# زغب (ز-غ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%BA%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - غ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والزاي والباء معهما
ز غ ب، ب ز غ، ب غ ز مستعملات زغب: الزَّغَبُ: صغار الريش لا يجود ولا يطول. ورجل زَغِبٌ، ورقبةٌ زَغْباءُ.
والزَّغَبُ: ما يعلو رئيس الفرخ.
والزُّغابة: أصغر الزَّغَب.
وزَغَّبَ الفرخ تَزغيباً.
بزغ: بَزَغَت الشَّمْسُ بُزُوغاً أي: بَدَا طُلُوعُها. ونجوم بَوازِغُ: طوالعُ.
والبَزْغُ والتَّبزيغُ: تشريط شعر الدابة بمِبْزَغٍ من حديدٍ.
بغز: البَغْزُ: ضربٌ بالرجل والعصا، قال:
واستحملَ السيرُ منّي عِرْمِساً أُجُداً		تَخالُ باغِزَها بالليل مَجـنـونـا

##### Türkçe

باب **الغين** و**الزاي** و**الباء** معهما
ز غ ب، ب ز غ، ب غ ز kullanımdadır. **زغب**: **الزَّغَبُ**: tüylerin küçüğü; iyi olmaz ve uzamaz. Ve **زَغِبٌ** (bir) adam; ve **زَغْباءُ** (bir) boyun.
Ve **الزَّغَبُ**: civcivin başını kaplayan şey.
Ve **الزُّغابة**: **الزَّغَب**’ın en küçüğü.
Ve civciv **زَغَّبَ** etti, **تَزغيباً**.

**بزغ**: Güneş **بَزَغَت** etti, **بُزُوغاً**; yani: doğuşu göründü. Ve **بَوازِغُ** yıldızlar: doğanlar.
Ve **البَزْغُ** ile **التَّبزيغُ**: hayvanın kılını, demirden bir **مِبْزَغٍ** ile şeritler hâlinde çizmek.

**بغز**: **البَغْزُ**: ayakla ve sopayla bir vuruş; dedi ki:
واستحملَ السيرُ منّي عِرْمِساً أُجُداً		تَخالُ باغِزَها بالليل مَجـنـونـا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزَغَبُ: الشُعيرات الصُفْرُ على ريش الفَرْخِ. والفِراخُ زُغْبٌ. وقد زَغَّبَ الفَرْخُ تزغيباً. وأزْغَبَ الكَرْمُ وذلك بعد جَرْي الماءِ فيه.

##### Türkçe

**الزَغَبُ**: yavrunun tüyü üzerinde bulunan sarımsı küçük kıllar. Ve yavrular **زُغْبٌ**dur. Ve yavru **زَغَّبَ** oldu; **تزغيباً**. Ve asma **أزْغَبَ** oldu; bu, suyun onda akmasından sonradır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ز ب
زغب ، بغز ، بزغ : مستعملة .
زغب : قال الليث : الزَّغَبُ دُقَاقُ الرِّيش الذي لاَ يَجُودُ ولا يَطُول ، ورجُل زَغِبُ الشَّعَرِ ، ورقبةٌ زَغْباءُ ، والزَّغَبُ ما يعلو ريشَ الفرْخ ، والزُّغابة : أَصْغرُ الزَّغب ، تقول : ما أَصَبتُ منه زُغَابةً ، وقد زغَّبَ الفرخ تَزْغِيباً ، والزَّغَبُ : شعرُ المُهر أوَّلَ ما يَنبُت ، وأنشد :
كان لنا وهو فُلُوٌّ نَرْبُبُهْ
مُجَعْثَنُ الخَلْق يَطِيرُ زَغبُهْ
وفي الحديث : أنه أُهْدِيَ لرسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قِنَاعٌ من رُطَبٍ وأَجْرٍ زُغبٌ ، فالقِناع الرُّطب ، والأجْرِي ها هَنا : صِغارُ القِثَّاءِ ، شُبِّهَتْ بصغار أولاد الكلاب لنَعْمتِها وطَرَاءتها ، واحدُها جَرْوٌ . وكذلك جِرَاءُ الحنظل : صغارُها ، والزُّغبُ من القثَّاء التي يعلوها مثل زَغب الوبَر حين تَنبتُ صغاراً في شجرِها ، فإذا كبِرَت القثَّاءَةُ وصَلُبَت تَسَاقط عنها زَغبُها وامْلاَسَّتْ ، وواحدُ الزُّغْبِ أَزغَبُ وزَغباءُ .
بغز : قال الليث : البَغْزُ : ضَرْبٌ بالرِّجْل والعصا .
وقال ابن مقبل :
واستَحْمَلَ الهَمُّ مِنِّي عِرْمِساً أُجُداً
تَخَالُ باغزَها باللَّيل مجنُونا
قلتُ : جَعل الليث البَغْزَ ضرْباً بالرِّجْل وحَثّاً ، وكأنه جَعل الباغزَ الراكب الذي يَرْكُلها برجله .
وقال غيرُه : بَغَزَت الناقةُ إذا ضربَت برجلها الأرضَ في سَيرها مرحاً ونشاطاً .
وقال أبو عمرو في قوله : تَخَالُ باغزَها أي نشاطها ، وقد بغزَها باغزُها : أي حَرَّكها مُحَرِّكُها من النشاط .
وقال بعض العرب : ربَّما ركبْتُ الناقة الجَوَادَ فبَغَزها باغزُها فتَجري شَوْطاً ، وقد تقحَّمَتْ بي فَلأْياً ما أَكُفُّها فيقال : بها باغزٌ من النشاط .
أبو عبيد عن أبي عمرٍ و قال : البَاغزيَّةُ : ثيابٌ ، لمْ يَزِدْ على هذا ، ولا أدْرِي ، أيُّ جِنْسٍ هي من الثِّياب .
بزغ : قال الليث : بَزَغت الشمسُ بُزوغاً : إذا بَدَا منها طلوع ، ونجومٌ بَوازِغُ ، قلت : يقال : بزغت الشمسُ بُزوغاً في ابتداءِ طلوعها ، وبزَغ النَّجمُ والقمر في ابتداء طلوعهما كأنه مأخوذ من البزْغ ، وهو الشَّقُّ ، كأنها تَشقُّ بنورها الظلْمةَ شقّاً .
ومن هذا يقال : بَزغ البَيْطَارُ أَشَاعِرَ الدَّابَّةِ ورَهَصها : إذا شقَّ ذلك المكان منها بمِبْضَعِه .
وقال الطِّرِمَّاحُ :
كَبَزْغِ البِيَطْرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ
ويقال لذلك الحديدِ : مِبْزَغٌ ومِبْضَعٌ ، ويقال للسِّنِّ : بازِغةٌ وبازِمةٌ .
وقال الفرَّاء : يقالُ لِلْبِرَكِ مِبْزَغةٌ ومِيزَغةٌ .

##### Türkçe

غ ز ب
**زغب** , **بغز** , **بزغ** : kullanımdadır.

**زغب** : el-Leys dedi: **الزَّغَبُ** iyi olmayan ve uzamayan tüyün incelikleridir; ve (denir:) **رَجُلٌ زَغِبُ الشَّعَرِ** (tüyü/kılı ince olan adam), ve **رَقَبَةٌ زَغْبَاءُ** (ince tüylü boyun); ve **الزَّغَبُ** civcivin tüyünün üzerine çıkan şeydir; ve **الزُّغابة**: **الزَّغَب**’ın en küçüğüdür; dersin ki: **ما أَصَبتُ منه زُغَابةً** (ondan bir **زُغابة** bile elde etmedim). Ve civciv **تَزْغِيباً** **زغَّبَ** etmiştir. Ve **الزَّغَبُ**: tayın ilk bittiği sıradaki kılıdır. Ve (şu beyit) okudu:

كان لنا وهو فُلُوٌّ نَرْبُبُهْ
مُجَعْثَنُ الخَلْق يَطِيرُ زَغبُهْ

Ve hadiste: Resûlullah’a (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **قِنَاعٌ** hurma tazesi ve **أَجْرٍ زُغبٌ** hediye edildiği (rivayet edilmiştir). Şu hâlde **القِناع**: hurma tazesidir; ve **الأجْرِي** burada: hıyarın küçükleridir; yumuşaklıkları ve tazelikleri sebebiyle köpek yavrularının küçüklerine benzetilmiştir; onun teki **جَرْوٌ**’dur. Aynı şekilde **جِرَاءُ الحنظل**: onun küçükleridir. Ve **الزُّغبُ**: ağaçlarında küçük olarak bittiği zaman, deve tüyünün **زَغب**’ı gibi bir şeyin üstünü kapladığı hıyarlardandır; hıyar büyüyüp sertleşince, onun **زَغب**’ı ondan dökülür ve pürüzsüzleşir. Ve **الزُّغْب**’un teki: **أَزغَبُ** ve **زَغباءُ**’dır.

**بغز** : el-Leys dedi: **البَغْزُ**: ayakla ve sopayla vuruştur.
İbn Mukbil dedi:

واستَحْمَلَ الهَمُّ مِنِّي عِرْمِساً أُجُداً
تَخَالُ باغزَها باللَّيل مجنُونا

Dedim ki: el-Leys **البَغْزَ**’ı ayakla vurma ve dürtme kıldı; sanki **الباغز**’i, onu ayağıyla tekmeleyen binekli kimse kılmıştır.
Başkası dedi: Deve, yürüyüşünde sevinç ve canlılıkla ayağıyla yere vurduğu zaman **بَغَزَت**.
Ebû Amr, onun sözü hakkında: **تَخَالُ باغزَها** yani onun canlılığı; ve **بغزَها باغزُها**: yani onu hareket ettiren kimse, canlılıktan dolayı onu hareket ettirdi, dedi.
Bazı Araplar dedi: Bazen hızlı deveyi bindim de onun **باغزُها**’sı onu **بَغَزَ** etti de bir koşu koşar; ve beni öyle bir atılışla içine atmıştır ki, onu durduramam; bunun üzerine “onda canlılıktan bir **باغزٌ** vardır” denir.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: ve dedi ki: **البَاغزيَّةُ**: elbiselerdir; bunun üzerine bir şey artırmadı; ve bilmiyorum, elbiselerden hangi cinstir.

**بزغ** : el-Leys dedi: Güneş **بُزوغاً** **بَزَغت**: ondan bir doğuş belirdiği zaman; ve **نُجُومٌ بَوازِغُ** (doğan yıldızlar). Dedim ki: Güneşin **بُزوغاً** **بزغت** denmesi, doğuşunun başlangıcındadır; yıldız ve ay da doğuşlarının başlangıcında **بزغ** eder; sanki **البزْغ**’dan alınmıştır; o da yarıktır; sanki karanlığı nuru ile bir yarma olarak yarar.
Ve bundan (dolayı) denir: **بَزغ** baytar, binitin **أَشَاعِرَ**’ini ve **رَهَصها**’sını: yani o yerini neşteriyle yardığı zaman.
Et-Tırimmâh dedi:

كَبَزْغِ البِيَطْرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ

Ve o demire: **مِبْزَغٌ** ve **مِبْضَعٌ** denir; ve dişe: **بازِغةٌ** ve **بازِمةٌ** denir.
El-Ferrâ dedi: Havuzlara **مِبْزَغةٌ** ve **مِيزَغةٌ** denir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والغين وما يثلثهما)
(زغف) الزاء والغين والفاء أُصَيلٌ صحيحٌ يدلُّ على سَعةٍ وفَضْل. من ذلك الزَّغْفة: الدرع؛ والجمع الزَّغْف، وهي الواسعة. وربما قالوا زَغَفة وزَغَف. قال:
أيمنَعُنا القومُ ماءَ الفُراتِ *** وَفينا السُّيوفُ وفينا الزَّغَفْ([1])ويقال رجل مِزْغَفٌ: نَهِمٌ رَغِيبٌ. قال الأصمعيّ: زَغَفَ في حديثه: زاد.
(زغل) الزاء والغين واللام أصلٌ يدلُّ على رَضاع وزَقٍّ وما أشبهه. يقال أَزْغَلَ الطّائِرُ فَرخَه، إذا زَقّه. قال ابن أحمر:
فأَزْغَلَتْ في حَلْقِهِ زُغْلَةً *** لم تُخْطِئ الجِيدَ ولم تَشْفَتِرّْ([2])قال: وهو من قولهم: أَزْغِلي لـه زُغْلةً من سِقائِك، أي صُبِّي لـه شيئاً مِنْ لَبَن. ويقال أَزْغَلَت المرأةُ من عَزْلائِها، أي صَبَّت.
ومما شذّ عن الباب: الزُّغلول من الرِّجال: الخفيف.
(زغم) الزاء والغين والميم أُصَيْلٌ يدلُّ على ترديد صوتٍ خفيّ. قالوا: تزغَّمَ الجملُ، إذا ردَّدَ رُغَاءَه في خَفاءٍ ليس شديدا. ومنه التزَغم، وهو التَّغَضُّب، كأنه في غَضَبِهِ يردِّدُ صوتاً في نفسه. وذكرَ ناسٌ: تَزغَّمَ الفصيلُ لأمِّه، إذا حنَّ حنيناً خفياً.
(زغب) الزاء والغين والباء أُصَيْلٌ صحيح، وهو الزّغَب، أوّلُ ما ينبتُ من الرِّيش. وقد يُزْغِبُ الكَرْمُ، بعد جَرْيِ الماءِ فيه.
(زغد) الزاء والغين والدال أُصَيْلٌ يدل على تعصُّر في صوتٍ.
من ذلك الزَّغْد، وهو الهدير يتعصَّر فيه الهادرُ. وأصلهُ زغد عُكَّتَه، إذا عَصَرَها ليُخرِجَ سَمْنَها.
(زغر) الزاء والغين والراء أُصَيْلٌ. يقال زَغَر الماءُ وزَخَر. وليس هذا عندي من جهةِ الإبدال؛ لأن قياسَ زَغَر قياسٌ صحيح، وسيجيء *في الرباعيّ ما يصحِّحه. وذكر ابن دُريد([3]) أنَّ الزّغر الاغتصاب؛ يقال زَغَرْت الشيء زَغْراً. قال: والزغْر فعلٌ مُماتٌ. وزُغَر: اسمُ امرأةٍ، يقال أن عين زُغَر إليها تُنْسَب([4]).
---------------------ـ
([1]) سبق البيت برواية أخرى في مادة (حجف). وهو هنا ملفق من بيتين. وفي وقعة صفين 184:
أيمنعنا القوم ماء الفرات *** وفينا الرماح وفينا الحجف
وفينا الشوازب مثل الوشيج *** وفينا السيوف وفينا الزغف
([2]) الاشفترار: التفرق. وفي الأصل: "لم تشتفر"، صوابه من المجمل، واللسان (زغل، شفتر). وفي المجمل: "لم تظلم الجيد".
([3]) الجمهرة (2 : 322).
([4]) ذكر ابن دريد أن عين زعم: موضع بالشام. وقال ياقوت: "بمشارف الشام".

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** ve **الغين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**زغف**) **الزاء** ve **الغين** ve **الفاء** sahih bir aslî köktür; genişliğe ve fazlalığa delâlet eder. Bundan: **الزَّغْفة**: zırh; çoğulu **الزَّغْف**; ve o, geniş olandır. Bazen **زَغَفة** ve **زَغَف** derler. Dedi ki:
“Bize kavim Fırat’ın suyunu mu men eder *** hâlbuki bizde kılıçlar var ve bizde **الزَّغَفْ** var”([1])
Ve “**مِزْغَفٌ** adam” denir: obur, istekli. **الأصمعيّ** dedi: “Konuşmasında **زَغَفَ**”: artırdı.

(**زغل**) **الزاء** ve **الغين** ve **اللام**; emzirmeye ve gagaya (yem vermeye) ve benzerine delâlet eden bir asıldır. “Kuş yavrusunu **أَزْغَلَ** etti” denir; onu gagasıyla beslediği zaman. **ابن أحمر** dedi:
“Derken onun boğazına bir **زُغْلَةً** **أَزْغَلَتْ** *** boynu ıskalamadı ve dağılmadı”([2])
Dedi ki: Bu, onların “Suluk kabından ona bir **زُغْلةً** **أَزْغِلي**” sözündendir; yani ona sütten bir şey dök. Ve “Kadın, **عَزْلائِها**’sından **أَزْغَلَت**” denir; yani döktü.
Babdan şâz olanlardandır: erkeklerden **الزُّغلول**: hafif (kimse).

(**زغم**) **الزاء** ve **الغين** ve **الميم**; gizli bir sesi tekrarlamaya delâlet eden aslî köktür. “Deve **تزغَّمَ** etti” dediler; böğürtüsünü, şiddetli olmayan bir gizlilik içinde tekrarladığı zaman. Ondandır **التزَغم**; ve o, **التَّغَضُّب**’dur; sanki öfkesinde kendi içinde bir ses tekrarlıyor. Bir topluluk zikretti: “Süt emen yavru, anasına **تَزغَّمَ** etti”; gizli bir inleyişle inlediği zaman.

(**زغب**) **الزاء** ve **الغين** ve **الباء** sahih bir aslî köktür; ve o, **الزّغَب**’dır: tüyden ilk biten şey. Asma da, içinde suyun akmasından sonra **يُزْغِبُ** edebilir.

(**زغد**) **الزاء** ve **الغين** ve **الدال**; seste bir büzülmeye delâlet eden aslî köktür.
Bundan: **الزَّغْد**; ve o, uğultudur; uğuldayanın içinde büzülme olur. Aslı: “Onun tulumunu **زغد** etti”; iç yağını çıkarmak için onu sıktığı zaman.

(**زغر**) **الزاء** ve **الغين** ve **الراء** aslî köktür. “Su **زَغَر** etti ve **زَخَر** etti” denir. Bu, bence ibdâl cihetinden değildir; çünkü **زَغَر**’ın kıyası sahih bir kıyastır; onu sahih kılacak şey, dörtlüde gelecektir. **ابن دُريد**([3]) zikretti ki: **الزّغر** gasptır; “Şeyi **زَغَرْت**; **زَغْراً**” denir. Dedi ki: **الزغْر** ölü (kullanımdan düşmüş) bir fiildir. Ve **زُغَر**: bir kadının adıdır; “**عين زُغَر**’a nisbet olunur” denir([4]).
---------------------ـ
([1]) Beyit, (حجف) maddesinde başka bir rivayetle geçti. Burada iki beyitten derlenmiştir. Ve Sıffîn vak‘asında 184:
“Bize kavim Fırat’ın suyunu mu men eder *** hâlbuki bizde mızraklar var ve bizde **الحجف** var
Ve bizde kamış gibi **الشوازب** var *** ve bizde kılıçlar var ve bizde **الزغف** var”
([2]) **الاشفترار**: ayrılma/dağılma. Asılda: “لم تشتفر”، doğrusu **المجمل**’den ve **اللسان** (زغل، شفتر)’dendir. **المجمل**’de: “لم تظلم الجيد”.
([3]) **الجمهرة** (2 : 322).
([4]) **ابن دريد** zikretti ki: **عين زعم** Şam’da bir yerdir. **ياقوت** dedi: “Şam’ın sınırlarında”.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز غ ب
طار زغبه وهو ما لان وصغر من الشعر والريش أول ما ينبت وزغب الفرخ‏:‏ نبـت زغبـه وفرغ أزغب وأزيغب وفراخ زغب ورقبة زغباء‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ما أعطاني زغبة وا أصبت منه زغابة أي أدنى شيء‏.‏
وقثّلاء زغبـاء وقثـاء زغب و ‏"‏ أهدي إلى رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم أجر زغب ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ز غ ب
**طار زغبه**: o, kıllardan ve tüylerden ilk biten; yumuşayan ve küçülen şeydir. **وزغب الفرخ**: yavrunun **زغب**’i; **نبـت زغبـه** (onun **زغب**’i bitti). **وفرغ أزغب وأزيغب**: **أزغب** ve **أزيغب** (olan) bir tay. **وفراخ زغب**: **زغب** (olan) yavrular. **ورقبة زغباء**: **زغباء** bir boyun.
Mecazdan: **ما أعطاني زغبة**: bana bir **زغبة** vermedi; **وا أصبت منه زغابة**: ondan bir **زغابة** elde etmedim; yani en aşağı bir şey.
**وقثّلاء زغبـاء**: **زغبـاء** bir **قثّلاء**; **وقثـاء زغب**: **زغب** bir **قثـاء**; ve: "Resûlullah’a (Allah Teâlâ’nın salâtı onun üzerine olsun) **أجر زغب** hediye edildi".

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّغَبُ: الشُّعَيْرات الصفر على ريش الفرخ؛ وقيل: هو صِغارُ الشَّعَر والرِّيشِ ولَـيِّنه؛ وقيل: هو دُقاق الريش الذي لا يطول ولا يجود. والزَّغَبُ: ما يعلو ريش الفرخ؛ وقيل: الزَّغَبُ أَوَّل ما يَبْدُو من شَعَر الصبـيّ، والـمُهْرِ، وريشِ الفَرْخِ، واحدته زَغَبةٌ؛ وأَنشد: كان لنا، وهْوَ فُلُوٌّ نِرْبَبُه، *  مُجَعْثَنُ الخَلْقِ، يَطِـيرُ زَغَبُه(1) (1 قوله «نرببه» كسر حرف المضارعة وفتح الباء الأولى لغة هذيل فيه بل في كل فعل مضارع ثاني ماضيه مكسور كعلم كما تقدم في ربب عن ابن دريد معبراً بزعم وضبط في التكملة بفتحه وضم الباء الأولى.) وقال أَبو ذؤَيب:
تَظَلُّ، على الثَّمْراءِ منها، جَوارِسٌ  *  مَراضِـيعُ، صُهْبُ الرِّيش، زُغُبٌ رِقابُها والفِراخُ زُغْبٌ، وقد زَغَّبَ الفَرْخُ تَزْغِـيباً، ورَجُل زَغِبُ الشَّعَر، ورَقَبةٌ زَغْباءُ. والزَّغَبُ: ما يَبْقَى في رأْس الشيخ عند رِقّةِ شَعَرِه، والفِعْلُ من ذلك كلِّه: زَغِبَ زَغَباً، فهو زَغِبٌ، وزَغَّبَ وازْغابَّ. وأَزْغَبَ الكَرْمُ وازْغابَّ: صارَ في أُبَنِ الأَغْصانِ التي تَخرُج منها العَناقِـيدُ مثل الزَّغَبِ. قال: وذلك بعد جَرْيِ الماءِ فيه. وقال أَبو عبيد في الـمُصَنَّفِ، في باب الكَمْـأَةِ: بناتُ أَوْبَرَ، وهي الـمُزَغِّبَة؛ فجعل الزَّغَب لهذا النوع من الكَمْـأَة، واستَعمل منها فِعْلاً.
والزُّغابةُ: أَقَلُّ من الزَّغَبِ، وقيل: أَصغَر من الزَّغَبِ. وما أَصَبْتُ منه زُغابةً أَي قَدْرَ ذلك. وقال أَبو حنيفة: من التِّينِ الأَزْغَبُ، وهو أَكبر من الوَحْشِـيِّ، عليه زَغَبٌ، فإِذا جُرِّدَ من زَغَبِه، خرج أَسْوَدَ، وهو تِـين غَلِـيظ حُلوٌ، وهو دَنِـيُّ التين. وفي الحديث: أُهْدِيَ إِلى النبـيّ، صلى اللّه عليه وسلم، قِناعٌ من رُطَبٍ وأَجْرٍ زُغْب. فالقِناعُ: الطَّبَقُ؛ والأَجْري ههنا: صِغارُ القِثَّاءِ، شُبِّهت بِصغارِ أَولاد الكِلاب لنَعْمَتِها، واحدها جروٌ، كذلك جِراءُ الـحَنْظَل: صِغارُها؛ والزُّغْبُ من القِثَّاءِ: التي يعلوها مثل زَغَب الوبر، فإِذا كَبِرت القِثَّاءُ، تَساقَط زَغَبُها وامْلاسَّتْ، وواحد الزُّغْبِ: أَزْغَبُ وزَغْباء؛ شبَّه ما على القِثاءِ من الزَّغَبِ، بِصِغارِ الرِّيشِ أَوَّلَ ما تَطْلُع. وازْدَغَبَ ما على الخِوانِ: اجْتَرَفَه، كازْدَعَفَه. والزُّغْبةُ: دُويْبَّةٌ تُشْبِه الفأْرة.
وزُغْبةُ: موضع، عن ثعلب؛ وأَنشد:
عَلَيْهِنَّ أَطْرافٌ من القَوْم، لم يكن  *  طَعامُهمُ حَبّاً، بِزُغْبَة، أَسْمرا \<ص:451>
وزُغْبةُ: من حُمُرِ جَرير بن الخَطَفَى؛ قال:
زُغْبةُ لا يُسْـأَلُ إِلاَّ عاجِلا،
يَحْسَبُ شَكْوى الموجَعاتِ باطِلا،
قد قَطَعَ الأَمْراسَ والسَّلاسِلا
وزُغْبةُ وزُغَيْبٌ: اسمان.
وزُغابةُ: موضع بقُرْب المدينة.

##### Türkçe

**الزَّغَبُ**: civcivin tüyü üzerinde bulunan sarı küçük tüyler; ve denildi ki: o, saçın ve tüyün küçükleri ve yumuşağıdır; ve denildi ki: o, uzamayan ve iyi (gelişmiş) olmayan ince tüylerdir.
Ve **الزَّغَبُ**: civcivin tüyünün üstünü kaplayan şey; ve denildi ki: **الزَّغَبُ** çocuğun, tayın ve civcivin tüyünün saçından ilk beliren şeydir; onun bir tanesi **زَغَبةٌ**’dir; ve (şu beyit) okundu:
كان لنا، وهْوَ فُلُوٌّ نِرْبَبُه، *  مُجَعْثَنُ الخَلْقِ، يَطِـيرُ زَغَبُه(1)
(1) “**نرببه**” sözü: muzâri‘ harfinin kesri ve birinci **الباء**’ın fethi, Hüzeyl’in bir lehçesidir; hatta (bu), mâzîsinin ikincisi meksûr olan her muzâri‘ fiilde (böyledir), **عَلِمَ** gibi; daha önce **ربب** maddesinde İbn Düreyd’den “**بزعم**” lafzıyla ifade edilerek geçti; ve “et-Tekmile”de onun fethi ve birinci **الباء**’ın zammıyla ضبط edildi.)
Ve Ebû Züeyb dedi:
تَظَلُّ، على الثَّمْراءِ منها، جَوارِسٌ  *  مَراضِـيعُ، صُهْبُ الرِّيش، زُغُبٌ رِقابُها

Ve civcivler **زُغْبٌ**’dur; ve civciv **زَغَّبَ** (tüylenip) **تَزْغِـيباً** (tüylenme) ile (olur); ve saçlı bir adam **زَغِبُ الشَّعَر** (saçı ince tüylü) (denir); ve bir boyun **زَغْباءُ** (ince tüylü) (denir). Ve **الزَّغَبُ**: saçının incelmesi sırasında ihtiyarın başında kalan şeydir; ve bunun hepsinden fiil: **زَغِبَ** **زَغَباً**; o hâlde o **زَغِبٌ**’dir; ve **زَغَّبَ** ve **ازْغابَّ**.

Ve asma **أَزْغَبَ** ve **ازْغابَّ**: salkımların çıktığı dalların boğumlarında **الزَّغَبِ** gibi (bir şey) oldu. Dedi ki: bu, onda suyun yürümesinden sonra (olur). Ve Ebû Ubeyd “el-Musannef”te, “**الكَمْـأَةِ**” babında dedi: **بناتُ أَوْبَرَ**; ve o, **الـمُزَغِّبَة**’dir; böylece **الزَّغَب**’ı bu tür **الكَمْـأَة** için yaptı ve ondan bir fiil kullandı.

Ve **الزُّغابةُ**: **الزَّغَبِ**’den daha azdır; ve denildi ki: **الزَّغَبِ**’den daha küçüktür. Ondan bir **زُغابةً** (bile) elde etmedim; yani onun miktarı kadar. Ve Ebû Hanîfe dedi: incirin **الأَزْغَبُ**’ı vardır; o, **الوَحْشِـيِّ**’den daha büyüktür; üzerinde **زَغَبٌ** vardır; onun **زَغَبِ**’i soyulunca siyah çıkar; ve o, kalın tatlı bir incirdir; ve o, incirin aşağı (kalitece düşük) olanıdır. Ve hadiste: Nebî’ye, sallallahu aleyhi ve sellem, bir **قِناعٌ** hurma ve **أَجْرٍ زُغْب** hediye edildi. Şu hâlde **القِناعُ**: tabaktır; ve **الأَجْري** burada: hıyarın küçükleridir; yumuşaklıkları sebebiyle köpek yavrularının küçüklerine benzetildi; onun bir tanesi **جروٌ**’dur; aynı şekilde **جِراءُ الـحَنْظَل**: onun küçükleridir; ve hıyarın **الزُّغْبُ**’u: üzerinde yün tüyünün **زَغَبِ**’i gibi (tüy) bulunan (hıyarlardır); hıyar büyüyünce onun **زَغَبُ**’ı dökülür ve pürüzsüzleşir; ve **الزُّغْبِ**’un bir tanesi: **أَزْغَبُ** ve **زَغْباء**’dır; hıyar üzerindeki **الزَّغَب**’ı, tüyün küçüklerine, ilk çıktığı sıradaki (hâline) benzetti. Ve sofranın üzerindeki şey **ازْدَغَبَ**: onu sıyırıp aldı; **ازْدَعَفَه** gibi. Ve **الزُّغْبةُ**: fareye benzeyen küçük bir canlıdır.

Ve **زُغْبةُ**: bir yer adıdır, Sa‘leb’den; ve (şu beyit) okundu:
عَلَيْهِنَّ أَطْرافٌ من القَوْم، لم يكن  *  طَعامُهمُ حَبّاً، بِزُغْبَة، أَسْمرا
\<ص:451>
Ve **زُغْبةُ**: Cerîr b. el-Hatafâ’nın eşeklerindendir; dedi ki:
زُغْبةُ لا يُسْـأَلُ إِلاَّ عاجِلا،
يَحْسَبُ شَكْوى الموجَعاتِ باطِلا،
قد قَطَعَ الأَمْراسَ والسَّلاسِلا
Ve **زُغْبةُ** ve **زُغَيْبٌ**: iki isimdir.
Ve **زُغابةُ**: Medine yakınında bir yerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز غ ب * * الزَّغَبُ * بفتحتين الشعيرات الصفر على ريش الفرخ

##### Türkçe

* ز غ ب * * **الزَّغَبُ** * iki fetha ile: yavru kuşun tüyü üzerindeki sarımsı küçük kıllar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزغب، محركة: الشعيرات الصفر على ريش الفرخ، وقيل: هو صغار الشعر والريش ولينه وقيل: هو دقاق الريش الذي لا يطول ولا يجود. والزغب: ما يعلو ريش الفرخ أو أول ما يبدو منهما أي من شعر الصبي والمهر وريش الفرخ، واحدته زغبة، قال:
  كان لنا وهو فلو نربـبـه                      مجعثن الخلق يطير زغبه والفراخ زغب. قال أبو ذؤيب:
  تظل على الثمراء منـهـا جـوارس                      مراضيع صهب الريش زغب رقابها

  وقد زغب الفرخ تزغيبا. ورجل زغب الشعر، ورقبة زغباء. الزغب: ما يبقى في رأس الشيخ عند رقة شعره والفعل من ذلك كله زغب كفرح زغبا، فهو زغب، وزغب تزغيبا، وازغاب كاحمار. يقال: أخذه بزغبه، محركة أي بحدثانه. والزغابة والزغابى، بضمهما: أقل من الزغب، وقيل: أصغر من الزغب. من المجاز: ما أصبت منه زغابة بالضم أي شيئا. وفي لسان العرب أي قدر ذلك. والزغبة بالضم: دويبة كالفأر، قاله ابن سيده، كذا في حياة الحيوان. زغبة بلا لام: حمار لجرير ابن الخطفى الشاعر قال:
  زغبة لا يسأل إلا عاجلا
  يحسب شكوى الموجعات باطلا
  قد قطع الأمراس والسلاسلا زغبة :ع عن ثعلب، وأنشد:
  عليهن أطراف من القوم لم يكن                      طعامهم حبا بزغبة أسـمـرا

  ويفتح في الأخير. قد سمت العرب زغبة وزغيبا، قال الدميري: أشار بذلك إلى لقب عيسى بن حماد بن مسلم التجيبي المصري شيخ أبي الحجاج مسلم وأبي داوود والنسائي وابن ماجه، روى عن رشد بن سعد، وعبد الله ابن وهب، والليث بن سعد، مات سنة 248 ه قال شيخنا: وقع للسخاوي في ترجمة موسى بن هارون القيسي أن أحمد بن حماد التجيبي يقال له زغبة. قلت: وأحمد هو أخو عيسى، وفي التقريب للحافظ ابن حجر أنه لقب لهما، ويقال: إنه لقب لأبيهما، انتهى. زغبة: جد والد المحدث أحمد بن عيسى بن أحمد بن خلف الزغبي، هكذا في النسخ، وهو من قرابة عيسى ابن حماد المتقدم. من المجاز: الأزغب: تين أكبر من الوحشي عليه زغب، فإذا جرد من زغبه خرج أسود، وهو تين كبير غليظ حلو وهو دنى التين قاله أبو حنيفة. ومن القثاء: التي يعلوها مثل زغب الوبر، فإذا كبرت القثاءة تساقط زغبها واملاست. جمعه زغب، وهي زغباء، شبه ما عليه من الزغب بصغار الريش أول ما يطلع. وازدغب ما على الخوان: اجترفه كازدغفه. الأزغب : الفرس الأبلق. والزغبب، كقنفذ: القصير البخيل كأن المعجمة لغة في المهملة. الزغب كصرد: ما اختلط بياضه بسواده من الحبال، كالأزغب. والزغباء تأنيث الأزغب: جبل بالقبلية بكسر القاف، وضبط في بعض النسخ محركة. أبو الزغباء: سنان بن سبع الجهني. ورجل وهو أبو عدي الصحابي رضي الله عنه، توفي زمن عمر رضي الله عنه. زغيبة كجهينة: ماء شرقي سميراء. وعبد الله بن زغب الإيادي بالضم: صحابي نقله الصاغاني والحافظ. وأبو الفضل نعمة بن عبد العزيز بن هبة الله العسقلاني التاجر، عرف بابن زغيب، محدث، سمع ابن عساكر، ولد سنة 538 ه دخل بغداد، وتوفي بمصر سنة 624 ه، قاله الإمام أبو حامد الصابوني. وزغابة بالضم: ع قرب المدينة شرفها الله تعالى، وضبطوه بالفتح في غزوة الخندق، وضبط أيضا بإهمال العين، كما أشرنا إليه آنفا. وأزغب الكرم وازغاب،ظاهر ضبط المؤلف كأكرم، ويفهم من عبارة غيره من الأئمة أنه كاحمر: صار في أبن الأغصان التي تخرج منها العناقيد مثل الزغب، قال ذلك إذا جرى فيه الماء وبدأ يورق. والمزغبة: من الكمأة: بنات أوبر، قاله أبو عبيد في المصنف في باب الكمأة، جعل الزغب لهذا النوع منها، واستعمل منها فعلا. والأزاغب كأخاوص: موضع في قول الأخطل:
  أتاني وأهلي بالأزاغب أنه                      تتابع من آل الصريح ثمان وزغبة بالفتح: موضع بالشام وزغبة بالضم: قبيلة من العرب في المغرب. ومحمد بن عبد العزيز الكلابي الزغيبي الفقيه. روى عنه الأشيري وضبطه، وأورده المصنف في زغ ن، وهو وهم.

##### Türkçe

**الزغب**, harekeli: civcivin tüyü üzerinde sarı kıllarcıklar; ve denildi: o, saçın ve tüyün küçükleri ve onun yumuşağıdır; ve denildi: o, uzamayan ve iyi olmayan ince tüylerdir. Ve **الزغب**: civcivin tüyünün üzerine çıkan şey; yahut ikisinden ilkin görünen şey, yani çocuğun saçından ve tayın saçından ve civcivin tüyünden; onun bir tanesi **زغبة**’dir, dedi ki:
  Bizim için vardı, o bir taydı, onu büyütürdük                      yaratılışı kıvırcık, **زغبه**’si uçar ve civcivler **زغب**’dır. **أبو ذؤيب** dedi:
  Üzerinde gölgelenir, ondan **الثمراء** üzerinde yırtıcılar                      emzirenler, tüyleri sarımsı, boyunları **زغب**

  Ve civciv **زغب** oldu, **تزغيبا**. Ve adam **زغب** saçlıdır; ve boyun **زغباء**’dır. **الزغب**: ihtiyarın başında, saçının incelmesi sırasında kalan şeydir; ve bunun hepsinden fiil **زغب**’dır, **فرح** gibi, **زغبا**; o hâlde o **زغب**’dır; ve **زغب** **تزغيبا**; ve **ازغاب** **احمار** gibi. Denilir: onu **بزغبه** ile aldı, harekeli; yani onun gençliğiyle. Ve **الزغابة** ve **الزغابى**, ikisinin de zammesiyle: **الزغب**’den daha azdır; ve denildi: **الزغب**’den daha küçüktür. Mecazdan: ondan zamme ile **زغابة** elde etmedim; yani bir şey. Ve **لسان العرب**’da: yani o kadar miktar. Ve zamme ile **الزغبة**: fare gibi bir küçük hayvancık; bunu İbn Sîdeh söyledi; **حياة الحيوان**’da böyledir. Lâmsız **زغبة**: şair Cerîr b. el-Hatfâ’nın bir eşeğidir, dedi ki:
  **زغبة** ancak aceleyi sorar
  acı verenlerin şikâyetini bâtıl sayar
  kayışları ve zincirleri kesmiştir **زغبة** : **ع** عن **ثعلب**, ve inşâd etti:
  Üzerlerinde kavmin uçları vardır, onların                      yiyecekleri **زغبة** ile esmer bir tane olmamıştı

  Ve sonda fetha yapılır. Araplar **زغبة** ve **زغيبا** diye adlandırmışlardır. ed-Demîrî dedi: bununla, Ebû’l-Haccâc Müslim’in ve Ebû Dâvûd’un ve en-Nesâî’nin ve İbn Mâce’nin şeyhi olan, Rüşd b. Sa‘d’dan ve Abdullah b. Vehb’den ve el-Leys b. Sa‘d’dan rivayet eden, 248 h yılında ölen Mısırlı et-Tücîbî Îsâ b. Hammâd b. Müslim’in lakabına işaret etti. Şeyhimiz dedi: es-Sehâvî’nin Mûsâ b. Hârûn el-Kaysî’nin tercümesinde, Ahmed b. Hammâd et-Tücîbî’ye **زغبة** denildiği vâki oldu. Dedim: Ahmed, Îsâ’nın kardeşidir; ve Hâfız İbn Hacer’in **التقريب**’inde, onun ikisine de lakap olduğu; ve denildi: onun babalarına lakap olduğu (yazılıdır); bitti. **زغبة**: muhaddis Ahmed b. Îsâ b. Ahmed b. Halef ez-Zuğbî’nin baba tarafından dedesidir; nüshalarda böyledir; ve o, yukarıda geçen Îsâ b. Hammâd’ın akrabasındandır. Mecazdan: **الأزغب**: yabânîden daha büyük bir incirdir; üzerinde **زغب** vardır; **زغبه**’sinden soyulunca siyah çıkar; ve o, büyük, kalın, tatlı bir incirdir; ve o, incirin aşağısıdır; bunu Ebû Hanîfe söyledi. Ve hıyarlardan: üzerinde yün **زغب**’i gibi olan; hıyar büyüyünce **زغب**’i dökülür ve pürüzsüzleşir. Onun cem‘i **زغب**’dır; ve o **زغباء**’dır; üzerindeki **الزغب**’i, ilk çıktığında tüylerin küçüklerine benzetti. Ve sofranın üzerindeki şey **ازدغب** oldu: onu kazıyıp aldı; **ازدغفه** gibi. **الأزغب**: alaca at. Ve **الزغبب**, **قنفذ** gibi: kısa boylu cimri; sanki noktalı harfli olan, noktasız olana dair bir lugattır. **الزغب** **صرد** gibi: iplerden beyazı siyahına karışmış olan şey; **الأزغب** gibi. Ve **الزغباء**, **الأزغب**’ın müennesi: **القبلية**’de bir dağdır; **القاف**’ın kesresiyle; bazı nüshalarda harekeli olarak ضبط edildi. **أبو الزغباء**: Cühenî Sinân b. Seb‘. Ve bir adam; o, sahâbî Ebû ‘Adî’dir, Allah ondan razı olsun; Ömer’in zamanında, Allah ondan razı olsun, vefat etti. **زغيبة** **جهينة** gibi: Semîrâ’nın doğusunda bir sudur. Ve zamme ile **زغب**’ın oğlu Abdullah el-İyâdî: sahâbîdir; bunu es-Sâğânî ve Hâfız nakletti. Ve tüccar el-‘Askalânî Ebû’l-Fazl Ni‘me b. Abdilazîz b. Hibetillâh, İbn Zuğayb diye tanındı; muhaddistir; İbn ‘Asâkir’i dinledi; 538 h yılında doğdu; Bağdat’a girdi; 624 h yılında Mısır’da vefat etti; bunu İmâm Ebû Hâmid es-Sâbûnî söyledi. Ve zamme ile **زغابة**: Medine yakınında bir yer; Allah Teâlâ onu şereflendirsin; onu Hendek Gazvesi’nde fetha ile ضبط ettiler; ayrıca **العين**’in ihmâliyle de ضبط edildi; az önce ona işaret ettiğimiz gibi. Ve üzüm bağı **أزغب** oldu ve **ازغاب**; müellifin ضبطı, zâhiren **أكرم** gibi; diğer imamlardan başkasının ibaresinden ise onun **احمر** gibi olduğu anlaşılır: salkımların çıktığı dal uçlarında **الزغب** gibi (şeyler) oldu; bunu, onda su yürüyünce ve yapraklanmaya başlayınca söyler. Ve **المزغبة**: keme’den, **بنات أوبر**’dir; bunu Ebû Ubeyd, **المصنف**’te keme bâbında söyledi; **الزغب**’i onun bu türü için kıldı ve ondan fiil kullandı. Ve **الأزاغب** **أخاوص** gibi: el-Ahtal’ın şu sözünde bir yerdir:
  Bana geldi, ben ve ehlim **بالأزاغب**’de iken, şu ki                      **آل الصريح**’ten sekiz kişi ardı ardına (gelmiş)

Ve fetha ile **زغبة**: Şam’da bir yerdir. Ve zamme ile **زغبة**: Mağrib’de Araplardan bir kabiledir. Ve fakih Muhammed b. Abdilazîz el-Kilâbî ez-Zuğaybî. el-Eşîrî ondan rivayet etti ve onu ضبط etti; ve musannif onu **زغ ن**’de zikretti; bu bir vehimdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَغِبَ
1 زَغِبَ ذ , aor. زَغَبَ , (Msb, K,) inf. n. زَغَبٌ; (Msb;) and ↓ زغّب, (JK, S, A, K,) inf. n. تَزْغِيبٌ; (S;) and ↓ ازغابّ; (K;) It, or he, was, or became, downy; or had upon it, or him, what is termed زَغَبٌ meaning as expl. below; (JK, S, K;) in any of its senses: (TA:) said of a young bird, (JK, S, A, Msb,) meaning [as above, or] its زَغَب [or down] grew forth: (A:) or its feathers were small: and, said of a boy, or a young child, his زَغَب [or downy hair] grew forth: (Msb:) and ↓ اِزْلَغَبَّ is also said of a young bird [in the same sense as the verbs above: (see art. زلغب:) or] as meaning its feathers came forth. (S.) ― -b2- [Hence,] بَحْرٌ يَزْغَبُ (assumed tropical:) A sea, or great river, that becomes [foaming, or] in a state of commotion, and full. (JK.)

2 زَغَّبَ see the preceding paragraph: ― -b2- and that here following.

ازغب
4 ازغب ذ , said of a grape-vine, (S, K,) i. e., app., accord. to [J and] F, like أَكْرَمَ, but accord. to others of the leading lexicologists it seems to be [↓ ازغبّ,] like اِحْمَرَّ; as also ↓ ازغابّ; It produced what resembled زَغَب [or down], at the knots of the shoots, whence the bunches of grapes would grow: (TA:) this it does when the sap flows in it, (S, K, TA,) and it begins to produce leaves. (K, TA.) ― -b2- A'Obeyd, in applying to the truffles termed بَنَاتُ أَوْبَرَ the epithet مزغبة, [written in art. وبر in copies of the K ↓ مُزْغِبَةٌ, and in the T and S and M ↓ مُزَغِّبَةٌ, but in the present art. in the TA it seems to be indicated that it is probably ↓ مُزْغِبَّةٌ,] signifying having زَغَب [i. e. down], assigns to it a verb [which may be أَزْغَبَتْ or ↓ زَغَّبَتْ or ↓ اِزْغَبَّتْ, meaning They had, or produced, a kind of downy substance]. (TA.)

ازدغب مَا عَلَى الخِوَانِ
8 ازدغب مَا عَلَى الخِوَانِ ذ He took away, or swept away, [or devoured,] the whole of what was on the table of food: like ازدغف. (TA.) [See also 8 in art. زعب.]

9 اـِزْغَبَّ see 4, in two places.

11 اـِزْغَاْبَّ see 1: ― -b2- and see also 4.

اِزْلَغَبَّ
Q. Q. 4 اِزْلَغَبَّ ذ : see 1; and see also art. زلغب.

زَغَبٌ
زَغَبٌ ذ [Down:] or the yellow [down resembling] small hairs upon the feathers of the young bird: (S:) or small and soft hair and feathers: or each of these when first coming forth: (A, K:) i. e. (TA) the small and soft hair when it first appears, of a young child, (Msb, TA,) and of a colt [or foal]; (JK, * TA;) and likewise of an old man, when his hair becomes thin and weak; (Msb;) and the feathers when they first appear, (Msb, TA,) of the young bird: (TA:) and small feathers that do not become long nor good: (JK, Msb:) n. un. with ة: (TA:) and what remains upon the head of an old man when his hair has become thin. (K.) ― -b2- [Hence,] أَخَذَهُ بِزَغَبِهِ (assumed tropical:) He took it at its commencement, or in its first and fresh state. (JK, K.) And أَخَذَهُ بِزَغَبِ رَقَبَتِهِ [lit. He took him by the down of his neck;] meaning (assumed tropical:) he overtook him. (JK.)

زَغِبٌ
زَغِبٌ ذ : see أَزْغَبُ, in three places.

زُغَبٌ
زُغَبٌ ذ : see أَزْغَبُ.

زُغَابَةٌ
زُغَابَةٌ ذ and ↓ زُغَابَى The smallest of زَغَب [or down]: (JK, K:) or something less in quantity than زَغَب: or something smaller than زَغَب. (TA.) One says, مَا أَصَبْتُ مِنْهُ زُغَابَةً (JK, A, K, TA) i. e. (assumed tropical:) [I obtained not from him, or it,] as much as what is termed زغابة: (L, TA:) or (tropical:) the least thing: (A:) or (assumed tropical:) anything. (K.)

زُغَابَى
زُغَابَى ذ : see the next preceding paragraph.

أَزْغَبُ
أَزْغَبُ ذ [Downy;] having upon it, or him, what is termed زَغَب; as also ↓ زَغِبٌ: fem. of the former زَغْبَآءُ; and pl. زُغْبٌ. (TA.) You say فَرْخٌ أَزْغَبُ [A downy young bird]: (A:) and فِرَاخٌ زُغْبٌ [downy young birds]. (S.) And رَجُلٌ ↓ زَغِبٌ [A downy man]: (JK:) or ↓ رَجُلٌ زَغِبُ الشَّعَرِ [a man having downy hair]. (Msb, TA.) And رَقَبَةٌ زَغْبَآءُ [A downy neck]. (JK, A, Msb.) And قِثَّآءُ أَزْغَبُ (AHn, A, TA) (tropical:) [A species of cucumber] having upon it what resembles the زَغَب [or down] of fur, which falls off by degrees when they become large, leaving them smooth. (AHn, TA.) [For another epithet of similar meaning, see 4, in three places.] ― -b2- Also (assumed tropical:) A species of fig, (AHn, K,) larger than the وَحْشِىّ [or wild], upon which is زَغَب [or down]: when stripped of this, it comes forth black: it is large, thick, and sweet: but it is a worthless sort of fig. (AHn, TA.) ― -b3- Applied to a horse, Black and white; or white in the hind legs as high as the thighs; syn. أَبْلَقُ. (K.) And [in like manner] applied to a mountain, Of which the whiteness is intermixed with its blackness; as also ↓ زُغَبٌ. (JK, K, TA. [In some of the copies of the K, for مِنَ الجِبَالِ, we find من الحِبَالِ: that the former is the right reading, contr. to the assertion of Freytag app. based on the explanation in the TK, appears from its being added that the fem.] الزَّغْبَآءُ is the name of a certain mountain in El-Kibleeyeh; (K, TA;) in some copies of the K, El-Kabaleeyeh. (TA.)

مُزْغِبَةٌ
مُزْغِبَةٌ ذ , or مُزَغِّبَةٌ, or مُزْغِبَّةٌ: see 4.

##### Türkçe

زَغِبَ
1 **زَغِبَ** ذ , muzârîsi **زَغَبَ** , (Msb, K,) mastar ismi **زَغَبٌ**; (Msb;) ve ↓ **زغّب**, (JK, S, A, K,) mastar ismi **تَزْغِيبٌ**; (S;) ve ↓ **ازغابّ**; (K;) O, veya o (şey), tüylü (ince tüy/ayva tüyü gibi) oldu; yahut onun üzerinde, veya onun üzerinde, aşağıda açıklandığı üzere **زَغَبٌ** denilen şey bulundu; (JK, S, K;) onun anlamlarının herhangi birinde: (TA:) yavru kuş hakkında söylenir, (JK, S, A, Msb,) yani [yukarıdaki gibi, yahut] onun **زَغَب**’ı [yahut ince tüyü] çıktı: (A:) yahut onun tüyleri küçük oldu: ve oğlan, yahut küçük çocuk hakkında, onun **زَغَب**’ı [yahut ince tüy gibi kılları] çıktı: (Msb:) ve ↓ **اِزْلَغَبَّ** de yavru kuş hakkında [yukarıdaki fiillerle aynı anlamda: (bk. md. **زلغب**:) yahut] onun tüyleri çıktı anlamında da söylenir. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **بَحْرٌ يَزْغَبُ** (mecaz olduğu varsayılır:) [köpürür, yahut] çalkantı hâlinde olur ve dolu olur hâle gelen bir deniz, yahut büyük ırmak. (JK.)

2 **زَغَّبَ**: önceki paragrafı gör: ― -b2- ve burada onu izleyeni de.

ازغب
4 **ازغب** ذ , asma hakkında söylenir, (S, K,) yani, görünüşe göre, [J ve] F’ye göre **أَكْرَمَ** gibi; fakat önde gelen lugatçılardan başkalarına göre [↓ **ازغبّ**,] **اِحْمَرَّ** gibi görünür; ve ayrıca ↓ **ازغابّ**; Salkımların büyüyeceği sürgün boğumlarında **زَغَب**’a [yahut ince tüye] benzeyen şeyi çıkardı: (TA:) bunu, özsuyu onda aktığı zaman, (S, K, TA,) ve yaprak çıkarmaya başladığı zaman yapar. (K, TA.) ― -b2- A‘Obeyd, **بَنَاتُ أَوْبَرَ** denilen domalanlara **مزغبة** sıfatını uygularken, [K nüshalarında md. **وبر**’de ↓ **مُزْغِبَةٌ** diye yazılmıştır; T ve S ve M’de ise ↓ **مُزَغِّبَةٌ**; fakat bu maddede TA’da onun muhtemelen ↓ **مُزْغِبَّةٌ** olduğuna işaret edildiği görülür,] **زَغَب** [yani ince tüy] sahibi anlamında, ona bir fiil isnat eder [ki bu, **أَزْغَبَتْ** veya ↓ **زَغَّبَتْ** veya ↓ **اِزْغَبَّتْ** olabilir; “onlarda, yahut onlar, ince tüylü bir maddeye sahip oldular, yahut onu ürettiler” anlamında]. (TA.)

ازدغب مَا عَلَى الخِوَانِ
8 **ازدغب مَا عَلَى الخِوَانِ** ذ O, yemek sofrası üzerindeki şeyin tamamını aldı götürdü, yahut süpürüp götürdü, [yahut yedi bitirdi]: **ازدغف** gibi. (TA.) [Ayrıca bk. md. **زعب**’de 8.]

9 **اـِزْغَبَّ**: 4’e bak, iki yerde.

11 **اـِزْغَاْبَّ**: 1’e bak: ― -b2- ve ayrıca 4’e de bak.

اِزْلَغَبَّ
Q. Q. 4 **اِزْلَغَبَّ** ذ : 1’e bak; ve ayrıca md. **زلغب**’e de bak.

زَغَبٌ
**زَغَبٌ** ذ [İnce tüy:] yahut yavru kuşun tüyleri üzerindeki küçük kıllara benzeyen sarı [ince tüy]: (S:) yahut küçük ve yumuşak kıl ve tüy: yahut bunların her biri ilk çıktığında: (A, K:) yani (TA) küçük çocukta, (Msb, TA,) ve tayda [yahut kısrak yavrusunda]; (JK, * TA;) ve aynı şekilde yaşlı adamda, saçı seyrek ve zayıf olduğunda; (Msb;) ve yavru kuşta, (Msb, TA,) tüyler ilk çıktığında: (TA:) ve uzamayan ve iyi olmayan küçük tüyler: (JK, Msb:) tekil birimi ة iledir: (TA:) ve yaşlı adamın başında, saçı seyrekleştiğinde kalan şey. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَخَذَهُ بِزَغَبِهِ** (mecaz olduğu varsayılır:) Onu başlangıcında, yahut ilk ve taze hâlinde aldı. (JK, K.) Ve **أَخَذَهُ بِزَغَبِ رَقَبَتِهِ** [lafzen: “Onu boynunun ince tüyünden tuttu”;] yani (mecaz olduğu varsayılır:) ona yetişti. (JK.)

زَغِبٌ
**زَغِبٌ** ذ : **أَزْغَبُ**’a bak, üç yerde.

زُغَبٌ
**زُغَبٌ** ذ : **أَزْغَبُ**’a bak.

زُغَابَةٌ
**زُغَابَةٌ** ذ ve ↓ **زُغَابَى** **زَغَب**’ın [yahut ince tüyün] en küçüğü: (JK, K:) yahut miktar bakımından **زَغَب**’dan daha az bir şey: yahut **زَغَب**’dan daha küçük bir şey. (TA.) Şöyle denir: **مَا أَصَبْتُ مِنْهُ زُغَابَةً** (JK, A, K, TA) yani (mecaz olduğu varsayılır:) [ondan, yahut ondan,] **زغابة** denilen şey kadarını bile elde etmedim: (L, TA:) yahut (mecaz:) en küçük şey: (A:) yahut (mecaz olduğu varsayılır:) herhangi bir şey. (K.)

زُغَابَى
**زُغَابَى** ذ : bir önceki paragrafa bak.

أَزْغَبُ
**أَزْغَبُ** ذ [İnce tüylü;] üzerinde, yahut onun üzerinde, **زَغَب** denilen şey bulunan; ve ayrıca ↓ **زَغِبٌ**: ilkinin müennesi **زَغْبَآءُ**; ve çoğulu **زُغْبٌ**. (TA.) Sen **فَرْخٌ أَزْغَبُ** [ince tüylü yavru kuş] dersin: (A:) ve **فِرَاخٌ زُغْبٌ** [ince tüylü yavru kuşlar]. (S.) Ve **رَجُلٌ** ↓ **زَغِبٌ** [ince tüylü bir adam]: (JK:) yahut ↓ **رَجُلٌ زَغِبُ الشَّعَرِ** [ince tüylü saçlı bir adam]. (Msb, TA.) Ve **رَقَبَةٌ زَغْبَآءُ** [ince tüylü bir boyun]. (JK, A, Msb.) Ve **قِثَّآءُ أَزْغَبُ** (AHn, A, TA) (mecaz:) üzerinde, büyüdüklerinde derece derece dökülen, onları pürüzsüz bırakan, kürkün **زَغَب**’ına [yahut ince tüyüne] benzeyen şey bulunan [bir hıyar türü]. (AHn, TA.) [Benzer anlamlı başka bir sıfat için, 4’e bak, üç yerde.] ― -b2- Ayrıca (mecaz olduğu varsayılır:) bir incir türü, (AHn, K,) **وَحْشِىّ** [yahut yabani] olandan daha büyük, üzerinde **زَغَب** [yahut ince tüy] bulunan: bundan soyulunca siyah çıkar: iri, kalın ve tatlıdır: fakat değersiz bir incir türüdür. (AHn, TA.) ― -b3- Ata uygulanınca, siyah ve beyaz; yahut arka bacaklarda uyluklara kadar beyaz; eş anlamlısı **أَبْلَقُ**. (K.) Ve [aynı şekilde] dağa uygulanınca, beyazlığı siyahlığıyla karışık olan; ve ayrıca ↓ **زُغَبٌ**. (JK, K, TA. [K’nın bazı nüshalarında **مِنَ الجِبَالِ** yerine **من الحِبَالِ** buluruz: ilkinin doğru okunuş olduğu, TK’daki açıklamaya dayanarak Freytag’ın görünüşe göre ileri sürdüğü iddianın aksine, şu ilâveden anlaşılır ki müennesi] **الزَّغْبَآءُ** El-Kibleeyeh’de belirli bir dağın adıdır; (K, TA;) K’nın bazı nüshalarında El-Kabaleeyeh. (TA.)

مُزْغِبَةٌ
**مُزْغِبَةٌ** ذ , yahut **مُزَغِّبَةٌ**, yahut **مُزْغِبَّةٌ**: 4’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَغِبَ
زَغِبَ A ( n. ac. زَغَب 4 ),
a.  Was downy.

زَغَّبَ
زَغَّبَ II ,
a.  see I .

أَزْغَبَ
أَزْغَبَ IV ,
a.  Was covered with bloom ( at the joints: vine ).

اِزْغَاْبَّ
اِزْغَاْبَّ XI ,
a.  see I .

زَغَب
زَغَب 4 ,
a.  Down; fluff.

زُغَب
زُغَب 9 ,
a.  see 14 .

أَزْغَبُ
أَزْغَبُ 14 , ( pl. زُغْب 3 ),
a.  Downy; furry; fluffy.

b.  Black & white.

زُغَاْبَة
زُغَاْبَة 24t ,  زُغَاْبَى 24ya ,
a.  Down, fluff.

##### Türkçe

**زَغِبَ**
**زَغِبَ** A ( n. ac. **زَغَب** 4 ),
a.  Tüylü (ince tüylerle kaplı) idi.

**زَغَّبَ**
**زَغَّبَ** II ,
a.  I’e bak.

**أَزْغَبَ**
**أَزْغَبَ** IV ,
a.  (boğumlarda: asma) üzerinde pus (ince tüy/bloom) ile kaplı idi.

**اِزْغَاْبَّ**
**اِزْغَاْبَّ** XI ,
a.  I’e bak.

**زَغَب**
**زَغَب** 4 ,
a.  İnce tüy; tüy yumağı (fluff).

**زُغَب**
**زُغَب** 9 ,
a.  14’e bak.

**أَزْغَبُ**
**أَزْغَبُ** 14 , ( pl. **زُغْب** 3 ),
a.  İnce tüylü; kürklü; tüylü (fluffy).

b.  Siyah ve beyaz.

**زُغَاْبَة**
**زُغَاْبَة** 24t ,  **زُغَاْبَى** 24ya ,
a.  İnce tüy, tüy yumağı (fluff).
