# زغب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زغب

الزغب، محركة: الشعيرات الصفر على ريش الفرخ، وقيل: هو صغار الشعر والريش ولينه وقيل: هو دقاق الريش الذي لا يطول ولا يجود. والزغب: ما يعلو ريش الفرخ أو أول ما يبدو منهما أي من شعر الصبي والمهر وريش الفرخ، واحدته زغبة، قال:
  كان لنا وهو فلو نربـبـه                      مجعثن الخلق يطير زغبه والفراخ زغب. قال أبو ذؤيب:
  تظل على الثمراء منـهـا جـوارس                      مراضيع صهب الريش زغب رقابها

  وقد زغب الفرخ تزغيبا. ورجل زغب الشعر، ورقبة زغباء. الزغب: ما يبقى في رأس الشيخ عند رقة شعره والفعل من ذلك كله زغب كفرح زغبا، فهو زغب، وزغب تزغيبا، وازغاب كاحمار. يقال: أخذه بزغبه، محركة أي بحدثانه. والزغابة والزغابى، بضمهما: أقل من الزغب، وقيل: أصغر من الزغب. من المجاز: ما أصبت منه زغابة بالضم أي شيئا. وفي لسان العرب أي قدر ذلك. والزغبة بالضم: دويبة كالفأر، قاله ابن سيده، كذا في حياة الحيوان. زغبة بلا لام: حمار لجرير ابن الخطفى الشاعر قال:
  زغبة لا يسأل إلا عاجلا
  يحسب شكوى الموجعات باطلا
  قد قطع الأمراس والسلاسلا زغبة :ع عن ثعلب، وأنشد:
  عليهن أطراف من القوم لم يكن                      طعامهم حبا بزغبة أسـمـرا

  ويفتح في الأخير. قد سمت العرب زغبة وزغيبا، قال الدميري: أشار بذلك إلى لقب عيسى بن حماد بن مسلم التجيبي المصري شيخ أبي الحجاج مسلم وأبي داوود والنسائي وابن ماجه، روى عن رشد بن سعد، وعبد الله ابن وهب، والليث بن سعد، مات سنة 248 ه قال شيخنا: وقع للسخاوي في ترجمة موسى بن هارون القيسي أن أحمد بن حماد التجيبي يقال له زغبة. قلت: وأحمد هو أخو عيسى، وفي التقريب للحافظ ابن حجر أنه لقب لهما، ويقال: إنه لقب لأبيهما، انتهى. زغبة: جد والد المحدث أحمد بن عيسى بن أحمد بن خلف الزغبي، هكذا في النسخ، وهو من قرابة عيسى ابن حماد المتقدم. من المجاز: الأزغب: تين أكبر من الوحشي عليه زغب، فإذا جرد من زغبه خرج أسود، وهو تين كبير غليظ حلو وهو دنى التين قاله أبو حنيفة. ومن القثاء: التي يعلوها مثل زغب الوبر، فإذا كبرت القثاءة تساقط زغبها واملاست. جمعه زغب، وهي زغباء، شبه ما عليه من الزغب بصغار الريش أول ما يطلع. وازدغب ما على الخوان: اجترفه كازدغفه. الأزغب : الفرس الأبلق. والزغبب، كقنفذ: القصير البخيل كأن المعجمة لغة في المهملة. الزغب كصرد: ما اختلط بياضه بسواده من الحبال، كالأزغب. والزغباء تأنيث الأزغب: جبل بالقبلية بكسر القاف، وضبط في بعض النسخ محركة. أبو الزغباء: سنان بن سبع الجهني. ورجل وهو أبو عدي الصحابي رضي الله عنه، توفي زمن عمر رضي الله عنه. زغيبة كجهينة: ماء شرقي سميراء. وعبد الله بن زغب الإيادي بالضم: صحابي نقله الصاغاني والحافظ. وأبو الفضل نعمة بن عبد العزيز بن هبة الله العسقلاني التاجر، عرف بابن زغيب، محدث، سمع ابن عساكر، ولد سنة 538 ه دخل بغداد، وتوفي بمصر سنة 624 ه، قاله الإمام أبو حامد الصابوني. وزغابة بالضم: ع قرب المدينة شرفها الله تعالى، وضبطوه بالفتح في غزوة الخندق، وضبط أيضا بإهمال العين، كما أشرنا إليه آنفا. وأزغب الكرم وازغاب،ظاهر ضبط المؤلف كأكرم، ويفهم من عبارة غيره من الأئمة أنه كاحمر: صار في أبن الأغصان التي تخرج منها العناقيد مثل الزغب، قال ذلك إذا جرى فيه الماء وبدأ يورق. والمزغبة: من الكمأة: بنات أوبر، قاله أبو عبيد في المصنف في باب الكمأة، جعل الزغب لهذا النوع منها، واستعمل منها فعلا. والأزاغب كأخاوص: موضع في قول الأخطل:
  أتاني وأهلي بالأزاغب أنه                      تتابع من آل الصريح ثمان وزغبة بالفتح: موضع بالشام وزغبة بالضم: قبيلة من العرب في المغرب. ومحمد بن عبد العزيز الكلابي الزغيبي الفقيه. روى عنه الأشيري وضبطه، وأورده المصنف في زغ ن، وهو وهم.

### Türkçe

**الزغب**, harekeli: civcivin tüyü üzerinde sarı kıllarcıklar; ve denildi: o, saçın ve tüyün küçükleri ve onun yumuşağıdır; ve denildi: o, uzamayan ve iyi olmayan ince tüylerdir. Ve **الزغب**: civcivin tüyünün üzerine çıkan şey; yahut ikisinden ilkin görünen şey, yani çocuğun saçından ve tayın saçından ve civcivin tüyünden; onun bir tanesi **زغبة**’dir, dedi ki:
  Bizim için vardı, o bir taydı, onu büyütürdük                      yaratılışı kıvırcık, **زغبه**’si uçar ve civcivler **زغب**’dır. **أبو ذؤيب** dedi:
  Üzerinde gölgelenir, ondan **الثمراء** üzerinde yırtıcılar                      emzirenler, tüyleri sarımsı, boyunları **زغب**

  Ve civciv **زغب** oldu, **تزغيبا**. Ve adam **زغب** saçlıdır; ve boyun **زغباء**’dır. **الزغب**: ihtiyarın başında, saçının incelmesi sırasında kalan şeydir; ve bunun hepsinden fiil **زغب**’dır, **فرح** gibi, **زغبا**; o hâlde o **زغب**’dır; ve **زغب** **تزغيبا**; ve **ازغاب** **احمار** gibi. Denilir: onu **بزغبه** ile aldı, harekeli; yani onun gençliğiyle. Ve **الزغابة** ve **الزغابى**, ikisinin de zammesiyle: **الزغب**’den daha azdır; ve denildi: **الزغب**’den daha küçüktür. Mecazdan: ondan zamme ile **زغابة** elde etmedim; yani bir şey. Ve **لسان العرب**’da: yani o kadar miktar. Ve zamme ile **الزغبة**: fare gibi bir küçük hayvancık; bunu İbn Sîdeh söyledi; **حياة الحيوان**’da böyledir. Lâmsız **زغبة**: şair Cerîr b. el-Hatfâ’nın bir eşeğidir, dedi ki:
  **زغبة** ancak aceleyi sorar
  acı verenlerin şikâyetini bâtıl sayar
  kayışları ve zincirleri kesmiştir **زغبة** : **ع** عن **ثعلب**, ve inşâd etti:
  Üzerlerinde kavmin uçları vardır, onların                      yiyecekleri **زغبة** ile esmer bir tane olmamıştı

  Ve sonda fetha yapılır. Araplar **زغبة** ve **زغيبا** diye adlandırmışlardır. ed-Demîrî dedi: bununla, Ebû’l-Haccâc Müslim’in ve Ebû Dâvûd’un ve en-Nesâî’nin ve İbn Mâce’nin şeyhi olan, Rüşd b. Sa‘d’dan ve Abdullah b. Vehb’den ve el-Leys b. Sa‘d’dan rivayet eden, 248 h yılında ölen Mısırlı et-Tücîbî Îsâ b. Hammâd b. Müslim’in lakabına işaret etti. Şeyhimiz dedi: es-Sehâvî’nin Mûsâ b. Hârûn el-Kaysî’nin tercümesinde, Ahmed b. Hammâd et-Tücîbî’ye **زغبة** denildiği vâki oldu. Dedim: Ahmed, Îsâ’nın kardeşidir; ve Hâfız İbn Hacer’in **التقريب**’inde, onun ikisine de lakap olduğu; ve denildi: onun babalarına lakap olduğu (yazılıdır); bitti. **زغبة**: muhaddis Ahmed b. Îsâ b. Ahmed b. Halef ez-Zuğbî’nin baba tarafından dedesidir; nüshalarda böyledir; ve o, yukarıda geçen Îsâ b. Hammâd’ın akrabasındandır. Mecazdan: **الأزغب**: yabânîden daha büyük bir incirdir; üzerinde **زغب** vardır; **زغبه**’sinden soyulunca siyah çıkar; ve o, büyük, kalın, tatlı bir incirdir; ve o, incirin aşağısıdır; bunu Ebû Hanîfe söyledi. Ve hıyarlardan: üzerinde yün **زغب**’i gibi olan; hıyar büyüyünce **زغب**’i dökülür ve pürüzsüzleşir. Onun cem‘i **زغب**’dır; ve o **زغباء**’dır; üzerindeki **الزغب**’i, ilk çıktığında tüylerin küçüklerine benzetti. Ve sofranın üzerindeki şey **ازدغب** oldu: onu kazıyıp aldı; **ازدغفه** gibi. **الأزغب**: alaca at. Ve **الزغبب**, **قنفذ** gibi: kısa boylu cimri; sanki noktalı harfli olan, noktasız olana dair bir lugattır. **الزغب** **صرد** gibi: iplerden beyazı siyahına karışmış olan şey; **الأزغب** gibi. Ve **الزغباء**, **الأزغب**’ın müennesi: **القبلية**’de bir dağdır; **القاف**’ın kesresiyle; bazı nüshalarda harekeli olarak ضبط edildi. **أبو الزغباء**: Cühenî Sinân b. Seb‘. Ve bir adam; o, sahâbî Ebû ‘Adî’dir, Allah ondan razı olsun; Ömer’in zamanında, Allah ondan razı olsun, vefat etti. **زغيبة** **جهينة** gibi: Semîrâ’nın doğusunda bir sudur. Ve zamme ile **زغب**’ın oğlu Abdullah el-İyâdî: sahâbîdir; bunu es-Sâğânî ve Hâfız nakletti. Ve tüccar el-‘Askalânî Ebû’l-Fazl Ni‘me b. Abdilazîz b. Hibetillâh, İbn Zuğayb diye tanındı; muhaddistir; İbn ‘Asâkir’i dinledi; 538 h yılında doğdu; Bağdat’a girdi; 624 h yılında Mısır’da vefat etti; bunu İmâm Ebû Hâmid es-Sâbûnî söyledi. Ve zamme ile **زغابة**: Medine yakınında bir yer; Allah Teâlâ onu şereflendirsin; onu Hendek Gazvesi’nde fetha ile ضبط ettiler; ayrıca **العين**’in ihmâliyle de ضبط edildi; az önce ona işaret ettiğimiz gibi. Ve üzüm bağı **أزغب** oldu ve **ازغاب**; müellifin ضبطı, zâhiren **أكرم** gibi; diğer imamlardan başkasının ibaresinden ise onun **احمر** gibi olduğu anlaşılır: salkımların çıktığı dal uçlarında **الزغب** gibi (şeyler) oldu; bunu, onda su yürüyünce ve yapraklanmaya başlayınca söyler. Ve **المزغبة**: keme’den, **بنات أوبر**’dir; bunu Ebû Ubeyd, **المصنف**’te keme bâbında söyledi; **الزغب**’i onun bu türü için kıldı ve ondan fiil kullandı. Ve **الأزاغب** **أخاوص** gibi: el-Ahtal’ın şu sözünde bir yerdir:
  Bana geldi, ben ve ehlim **بالأزاغب**’de iken, şu ki                      **آل الصريح**’ten sekiz kişi ardı ardına (gelmiş)

Ve fetha ile **زغبة**: Şam’da bir yerdir. Ve zamme ile **زغبة**: Mağrib’de Araplardan bir kabiledir. Ve fakih Muhammed b. Abdilazîz el-Kilâbî ez-Zuğaybî. el-Eşîrî ondan rivayet etti ve onu ضبط etti; ve musannif onu **زغ ن**’de zikretti; bu bir vehimdir.
