنَقا

**الليث**: **الزُّرْنوق** su çekilen bir kaptır; **أَبو منصور** dedi: **الليث**, **الزُّرْنوق**’un tefsirini bilmedi de onu tahmin ve hads ile değiştirdi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزرنوقان، بالضم أورده الجوهري في تركيب  زرق  على أن النون زائدة، وأفرده المصنف لأصالتها عند بعض، ثم إن الضم الذي ذكره هو الذي ذكره الجوهري وغيرة ويفتح حكاه اللحياني، رواه عنه كراع، قال: ولا نظير له إلا بنو صعفوق: خول باليمامة، وقال بن جني: الزرنوق، بفتح الزاي: فعنول وهو غريب، ويقال: الزرنوق، بضمها قال أبو عمرو: هما منارتان تبنيان على جانبي رأس البئر فتوضع عليهما النعامة، وهي الخشبة المعترضة عليها، ثم تعلق منها القامة، وهي البكره، فيستقى بها، وهي الزرانيق، كذا في المحكم، وقيل: هما حائطان، وقيل: خشبتان، أو بناءان كالميلين على شفير البئر من طين أو حجارة، وفي الصحاح: فإن كان الزرنوقان من خشب فهما دعامتان، وقال الكلابي: إذا كانا من خشب فهما النعامتان، والمعترضة عليهما هي العجلة، والغرب معلق بالعجلة، ومثله في العباب. والزرنوق أيضا: النهر الصغير  وروى عن عكرمة أنه سئل عن الجنب يغتمس في الزرنوق أيجزئه من غسل الجنابة، قال: نعم  قال شمر: الزرنوق: النهر الصغير ههنا، كانه أراد الساقية التي يجري فيها الماء الذى يستقى بالزرنوق لأنه من سببه. ودير الزرنوق: على جبل مطل على دجلة بالجزيرة أي: جزيرة ابن عمر، على فرسخين منها. والزرنيق، بالكسر: الزرنيخ وكلاهما معرب قال الشاعر:
  معنز الوجه في عرنينه شمم                      كأنما ليط ناباه بـزرنـيق وتزرنق الرجل: إذا تعين واستقى على الزرنوق بالأجرة، ومنه قول علي رضي الله عنه:  لا أدع الحج ولو أن أتزرنق  ويروى:  ولو تزرنقت  . ومعناه الإخفاء، لأن المسلف يدس الزيادة تحت البيع، ويخفيها، من قولهم: تزرنق في الثياب: إذا لبسها واستتر فيها، وزرنقته أنا وأنشد ابن الأنباري:
  ويصبح منها اليوم في ثوب حائض                      كثير به نضح الدماء مزرنـقـا ولا بد من إضمار فعل قبل أن لأن لو مما يطلب الفعل، وقيل: معناة: ولو أن أستقي وأحج بأجرة الاستقاء من الزرنوقين. وقال محمد بن إسحاق بن خزنمة: الزرنقة: الدين، وكانت عائشة رضي الله عنها تأخذ الزرنقة كأنه معرب زرنه، أي: الذهب ليس. والزرنقة: الزيادة يقال: لا يزرنقك أحد على فضل زيد. والزرنقة: الحسن التام. والزرنقة: السقي بالزرنوق وقال غيره: الزرنقة: نصبه أي: الزرنوق على البئر وهو مزرنق للذي ينصبهما.

  وقال ابن الأعرابي: الزرنقة: العينة وهو: أن يشتري الشيء بأكثر من ثمنه إلى أجل، ثم يبيعه منه أو من غيره بأقل مما اشتراه، وبه فسر حديث عائشة- رضي الله عنها- الذي سبق، وقيل لها: أتاخذين الزرنقة وعطاؤك من قبل معاوية كل سنة عشرة آلاف درهم فقالت سمعت إلخ، وبه فسر بعض قول علي رضي الله عنه أيضا، والمعنى: ولو تعينت عينة الزاد والراحلة. وقال الصاغاني،: ولا يبعد أن تجعل النون مزيدة، ويكون من قولهم: انزرق في الجحر: إذا دخله وكمن فيه. وانزرق فيه الرمح: إذا نفذ فيه ودخل، هكذا نصه في العباب، وهو صحيح، ولكن سياق المصنف لا يفيد ما ذكرتاه، لاختلاف الحرفين، فتأمل. ومما يستدرك عليه: زرنق، كجعفر: اسم. وهو زرنق ابن وليد بن زكريا بن محمد بن عابد ابن مضرب، بطن من المعازبة باليمن، وهم الزرانقة، منهم: بنو العجيل الفقهاء، وبنو عليس، وقرابتهم من صوفية الزيدية بذؤال، وولده زرنوق ابن زرنق، له عقب باليمن. وزرنوق: بلد كبير وراء خجند، وفي التكملة: هكذا يقولونه بفتح الزاي.

##### Türkçe

**الزرنوقان**, ötre ile; Cevherî onu **زرق** terkibinde, **النون**’un زائد olduğu üzere zikretti; musannif ise, bazısına göre aslîliği sebebiyle onu müstakil kıldı. Sonra, zikrettiği ötre, Cevherî’nin ve başkasının zikrettiği şeydir; fetha ile de vardır, onu Lihyânî nakletti, ondan Kırâ‘ rivayet etti. Dedi ki: Ona benzer yoktur; ancak **بنو صعفوق**: Yemâme’de bir **خول**. İbn Cinnî dedi ki: **الزرنوق**, **الزاي**’ın fethasıyla: **فعنول**’dür ve gariptir. Ve denilir: **الزرنوق**, onun ötrelisiyle. Ebû Amr dedi ki: İkisi, kuyunun başının iki yanına yapılan iki minaredir; onların üzerine **النعامة** konur; o, onun üzerindeki enlemesine konulan ağaçtır. Sonra ondan **القامة** asılır; o, **البكره**’dir; onunla su çekilir; ve o, **الزرانيق**’tir; **المحكم**’de böyle. Ve denildi: İkisi iki duvardır. Ve denildi: İki ağaçtır; yahut, kuyunun kenarında çamurdan veya taştan iki mil gibi iki bina. **الصحاح**’ta: Eğer **الزرنوقان** ağaçtan ise, ikisi iki **دعامتان**’dır. Kelâbî dedi ki: Eğer ikisi ağaçtan ise, ikisi iki **النعامتان**’dır; onların üzerine enlemesine konulan ise **العجلة**’dir; **الغرب** **العجلة**’ye asılıdır. Bunun benzeri **العباب**’da da vardır. Ve **الزرنوق** ayrıca: küçük nehirdir. Ve İkrime’den rivayet olundu: Ona, cünüp olanın **الزرنوق**’ta dalması hakkında soruldu: cünüplük guslünden ona yeter mi? Dedi ki: Evet. Şemmer dedi ki: **الزرنوق**: burada küçük nehirdir; sanki, **الزرنوق** ile su çekilen suyun aktığı arkı kastetti; çünkü o, onun sebebindendir. Ve **دير الزرنوق**: Cezîre’de, yani İbn Ömer adası olan yerde, Dicle’ye nazır bir dağ üzerindedir; ondan iki fersah mesafede. Ve **الزرنيق**, kesre ile: **الزرنيخ**; ikisi de mu‘arrebdir. Şair dedi ki:

  معنز الوجه في عرنينه شمم                      كأنما ليط ناباه بـزرنـيق

Ve **تزرنق الرجل**: ücretle **الزرنوق** üzerinde tayin olunup su çektiği zaman. Ondandır, Ali رضي الله عنه’nun sözü:
لا أدع الحج ولو أن أتزرنق
Ve rivayet olunur:
ولو تزرنقت
. Manası: gizlemedir; çünkü borç veren, ziyadeyi satışın altına sokar ve onu gizler; onların sözü olan: **تزرنق في الثياب**: onları giydiği ve onların içinde gizlendiği zaman. Ve ben onu **زرنقته**. İbnü’l-Enbârî inşad etti:

  ويصبح منها اليوم في ثوب حائض                      كثير به نضح الدماء مزرنـقـا

Ve **أن**’dan önce bir fiilin gizlenmesi gerekir; çünkü **لو** fiili talep eden şeydendir. Ve denildi: Manası: “Velev ki **الزرنوقين**’den su çekme ücretiyle su çekeyim ve haccedeyim.” Muhammed b. İshak b. Huzeyneme dedi ki: **الزرنقة**: borçtur; Âişe رضي الله عنها **الزرنقة** alırdı; sanki mu‘arreb **زرنه**’dir; yani altın değildir. Ve **الزرنقة**: ziyadedir; denilir: “Zeyd’in fazlası üzerine kimse sana **يزرنقك** etmesin.” Ve **الزرنقة**: tam güzelliktir. Ve **الزرنقة**: **الزرنوق** ile sulamadır. Başkası dedi ki: **الزرنقة**: onun dikilmesidir; yani, kuyunun üzerine **الزرنوق**; ve onu diken kimse için o **مزرنق**’tır.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الزرنقة**: **العينة**’dir; o da şudur: bir şeyi, vadeye karşılık, fiyatından daha fazla ile satın alır; sonra onu, ondan veya başkasından, satın aldığından daha az ile satar. Ve bununla, daha önce geçen Âişe -رضي الله عنها- hadisi tefsir edildi. Ve ona denildi: “Sen **الزرنقة** mı alıyorsun, hâlbuki Muâviye tarafından her sene on bin dirhem olan atâın var?” O da “İşittim…” dedi, ilh. Ve bununla, Ali رضي الله عنه’nun sözünün bir kısmı da tefsir edildi; mana: “Velev ki azık ve binek **عينة**’sini tayin olunsam.” Sâğânî dedi ki: **النون**’un زائد kılınması uzak değildir; ve onların sözü olan: **انزرق في الجحر**: ona girdiği ve onda gizlendiği zaman; ve **انزرق فيه الرمح**: onda nüfuz ettiği ve girdiği zaman; **العباب**’da nassı böyledir; ve o doğrudur; fakat musannifin siyakı, iki harfin farklılığı sebebiyle, zikrettiğinizi faydalandırmaz; öyleyse düşün. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **زرنق**, **كجعفر**: bir isimdir. Ve o, **زرنق** b. Velîd b. Zekeriyyâ b. Muhammed b. Âbid b. Mudrib’dir; Yemen’de **المعازبة**’den bir batındır; ve onlar **الزرانقة**’dir. Onlardandır: **بنو العجيل** fakihleri ve **بنو عليس**; ve onların akrabalığı, **بذؤال**’da Zeydiyye sûfîlerindendir. Ve onun oğlu **زرنوق** b. **زرنق**; Yemen’de nesli vardır. Ve **زرنوق**: Hucend’in ötesinde büyük bir beldedir. Ve **التكملة**’de: **الزاي**’ın fethasıyla böyle söylerler, denilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَرْنَقَةٌ
Q. 1 زَرْنَقَةٌ ذ [as inf. n. of زَرْنَقَ] The irrigating [land] by means of the زُرْنُوق [here app. meaning rivulet]. (Mgh, K.) ― -b2- And The setting up a [pillar-like structure such as is termed] زُرْنُوق by a well. (K.) -A2- One says also, زَرْنَقْتُهُ, (K,) inf. n. as above, (TK,) meaning I clad him [app. فِى الثِّيَابِ in the clothes: see Q. 2]: or زَرْنَقْتُ اللِّبَاسِ اـِيَّاهُ I put the clothing upon him; or clad him therewith. (TK) -A3- And لَا يُزَرْنِقُكَ أَحَدٌ عَلَى فَضْلِ زَيْدٍ [No one will exceed to thee the excel-lence of Zeyd]. (TA. [It is there indicated that this is from زَرْنَقَةٌ as syn. with زِيَادَةٌ.]) -A4- [See زَرْنَقَةٌ as a simple subst. below.]

تَزَرْنَقَ
Q. 2 تَزَرْنَقَ ذ He drew water by means of the زُرْنُوق, (Mgh, K, TA,) or the زُرْنُوقَانِ, (TA,) for hire. (Mgh, K, TA.) Hence the saying of 'Alee, لَا أَدَعُ الحَجَّ وَلَوْ تَزَرْنَقْتُ, meaning I will not omit, or neglect, the pilgrimage, though I should draw water by means of the زرنوق, or زرنوقان, and perform it with the hire obtained thereby: thus it is explained: another explanation will be found in what follows. (Mgh, TA.) -A2- تزرنق فِى الثِّيابِ He clad, and covered, himself in the clothes. (K.) ― -b2- And hence, [it is said,] because implying concealment of the excess [of the price] in the sale, (TA,) تزرنق also signifies تَعَيَّنَ, (Mgh, K, TA, [in the CK, erroneously, تَغَيَّرَ,]) from الزَّرْنَقَةُ meaning العِينَةُ; (Mgh;) i. e. He bought on credit, for an excess [in the amount of the price]. (TK.) And accord. to some, وَلَوْ تَزَرْنَقْتُ, in the saying of 'Alee mentioned above, means وَلَوْ تَعَيَّنْتُ, (Mgh,) i. e. وَلَوْ تَعَيَّنْتُ عِينَةَ الزَّادِ وَالرَّاحِلَةِ [though I should buy on credit, for more than the current price, the travelling-provision and the camel to be ridden]: (TA:) but the former explanation is the more likely. (Mgh.)

زَرْنَقَةٌ
زَرْنَقَةٌ ذ inf. n. of زَرْنَقَ. (TK. [See Q. 1, above.]) -A2- Also i. q. عِينَةٌ; (IAar, JK, Mgh, K;) i. e. The buying of a thing from a man on credit, for more than its [current] price: (JK, Fلïk:) or the doing thus, and then selling it to him, or to another, for less than the price for which it was purchased. (TA.) ― -b2- And Increase, excess, or addition; syn. زِيَادَةٌ. (K.) [For زَرْنَقَةٌ in this and the following senses, Freytag, in his Lex., has written زَرْنَق.] ― -b3- And Debt. (K, TA. [In the CK, الدِّينُ is erroneously put for الدَّيْنُ: and it is there added, “ as though arabicized from زَرْنَهْ; i. e. الذَّهَبَ لَبِسَ: ” but what this should be I know not, unless it be a mistranscription for الذَّهَبُ لَيْسَ; for, in Pers., زَرْ means “ gold, ” and نَهْ is a negative.]) -A3- Also Perfect, or consummate, beauty. (K.)

زُرْنُوقٌ
زُرْنُوقٌ ذ , as some pronounce it, is by others pronounced زَرْنُوقٌ, which is of a strange form, [said to be] of the measure فَعْنُولٌ, (IJ, TA,) mentioned by Kr on the authority of Lh: (TA:) [the dual] زُرْنُوقَانِ, (S, Mgh, K,) mentioned by J in art. زرق, the ن being regarded by him as augmentative, but by the author of the K as radical, (TA,) also pronounced زَرْنُوقَانِ, (K,) signifies Two pillarlike structures (مَنَارَتَانِ) constructed by the head of a well, (S, Mgh, K,) on the two sides thereof; (K;) or two walls; or two posts; (Mgh;) across which is placed a piece of wood, (S, Mgh,) called the نَعَامَة; (S;) and to this is suspended the pulley by means of which the water is drawn: (S, Mgh:) or two structures like the signs set up to show the way, by the brink of a well, of clay or of stones: (TA:) accord. to the S, (TA,) if of wood, they are called دِعَامَتَان: or, as El-Kilلbee says, if of wood, they are called نَعَامَتَانِ, and the crosspiece is called the عَجَلَة, and to this the large bucket is suspended: (S, TA:) pl. زَرَانِيقُ. (TA.) ― -b2- زُرْنُوقٌ also signifies A rivulet; (Sh, Mgh, K;) app. a rivulet in which runs the water that is drawn by means of the زرنوق. (Sh, Mgh,* TA.)

زِرْنِيقٌ
زِرْنِيقٌ ذ i. q. زِرْنِيخٌ [i. e. Arsenic]; an arabicized word; (K;) as is also the latter [q. v.]. (TA.)

مُزَرْنِقٌ
مُزَرْنِقٌ ذ A setter-up of what are termed زَرْنُوقَانِ. (TA.)

##### Türkçe

زَرْنَقَةٌ
Q. 1 **زَرْنَقَةٌ** ذ [**زَرْنَقَ**’nın mastarı olarak] **زُرْنُوق** vasıtasıyla [burada görünüşe göre “ırmakçık” mânasında] [araziyi] sulama. (Mgh, K.) ― -b2- Ve bir kuyu yanında [**زُرْنُوق** diye adlandırılan türden] sütunumsu bir yapıyı dikme. (K.) -A2- Yine, **زَرْنَقْتُهُ** denir, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TK,) “Onu giydirdim [görünüşe göre **فِى الثِّيَابِ** ‘elbiselerin içinde’: bk. Q. 2]” mânasında: yahut **زَرْنَقْتُ اللِّبَاسِ اـِيَّاهُ** “Elbiseyi ona giydirdim; yahut onu onunla giydirdim.” (TK) -A3- Ve **لَا يُزَرْنِقُكَ أَحَدٌ عَلَى فَضْلِ زَيْدٍ** [“Zeyd’in faziletinde hiç kimse sana ziyade etmez / seni aşmaz”]. (TA. [Orada bunun **زَرْنَقَةٌ**’dan, **زِيَادَةٌ** ile eşanlamlı olarak, olduğu belirtilir.]) -A4- [Aşağıda yalın isim olarak **زَرْنَقَةٌ**’ya bak.]

تَزَرْنَقَ
Q. 2 **تَزَرْنَقَ** ذ **زُرْنُوق** vasıtasıyla, (Mgh, K, TA,) yahut **زُرْنُوقَانِ** ile, (TA,) ücret karşılığı su çekti. (Mgh, K, TA.) Bundan dolayı ‘Alî’nin sözü: **لَا أَدَعُ الحَجَّ وَلَوْ تَزَرْنَقْتُ**, mânası: “Haccı terk etmem yahut ihmal etmem; **زرنوق** yahut **زرنوقان** ile su çeksem ve bununla elde edilen ücretle onu eda etsem bile”: böylece açıklanır: başka bir açıklama, aşağıda gelen şeyde bulunacaktır. (Mgh, TA.) -A2- **تزرنق فِى الثِّيابِ** Elbiselerin içinde kendini giydirdi ve örttü. (K.) ― -b2- Ve bundan dolayı, [denir ki,] satışta [fiyatın] fazlasını gizlemeyi gerektirdiği için, (TA,) **تزرنق** ayrıca **تَعَيَّنَ** mânasına gelir, (Mgh, K, TA, [CK’de yanlışlıkla **تَغَيَّرَ**]) **الزَّرْنَقَةُ**’dan; mânası **العِينَةُ**; (Mgh;) yani “Vadeli olarak, bir fazlalık [fiyat miktarında] ile satın aldı.” (TK.) Ve bazılarına göre, yukarıda zikredilen ‘Alî’nin sözündeki **وَلَوْ تَزَرْنَقْتُ**, **وَلَوْ تَعَيَّنْتُ** demektir, (Mgh,) yani **وَلَوْ تَعَيَّنْتُ عِينَةَ الزَّادِ وَالرَّاحِلَةِ** [“yol azığını ve binilecek deveyi, cari fiyattan daha fazla ile, vadeli olarak satın alsam bile”]: (TA:) fakat önceki açıklama daha muhtemeldir. (Mgh.)

زَرْنَقَةٌ
**زَرْنَقَةٌ** ذ **زَرْنَقَ**’nın mastarıdır. (TK. [Yukarıda Q. 1’e bak.]) -A2- Ayrıca **عِينَةٌ** ile aynı mânadadır; (IAar, JK, Mgh, K;) yani bir şeyi bir adamdan vadeli olarak, [cari] fiyatından daha fazla ile satın alma: (JK, Fلïk:) yahut bunu yapma ve sonra onu, satın alındığı fiyattan daha aza, ona yahut bir başkasına satma. (TA.) ― -b2- Ve artış, fazlalık yahut ilâve; eşanlamlısı **زِيَادَةٌ**. (K.) [Bu ve sonraki mânalarda **زَرْنَقَةٌ** için Freytag, Lex.’inde **زَرْنَق** yazmıştır.] ― -b3- Ve borç. (K, TA. [CK’de **الدِّينُ**, yanlışlıkla **الدَّيْنُ** yerine konmuştur: ve orada “sanki **زَرْنَهْ**’den arapçalaştırılmış; yani **الذَّهَبَ لَبِسَ**:” diye eklenmiştir; fakat bunun ne olması gerektiğini bilmiyorum; meğer ki **الذَّهَبُ لَيْسَ** için bir yanlış yazım olsun; zira Farsçada **زَرْ** “altın” demektir ve **نَهْ** bir olumsuzluktur.]) -A3- Ayrıca tam, yahut mükemmel, güzellik. (K.)

زُرْنُوقٌ
**زُرْنُوقٌ** ذ, bazıları onu böyle telaffuz eder; başkaları ise **زَرْنُوقٌ** diye telaffuz eder; bu, garip bir kalıptadır, [denildiğine göre] vezni **فَعْنُولٌ**’dür, (IJ, TA,) Kr tarafından Lh’den rivayetle zikredilmiştir: (TA:) [tesniyesi] **زُرْنُوقَانِ**, (S, Mgh, K,) J tarafından “زرق” maddesinde zikredilmiştir; **ن**’yi onun tarafından ziyade sayılmış, fakat K’nın müellifi tarafından aslî sayılmıştır, (TA,) ayrıca **زَرْنُوقَانِ** diye de telaffuz edilir, (K,) “Bir kuyunun başı yanında, onun iki tarafında, inşa edilmiş iki sütunumsu yapı (مَنَارَتَانِ)” mânasına gelir; (S, Mgh, K,) (K;) yahut iki duvar; yahut iki direk; (Mgh;) bunların üzerine bir ağaç parçası konur, (S, Mgh,) buna **نَعَامَة** denir; (S;) ve buna, suyun çekildiği makara asılır: (S, Mgh:) yahut bir kuyunun kenarında, kilden yahut taşlardan, yol göstermek için dikilen işaretler gibi iki yapı: (TA:) S’ye göre, (TA,) eğer ağaçtan ise, bunlara **دِعَامَتَان** denir: yahut El-Kilbee’nin dediği gibi, eğer ağaçtan ise, bunlara **نَعَامَتَانِ** denir; ve enine konan parçaya **عَجَلَة** denir; ve büyük kova buna asılır: (S, TA:) çoğulu **زَرَانِيقُ**. (TA.) ― -b2- **زُرْنُوقٌ** ayrıca “ırmakçık” mânasına gelir; (Sh, Mgh, K;) görünüşe göre **زرنوق** vasıtasıyla çekilen suyun aktığı bir ırmakçık. (Sh, Mgh,* TA.)

زِرْنِيقٌ
**زِرْنِيقٌ** ذ **زِرْنِيخٌ** ile aynı mânadadır [yani arsenik]; arapçalaştırılmış bir kelimedir; (K;) nitekim ikincisi de [bk.] böyledir. (TA.)

مُزَرْنِقٌ
**مُزَرْنِقٌ** ذ **زَرْنُوقَانِ** diye adlandırılan şeyleri diken kimse. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَرْنَقَ
زَرْنَقَ
a.  Irrigated.

زُرْنُوْق
زُرْنُوْق
a.  Rivulet, brook.

##### Türkçe

**زَرْنَقَ**
**زَرْنَقَ**
a. Sulanmış.

**زُرْنُوْق**
**زُرْنُوْق**
a. Küçük dere, çay.
