# زغب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زغب

الزَّغَبُ: الشُّعَيْرات الصفر على ريش الفرخ؛ وقيل: هو صِغارُ الشَّعَر والرِّيشِ ولَـيِّنه؛ وقيل: هو دُقاق الريش الذي لا يطول ولا يجود. والزَّغَبُ: ما يعلو ريش الفرخ؛ وقيل: الزَّغَبُ أَوَّل ما يَبْدُو من شَعَر الصبـيّ، والـمُهْرِ، وريشِ الفَرْخِ، واحدته زَغَبةٌ؛ وأَنشد: كان لنا، وهْوَ فُلُوٌّ نِرْبَبُه، *  مُجَعْثَنُ الخَلْقِ، يَطِـيرُ زَغَبُه(1) (1 قوله «نرببه» كسر حرف المضارعة وفتح الباء الأولى لغة هذيل فيه بل في كل فعل مضارع ثاني ماضيه مكسور كعلم كما تقدم في ربب عن ابن دريد معبراً بزعم وضبط في التكملة بفتحه وضم الباء الأولى.) وقال أَبو ذؤَيب:
تَظَلُّ، على الثَّمْراءِ منها، جَوارِسٌ  *  مَراضِـيعُ، صُهْبُ الرِّيش، زُغُبٌ رِقابُها والفِراخُ زُغْبٌ، وقد زَغَّبَ الفَرْخُ تَزْغِـيباً، ورَجُل زَغِبُ الشَّعَر، ورَقَبةٌ زَغْباءُ. والزَّغَبُ: ما يَبْقَى في رأْس الشيخ عند رِقّةِ شَعَرِه، والفِعْلُ من ذلك كلِّه: زَغِبَ زَغَباً، فهو زَغِبٌ، وزَغَّبَ وازْغابَّ. وأَزْغَبَ الكَرْمُ وازْغابَّ: صارَ في أُبَنِ الأَغْصانِ التي تَخرُج منها العَناقِـيدُ مثل الزَّغَبِ. قال: وذلك بعد جَرْيِ الماءِ فيه. وقال أَبو عبيد في الـمُصَنَّفِ، في باب الكَمْـأَةِ: بناتُ أَوْبَرَ، وهي الـمُزَغِّبَة؛ فجعل الزَّغَب لهذا النوع من الكَمْـأَة، واستَعمل منها فِعْلاً.
والزُّغابةُ: أَقَلُّ من الزَّغَبِ، وقيل: أَصغَر من الزَّغَبِ. وما أَصَبْتُ منه زُغابةً أَي قَدْرَ ذلك. وقال أَبو حنيفة: من التِّينِ الأَزْغَبُ، وهو أَكبر من الوَحْشِـيِّ، عليه زَغَبٌ، فإِذا جُرِّدَ من زَغَبِه، خرج أَسْوَدَ، وهو تِـين غَلِـيظ حُلوٌ، وهو دَنِـيُّ التين. وفي الحديث: أُهْدِيَ إِلى النبـيّ، صلى اللّه عليه وسلم، قِناعٌ من رُطَبٍ وأَجْرٍ زُغْب. فالقِناعُ: الطَّبَقُ؛ والأَجْري ههنا: صِغارُ القِثَّاءِ، شُبِّهت بِصغارِ أَولاد الكِلاب لنَعْمَتِها، واحدها جروٌ، كذلك جِراءُ الـحَنْظَل: صِغارُها؛ والزُّغْبُ من القِثَّاءِ: التي يعلوها مثل زَغَب الوبر، فإِذا كَبِرت القِثَّاءُ، تَساقَط زَغَبُها وامْلاسَّتْ، وواحد الزُّغْبِ: أَزْغَبُ وزَغْباء؛ شبَّه ما على القِثاءِ من الزَّغَبِ، بِصِغارِ الرِّيشِ أَوَّلَ ما تَطْلُع. وازْدَغَبَ ما على الخِوانِ: اجْتَرَفَه، كازْدَعَفَه. والزُّغْبةُ: دُويْبَّةٌ تُشْبِه الفأْرة.
وزُغْبةُ: موضع، عن ثعلب؛ وأَنشد:
عَلَيْهِنَّ أَطْرافٌ من القَوْم، لم يكن  *  طَعامُهمُ حَبّاً، بِزُغْبَة، أَسْمرا \<ص:451>
وزُغْبةُ: من حُمُرِ جَرير بن الخَطَفَى؛ قال:
زُغْبةُ لا يُسْـأَلُ إِلاَّ عاجِلا،
يَحْسَبُ شَكْوى الموجَعاتِ باطِلا،
قد قَطَعَ الأَمْراسَ والسَّلاسِلا
وزُغْبةُ وزُغَيْبٌ: اسمان.
وزُغابةُ: موضع بقُرْب المدينة.

### Türkçe

**الزَّغَبُ**: civcivin tüyü üzerinde bulunan sarı küçük tüyler; ve denildi ki: o, saçın ve tüyün küçükleri ve yumuşağıdır; ve denildi ki: o, uzamayan ve iyi (gelişmiş) olmayan ince tüylerdir.
Ve **الزَّغَبُ**: civcivin tüyünün üstünü kaplayan şey; ve denildi ki: **الزَّغَبُ** çocuğun, tayın ve civcivin tüyünün saçından ilk beliren şeydir; onun bir tanesi **زَغَبةٌ**’dir; ve (şu beyit) okundu:
كان لنا، وهْوَ فُلُوٌّ نِرْبَبُه، *  مُجَعْثَنُ الخَلْقِ، يَطِـيرُ زَغَبُه(1)
(1) “**نرببه**” sözü: muzâri‘ harfinin kesri ve birinci **الباء**’ın fethi, Hüzeyl’in bir lehçesidir; hatta (bu), mâzîsinin ikincisi meksûr olan her muzâri‘ fiilde (böyledir), **عَلِمَ** gibi; daha önce **ربب** maddesinde İbn Düreyd’den “**بزعم**” lafzıyla ifade edilerek geçti; ve “et-Tekmile”de onun fethi ve birinci **الباء**’ın zammıyla ضبط edildi.)
Ve Ebû Züeyb dedi:
تَظَلُّ، على الثَّمْراءِ منها، جَوارِسٌ  *  مَراضِـيعُ، صُهْبُ الرِّيش، زُغُبٌ رِقابُها

Ve civcivler **زُغْبٌ**’dur; ve civciv **زَغَّبَ** (tüylenip) **تَزْغِـيباً** (tüylenme) ile (olur); ve saçlı bir adam **زَغِبُ الشَّعَر** (saçı ince tüylü) (denir); ve bir boyun **زَغْباءُ** (ince tüylü) (denir). Ve **الزَّغَبُ**: saçının incelmesi sırasında ihtiyarın başında kalan şeydir; ve bunun hepsinden fiil: **زَغِبَ** **زَغَباً**; o hâlde o **زَغِبٌ**’dir; ve **زَغَّبَ** ve **ازْغابَّ**.

Ve asma **أَزْغَبَ** ve **ازْغابَّ**: salkımların çıktığı dalların boğumlarında **الزَّغَبِ** gibi (bir şey) oldu. Dedi ki: bu, onda suyun yürümesinden sonra (olur). Ve Ebû Ubeyd “el-Musannef”te, “**الكَمْـأَةِ**” babında dedi: **بناتُ أَوْبَرَ**; ve o, **الـمُزَغِّبَة**’dir; böylece **الزَّغَب**’ı bu tür **الكَمْـأَة** için yaptı ve ondan bir fiil kullandı.

Ve **الزُّغابةُ**: **الزَّغَبِ**’den daha azdır; ve denildi ki: **الزَّغَبِ**’den daha küçüktür. Ondan bir **زُغابةً** (bile) elde etmedim; yani onun miktarı kadar. Ve Ebû Hanîfe dedi: incirin **الأَزْغَبُ**’ı vardır; o, **الوَحْشِـيِّ**’den daha büyüktür; üzerinde **زَغَبٌ** vardır; onun **زَغَبِ**’i soyulunca siyah çıkar; ve o, kalın tatlı bir incirdir; ve o, incirin aşağı (kalitece düşük) olanıdır. Ve hadiste: Nebî’ye, sallallahu aleyhi ve sellem, bir **قِناعٌ** hurma ve **أَجْرٍ زُغْب** hediye edildi. Şu hâlde **القِناعُ**: tabaktır; ve **الأَجْري** burada: hıyarın küçükleridir; yumuşaklıkları sebebiyle köpek yavrularının küçüklerine benzetildi; onun bir tanesi **جروٌ**’dur; aynı şekilde **جِراءُ الـحَنْظَل**: onun küçükleridir; ve hıyarın **الزُّغْبُ**’u: üzerinde yün tüyünün **زَغَبِ**’i gibi (tüy) bulunan (hıyarlardır); hıyar büyüyünce onun **زَغَبُ**’ı dökülür ve pürüzsüzleşir; ve **الزُّغْبِ**’un bir tanesi: **أَزْغَبُ** ve **زَغْباء**’dır; hıyar üzerindeki **الزَّغَب**’ı, tüyün küçüklerine, ilk çıktığı sıradaki (hâline) benzetti. Ve sofranın üzerindeki şey **ازْدَغَبَ**: onu sıyırıp aldı; **ازْدَعَفَه** gibi. Ve **الزُّغْبةُ**: fareye benzeyen küçük bir canlıdır.

Ve **زُغْبةُ**: bir yer adıdır, Sa‘leb’den; ve (şu beyit) okundu:
عَلَيْهِنَّ أَطْرافٌ من القَوْم، لم يكن  *  طَعامُهمُ حَبّاً، بِزُغْبَة، أَسْمرا
\<ص:451>
Ve **زُغْبةُ**: Cerîr b. el-Hatafâ’nın eşeklerindendir; dedi ki:
زُغْبةُ لا يُسْـأَلُ إِلاَّ عاجِلا،
يَحْسَبُ شَكْوى الموجَعاتِ باطِلا،
قد قَطَعَ الأَمْراسَ والسَّلاسِلا
Ve **زُغْبةُ** ve **زُغَيْبٌ**: iki isimdir.
Ve **زُغابةُ**: Medine yakınında bir yerdir.
