# زرنق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زرنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زرنق

الزرنوقان، بالضم أورده الجوهري في تركيب  زرق  على أن النون زائدة، وأفرده المصنف لأصالتها عند بعض، ثم إن الضم الذي ذكره هو الذي ذكره الجوهري وغيرة ويفتح حكاه اللحياني، رواه عنه كراع، قال: ولا نظير له إلا بنو صعفوق: خول باليمامة، وقال بن جني: الزرنوق، بفتح الزاي: فعنول وهو غريب، ويقال: الزرنوق، بضمها قال أبو عمرو: هما منارتان تبنيان على جانبي رأس البئر فتوضع عليهما النعامة، وهي الخشبة المعترضة عليها، ثم تعلق منها القامة، وهي البكره، فيستقى بها، وهي الزرانيق، كذا في المحكم، وقيل: هما حائطان، وقيل: خشبتان، أو بناءان كالميلين على شفير البئر من طين أو حجارة، وفي الصحاح: فإن كان الزرنوقان من خشب فهما دعامتان، وقال الكلابي: إذا كانا من خشب فهما النعامتان، والمعترضة عليهما هي العجلة، والغرب معلق بالعجلة، ومثله في العباب. والزرنوق أيضا: النهر الصغير  وروى عن عكرمة أنه سئل عن الجنب يغتمس في الزرنوق أيجزئه من غسل الجنابة، قال: نعم  قال شمر: الزرنوق: النهر الصغير ههنا، كانه أراد الساقية التي يجري فيها الماء الذى يستقى بالزرنوق لأنه من سببه. ودير الزرنوق: على جبل مطل على دجلة بالجزيرة أي: جزيرة ابن عمر، على فرسخين منها. والزرنيق، بالكسر: الزرنيخ وكلاهما معرب قال الشاعر:
  معنز الوجه في عرنينه شمم                      كأنما ليط ناباه بـزرنـيق وتزرنق الرجل: إذا تعين واستقى على الزرنوق بالأجرة، ومنه قول علي رضي الله عنه:  لا أدع الحج ولو أن أتزرنق  ويروى:  ولو تزرنقت  . ومعناه الإخفاء، لأن المسلف يدس الزيادة تحت البيع، ويخفيها، من قولهم: تزرنق في الثياب: إذا لبسها واستتر فيها، وزرنقته أنا وأنشد ابن الأنباري:
  ويصبح منها اليوم في ثوب حائض                      كثير به نضح الدماء مزرنـقـا ولا بد من إضمار فعل قبل أن لأن لو مما يطلب الفعل، وقيل: معناة: ولو أن أستقي وأحج بأجرة الاستقاء من الزرنوقين. وقال محمد بن إسحاق بن خزنمة: الزرنقة: الدين، وكانت عائشة رضي الله عنها تأخذ الزرنقة كأنه معرب زرنه، أي: الذهب ليس. والزرنقة: الزيادة يقال: لا يزرنقك أحد على فضل زيد. والزرنقة: الحسن التام. والزرنقة: السقي بالزرنوق وقال غيره: الزرنقة: نصبه أي: الزرنوق على البئر وهو مزرنق للذي ينصبهما.

  وقال ابن الأعرابي: الزرنقة: العينة وهو: أن يشتري الشيء بأكثر من ثمنه إلى أجل، ثم يبيعه منه أو من غيره بأقل مما اشتراه، وبه فسر حديث عائشة- رضي الله عنها- الذي سبق، وقيل لها: أتاخذين الزرنقة وعطاؤك من قبل معاوية كل سنة عشرة آلاف درهم فقالت سمعت إلخ، وبه فسر بعض قول علي رضي الله عنه أيضا، والمعنى: ولو تعينت عينة الزاد والراحلة. وقال الصاغاني،: ولا يبعد أن تجعل النون مزيدة، ويكون من قولهم: انزرق في الجحر: إذا دخله وكمن فيه. وانزرق فيه الرمح: إذا نفذ فيه ودخل، هكذا نصه في العباب، وهو صحيح، ولكن سياق المصنف لا يفيد ما ذكرتاه، لاختلاف الحرفين، فتأمل. ومما يستدرك عليه: زرنق، كجعفر: اسم. وهو زرنق ابن وليد بن زكريا بن محمد بن عابد ابن مضرب، بطن من المعازبة باليمن، وهم الزرانقة، منهم: بنو العجيل الفقهاء، وبنو عليس، وقرابتهم من صوفية الزيدية بذؤال، وولده زرنوق ابن زرنق، له عقب باليمن. وزرنوق: بلد كبير وراء خجند، وفي التكملة: هكذا يقولونه بفتح الزاي.

### Türkçe

**الزرنوقان**, ötre ile; Cevherî onu **زرق** terkibinde, **النون**’un زائد olduğu üzere zikretti; musannif ise, bazısına göre aslîliği sebebiyle onu müstakil kıldı. Sonra, zikrettiği ötre, Cevherî’nin ve başkasının zikrettiği şeydir; fetha ile de vardır, onu Lihyânî nakletti, ondan Kırâ‘ rivayet etti. Dedi ki: Ona benzer yoktur; ancak **بنو صعفوق**: Yemâme’de bir **خول**. İbn Cinnî dedi ki: **الزرنوق**, **الزاي**’ın fethasıyla: **فعنول**’dür ve gariptir. Ve denilir: **الزرنوق**, onun ötrelisiyle. Ebû Amr dedi ki: İkisi, kuyunun başının iki yanına yapılan iki minaredir; onların üzerine **النعامة** konur; o, onun üzerindeki enlemesine konulan ağaçtır. Sonra ondan **القامة** asılır; o, **البكره**’dir; onunla su çekilir; ve o, **الزرانيق**’tir; **المحكم**’de böyle. Ve denildi: İkisi iki duvardır. Ve denildi: İki ağaçtır; yahut, kuyunun kenarında çamurdan veya taştan iki mil gibi iki bina. **الصحاح**’ta: Eğer **الزرنوقان** ağaçtan ise, ikisi iki **دعامتان**’dır. Kelâbî dedi ki: Eğer ikisi ağaçtan ise, ikisi iki **النعامتان**’dır; onların üzerine enlemesine konulan ise **العجلة**’dir; **الغرب** **العجلة**’ye asılıdır. Bunun benzeri **العباب**’da da vardır. Ve **الزرنوق** ayrıca: küçük nehirdir. Ve İkrime’den rivayet olundu: Ona, cünüp olanın **الزرنوق**’ta dalması hakkında soruldu: cünüplük guslünden ona yeter mi? Dedi ki: Evet. Şemmer dedi ki: **الزرنوق**: burada küçük nehirdir; sanki, **الزرنوق** ile su çekilen suyun aktığı arkı kastetti; çünkü o, onun sebebindendir. Ve **دير الزرنوق**: Cezîre’de, yani İbn Ömer adası olan yerde, Dicle’ye nazır bir dağ üzerindedir; ondan iki fersah mesafede. Ve **الزرنيق**, kesre ile: **الزرنيخ**; ikisi de mu‘arrebdir. Şair dedi ki:

  معنز الوجه في عرنينه شمم                      كأنما ليط ناباه بـزرنـيق

Ve **تزرنق الرجل**: ücretle **الزرنوق** üzerinde tayin olunup su çektiği zaman. Ondandır, Ali رضي الله عنه’nun sözü:
لا أدع الحج ولو أن أتزرنق
Ve rivayet olunur:
ولو تزرنقت
. Manası: gizlemedir; çünkü borç veren, ziyadeyi satışın altına sokar ve onu gizler; onların sözü olan: **تزرنق في الثياب**: onları giydiği ve onların içinde gizlendiği zaman. Ve ben onu **زرنقته**. İbnü’l-Enbârî inşad etti:

  ويصبح منها اليوم في ثوب حائض                      كثير به نضح الدماء مزرنـقـا

Ve **أن**’dan önce bir fiilin gizlenmesi gerekir; çünkü **لو** fiili talep eden şeydendir. Ve denildi: Manası: “Velev ki **الزرنوقين**’den su çekme ücretiyle su çekeyim ve haccedeyim.” Muhammed b. İshak b. Huzeyneme dedi ki: **الزرنقة**: borçtur; Âişe رضي الله عنها **الزرنقة** alırdı; sanki mu‘arreb **زرنه**’dir; yani altın değildir. Ve **الزرنقة**: ziyadedir; denilir: “Zeyd’in fazlası üzerine kimse sana **يزرنقك** etmesin.” Ve **الزرنقة**: tam güzelliktir. Ve **الزرنقة**: **الزرنوق** ile sulamadır. Başkası dedi ki: **الزرنقة**: onun dikilmesidir; yani, kuyunun üzerine **الزرنوق**; ve onu diken kimse için o **مزرنق**’tır.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الزرنقة**: **العينة**’dir; o da şudur: bir şeyi, vadeye karşılık, fiyatından daha fazla ile satın alır; sonra onu, ondan veya başkasından, satın aldığından daha az ile satar. Ve bununla, daha önce geçen Âişe -رضي الله عنها- hadisi tefsir edildi. Ve ona denildi: “Sen **الزرنقة** mı alıyorsun, hâlbuki Muâviye tarafından her sene on bin dirhem olan atâın var?” O da “İşittim…” dedi, ilh. Ve bununla, Ali رضي الله عنه’nun sözünün bir kısmı da tefsir edildi; mana: “Velev ki azık ve binek **عينة**’sini tayin olunsam.” Sâğânî dedi ki: **النون**’un زائد kılınması uzak değildir; ve onların sözü olan: **انزرق في الجحر**: ona girdiği ve onda gizlendiği zaman; ve **انزرق فيه الرمح**: onda nüfuz ettiği ve girdiği zaman; **العباب**’da nassı böyledir; ve o doğrudur; fakat musannifin siyakı, iki harfin farklılığı sebebiyle, zikrettiğinizi faydalandırmaz; öyleyse düşün. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **زرنق**, **كجعفر**: bir isimdir. Ve o, **زرنق** b. Velîd b. Zekeriyyâ b. Muhammed b. Âbid b. Mudrib’dir; Yemen’de **المعازبة**’den bir batındır; ve onlar **الزرانقة**’dir. Onlardandır: **بنو العجيل** fakihleri ve **بنو عليس**; ve onların akrabalığı, **بذؤال**’da Zeydiyye sûfîlerindendir. Ve onun oğlu **زرنوق** b. **زرنق**; Yemen’de nesli vardır. Ve **زرنوق**: Hucend’in ötesinde büyük bir beldedir. Ve **التكملة**’de: **الزاي**’ın fethasıyla böyle söylerler, denilmiştir.
