# زعنف (ز-ع-ن-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ع - ن - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

زعنف:
الزِّعْنِفةُ: صِنْفةٌ من ثَوب وطائفة من قبيلة يَشِذُّ ويَنْفَرِدُ. وإذا رأيت جَماعةً ليس أصلُها واحداً قُلتَ: إنَّما هم زَعانِفُ، بمنزلة زَعانِفِ الأديم، وهي في نَواحيه حيثُ تُشَدُّ فيه الأوتادُ إذا مُدَّ للدِباغ.

##### Türkçe

زعنف:
**الزِّعْنِفةُ**: bir elbiseden bir صنف ve bir kabileden bir taife; (ki) ayrık düşer ve tek başına kalır. Ve eğer aslı bir olmayan bir cemaat görürsen, dersin ki: “Ancak onlar **زَعانِفُ**tur”; **الأديم**in **زَعانِفِ**i menzilesinde; ve o, tabaklama için gerildiğinde içine kazıkların çakıldığı yerlerde, onun kenar taraflarındadır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزِعْنِفَةُ بالكسر: القصيرُ. وأصلُ الزَعانِفِ أطرافُ الأديمِ وأكارعُه. قال أوس ابن حجر:
فما زال يَفْري البيدَ حتّى كأنما		قوائمُهُ في جانِبَيْهِ الزَعانِـفُ
أي كأنها معلّقةٌ لا تمسُّ الأرض من سُرعته.

##### Türkçe

**الزِعْنِفَةُ** (kesre ile): kısa olan. **الزَعانِفِ**’in aslı, derinin uçları ve onun ayak bilekleridir. Evs b. Hacer dedi ki:

فما زال يَفْري البيدَ حتّى كأنما		قوائمُهُ في جانِبَيْهِ الزَعانِـفُ

Yani sanki asılıdır; süratinden dolayı yere dokunmaz.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ع ن ف
اجتمع الصميم والزعانف وهم الأدعياء وهي في الأصل أطراف الأديم وأجنحة السمك‏.‏

##### Türkçe

ز ع ن ف
**اجتمع الصميم والزعانف**: ve onlar **الأدعياء**dır; aslında ise (bunlar) derinin uçları ve balığın kanatlarıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزِّعْنِفةُ: طائفةٌ من كل شيء، وجَمْعُها زَعانِفُ. ابن سيده: الزِّعْنِفةُ القِطْعةُ من الثوب، وقيل: هو أَسفل الثوب المُتَخَرِّق. والزََّعانِفُ: أَطْرافُ الأَديمِ؛ عن ثعلب، وقيل: زَعانِفُ الأَديمِ أَطْرافُه التي تُشَدُّ فيها الأَوْتاد إذا مُدَّ في الدِّباغ، الواحدة زَعْنفةٌ وزِعْنفة. والزَّعانِفُ: أَجْنِحةُ السَّمك، والواحد كالواحد، وكلُّ شيء قَصيرٍ زَعْنفةٌ وزِعْنَفة، وزَعانِفُ كلِّ شيء رَديئُه ورُذالُه؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
طِيري بمِخْراقٍ أَشَمَّ، كأَنه
سَلِيمُ رِماحٍ لم تَنَلْه الزَّعانِفُ
أَي لم تَنَلْه النِّساء الزَّعانفُ الخسائِسُ، يقول: لم تنله زعانِفُ النساء أَي لم يتزوّج لَئيمةً قطّ فتَنالَه، وقيل: إنما سمي رُذالُ الناسِ زَعانِفَ على التشبيه بِزَعانِفِ الثوب والأَديمِ، وليس بقَويّ. الأَزهري: إذا رأَيت جماعة ليس أَصلُهم واحداً قلت: إنما هم زَعانِفُ بمنزلة زعانف الأَديم، وهي في نَواحيه حين تُشَدُّ فيه الأَوتادُ إذا مُدَّ في الدِّباغ؛ قوله طِيري أَي اعْلَقي به، والمِخْراقُ الكريم، وسَلِيمُ رماح قد أَصابته الرِّماحُ مثل سليمٍ من العقْرب والحيّة، والزَّعانِفُ: ما تَخَرَّقَ من أَسافِلِ القَمِيصِ، يشبَّه به رُذالُ الناسِ. وفي حديث عمرو ابن ميمون: إياكم وهذه الزّعانِيفَ الذين رَغِبوا عن الناسِ وفارقوا الجماعة؛ هي الفرَقُ المُخْتَلِفَةُ وأَصلها أَطْرافُ الأَدِيمِ والأَكارِعُ، وقيل: أَجْنِحَةُ السَّمكِ، والياء في زَعانيف للإشباعِ وأَكثر ما تجيء في الشِّعر، شَبَّه مَنْ خرج عن الجماعة بها. الجوهري: الزِّعْنِفَةُ، بالكسر، القصير، وأَصل الزَّعانِف أَطْرافُ الأَدِيمِ وأَكارِعُه؛ قال أَوْس ابن حجر:
فما زال يُفْري البِيدَ حتى كأَنَّما
قَوائمُه، في جانِبَيْه، الزَّعانِفُ
أَي كأَنَّها مُعَلَّقَة لا تَمَسُّ الأَرضَ من سُرْعَتِه. والزَّعانِفُ: الأَحْياء القَليلةُ في الأَحْياء الكثيرة، وقيل: هي القِطَعُ من القبائل تَشِذُّ وتنْفَرِدُ، والواحد من كل ذلك زِعْنِفَةٌ.

##### Türkçe

**الزِّعْنِفةُ**: her şeyden bir taife; çoğulu **زَعانِفُ**’tur. İbn Sîde:
**الزِّعْنِفةُ** elbiseden bir parçadır; ve denildi: o, yırtık olan elbisenin alt tarafıdır.
Ve **الزََّعانِفُ**: derinin uçlarıdır; Sa‘leb’den; ve denildi: **زَعانِفُ الأَديمِ**
onun, tabaklamada gerildiği zaman kazıkların içine sıkıca bağlandığı uçlarıdır; bir tanesi
**زَعْنفةٌ** ve **زِعْنفة**’dir. Ve **الزَّعانِفُ**: balığın kanatlarıdır (yüzgeçleri); tekili tekil gibidir; ve her
kısa şey **زَعْنفةٌ** ve **زِعْنَفة**’dir; ve her şeyin **زَعانِفُ**’i onun kötüsü ve ayak takımıdır;
İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
طِيري بمِخْراقٍ أَشَمَّ، كأَنه
سَلِيمُ رِماحٍ لم تَنَلْه الزَّعانِفُ
Yani, ona **الزَّعانِفُ** olan değersiz kadınlar erişmedi; der ki: kadınların **زعانِفُ**’i ona erişmedi, yani asla alçak bir kadınla evlenmedi de ona erişsin; ve denildi: ancak insanların ayak takımı **زَعانِفَ** diye, elbisenin ve derinin **زَعانِفِ**’ine benzetme üzere adlandırıldı; ve güçlü değildir.
El-Ezherî: asılları bir olmayan bir topluluk gördüğünde dedin ki: onlar ancak **زَعانِفُ**’tir; derinin **زعانف**’i menzilesinde; ve o, tabaklamada gerildiği zaman içine kazıkların sıkıca bağlandığı sırada onun kenar taraflarındadır; onun sözü **طِيري** yani ona tutun; ve **المِخْراقُ** kerîmdir; ve **سَلِيمُ رماح** ona mızrakların isabet ettiği (kimse)dir; akrep ve yılandan **سليم** gibi; ve **الزَّعانِفُ**: gömleğin alt taraflarından yırtılan şeydir; onunla insanların ayak takımı benzetilir. Amr b. Meymûn hadîsinde: “Sakının size ve şu **الزّعانِيفَ**’e; ki insanlardan yüz çevirdiler ve cemaatten ayrıldılar”; o, muhtelif fırkalardır; aslı derinin uçları ve ayaklarıdır; ve denildi: balığın kanatlarıdır (yüzgeçleri); ve **زَعانيف**’teki **الياء** işbâ‘ içindir; ve en çok şiirde gelir; cemaatten çıkan kimseyi onunla benzetti. Cevherî: **الزِّعْنِفَةُ**,
kesre ile, kısadır; ve **الزَّعانِف**’in aslı derinin uçları ve ayaklarıdır; Evs b. Hacer dedi:
فما زال يُفْري البِيدَ حتى كأَنَّما
قَوائمُه، في جانِبَيْه، الزَّعانِفُ
Yani sanki onlar, süratinden dolayı yere dokunmayan, asılı (şeyler) gibidir.
Ve **الزَّعانِفُ**: çok kabileler içinde az kabilelerdir; ve denildi: kabilelerden parçalar olup ayrılır ve tek başına kalır; ve bütün bunların her birinin tekili **زِعْنِفَةٌ**’dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزعنفة، بالكسر، والفتح: القصير، والقصيرة، واقتصر الجوهري على الكسر، وفسره بالقصير، وفي المحكم: وكل شيء قصير: زعنفة. الزعنفة: طائفة من كل شيء. الزعنفة: طرف الأديم، كاليدين، والرجلين، وفي الصحاح: وأصل الزعانف أطراف الأديم وأكارعه، قال أوس:
  فما زال يفري البيد حتى كأنماقوائمه في جانبيه الزعانف أي: كأنها معلقة لا تمس الأرض من سرعته. قلت: وهو قول ثعلب، وقال غيره: زعانف الأديم: أطرافه التي تشد فيهاالأوتاد، إذا مد في الدباغ. الزعنفة من كل شيء: الرذل الردء، على التشبيه بالأكارع. الزعنفة: القطعة من القبيلة، تشذ وتنفرد، كما في المحكم. أو هي القبيلة القليلة، تنضم إلى غيرها من الأحياء الكثيرة، نقله ابن سيده أيضا. قال أيضا: الزعنفة: القطعة من الثوب، أو أسفله المتخرق، وقال ابن الأعرابي: هو ما تخرق من أسفل القميص، يشبه به زذال الناس. الزعنفة: الداهية، كأنه مأخوذ من معنى القصر. أي جمع الكل: زعانف وهي أي: الزعانف: أجنحة السمك، قال المبرد: وبها شبهت الأدعياء، لأنهم التصقوا بالصميم، كما التصقت تلك الأجنحة بعظم السمك، وأنشد لأوس بن حجر:
  فما زال يفري البيد حتى كأنماقوائمه في جانبيه الزعانف قال الأزهري: كل جماعة ليس أصلهم واحدا زعانف، بمنزلة زعانف الأديم، وهي نواحيه حيث تشد فيه الأوتاد إذا مد في الدباغ. الزعانف: ما تحرك، هكذا في النسخ، والصواب: ما تخرق من أسافل القميص، كما هو نص النوادر لابن الأعرابي، وقد تقدم هذا قريبا، فهو تكرار، فتأمل. وزعنف العروس: زينها، كزهنعها، كما تقدم. ومما يستدرك عليه: الزعانف: النسوة الخسائس، وأنشد ابن الأعرابي:
  وطيري بمخراق أشم كأنـه                      سليم رماح لم تنله الزعانف قلت: وهذا قول مزاحم العقيلي، يقول: لم يتزوج لئيمة قط، فتناله. وقد تجمع الزعنفة -بمعنى الجماعة المتفرقة من الناس - على: الزعانيف، ومنه قول عمرو بن ميمون: إياكم وهذه الزعانيف الذين رغبوا عن الناس، وفارقوا الجماعة، قال الأزهري: والياء في زعانيف للإشباع، وأكثر ما يجيء في الشعر، كما في اللسان، والعباب.

##### Türkçe

**الزعنفة**, kesre ile ve fetha ile: kısa (erkek), ve kısa (dişi). Cevherî kesre ile olana hasretti ve onu “kısa” ile tefsir etti. **المحكم**’de: “Her kısa şey: **زعنفة**” (dir).

**الزعنفة**: her şeyden bir taife.

**الزعنفة**: derinin ucu; iki el ve iki ayak gibi. **الصحاح**’ta: **الزعانف**’in aslı derinin uçları ve onun **أكارعه**’ıdır. Evs dedi ki:
  “Artık çölü yarmaya devam etti; ta ki sanki
  ayakları iki yanında **الزعانف** (imiş gibi).”
Yani: sanki asılıdır; süratinden dolayı yere dokunmaz. Dedim: Bu, Sa‘leb’in sözüdür. Başkası dedi ki: **زعانف الأديم**: tabaklamada gerildiği zaman, kazıkların kendisine bağlandığı uçlarıdır.

Her şeyden **الزعنفة**: bayağı, kötü; **الأكارع**’a benzetme üzere.

**الزعنفة**: kabileden bir parça; sapar ve tek başına kalır; **المحكم**’de olduğu gibi. Yahut o, az (nüfuslu) kabiledir; çok olan **الأحياء**’dan başkasına katılır; bunu İbn Sîdeh de nakletti.

O da dedi ki: **الزعنفة**: elbiseden bir parça; yahut onun yırtık olan altı. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, gömleğin altından yırtılan şeydir; onunla insanların **رذال**’i benzetilir.

**الزعنفة**: musibet; sanki kısalık manasından alınmıştır.

Yani “bütünün cem‘i”: **زعانف**; ve o, yani **الزعانف**: balığın kanatlarıdır. Müberred dedi ki: onunla **الأدعياء** benzetildi; çünkü onlar öz’e yapıştılar; tıpkı o kanatların balığın kemiğine yapışması gibi. Evs b. Hacer’e ait olarak inşad etti:
  “Artık çölü yarmaya devam etti; ta ki sanki
  ayakları iki yanında **الزعانف** (imiş gibi).”

Ezherî dedi ki: asılları bir olmayan her cemaat **زعانف** (tir); derinin **زعانف**’i menzilesinde; o da, tabaklamada gerildiği zaman kazıkların kendisine bağlandığı yerler olan onun yanlarıdır.

**الزعانف**: hareket eden şey; nüshalarda böyle. Doğrusu: gömleğin altlarından yırtılan şeydir; İbnü’l-A‘râbî’nin **النوادر**’inin nassı böyledir. Bu az önce geçti; o hâlde tekrardır; düşün.

**وزعنف العروس**: onu süsledi; **كزهنعها**; az önce geçtiği gibi.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الزعانف**: aşağılık kadınlar. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  “Ve kuşum (u) yüksek burunlu bir **مخراق** ile uçur; sanki o,
  **سليم رماح** (tır); ona **الزعانف** erişmemiştir.”
Dedim: Bu, Muzâhim el-‘Ukaylî’nin sözüdür; der ki: asla alçak bir kadınla evlenmedi ki ona erişsin.

Ve **الزعنفة** —insanlardan dağınık cemaat manasında— **الزعانيف** üzerine cem‘ olunabilir. Ondandır: Amr b. Meymûn’un sözü: “Sakının şu **الزعانيف**’den; onlar insanlardan yüz çevirdiler ve cemaatten ayrıldılar.” Ezherî dedi ki: **زعانيف**’teki **الياء** işbâ‘ içindir; en çok şiirde gelir; **اللسان** ve **العباب**’da olduğu gibi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَعْنَفَ
زَعْنَفَ
a.  Adorned, decked out ( a bride ).

زَعَاْنِفُ
زَعَاْنِفُ 47 ,
a.  Fins ( of a fish ).

زِعْنِفَة
زِعْنِفَة 53t , ( pl. زَعَاْنِفُ 47 ),
a.  Little, small in stature; dwarf.

b.  Troop, detachment.

c.  Company of people of different origin.

##### Türkçe

زَعْنَفَ
زَعْنَفَ
a. (bir gelini) süsledi, donattı.

زَعَاْنِفُ
زَعَاْنِفُ 47 ,
a. (bir balığın) yüzgeçleri.

زِعْنِفَة
زِعْنِفَة 53t , (çoğulu **زَعَاْنِفُ** 47 ),
a. Küçük, boyca küçük; cüce.

b. Bölük, müfreze.

c. Kökeni farklı insanlardan oluşan topluluk.
