# زعق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B9%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زعق

الزعاق، كغراب: الماء المر الغليظ الذي لا يطاق شربه من أجوجته، قاله الليث، الواحد والجميع فيه سواء، قال: وإذا كثر ملح الشيء حتى يصير إلى المرارة، فأكلته، قلت: أكلته زعاقا، ويروى أن عليا - رضي الله عنه- قال يوم خيبر:
  دونكها مترعة دهـاقـا
  كأسا زعافا مزجت زعاقا زعق، ككرم صار مرا. وقال بن فارس: الزعاق: النفار. ويقال أيضا: وعل زعاق، أي: نفور. وطعام مزعوق وزعاق: إذا كثر ملحه. وزعقه زعقا. وزعق به زعقا كمنعه: إذا ذعره وأفزعه كأزعقه، فهو زعيق. وقال الأصمعي: يقال: أزعقته فهو مزعوق على غير قياس، وأنشد:
  يا رب مهر مزعوق
  مقيل أو مغـبـوق
  من لبن الدهم الروق كذا في الصحاح، وقال الأموي: زعقته فهو مزعوق. قلت: فعلى هذا لا يشذ عن القياس. وزعق بدوابه زعقا: صاح بها، و طردها مسرعا، قال الراجز:
  إن عليها فاعلمن سائقـا
  لا مبطئا ولا عنيفا زاعقا
  لبا بأعجاز المطى لاحقا وقيل. الزاعق: الذى يسوق ويصيح بها صياحا شديدا. وزعق القدر يزعقها زعقا: كثر ملحها فهي مزعوقة كأزعقها. وزعقت الريح التراب: أثارته وفي حاشية بن بري: أمارته. وزعقت العقرب فلانا: لدغته كما في اللسان. وفي نوادر العرب: أرض مزعوقة ومدعوقة، وممعوقة، ومبعوقة : إذا أصابها مطر وابل شديد.

  وزعق كفرح زعقا. وكذا: زعق، مثل عنى: خاف وفزع بالليل ولم يقيده في التهذيب بالليل. وزعق يزعق زعقا أيضا: نشط، فهو زعق، ككتف فيهما، أي: مذعور ونشيط، وفي الصحاح: الزعق: هو النشيط الذي يفزع مع نشاطه، ومثله في العباب. وزعق كمنع زعقا: صاح وقد زعق زعقا، لغة شامية. وفرس زعاق، كشداد: مشاء عن ابن عباد، قال: وعجول أيضا. قال: وسير مزعق، كمنبر أي سريع. قال: ونزع في القوس نزعا مزعقا أيضا بمعنى سريعا. قال: والمزعق: المقلاع يقلع به الأرضون. والزعقوقة بالضم: فرخ القبج. قاله الليث: وهو الحجل والكروان، والجمع الزعاقيق، وأنشد:
  كأن الزعاقيق والحيقطـان                      يبادرن في المنزل الضيونا وأزعقوا: حفروا فهجموا على ماء زعاق أي: ملح.
 أزعقوا فلانا: خوفوه حتى زعق. قال ابن عباد : أزعقوا السير: عجلوا. قال: وانزعقت الدواب: إذا أسرعت قال: وانزعق الفرس أي: تقدم. قال غيره: انزعق فلان: خاف بالليل ولم يقيد في العباب والتهذيب بالليل. ومما يستدرك عليه: أزعق: أنبط ماء زعاقا. وبئر زعقة ، كفرحة : ماؤها زعاق. ورجل مزعوق : ذكي الفؤاد. ومهر مزعوق : مبالغ في غذائه، وبه فسر قول الراجز السابق أيضا، قاله الجوهري.
 وهول زعق ، ككتف : شديد، قال:
  من عائلات الليل والهول أتزعق والرعاف، كشداد : من يطرد الدواب ويصيح في آثارها، وهو الناعق، والنغاز.
 وزعق المؤذن: صوته.

### Türkçe

**الزعاق**، **كغراب**: **أجوجته**’sinden dolayı içilmesine tahammül edilemeyen, acı, koyu su; bunu Leys söylemiştir. Tekil ve çoğul onda birdir. Dedi ki: Bir şeyin tuzu çoğalıp da acılığa varıncaya kadar olursa, onu yedim; “Onu **زعاقا** olarak yedim” dersin. Ve rivayet olunur ki Ali -Allah ondan razı olsun- Hayber günü dedi ki:
  “Al onu, dolu dolu **دهـاقـا**;
  bir kadeh **زعافا** ki **زعاقا** ile karıştırdım.”

**زعق**، **ككرم**: acı oldu. İbn Fâris dedi ki: **الزعاق**: ürküp kaçma. Ve ayrıca denir: **وعل زعاق**; yani: ürkek. Ve **طعام مزعوق** ve **زعاق**: tuzu çoğalınca. Ve onu **زعقا** ile **زعقه**. Ve onunla **زعقا** olarak **زعق به زعقا كمنعه**: onu korkutup ürküttüğünde; **كأزعقه** gibi; o da **زعيق**tir. Asmaî dedi ki: “Onu **أزعقته**” denir; o da kıyasa aykırı olarak **مزعوق**tur. Ve şu beyti okudu:
  “Ey Rabbim, **مزعوق** bir tay;
  akşamüstü içirilen yahut sabah içirilen;
  kara boynuzlu ineklerin sütünden.”

Sıhâh’ta böyledir. Ümeyyî dedi ki: “Onu **زعقته**; o da **مزعوق**tur.” Dedim ki: Buna göre kıyastan sapmaz. Ve bineklerine **زعقا** olarak **زعق بدوابه زعقا**: onlara bağırdı ve onları aceleyle sürdü. Râciz dedi ki:
  “Bil ki onun üzerinde bir sürücü vardır;
  ne ağır davranan ne de sertçe **زاعقا**;
  bineklerin sağrılarında yapışıp kalan.”

Ve denildi: **الزاعق**: onları sürüp onlara şiddetli bir bağırışla bağıran kimsedir. Ve tencereyi **زعقا** olarak **زعق القدر يزعقها زعقا**: tuzu çoğaldı; o da **مزعوقة**tur; **كأزعقها** gibi. Ve rüzgâr toprağı **زعقت الريح التراب**: onu kaldırdı. İbn Berrî’nin hâşiyesinde: onu hareketlendirdi. Ve akrep falancayı **زعقت العقرب فلانا**: onu soktu; Lisân’da olduğu gibi. Ve Arapların nevâdirinde: **أرض مزعوقة** ve **مدعوقة** ve **ممعوقة** ve **مبعوقة**: şiddetli sağanak yağmur ona isabet edince.

**وزعق كفرح زعقا**. Ve aynı şekilde: **زعق**، **مثل عنى**: geceleyin korktu ve ürktü; Tehzîb’de onu geceyle kayıtlamadı. Ve ayrıca **زعق يزعق زعقا**: çevikleşti; o da **زعق**tır; ikisinde de **ككتف** gibi; yani: korkutulmuş ve çevik. Sıhâh’ta: **الزعق**: çevikliğiyle birlikte ürken çevik kimsedir; Abbâb’da da benzeri. Ve **زعق كمنع زعقا**: bağırdı; ve **زعق زعقا** olarak bağırdı; Şam lehçesidir. Ve **فرس زعاق**، **كشداد**: yürüyüşlü; İbn Abbâd’dan. Dedi ki: ve ayrıca çok aceleci. Dedi ki: ve **سير مزعق**، **كمنبر**: yani hızlı. Dedi ki: ve yayda **نزعا مزعقا** olarak çekti; yine “hızlı” mânâsında. Dedi ki: ve **المزعق**: yerleri sökmekle sökülen sapan. Ve **الزعقوقة** (zamm ile): keklik yavrusu. Bunu Leys söyledi: o, **الحجل** ve **الكروان**dır. Çoğulu **الزعاقيق**tir. Ve şu beyti okudu:
  “Sanki **الزعاقيق** ve **الحيقطـان**
  dar misafirleri menzilde kapışarak karşılarlar.”

Ve **أزعقوا**: kazdılar da **ماء زعاق**a; yani tuzlu (suya) ansızın ulaştılar.
 **أزعقوا فلانا**: onu korkuttular da o **زعق** etti. İbn Abbâd dedi ki: **أزعقوا السير**: acele ettiler. Dedi ki: **انزعقت الدواب**: hızlandıklarında. Dedi ki: **انزعق الفرس**: yani öne geçti. Başkası dedi ki: **انزعق فلان**: geceleyin korktu; Abbâb ve Tehzîb’de onu geceyle kayıtlamadı. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **أزعق**: **زعاقا** bir suyu çıkardı. Ve **بئر زعقة**، **كفرحة**: suyu **زعاق**tır. Ve **رجل مزعوق**: kalbi zeki. Ve **مهر مزعوق**: beslenmesinde aşırı; önceki râcizin sözü de bununla tefsir edilmiştir; bunu Cevherî söyledi.
 Ve **هول زعق**، **ككتف**: şiddetli. Dedi ki:
  “Gecenin yoksunluklarından ve dehşetten daha **أتزعق**.”

Ve **الرعاف**، **كشداد**: binekleri kovalayıp arkalarından bağıran kimse; o, **الناعق** ve **النغاز**dır.
 Ve müezzin **زعق** etti: onun sesi.
