# زري — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B1%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زرى

: ( ى ( *!زَرَى عليه ) فِعْلَه ، بالفتْحِ ، *!يَزْرى ( *!زَرْياً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وزِرايَةً ) ، بالكسْرِ وضَبَطَه بعضٌ بالفتْحِ ، ( *!ومَزْرِيَةً ) ، كمَحْمِدَةٍ ، ( *!وَمَزرْاةً *!وزُرْياناً ، بالضَّمِّ ) ؛ كذا هو مَضْبوطٌ في نسخِ التَّهْذِيبِ ، وفي نسخِ المُحْكَم بالتَّحْريكِ ، واقْتَصَرَ الجوهريُّ منها على *!زِرايَةٍ ، ( عابَهُ ) وعَنَّفَه ؛ عن الليْثِ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : عابَ عليه .
قالَ كعبٌ الأَشْقريُّ يخاطِبُ بعضَ

الخَوارِجِ ، وكانَ قد عابَ عُمَر بن عُبَيْدِ اللَّهِ بنِ معمر بالجبْنِ :
يا أَيُّها *!الزَّارِي على عُمَرٍ
قد قُلْتَ فيه غَيْرَ ما تَعْلَمْ ( و ) قيلَ : ( عاتَبَهُ ) .
وفي الصِّحاح : عَتَبَ عليه .
وقالَ أَبو عَمْرٍ و : والزَّارِي على الإِنْسانِ الذي لا يَعُدُّه شيئاً ويُنْكِرُ عليه فِعْلَه ؛ قالَ الشاعِرُ :
وإنِّي على لَيْلَى *!لزَارٍ وإنَّني
على ذاكَ فيما بيننا نَسْتَدِيمُهاأَي عاتبٌ ساخِطٌ غَيْرُ راضٍ .
( *!كأَزْرَى ) عليه ؛ ( لكنَّهُ قَلِيلٌ ) ؛ قالَهُ ابنُ سِيدَه .
( و ) كَذلكَ ( *!تَزَرَّى ) عليه ؛ نقلَهُ الجَوْهرِيُّ .
( و ) يقالُ ( *!أَزْرَى بأَخِيهِ ) *!إزْراءً : ( أَدْخَلَ عليه عَيْباً ) ؛ كما في العَيْنِ .
( أَو أَمْراً ) ؛ كما في المُحْكَم ؛ ( يُريدُ أنْ يُلَبِّسَ عليه به ) ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( و ) *!أَزْرَى ( بالأمْرِ : تَهاوَنَ ) به وقَصَّرَ به .
( ورجُلٌ *!مِزْراءٌ : *!يُزْرِي على النَّاسِ ) ، أَي يُعِيبُهم .
( وسِقاءٌ *!زَرِيٌّ ، كغَنيَ : بين الصَّغيرِ والكَبيرِ ) ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( *!والمُزْدَرِي : المُحْتَقِرُ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!كالمُسْتَزْرِي ) ، وليسَتِ السِّيْن للطَّلَب .
( و ) المُزْدَرِي : ( الأَسَدُ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!زَرَى بعِلْمِ *!وأَزْرَى ، حَكَاه اللّحْيانيُّ ولم يُفَسِّرْه .
قالَ ابنُ سِيدَه : وعنْدِي أنَّه قَصَّرَ به .

### Türkçe

: ( **زَرَى عليه** ) fiili; fetha ile; **يَزْرى** ( **زَرْياً** ) fetha ile; ( **وزِرايَةً** ) kesra ile; ve bazıları onu fetha ile ضبط etti; ( **ومَزْرِيَةً** ) **مَحْمِدَةٍ** gibi; ( **وَمَزرْاةً** **وزُرْياناً** damme ile ); işte bu, **التَّهْذِيب** nüshalarında ضبط edilmiş olduğu gibidir; **المُحْكَم** nüshalarında ise harekeleme ile; el-Cevherî bunlardan yalnız **زِرايَةٍ** ile yetindi; ( onu ayıpladı ) ve onu azarladı; el-Leys’ten.

Ebû Zeyd dedi: Ona karşı ayıpladı.

Ka‘b el-Eşkarî, Hâricîlerden bazısına hitap ederek söyledi; o, Muammer oğlu Ubeydullah oğlu Ömer’i korkaklıkla ayıplamıştı:
Ey **الزَّارِي** Ömer’e karşı,
Onun hakkında bilmediğin şeyden başkasını söyledin.
( Ve ) denildi ki: ( onu kınadı ).
**الصِّحاح**’ta: Ona karşı sitem etti.
Ebû Amr dedi: Ve **الزَّارِي** insana karşı, onu bir şey saymayan ve onun fiilini inkâr eden kimsedir; şair dedi ki:
Ve ben Leylâ’ya karşı elbette **لزَارٍ**’ım ve ben
Ona karşı, aramızda onu sürdürürüz.
Yani: sitem eden, öfkeli, razı olmayan.

( **كأَزْرَى** ) ona karşı; ( fakat o azdır ); bunu İbn Sîde söyledi.

( Ve ) كذلك ( **تَزَرَّى** ) ona karşı; el-Cevherî onu nakletti.

( Ve ) denilir: ( **أَزْرَى بأَخِيهِ** ) **إزْراءً**: ( ona bir ayıp soktu ); **العَيْن**’de olduğu gibi.

( Veya bir iş ); **المُحْكَم**’da olduğu gibi; ( onunla ona karşı karıştırmak/örtmek ister ); İbn Sîde onu nakletti.

( Ve ) **أَزْرَى** ( işle: hafife aldı ) onunla ve onda kusur etti.

( Ve bir adam **مِزْراءٌ**: **يُزْرِي على النَّاسِ** ), yani onları ayıplar.

( Ve bir kırba **زَرِيٌّ**; **غَنيَ** gibi: küçük ile büyük arası ); İbn Sîde onu nakletti.

( **والمُزْدَرِي**: küçümseyen ); el-Cevherî onu nakletti.

( **كالمُسْتَزْرِي** ), ve **السِّيْن** talep için değildir.

( Ve ) **المُزْدَرِي**: ( aslan ).

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:
**زَرَى بعِلْمِ** ve **أَزْرَى**; el-Lihyânî onu hikâye etti ve onu açıklamadı.

İbn Sîde dedi: Ve benim yanımda o, onunla kusur etti demektir.
