# زعع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B9%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زعع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: زعع

باب العين والزاي
)ع ز، ز ع مستعملان( عز: العزَّة لله تبارك وتعالى، والله العزيز يُعِزُّ من يشاء ويُذِلُّ من يشاء. من اعتَزَّ بالله أعزَّه الله. ويُقال: عزَّ الشيء، جامِعٌ لكلّ شَيء إذا قلَّ حتى يكادُ لا يُوجدُ من قلَّته.
يَعِزُّ عِزَّة، وهو عزيز بَيَّنُ العَزازة، ومُلْك أعَزُّ أي عزيز، قال الفرزدق:
إنّ الذي سمك السَّماء بنى لنا		بَيْتا دَعائمُهُ أعَـزُّ وأطـوَلُ
والعزَّاءُ: السَّنة الشَّديدةُ، قال العجَّاجُ:
ويَعْبِطُ الكُوم في العَزَّاءِ إن طُرِقَا
وقيل: هي الشدة. والعَزُوزُ: الشاةُ الضيِّقةُ الإحْليل التي لا تدرُّ بحلبة فتحلُبُها بجَهْدِك.
ويقال: قد تعزَّزتْ. وعَزَّ الرجُلُ: بلغ حدَّ العِزَّة، ويقال: "إذا عزَّ أخوك فهُنْ".
واعتزَّ بقلان: تشرَّفَ به. والمُعازَّةُ: المُغالَبة في العِزِّ. وقوله تعالى: "وعَزَّني في الخطاب" أي غلبني، ويقال أعزِز عليَّ بما أصاب فلانا أي أعظم عليَّ، ولا يقال: أعْزَزْتُ.
والمطر يُعَزِّز الأرض تَعزيزاً إذا لَبَّدَها. ويقالُ للوابل إذا ضرب الأرض السَّهْلَةَ فشدَّدها حتى لا تسُوخ فيها الرِجْل: قد عزَّزها. وقد أعْزَزْنا فيها: أي وَقَعْنا فيها. والعَزاز: أرض صُلْبة ليست بذات حجارة، لا يعلوها الماء، قال الراجز:
يرْوي العَزازَ أيُّ سَيْلٍ فائِضٍ
وقال العجاج:
من الصَّفا القاسَي ويَدْعَسْنَ الغُدُرْ		عزازه ويهتمِرْن ما انْهَـمَـرْ
زع: الزَّعْزَعَةُ: تحريك الشيء لتَقْلَعَهُ وتُزِيلهَ. زَعْزَعَه زَعْزَعَةً فَتَزَعْزَعَ والرِّيحُ تُزَعْزِعُ الشَّجر ونحوه، قال:
فو اللهِ لولا اللهُ لا شيء غَـيْرُه		لُزعْزِع من هذا السَّريرِ جوانُبُه

### Türkçe

باب العين والزاي
(**ع ز**، **ز ع** müstamel ikisidir) **عز**: **العزَّة** Allah Teâlâ’ya mahsustur; ve Allah **العزيز**dir; dilediğini **يُعِزُّ** eder ve dilediğini **يُذِلُّ** eder. Kim Allah ile **اعتَزَّ** ederse Allah onu **أعزَّه** eder. Ve denir: **عزَّ** şey; her şey için toplayıcıdır; azaldığında, azlığından dolayı neredeyse bulunmaz olur.

**يَعِزُّ** **عِزَّة** (olarak); ve o, **عزيز**dir; **العَزازة**sı açık-seçiktir. Ve **مُلْك** **أعَزُّ**: yani **عزيز**; el-Ferazdak dedi ki:
Şüphesiz o ki göğü yükseltti, bize bir ev bina etti		dayanakları daha **أعَزُّ** ve daha uzun

Ve **العزَّاءُ**: şiddetli sene; el-Acçâc dedi ki:
Ve **العَزَّاءِ**da, eğer geceleyin gelinirse, hörgüçlüleri sürer

Ve denildi: o, şiddettir. Ve **العَزُوزُ**: dar **الإحْليل**li koyun; bir sağımda süt vermez; onu, gayretinle sağırsın.

Ve denir: **تعزَّزتْ**. Ve **عَزَّ** adam: **العِزَّة** haddine ulaştı. Ve denir: “**إذا عزَّ أخوك فهُنْ**”.

Ve **اعتزَّ** **بقلان** ile: onunla şereflendi. Ve **المُعازَّةُ**: **العِزِّ**de karşılıklı galebe. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**وعَزَّني في الخطاب**” yani bana galip geldi. Ve denir: falana isabet eden şey sebebiyle bana **أعزِز**: yani bana daha büyük (daha ağır) gelir; ve denmez: **أعْزَزْتُ**.

Ve yağmur, onu yapıştırıp sıkılaştırdığında, yeri **يُعَزِّز** eder, **تَعزيزاً**. Ve şiddetli yağmura, yumuşak yere vurup onu sertleştirince, ayak onda batmayacak hâle gelirse: onu **عزَّزها** etti denir. Ve onda **أعْزَزْنا**: yani onda vâki olduk (ona düştük). Ve **العَزاز**: taşlı olmayan, suyun üstüne çıkmadığı sert yer; er-Râciz dedi ki:
Taşan herhangi bir sel, **العَزاز**ı sular

Ve el-Acçâc dedi ki:
Sert kayadan; ve çukurları çiğnerler		**عزازه**sini; ve yağanı yağdırırlar, her ne yağdıysa

**زع**: **الزَّعْزَعَةُ**: bir şeyi, onu söküp çıkarmak ve gidermek için hareket ettirmektir. Onu **زَعْزَعَه**; **زَعْزَعَةً**; böylece o **فَتَزَعْزَعَ** oldu. Ve rüzgâr, ağaç ve benzerini **تُزَعْزِعُ** eder; dedi ki:
Vallahi, Allah olmasaydı, O’ndan başka hiçbir şey (olmasaydı)		bu sedirin yanları bundan **لُزعْزِع** edilirdi
