# زعق — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%82/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B9%D9%82/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%82.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: زعق

باب العين و القاف والزاء
)ع ز ق، ق ز ع، ز ع ق، ز ق ع مستعملات( عزق: المِعْزَقة: المِسْحَاةُ، قال ذو الرمة:
إذا رَعَشَت أيْدِيكُمُ بالمَعَازِقِ
والمِعْزَقُ: المَرُّ من الحديد ونحوه ممَّا يُحفرُ به، ويجمعُ مَعازق.
والعَزْقُ عِلاجٌ في عُسْر. رَجُل عَزِق ومُتَعَزِّق وعَزوق: فيه شدَّة وبُخْل وعُسْر في خلقُهِ. والعَزْوَقُ: حَمْل الفُسْتُق في السَّنةِ التي لا يَعْقِدُ لُبُّهُ وهو دباغ. وعُزوقَتُه: تَقَبُّضَه. وأنشد:
ما يصْنعُ العَنْزُ بذي عَزْوَقِ		يُثيبهُ العَزْوَقُ في جـلـده
وذلك لأنه يُدْبَغُ جِلْدُهُ بالعَزْوَقِ.
قزع: القَزُعُ: قِطعُ السَّحاب، الواحدةُ قَزَعَةٌ وهي رَقيقَةُ الظِّلِّ تمر تحت السَّحابِ الكثير.
قال:
مقانِبُ بعضُها يُبْرى لبَعْض		كأنَّ زُهاءها قَزَعُ الظِّلاَلُ
والقَزَعُ من الصُّوفِ: ما تناتف في الرَّبيع، ورَجُلٌ مُقَزَّعٌ: ليس على رَأسِه إلاَّ شعُيرات تتطاير في الريح، قال ذو الرمة:
مُقَزَّعٌ أطْلَسُ الأَطْمَارِ ليس لهُ		إلاَّ الضِّراءَ وإلاّ صَيْدَها نَشَبُ
والمُقَزَّعُ من الخيْل: ما نُتِفَت ناصيته حتى تَرِقَّ، وأنشد:
نزائِع للصَّريحِ وأعْوجِـيٍّ		من الخَيلِ المُقَزَّعَةِ العِجَالِ
وسَهْمٌ مُقزعءَ خُفِّف ريشُهُ. والقَزَعُ:السهم الذي خفَّ ريشُهُ. وكَبْش أَقَزَعُ، وشاةٌ قَزعاء: سَقَط بعض صوفهما. والفَرسُ يَقْزَعُ بفارسه: إذا مَرَّ يُسْرُع به.
وفي الحديث : يخرجُ رجل في آخر الزَّمانِ يسمَّى أمير الغَضْبِ له أصحاب مُنَحَّوْنَ مَطْرُودُون مُقْصَوْن عن أبواب السُّلْطَان يأتونه من كل أوبٍ، كأنهم قَزَع الخَريف، يورثهم الله مَشارقِ الأرض ومَغَارِبَها.
وقال في وصف السحاب:
وهاجَتِ الرّيح بَطرَّادِ القَزَعْ
ونهى عن "القزِعِ" وهو أخذُ بعضِ الشَّعْرِ وتْركُ بعضه.
زعق: الزُّعَاقُ: ماءٌ مرٌ غليظٌ. وأزْعَقَ القَوْمُ: أي حفروا فهَجموا على ماءٍ زُعاقٍ.
قال علي بن أبي طالب:
دُونَكها مُتْـرَعَةً دِهـاقـا		كَأْساً زُعاقاً مُزِجَتْ زُعاقا
وبِئْرٌ زَعِقَةٌ: مِلْحَة الماءِ. وطعامٌ زُعاقٌ: مَزْعُوقٌ: أي كُثر مِلْحُهُ فأمرَّ.
والزُّعْقُوقُة: فَرْخُ القَبَجِ، ويُجْمعُ الزَّعاقيق، وأنشد:
كأنّ الزَّعَاقِيقَ والحَيْقُطَـانَ		يُبَادِرْنَ في المَنْزِلِ الضَّيْوَنا
ويقال: أَرْضٌ مَزْعُوقَةٌ ومَذْعُوقَةٌ ومَمْعُوقَةٌ ومَبْعُوقَةٌ ومَشْحُوَذةٌ ومَسْحُورَةٌ ومَسْنَّيِةٌ بمعنىً واحد أي أصابها مطرٌ وابلٌ شَديدٌ. وزَعَقَتِ الريحُ التُّرابَ: أثارتْه زقع: زَقَعَ زَقْعاً وزُقاعاً لأَشَدِّ ضُراطِ الحمار.
قال زائدة: أعرفُه صَقَعَ بِضَرْطَة لها رَطْبَةٌ مُنْتَشِرَةٌ ذاتُ صَوْتٍ.
والزَّقاقِيعُ: فِراخ القَبَجِ.

### Türkçe

باب **العين** و **القاف** و **الزاء**
(**ع ز ق**، **ق ز ع**، **ز ع ق**، **ز ق ع** kullanımdadır) **عزق**: **المِعْزَقة**: **المِسْحَاةُ** (kazma/kürek). ذو الرمة dedi ki:
إذا رَعَشَت أيْدِيكُمُ بالمَعَازِقِ
Ve **المِعْزَقُ**: demirden ve benzerinden, onunla kazı yapılan **المَرُّ**; çoğulu **مَعازق** gelir.
Ve **العَزْقُ**: zorlukta bir tedavi/çare. **رَجُل عَزِق** ve **مُتَعَزِّق** ve **عَزوق**: onda şiddet, cimrilik ve huyunda zorluk vardır. Ve **العَزْوَقُ**: içi bağlamadığı yılda fıstığın yükü; o bir tabaklama maddesidir. Ve **عُزوقَتُه**: onun büzülmesi/kasılmasıdır. Ve şu şiir okundu:
ما يصْنعُ العَنْزُ بذي عَزْوَقِ		يُثيبهُ العَزْوَقُ في جـلـده
Bu, derisinin **العَزْوَقِ** ile tabaklanması sebebiyledir.

**قزع**: **القَزُعُ**: bulut parçaları; teki **قَزَعَةٌ**dır ve o, gölgesi ince olan (hafif gölgeli)dir; çok bulutun altında geçer.
Dedi ki:
مقانِبُ بعضُها يُبْرى لبَعْض		كأنَّ زُهاءها قَزَعُ الظِّلاَلُ
Ve yünden **القَزَعُ**: baharda dökülen/çekilip kopan şey. Ve **رَجُلٌ مُقَزَّعٌ**: başında ancak rüzgârda uçuşan birkaç kıl bulunan (kimsedir). ذو الرمة dedi ki:
مُقَزَّعٌ أطْلَسُ الأَطْمَارِ ليس لهُ		إلاَّ الضِّراءَ وإلاّ صَيْدَها نَشَبُ
Ve atlardan **المُقَزَّعُ**: perçemi yolunup incelinceye kadar seyreltilmiş olan. Ve şu şiir okundu:
نزائِع للصَّريحِ وأعْوجِـيٍّ		من الخَيلِ المُقَزَّعَةِ العِجَالِ
Ve **سَهْمٌ مُقزعءَ**: tüyü hafifletilmiş (ok). Ve **القَزَعُ**: tüyü hafifletilmiş ok. Ve **كَبْش أَقَزَعُ** ve **شاةٌ قَزعاء**: ikisinin yününden bir kısmı dökülmüştür. Ve at, binicisiyle **يَقْزَعُ**: geçtiği zaman onu hızlandırır (hızla götürür).

Ve hadiste: “Âhir zamanda **أمير الغَضْبِ** diye adlandırılan bir adam çıkar; onun, sultanın kapılarından uzaklaştırılmış, kovulmuş, sürülmüş, yanlara çekilmiş arkadaşları vardır; her yönden ona gelirler; sanki onlar güzün **قَزَع**’ı gibidir; Allah onlara yerin doğularını ve batılarını miras bırakır.”

Ve bulutu vasfederken dedi ki:
وهاجَتِ الرّيح بَطرَّادِ القَزَعْ
Ve “**القزِعِ**”den nehiy etti; o, saçın bir kısmını almak ve bir kısmını bırakmaktır.

**زعق**: **الزُّعَاقُ**: acı, koyu su. Ve **أزْعَقَ القَوْمُ**: yani kazdılar da **زُعاقٍ** bir suya ansızın rastladılar.
Ali b. Ebî Tâlib dedi ki:
دُونَكها مُتْـرَعَةً دِهـاقـا		كَأْساً زُعاقاً مُزِجَتْ زُعاقا
Ve **بِئْرٌ زَعِقَةٌ**: suyu tuzlu (kuyu). Ve **طعامٌ زُعاقٌ**: **مَزْعُوقٌ**: yani tuzu çoğaldı da acılaştı.
Ve **الزُّعْقُوقُة**: keklik yavrusu; **الزَّعاقيق** diye çoğul yapılır. Ve şu şiir okundu:
كأنّ الزَّعَاقِيقَ والحَيْقُطَـانَ		يُبَادِرْنَ في المَنْزِلِ الضَّيْوَنا
Ve denir ki: **أَرْضٌ مَزْعُوقَةٌ** ve **مَذْعُوقَةٌ** ve **مَمْعُوقَةٌ** ve **مَبْعُوقَةٌ** ve **مَشْحُوَذةٌ** ve **مَسْحُورَةٌ** ve **مَسْنَّيِةٌ**; tek bir mânâdadır: yani ona şiddetli sağanak yağmur isabet etmiştir. Ve rüzgâr toprağı **زَعَقَتِ**: onu kaldırdı.

**زقع**: eşeğin en şiddetli yellenmesi için **زَقَعَ زَقْعاً** ve **زُقاعاً**.
زائدة dedi ki: Onu, sesi olan, yayılmış, yaş bir yellenmeyle **صَقَعَ** (diye) bilirim.
Ve **الزَّقاقِيعُ**: keklik yavruları.
