# زعبل (ز-ع-ب-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%A8%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B9%D8%A8%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ع - ب - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

زعبل:
الزَّعْبَلُ: الذي لا يَنْجُعُ فيه الغِذاء وقد عَظُمَ بَطْنُه ودَقَّ عُنُقُه، قال:
سِمْطاً يُرَبّي وِلْدَةً زَعابِلا

##### Türkçe

زعبل:
**الزَّعْبَلُ**: Gıdanın kendisinde fayda vermediği, karnı büyümüş ve boynu incelmiş olan; dedi ki:
Bir dizi (olarak) **زَعابِلا** çocuklar yetiştirir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%A8%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزَعْبَلُ: الصبيّ لا ينجع فيه الغِذاءُ.

##### Türkçe

**الزَعْبَلُ**: kendisinde gıda fayda vermeyen çocuk.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّعْبَل: الصبيُّ الذي لم يَنْجَع فيه الغِذاء فعَظُم بطنُه ودَقَّت عنقه؛ ومنه قول العجاج:
سِمْطاً يُرَبِّي وُلْدَةً زَعابِلا
قال ابن بري: الصحيح أَنه لرؤبة؛ وقبله:
جاءت فلاقَتْ عنده الضَّآبِلا
وبعده:
يَبْني من الشَّجْراء بَيْتاً واغِلا
قال: وسِمْطاً بدل من الضآبل، وهو جمع ضِئْبِل للداهية، قال: وقال ابن خالويه لم يُفَسِّر لنا الزَّعْبَلَ إِلا الزاهدُ، قال: وهو الذي يَعْظُم بطنُه من أَسفله ويَدِقُّ من أَعلاه ويكبُر رأْسُه ويَدِقُّ عُنُقه، قال ابن بري: والسِّمْط في البيت الصائد، يريد أَنه مثل السِّمْط في صِغَره. والسِّمْط: النِّظام الصغير، والسِّمْط الفقير؛ قال: ومثله قول رؤبة في السِّمْط للصائد:
حتى إِذا عايَنَ رَوْعاً رائعاً،
كِلابَ كَلاّبٍ، وسِمْطاً قابِعا
والزَّعْبَلة: الذي يَسْمَن بدنُه وتَدِقُّ رقبتُه. والزَّعْبَلة: الدَّلْو؛ ومنه قوله:
زَعْبَلة قَلِيلة الخُروقِ،
بُلَّتْ بكَفَّيْ سرّب مَمْشوقِ
(* قوله «سرّب» هكذا في الأصل بالمهملتين مشدداً، وفي نسخة من التهذيب: شزّب، مضبوطاً كركْع).
ابن سيده: والزَّعْبَل الأُمُّ؛ عن كراع؛ قال: والصحيح عندنا الرَّعْبَل، بالراء، وزَعْبَلَةٌ: كثير؛ عن ثعلب؛ قال ابن سيده: هكذا حكاه كما كتبناه. وزَعْبَلٌ وزَعْبَلة: اسمانِ. ويقال: هَبِلَتْه أُمُّه الزَّعْبَل أَي ثَكِلته أُمُّه الحَمْقاء؛ هذا نص الجوهري، وقد تقدم أَن الرَّعْبَل، بالراء، المرأَة الحَمْقاء، ولم أَرَ أَحداً ذَكَر الزَّعْبل، بالزاي، المرأَة الحَمْقاء سوى الجوهري، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الزَّعْبَل**: Kendisine gıda fayda vermemiş olan çocuk; bu yüzden karnı büyümüş ve boynu incelmiştir; bununla ilgili el-A‘câc’ın sözü:
سِمْطاً يُرَبِّي وُلْدَةً **زَعابِلا**
İbn Berrî dedi: Sahih olan, bunun Ru’be’ye ait olduğudur; ve ondan önce:
جاءت فلاقَتْ عنده الضَّآبِلا
ve ondan sonra:
يَبْني من الشَّجْراء بَيْتاً واغِلا
Dedi: Ve **سِمْطاً** **الضَّآبِل**’in بدل’idir; o ise musibet için **ضِئْبِل**’in cem‘idir. Dedi: Ve İbn Hâlaveyh bize **الزَّعْبَل**’i ancak **الزاهد** tefsir etti, dedi: O, karnı alt tarafından büyüyen, üst tarafından incelen, başı büyüyen ve boynu incelen kimsedir. İbn Berrî dedi: Beyitteki **السِّمْط** avcıdır; onun küçüklüğünde **السِّمْط** gibi olduğunu kasteder. Ve **السِّمْط**: küçük dizim (ipli dizili şey); ve **السِّمْط** fakir. Dedi: Bunun benzeri, Ru’be’nin avcı için **السِّمْط** hakkında sözü:
حتى إِذا عايَنَ رَوْعاً رائعاً،
كِلابَ كَلاّبٍ، وسِمْطاً قابِعا

Ve **الزَّعْبَلة**: bedeni semiren ve boynu incelen kimse. Ve **الزَّعْبَلة**: kova; bununla ilgili onun sözü:
**زَعْبَلة** قَلِيلة الخُروقِ،
بُلَّتْ بكَفَّيْ سرّب مَمْشوقِ
(* Onun “**سرّب**” sözü: asılda böyle, iki مهملة ile şeddeli; ve تهذيب’den bir nüshada: **شزّب**; **ركْع** gibi ضبط edilmiş.)

İbn Sîde: Ve **الزَّعْبَل** anne; Kurâ‘dan. Dedi: Ve bize göre sahih olan **الرَّعْبَل**’dir, **الراء** ile. Ve **زَعْبَلَةٌ**: çok; Sa‘leb’den. İbn Sîde dedi: Onu, yazdığımız gibi böyle rivayet etti. Ve **زَعْبَلٌ** ve **زَعْبَلة**: iki isimdir. Ve denilir: هَبِلَتْه أُمُّه **الزَّعْبَل**; yani ahmak annesi onu yitirdi (evlatsız kaldı). Bu, el-Cevherî’nin nassıdır. Ve daha önce geçti ki **الرَّعْبَل**, **الراء** ile, ahmak kadındır. Ve el-Cevherî’den başka hiç kimsenin **الزَّعْبل**, **الزاي** ile, ahmak kadın olduğunu zikrettiğini görmedim; Allah daha iyi bilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%A8%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزعبل، كجعفر: من لا ينجع فيه الغذاء من الصبيان، فعظم بطنه ، ودق، هكذا في النسخ، والصواب: دقت عنقه، والجمع زعابل، وأنشد ابن بري لرؤبة:
  جاءت فلاقت عنده الضآبلا
  سمطا يربي ولدة زعابـلا

  قال: وقال ابن خالويه لم يفسر لنا الزعبل إلا الزاهد، قال: وهو الذي يعظم بطنه من أسفله، ويدق من أعلاه، ويكبر رأسه، تدق عنقه. والزعبل: الأفعى. وأيضا: الحرباء، كلاهما عن ابن عباد. والزعبل: الأم، يقال: ثكلته الزعبل، عن كراع، قال ابن سيده: والصحيح عندنا بالراء كما تقدم، أو معناه: ثكلته أمه الحمقاء، كما هو نص الجوهري?، قال ابن بري: وقد تقدم أن الرعبل بالراء المرأة الحمقاء، ولم أر أحدا ذكر الزعبل بالزاي بهذا المعنى سوى الجوهري. قلت: وهو ثقة فيما ينقل، وقد تابعه على ذلك الصاغاني وغيره. والزعبل: شجرة القطن، عن ابن عباد. وزعبل: محدث، روى عنه أبو قدامة الحارث بن عبيد حديث تزاوروا وتهادوا. وزعبل: ابن الوليد بن عبد لله ابن أذينة بن كران بن كعب الشامي، هكذا في النسخ، والصواب: السامي، بالسين المهملة، من ولد سامة بن لؤي، هكذا ساقه الدارقطني وفاطمة بنت زعبل، حدثا فابن الوليد روى عن أبي فراس، وفاطمة روت أربعي الحسن بن سفيان، عن عبد الغافر الفارسي، كذا ف التبصير، ثم الظاهر من سياق المصنف أن زعبلا والد فاطمة، وأنه كجعفر، وليس كذلك، بل هو جدها، لأنها أم الخير فاطمة بنت أبي الحسن علي بن المظفر بن زعبل بن عجلان البغدادي، عاشت أكثر من مائة سنة، وروت عن عبد الغافر الفارسي، وعنها أبو سعد السمعاني، والحافظ، فتأمل ذلك، ويلاق لوالدها الزعبلي، نسبة إلى جده. والزعبلة: من يسمن بدنه، وتدق رقبته، كما في اللسان. وزعبل: أعطى عطية سنية، كما في العباب. ومما يستدرك عليه: الزعبلة: الدلو، ومنه قوله:
  زعبلة قليلة الـخـروق
  بلت بكفي سرب ممشوق وزعبل بن كعب بن عمرو بن عبد الله بن مالك، ومالك جماع مذحج: شريف في قومه، وهو أخو الحارث بن كعب، وله نسل في البصرة، وهو الذي يقال له في المثل: لا يكلم زعبل، ذكره ابن الجواني. وأحمد بن إبراهيم الزعبلي، قيل: لعظم بطنه، وهو شيخ الهمداني النسابة، حدث عنه في الإكليل كثيرا، قال: أدرك الناس، وداخل ملوك اليمن، وعرف أخبارها. وأبو زعبل: قرية شرقي مصر، منها شيخنا المعمر زين الدين أحمد بن رمضان بن عرام بن سابق الزعبلي الشافعي، ممن أدرك الحافظ البابلي، وشملته إجازته، مات سنة 1169.

##### Türkçe

**الزعبل**، **كجعفر**: çocuklardan, gıdanın kendisinde fayda vermediği kimse; böylece karnı büyür ve incelir; nüshalarda böyle; doğrusu: boynu inceldi. Çoğulu **زعابل**’dir. İbn Berrî, Ru’be’ye ait olarak inşad etti:
  Geldi de onun yanında **الضآبلا**’yı buldu,
  **سمطا**; **ولدة زعابـلا**’yı büyütür.

Dedi ki: İbn Hâlaveyh dedi: **الزعبل**’i bize **الزاهد**’den başkası tefsir etmedi; dedi ki: O, karnı alt tarafından büyüyen, üst tarafından incelen, başı büyüyen kimsedir; boynu incelir. Ve **الزعبل**: engerek yılanıdır. Yine: bukalemundur; ikisi de İbn Abbâd’dan. Ve **الزعبل**: anne; denir ki: **ثكلته الزعبل**; Kurâ‘dan. İbn Sîde dedi: Bizce doğru olan, daha önce geçtiği üzere **بالراء** iledir; yahut manası: Cevherî’nin nassı olduğu üzere: “Onu ahmak annesi yitirsin”dir. İbn Berrî dedi: Daha önce **الرعبل**’in **بالراء** ile ahmak kadın olduğu geçti; bu manada **بالزاي** ile **الزعبل**’i Cevherî’den başka zikreden kimse görmedim. Dedim: O, naklettiğinde güvenilirdir; Sâgânî ve başkaları da bu hususta ona tâbi olmuştur. Ve **الزعبل**: pamuk ağacı; İbn Abbâd’dan. Ve **زعبل**: bir muhaddistir; ondan Ebû Kudâme el-Hâris b. Ubeyd, “**تزاوروا وتهادوا**” hadisini rivayet etti. Ve **زعبل**: eş-Şâmî, el-Velîd b. Abdullâh b. Uẓeyne b. Kirân b. Ka‘b’ın oğludur; nüshalarda böyle; doğrusu: **السامي**’dir, **بالسين المهملة** ile; Sâme b. Lu’eyy’in evladındandır; Dârakutnî onu böyle sevk etti. Ve Fâtıma bint **زعبل**; ikisi de hadis rivayet etti: el-Velîd b. … Ebû Firâs’tan rivayet etti; Fâtıma ise, et-Tebsîr’de böyle olduğu üzere, Abdülgâfir el-Fârisî’den, el-Hasen b. Sufyân’ın **أربعي**’sini rivayet etti. Sonra musannifin siyakından zahir olan: **زعبل**’in Fâtıma’nın babası olduğu ve onun **كجعفر** olduğu; böyle değildir; bilakis o, onun dedesidir; çünkü o, Ebü’l-Hayr Fâtıma bint Ebî’l-Hasen Alî b. el-Muzaffer b. **زعبل** b. Aclân el-Bağdâdî’dir; yüz yıldan fazla yaşadı; Abdülgâfir el-Fârisî’den rivayet etti; ondan da Ebû Sa‘d es-Sem‘ânî ve el-Hâfız rivayet etti; bunu düşün. Babasına **الزعبلي** nisbesi yaraşır; dedesine nisbetle. Ve **الزعبلة**: bedeni semiren ve boynu incelen kimse; Lisân’da olduğu gibi. Ve **زعبل**: yüce bir bağış verdi; el-‘Ubâb’da olduğu gibi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الزعبلة**: kova; ondan şu sözü:
  **زعبلة** az delikli,
  Avucumla uzun boylu bir sürüyü ıslattı. Ve **زعبل** b. Ka‘b b. Amr b. Abdullâh b. Mâlik; Mâlik, Mezḥic’in toplayıcısıdır: kavminde şereflidir; el-Hâris b. Ka‘b’ın kardeşidir; Basra’da nesli vardır; meselde kendisi hakkında denilen odur: “**لا يكلم زعبل**”; İbnü’l-Cevânî onu zikretti. Ve Ahmed b. İbrâhîm **الزعبلي**; denildi ki: karnının büyüklüğünden dolayı; Hemdânî nesep âliminin şeyhidir; el-İklîl’de ondan çokça hadis rivayet etti; dedi ki: İnsanlara yetişti, Yemen krallarıyla içli dışlı oldu ve onun haberlerini bildi. Ve Ebû **زعبل**: Mısır’ın doğusunda bir köydür; ondan, şeyhimiz muammer Zeynüddîn Ahmed b. Ramadân b. Arrâm b. Sâbık **الزعبلي** eş-Şâfi‘î’dir; Hâfız el-Bâbilî’ye yetişenlerdendir; onun icazeti kendisini kuşatmıştır; 1169 yılında öldü.
