# زري — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زري

زَرَيْتُ عليه وزَرَى عليه، بالفتح، زَرْياً وزِرايةً ومَزْرِيةً ومَزْراةً وزَرَياناً: عابه وعاتَبه؛ قال الشاعر:
يا أَيُّها الزَّارِي على عُمَرٍ،
قد قُلْتَ فيه غَيْرَ ما تَعْلَمْ
وتَزَرَّيْتُ عليه إذا عتَبْتَ عليهك وقال الشاعر:
وإِنِّي على لَيْلَى لَزارٍ، وإِنَّنِي
على ذاكَ، فيما بيننا، مُسْتَدِيمُها
أَي عاتِبٌ ساخِطٌ غير راضٍ. وزَرَى عليه عَمَلَه إِذا عابَه وعَنَّفَه. قال الليث: وإِذا أَدخل على أَخيه عيباً فقد أَزْرَى به وهو مُزْرىً به. ابن الأَعرابي: زارَى فُلانٌ فلاناً إِذا عاتَبَه.
قال ابن سيده: وأَزْرَى عليه قليلة. وأَزْرَى به، بالأَلف، إِزْراءً: قَصَّرَ به وحَقَّرَه وهَوَّنه. وقال أَبو عمرو: الزَّارِي على الإِنسان الذي لا يَعُدُّه شيئاً ويُنْكِر عليه فِعْلَه. والإِزراء: التَّهاوُن بالشيء. يقال: أَزْرَيْت به إِذا قَصَّرْتََ به وتَهاوَنْتَ. وازْدَرَيْته أَي حَقَّرته. وفي الحديث: فهو أَجْدَرُ أَن لا تُزْدَرَى نِعْمةُ اللهِ عَلَيْكُم؛ الازْدِراء: الاحْتِقارُ والانْتِقاصُ والعَيْبُ، وهو افْتِعالٌ من زَرَيْت عليه زِرايةً إِذا عِبْتَه، قال: وأَصل ازْدَرَيْتُ ازْتَرَيْتُ، وهو افْتَعَلْتُ منه، فقُلِبت التاء دالاً لأَجل الزاي، وأَزْرَى بِعِلْمِي وزَرَى؛ قال ابن سيده: حكاه اللحياني ولم يفسره، قال: وعندي أَنه قَصَّرَ به. وأَزْرَى به: أَدْخَلَ عليه أَمْراً يُريد أَن يُلَبِّسَ عليه. ورَجل مِزْراءٌ: يُزْرِي على الناس. وسِقاءٌ زَرِيٌّ: بين الصغير والكبير.

### Türkçe

**زَرَيْتُ** ona karşı ve **زَرَى** ona karşı, fetha ile; **زَرْياً** ve **زِرايةً** ve **مَزْرِيةً**
ve **مَزْراةً** ve **زَرَياناً**: onu ayıpladı ve onu azarladı; şair dedi ki:
يا أَيُّها الزَّارِي على عُمَرٍ،
قد قُلْتَ فيه غَيْرَ ما تَعْلَمْ

Ve **تَزَرَّيْتُ** ona karşı, ona azarladığın zaman; ve şair dedi ki:
وإِنِّي على لَيْلَى لَزارٍ، وإِنَّنِي
على ذاكَ، فيما بيننا، مُسْتَدِيمُها

Yani: azarlayan, öfkeli, razı olmayan. Ve **زَرَى** ona karşı, onun işini, onu ayıpladığı ve onu sertçe azarladığı zaman.

Leys dedi ki: Kardeşine bir ayıp soktuğu zaman, ona karşı **أَزْرَى** etmiş olur; ve o, kendisine karşı **مُزْرىً** olunmuş olandır.

İbnü’l-A‘râbî: Falan, falanı **زارَى** eder; onu azarladığı zaman.

İbn Sîde dedi ki: Ve ona karşı **أَزْرَى** azdır. Ve ona karşı **أَزْرَى** etti; elif ile; **إِزْراءً**: onunla eksik bıraktı, onu küçülttü ve onu hafife aldı. Ebû Amr dedi ki: İnsan üzerine **الزَّارِي**: onu bir şey saymayan ve onun fiilini ona karşı inkâr eden kimsedir. Ve **الإِزراء**: şey ile hafife alma. Denir ki: Onunla **أَزْرَيْت** ettim; onunla eksik bıraktığın ve hafife aldığın zaman.

Ve onu **ازْدَرَيْته**; yani onu küçülttün. Hadiste: “O, üzerinizdeki Allah’ın nimeti **تُزْدَرَى** edilmesin diye daha layıktır”; **الازْدِراء**: küçümseme ve eksiltme ve ayıplamadır; ve o, **زَرَيْت** ona karşı **زِرايةً** (onu ayıpladığın zaman)dan bir **افْتِعالٌ**dır. Dedi ki: Ve **ازْدَرَيْتُ**’ün aslı **ازْتَرَيْتُ**’tür; ve o, ondan **افْتَعَلْتُ**’tır; sonra **الزاي** sebebiyle **التاء** **دالاً**a çevrildi. Ve ilmimle **أَزْرَى** etti ve **زَرَى**; İbn Sîde dedi ki: Lihyânî onu rivayet etti ve onu açıklamadı; dedi ki: ve benim yanımda, onunla eksik bıraktı demektir. Ve onunla **أَزْرَى** etti: ona, onun üzerine karıştırmak istediği bir işi soktu. Ve **مِزْراءٌ** bir adam: insanlara karşı **يُزْرِي** eder.

Ve **زَرِيٌّ** bir kırba: küçük ile büyük arasında.
