# زعنف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زعنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%86%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زعنف

الزعنفة، بالكسر، والفتح: القصير، والقصيرة، واقتصر الجوهري على الكسر، وفسره بالقصير، وفي المحكم: وكل شيء قصير: زعنفة. الزعنفة: طائفة من كل شيء. الزعنفة: طرف الأديم، كاليدين، والرجلين، وفي الصحاح: وأصل الزعانف أطراف الأديم وأكارعه، قال أوس:
  فما زال يفري البيد حتى كأنماقوائمه في جانبيه الزعانف أي: كأنها معلقة لا تمس الأرض من سرعته. قلت: وهو قول ثعلب، وقال غيره: زعانف الأديم: أطرافه التي تشد فيهاالأوتاد، إذا مد في الدباغ. الزعنفة من كل شيء: الرذل الردء، على التشبيه بالأكارع. الزعنفة: القطعة من القبيلة، تشذ وتنفرد، كما في المحكم. أو هي القبيلة القليلة، تنضم إلى غيرها من الأحياء الكثيرة، نقله ابن سيده أيضا. قال أيضا: الزعنفة: القطعة من الثوب، أو أسفله المتخرق، وقال ابن الأعرابي: هو ما تخرق من أسفل القميص، يشبه به زذال الناس. الزعنفة: الداهية، كأنه مأخوذ من معنى القصر. أي جمع الكل: زعانف وهي أي: الزعانف: أجنحة السمك، قال المبرد: وبها شبهت الأدعياء، لأنهم التصقوا بالصميم، كما التصقت تلك الأجنحة بعظم السمك، وأنشد لأوس بن حجر:
  فما زال يفري البيد حتى كأنماقوائمه في جانبيه الزعانف قال الأزهري: كل جماعة ليس أصلهم واحدا زعانف، بمنزلة زعانف الأديم، وهي نواحيه حيث تشد فيه الأوتاد إذا مد في الدباغ. الزعانف: ما تحرك، هكذا في النسخ، والصواب: ما تخرق من أسافل القميص، كما هو نص النوادر لابن الأعرابي، وقد تقدم هذا قريبا، فهو تكرار، فتأمل. وزعنف العروس: زينها، كزهنعها، كما تقدم. ومما يستدرك عليه: الزعانف: النسوة الخسائس، وأنشد ابن الأعرابي:
  وطيري بمخراق أشم كأنـه                      سليم رماح لم تنله الزعانف قلت: وهذا قول مزاحم العقيلي، يقول: لم يتزوج لئيمة قط، فتناله. وقد تجمع الزعنفة -بمعنى الجماعة المتفرقة من الناس - على: الزعانيف، ومنه قول عمرو بن ميمون: إياكم وهذه الزعانيف الذين رغبوا عن الناس، وفارقوا الجماعة، قال الأزهري: والياء في زعانيف للإشباع، وأكثر ما يجيء في الشعر، كما في اللسان، والعباب.

### Türkçe

**الزعنفة**, kesre ile ve fetha ile: kısa (erkek), ve kısa (dişi). Cevherî kesre ile olana hasretti ve onu “kısa” ile tefsir etti. **المحكم**’de: “Her kısa şey: **زعنفة**” (dir).

**الزعنفة**: her şeyden bir taife.

**الزعنفة**: derinin ucu; iki el ve iki ayak gibi. **الصحاح**’ta: **الزعانف**’in aslı derinin uçları ve onun **أكارعه**’ıdır. Evs dedi ki:
  “Artık çölü yarmaya devam etti; ta ki sanki
  ayakları iki yanında **الزعانف** (imiş gibi).”
Yani: sanki asılıdır; süratinden dolayı yere dokunmaz. Dedim: Bu, Sa‘leb’in sözüdür. Başkası dedi ki: **زعانف الأديم**: tabaklamada gerildiği zaman, kazıkların kendisine bağlandığı uçlarıdır.

Her şeyden **الزعنفة**: bayağı, kötü; **الأكارع**’a benzetme üzere.

**الزعنفة**: kabileden bir parça; sapar ve tek başına kalır; **المحكم**’de olduğu gibi. Yahut o, az (nüfuslu) kabiledir; çok olan **الأحياء**’dan başkasına katılır; bunu İbn Sîdeh de nakletti.

O da dedi ki: **الزعنفة**: elbiseden bir parça; yahut onun yırtık olan altı. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, gömleğin altından yırtılan şeydir; onunla insanların **رذال**’i benzetilir.

**الزعنفة**: musibet; sanki kısalık manasından alınmıştır.

Yani “bütünün cem‘i”: **زعانف**; ve o, yani **الزعانف**: balığın kanatlarıdır. Müberred dedi ki: onunla **الأدعياء** benzetildi; çünkü onlar öz’e yapıştılar; tıpkı o kanatların balığın kemiğine yapışması gibi. Evs b. Hacer’e ait olarak inşad etti:
  “Artık çölü yarmaya devam etti; ta ki sanki
  ayakları iki yanında **الزعانف** (imiş gibi).”

Ezherî dedi ki: asılları bir olmayan her cemaat **زعانف** (tir); derinin **زعانف**’i menzilesinde; o da, tabaklamada gerildiği zaman kazıkların kendisine bağlandığı yerler olan onun yanlarıdır.

**الزعانف**: hareket eden şey; nüshalarda böyle. Doğrusu: gömleğin altlarından yırtılan şeydir; İbnü’l-A‘râbî’nin **النوادر**’inin nassı böyledir. Bu az önce geçti; o hâlde tekrardır; düşün.

**وزعنف العروس**: onu süsledi; **كزهنعها**; az önce geçtiği gibi.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الزعانف**: aşağılık kadınlar. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  “Ve kuşum (u) yüksek burunlu bir **مخراق** ile uçur; sanki o,
  **سليم رماح** (tır); ona **الزعانف** erişmemiştir.”
Dedim: Bu, Muzâhim el-‘Ukaylî’nin sözüdür; der ki: asla alçak bir kadınla evlenmedi ki ona erişsin.

Ve **الزعنفة** —insanlardan dağınık cemaat manasında— **الزعانيف** üzerine cem‘ olunabilir. Ondandır: Amr b. Meymûn’un sözü: “Sakının şu **الزعانيف**’den; onlar insanlardan yüz çevirdiler ve cemaatten ayrıldılar.” Ezherî dedi ki: **زعانيف**’teki **الياء** işbâ‘ içindir; en çok şiirde gelir; **اللسان** ve **العباب**’da olduğu gibi.
