# زرنق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زرنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زرنق

الزُّرْنُوقانِ: حائطان، وفي المحكم: مَنارتانِ تُبْنَيانِ على رأْس البئر من جانبيها فتُوضع عليهما النَّعامةُ، وهي خشبة تُعَرَّض عليهما ثم تعلق فيها البَكْرة فيُسْتَقى بها وهي الزَّرانِيق، وقيل: هما خشبتان أَو بناءان كالمِيلَين على شَفِير البئر من طين أَو حجارة، وفي الصحاح: فإِن كان الزُّرْنُوقان من خشب فهما دِعامَتانِ، وقال الكلابي: إِذا كانا من خشب فهما النَّعامَتانِ والمُعْتَرِضة عليهما هي العَجلة، والغَرْب مُعَلَّق بالعَجَلة، وقيل: الزَّرانِيقُ دُعُم البِئر، واحدها زُرْنوق، وحكى اللحياني زَرْنُوق؛ رواه كراع، قال: ولا نظير له إِلا بنو صَعْفوق خوَلٌ باليمامة. وقال ابن جني: الزَّرْنوق، بفتح الزاء، فَعْنُول وهو غريب. ويقال: الزّرْنوق بفتح الزاي وضمها.
وفي حديث عليّ: لا أَدَعُ الحَجّ ولو تَزَرْنَقْتُ أَي ولو خَدَمْت زَرانِيقَ الآبارِ فَسَقَيْت لأَجْمَعَ نفقة الحجِّ. والزُّرْنُوقُ: النهر الصغير. وروي عن عكرمة أَنه قيل له: الجُنُب يَنْغَمِسُ في الزُّرْنوق أَيُجْزىُه من غُسْل الجَنابة؟ قال: نعم؛ قال شمر: الزُّرْنوقُ النهر الصغير ههنا كأَنه أَراد الساقية التي يجري فيها الماء الذي يُسْتَقى بالزُّرْنوقِ لأَنه مِنْ سَببِه. والزَّرْنقَة: العِينة؛ وبه فسر بعضهم قول علي، رضوان الله عليه: لا أَدَعُ الحجَّ ولو تَزَرْنَقْت أَي لو أَخَذْت الزادَ بالعِينَة؛ حكى ذلك الهروي في الغريبين، وقيل في معناه: لو اسْتَقَيْت على الزُّرْنوق بالأُجرة، وهي الآلة التي تقدم وصفها آنفاً، وقيل: معناه ولو تعينت عِينةَ الزاد والراحلة؛ والعِينةُ: أَن يشتري الشيءَ بأَكثر من ثمنه إِلى أَجل ثم يبيعه منه أَو من غيره بأَقل مما اشتراه، كأَنه معرب زَرْنَه أَي ليس الذهب معي؛ ومن هذا المعنى حديث عائشة: أَنها كانت تأْخذ الزَّرْنَقَةَ أَي العِينةَ، فقيل لها: تأْخُذِين الزَّرْنَقة وعَطاؤُك من قِبَل معاوية كل سنة عَشَرة آلاف دِرْهم؟ فقالت: سمعت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول من كان عليه دَيْنٌ في نِيَّته أَداؤُه كانَ في عون الله، فأَحْبَبْتُ أَن آخذ الشيءَ يكون من نِيَّتي أَداؤُه فأَكون في عون الله. وفي حديث ابن المبارك: لا بَأْسَ بالزَّرْنَقةِ. قال اللحياني: ما كان من الأَسماء على فُعْلول فهو مضموم الأَول مثل بُهْلول وقُرْقُور إِلا أَحرفاً جاءت نوادر منها بالضم والفتح، يقال لِحَيٍّ من اليمن صَعْفوق وصُعْفوق، ويقال زَرْنُوق وزُرنوق لِبِناءَيْن على شَفير البئر، ويقال تركتهم في بُعْكُوكة القوم وبُعْكوكة الشرِّ، وهو وسطه، ويقال للزِّرْنيخ زِرْنيق وهما دَخِيلان؛ قال الشاعر:
مُعَنَّز الوجه في عِرْنِينِه شَمم،
كأَنما لِيطَ ناباهُ بِزِرْنِيق
قال أَبو العباس: سأَلت ابن الأَعرابي عن الزَّرْنَقةِ فقال: الزَّرْنَقة الحُسن التام، والزَّرْنَقة العِينة، والزَّرْنَقة السَّقْيُ بالزُّرْنوقِ، والزَّرْنقة الزيادةُ، يقال: لا يُزَرْنِقُك أَحدٌ على فضل. زيد بن الأَنباري: تَزَرْنَق في الثِّياب إِذا لَبِسها؛ وأَنشد:
ويُصْبِحُ منها اليومَ في ثوبِ حائضٍ،
كَثِير به نَضْحُ الدِّماءِ مُزَرْنَقا
الليث: الزُّرْنوق ظَرْفٌ يُسْتَقى به الماء؛ قال أَبو منصور: لم يعرف الليث تفسير الزُّرْنوقِ فغيَّره تَخْمِيناً وحَدْساً.

### Türkçe

**الزُّرْنُوقانِ**: iki duvar; ve **المحكم**’de: kuyunun başı üzerine iki yanından inşa edilen iki minare; sonra onların üzerine **النَّعامةُ** konur; o, onların üzerine enlemesine konulan bir ağaçtır; sonra onun içinde **البَكْرة** asılır da onunla su çekilir; ve bunlar **الزَّرانِيق**’tir. Ve denildi: ikisi, iki ağaçtır yahut çamurdan yahut taşlardan kuyunun kenarı üzerinde iki mile benzer iki bina. Ve **الصحاح**’ta: eğer **الزُّرْنُوقان** ağaçtan ise, ikisi iki dayanakdır. Ve **الكلابي** dedi: eğer ikisi ağaçtan ise, ikisi **النَّعامَتانِ**’dır; onların üzerine enlemesine olan ise **العَجلة**’dir; ve **الغَرْب** **العَجَلة**’ye asılıdır. Ve denildi: **الزَّرانِيقُ** kuyunun dayanaklarıdır; onun teki **زُرْنوق**tur. Ve **اللحياني** **زَرْنُوق**u nakletti; onu **كراع** rivayet etti; dedi: onun benzeri yoktur, ancak **بنو صَعْفوق** (Yemâme’de köleler) müstesna. Ve **ابن جني** dedi: **الزَّرْنوق** (zâ’nın fethiyle) **فَعْنُول**dur ve gariptir. Ve denilir: **الزّرْنوق** **الزاي**’ın fethiyle ve zammıyla.

Ali’nin hadisinde: “Haccı bırakmam, velev ki **تَزَرْنَقْتُ**” yani “velev ki kuyuların **زَرانِيقَ**’lerine hizmet etsem de su çeksem; hacc nafakasını toplayayım diye.” Ve **الزُّرْنُوقُ**: küçük nehirdir. Ve İkrime’den rivayet olundu: ona denildi ki: “**الجُنُب** **الزُّرْنوق**’a dalar; bu, cünüplük guslünden ona yeter mi?” dedi: “Evet.” **شمر** dedi: **الزُّرْنوقُ** burada küçük nehirdir; sanki, **الزُّرْنوق** ile su çekilen suyun aktığı arkı kastetti; çünkü o, onun sebebindendir. Ve **الزَّرْنقَة**: **العِينة**’dir; ve bununla, bazıları Ali’nin—Allah’ın rızası onun üzerine olsun—şu sözünü tefsir etti: “Haccı bırakmam, velev ki **تَزَرْنَقْت**” yani “azığı **العِينَة** ile alsam bile.” Bunu **الهروي** **الغريبين**’de nakletti. Ve denildi, onun manasında: “Ücretle **الزُّرْنوق** üzerinde su çeksem bile”; o, az önce vasfı geçen alettir. Ve denildi: manası, “azık ve binek **عِينة**’sini edinsem bile.” Ve **العِينةُ**: bir şeyi, bedelinden daha fazla bir bedelle vadeye satın alıp sonra onu, kendisinden yahut başkasından, satın aldığı şeyden daha az bir bedelle satmandır; sanki **زَرْنَه**’nin (yani “altın benimle değildir”) muarrebidir. Ve bu manadan, Âişe’nin hadisi: onun **الزَّرْنَقَة**’yi yani **العِينة**’yi aldığı. Ona denildi ki: “**الزَّرْنَقة** alıyorsun; hâlbuki Muâviye tarafından her sene senin atân on bin dirhemdir?” dedi ki: “Resûlullah’ı—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—işittim, buyuruyor ki: ‘Üzerinde borç olan kimse, onu ödemek niyetinde ise, Allah’ın yardımındadır.’ Ben de, niyetim onu ödemek olacak bir şeyi almayı sevdim de Allah’ın yardımında olayım.” Ve İbnü’l-Mübârek’in hadisinde: “**الزَّرْنَقة**’de beis yoktur.” **اللحياني** dedi: isimlerden **فُعْلول** üzere olan her şeyin evveli mazmûmdur; **بُهْلول** ve **قُرْقُور** gibi; ancak bazı harfler (kelimeler) vardır ki nadir olarak zamm ve feth ile gelmiştir: Yemen’den bir kabile için **صَعْفوق** ve **صُعْفوق** denilir; ve kuyunun kenarı üzerinde iki bina için **زَرْنُوق** ve **زُرنوق** denilir; ve “onları kavmin **بُعْكُوكة**’sinde ve şerrin **بُعْكوكة**’sinde bıraktım” denilir; o, onun ortasıdır. Ve **الزِّرْنيخ** için **زِرْنيق** denilir; ikisi de dâhildir. Şair dedi:
مُعَنَّز الوجه في عِرْنِينِه شَمم،
كأَنما لِيطَ ناباهُ بِزِرْنِيق

**أَبو العباس** dedi: **ابن الأَعرابي**’ye **الزَّرْنَقة** hakkında sordum; dedi ki: **الزَّرْنَقة** tam güzelliktir; ve **الزَّرْنَقة** **العِينة**’dir; ve **الزَّرْنَقة** **الزُّرْنوق** ile sulamadır; ve **الزَّرْنقة** artıştır; denilir: “Hiç kimse seni fazlalık üzerine **يُزَرْنِقُك** etmesin.” **زيد بن الأَنباري**: elbiselerde **تَزَرْنَق**; onları giydiği zaman. Ve inşad etti:
ويُصْبِحُ منها اليومَ في ثوبِ حائضٍ،
كَثِير به نَضْحُ الدِّماءِ مُزَرْنَقا

**الليث**: **الزُّرْنوق** su çekilen bir kaptır; **أَبو منصور** dedi: **الليث**, **الزُّرْنوق**’un tefsirini bilmedi de onu tahmin ve hads ile değiştirdi.
