# زعبل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B9%D8%A8%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زعبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%A8%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زعبل

الزَّعْبَل: الصبيُّ الذي لم يَنْجَع فيه الغِذاء فعَظُم بطنُه ودَقَّت عنقه؛ ومنه قول العجاج:
سِمْطاً يُرَبِّي وُلْدَةً زَعابِلا
قال ابن بري: الصحيح أَنه لرؤبة؛ وقبله:
جاءت فلاقَتْ عنده الضَّآبِلا
وبعده:
يَبْني من الشَّجْراء بَيْتاً واغِلا
قال: وسِمْطاً بدل من الضآبل، وهو جمع ضِئْبِل للداهية، قال: وقال ابن خالويه لم يُفَسِّر لنا الزَّعْبَلَ إِلا الزاهدُ، قال: وهو الذي يَعْظُم بطنُه من أَسفله ويَدِقُّ من أَعلاه ويكبُر رأْسُه ويَدِقُّ عُنُقه، قال ابن بري: والسِّمْط في البيت الصائد، يريد أَنه مثل السِّمْط في صِغَره. والسِّمْط: النِّظام الصغير، والسِّمْط الفقير؛ قال: ومثله قول رؤبة في السِّمْط للصائد:
حتى إِذا عايَنَ رَوْعاً رائعاً،
كِلابَ كَلاّبٍ، وسِمْطاً قابِعا
والزَّعْبَلة: الذي يَسْمَن بدنُه وتَدِقُّ رقبتُه. والزَّعْبَلة: الدَّلْو؛ ومنه قوله:
زَعْبَلة قَلِيلة الخُروقِ،
بُلَّتْ بكَفَّيْ سرّب مَمْشوقِ
(* قوله «سرّب» هكذا في الأصل بالمهملتين مشدداً، وفي نسخة من التهذيب: شزّب، مضبوطاً كركْع).
ابن سيده: والزَّعْبَل الأُمُّ؛ عن كراع؛ قال: والصحيح عندنا الرَّعْبَل، بالراء، وزَعْبَلَةٌ: كثير؛ عن ثعلب؛ قال ابن سيده: هكذا حكاه كما كتبناه. وزَعْبَلٌ وزَعْبَلة: اسمانِ. ويقال: هَبِلَتْه أُمُّه الزَّعْبَل أَي ثَكِلته أُمُّه الحَمْقاء؛ هذا نص الجوهري، وقد تقدم أَن الرَّعْبَل، بالراء، المرأَة الحَمْقاء، ولم أَرَ أَحداً ذَكَر الزَّعْبل، بالزاي، المرأَة الحَمْقاء سوى الجوهري، والله أَعلم.

### Türkçe

**الزَّعْبَل**: Kendisine gıda fayda vermemiş olan çocuk; bu yüzden karnı büyümüş ve boynu incelmiştir; bununla ilgili el-A‘câc’ın sözü:
سِمْطاً يُرَبِّي وُلْدَةً **زَعابِلا**
İbn Berrî dedi: Sahih olan, bunun Ru’be’ye ait olduğudur; ve ondan önce:
جاءت فلاقَتْ عنده الضَّآبِلا
ve ondan sonra:
يَبْني من الشَّجْراء بَيْتاً واغِلا
Dedi: Ve **سِمْطاً** **الضَّآبِل**’in بدل’idir; o ise musibet için **ضِئْبِل**’in cem‘idir. Dedi: Ve İbn Hâlaveyh bize **الزَّعْبَل**’i ancak **الزاهد** tefsir etti, dedi: O, karnı alt tarafından büyüyen, üst tarafından incelen, başı büyüyen ve boynu incelen kimsedir. İbn Berrî dedi: Beyitteki **السِّمْط** avcıdır; onun küçüklüğünde **السِّمْط** gibi olduğunu kasteder. Ve **السِّمْط**: küçük dizim (ipli dizili şey); ve **السِّمْط** fakir. Dedi: Bunun benzeri, Ru’be’nin avcı için **السِّمْط** hakkında sözü:
حتى إِذا عايَنَ رَوْعاً رائعاً،
كِلابَ كَلاّبٍ، وسِمْطاً قابِعا

Ve **الزَّعْبَلة**: bedeni semiren ve boynu incelen kimse. Ve **الزَّعْبَلة**: kova; bununla ilgili onun sözü:
**زَعْبَلة** قَلِيلة الخُروقِ،
بُلَّتْ بكَفَّيْ سرّب مَمْشوقِ
(* Onun “**سرّب**” sözü: asılda böyle, iki مهملة ile şeddeli; ve تهذيب’den bir nüshada: **شزّب**; **ركْع** gibi ضبط edilmiş.)

İbn Sîde: Ve **الزَّعْبَل** anne; Kurâ‘dan. Dedi: Ve bize göre sahih olan **الرَّعْبَل**’dir, **الراء** ile. Ve **زَعْبَلَةٌ**: çok; Sa‘leb’den. İbn Sîde dedi: Onu, yazdığımız gibi böyle rivayet etti. Ve **زَعْبَلٌ** ve **زَعْبَلة**: iki isimdir. Ve denilir: هَبِلَتْه أُمُّه **الزَّعْبَل**; yani ahmak annesi onu yitirdi (evlatsız kaldı). Bu, el-Cevherî’nin nassıdır. Ve daha önce geçti ki **الرَّعْبَل**, **الراء** ile, ahmak kadındır. Ve el-Cevherî’den başka hiç kimsenin **الزَّعْبل**, **الزاي** ile, ahmak kadın olduğunu zikrettiğini görmedim; Allah daha iyi bilir.
