# زغب — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%BA%D8%A8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%A8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: زغب

غ ز ب
زغب ، بغز ، بزغ : مستعملة .
زغب : قال الليث : الزَّغَبُ دُقَاقُ الرِّيش الذي لاَ يَجُودُ ولا يَطُول ، ورجُل زَغِبُ الشَّعَرِ ، ورقبةٌ زَغْباءُ ، والزَّغَبُ ما يعلو ريشَ الفرْخ ، والزُّغابة : أَصْغرُ الزَّغب ، تقول : ما أَصَبتُ منه زُغَابةً ، وقد زغَّبَ الفرخ تَزْغِيباً ، والزَّغَبُ : شعرُ المُهر أوَّلَ ما يَنبُت ، وأنشد :
كان لنا وهو فُلُوٌّ نَرْبُبُهْ
مُجَعْثَنُ الخَلْق يَطِيرُ زَغبُهْ
وفي الحديث : أنه أُهْدِيَ لرسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قِنَاعٌ من رُطَبٍ وأَجْرٍ زُغبٌ ، فالقِناع الرُّطب ، والأجْرِي ها هَنا : صِغارُ القِثَّاءِ ، شُبِّهَتْ بصغار أولاد الكلاب لنَعْمتِها وطَرَاءتها ، واحدُها جَرْوٌ . وكذلك جِرَاءُ الحنظل : صغارُها ، والزُّغبُ من القثَّاء التي يعلوها مثل زَغب الوبَر حين تَنبتُ صغاراً في شجرِها ، فإذا كبِرَت القثَّاءَةُ وصَلُبَت تَسَاقط عنها زَغبُها وامْلاَسَّتْ ، وواحدُ الزُّغْبِ أَزغَبُ وزَغباءُ .
بغز : قال الليث : البَغْزُ : ضَرْبٌ بالرِّجْل والعصا .
وقال ابن مقبل :
واستَحْمَلَ الهَمُّ مِنِّي عِرْمِساً أُجُداً
تَخَالُ باغزَها باللَّيل مجنُونا
قلتُ : جَعل الليث البَغْزَ ضرْباً بالرِّجْل وحَثّاً ، وكأنه جَعل الباغزَ الراكب الذي يَرْكُلها برجله .
وقال غيرُه : بَغَزَت الناقةُ إذا ضربَت برجلها الأرضَ في سَيرها مرحاً ونشاطاً .
وقال أبو عمرو في قوله : تَخَالُ باغزَها أي نشاطها ، وقد بغزَها باغزُها : أي حَرَّكها مُحَرِّكُها من النشاط .
وقال بعض العرب : ربَّما ركبْتُ الناقة الجَوَادَ فبَغَزها باغزُها فتَجري شَوْطاً ، وقد تقحَّمَتْ بي فَلأْياً ما أَكُفُّها فيقال : بها باغزٌ من النشاط .
أبو عبيد عن أبي عمرٍ و قال : البَاغزيَّةُ : ثيابٌ ، لمْ يَزِدْ على هذا ، ولا أدْرِي ، أيُّ جِنْسٍ هي من الثِّياب .
بزغ : قال الليث : بَزَغت الشمسُ بُزوغاً : إذا بَدَا منها طلوع ، ونجومٌ بَوازِغُ ، قلت : يقال : بزغت الشمسُ بُزوغاً في ابتداءِ طلوعها ، وبزَغ النَّجمُ والقمر في ابتداء طلوعهما كأنه مأخوذ من البزْغ ، وهو الشَّقُّ ، كأنها تَشقُّ بنورها الظلْمةَ شقّاً .
ومن هذا يقال : بَزغ البَيْطَارُ أَشَاعِرَ الدَّابَّةِ ورَهَصها : إذا شقَّ ذلك المكان منها بمِبْضَعِه .
وقال الطِّرِمَّاحُ :
كَبَزْغِ البِيَطْرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ
ويقال لذلك الحديدِ : مِبْزَغٌ ومِبْضَعٌ ، ويقال للسِّنِّ : بازِغةٌ وبازِمةٌ .
وقال الفرَّاء : يقالُ لِلْبِرَكِ مِبْزَغةٌ ومِيزَغةٌ .

### Türkçe

غ ز ب
**زغب** , **بغز** , **بزغ** : kullanımdadır.

**زغب** : el-Leys dedi: **الزَّغَبُ** iyi olmayan ve uzamayan tüyün incelikleridir; ve (denir:) **رَجُلٌ زَغِبُ الشَّعَرِ** (tüyü/kılı ince olan adam), ve **رَقَبَةٌ زَغْبَاءُ** (ince tüylü boyun); ve **الزَّغَبُ** civcivin tüyünün üzerine çıkan şeydir; ve **الزُّغابة**: **الزَّغَب**’ın en küçüğüdür; dersin ki: **ما أَصَبتُ منه زُغَابةً** (ondan bir **زُغابة** bile elde etmedim). Ve civciv **تَزْغِيباً** **زغَّبَ** etmiştir. Ve **الزَّغَبُ**: tayın ilk bittiği sıradaki kılıdır. Ve (şu beyit) okudu:

كان لنا وهو فُلُوٌّ نَرْبُبُهْ
مُجَعْثَنُ الخَلْق يَطِيرُ زَغبُهْ

Ve hadiste: Resûlullah’a (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **قِنَاعٌ** hurma tazesi ve **أَجْرٍ زُغبٌ** hediye edildiği (rivayet edilmiştir). Şu hâlde **القِناع**: hurma tazesidir; ve **الأجْرِي** burada: hıyarın küçükleridir; yumuşaklıkları ve tazelikleri sebebiyle köpek yavrularının küçüklerine benzetilmiştir; onun teki **جَرْوٌ**’dur. Aynı şekilde **جِرَاءُ الحنظل**: onun küçükleridir. Ve **الزُّغبُ**: ağaçlarında küçük olarak bittiği zaman, deve tüyünün **زَغب**’ı gibi bir şeyin üstünü kapladığı hıyarlardandır; hıyar büyüyüp sertleşince, onun **زَغب**’ı ondan dökülür ve pürüzsüzleşir. Ve **الزُّغْب**’un teki: **أَزغَبُ** ve **زَغباءُ**’dır.

**بغز** : el-Leys dedi: **البَغْزُ**: ayakla ve sopayla vuruştur.
İbn Mukbil dedi:

واستَحْمَلَ الهَمُّ مِنِّي عِرْمِساً أُجُداً
تَخَالُ باغزَها باللَّيل مجنُونا

Dedim ki: el-Leys **البَغْزَ**’ı ayakla vurma ve dürtme kıldı; sanki **الباغز**’i, onu ayağıyla tekmeleyen binekli kimse kılmıştır.
Başkası dedi: Deve, yürüyüşünde sevinç ve canlılıkla ayağıyla yere vurduğu zaman **بَغَزَت**.
Ebû Amr, onun sözü hakkında: **تَخَالُ باغزَها** yani onun canlılığı; ve **بغزَها باغزُها**: yani onu hareket ettiren kimse, canlılıktan dolayı onu hareket ettirdi, dedi.
Bazı Araplar dedi: Bazen hızlı deveyi bindim de onun **باغزُها**’sı onu **بَغَزَ** etti de bir koşu koşar; ve beni öyle bir atılışla içine atmıştır ki, onu durduramam; bunun üzerine “onda canlılıktan bir **باغزٌ** vardır” denir.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: ve dedi ki: **البَاغزيَّةُ**: elbiselerdir; bunun üzerine bir şey artırmadı; ve bilmiyorum, elbiselerden hangi cinstir.

**بزغ** : el-Leys dedi: Güneş **بُزوغاً** **بَزَغت**: ondan bir doğuş belirdiği zaman; ve **نُجُومٌ بَوازِغُ** (doğan yıldızlar). Dedim ki: Güneşin **بُزوغاً** **بزغت** denmesi, doğuşunun başlangıcındadır; yıldız ve ay da doğuşlarının başlangıcında **بزغ** eder; sanki **البزْغ**’dan alınmıştır; o da yarıktır; sanki karanlığı nuru ile bir yarma olarak yarar.
Ve bundan (dolayı) denir: **بَزغ** baytar, binitin **أَشَاعِرَ**’ini ve **رَهَصها**’sını: yani o yerini neşteriyle yardığı zaman.
Et-Tırimmâh dedi:

كَبَزْغِ البِيَطْرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ

Ve o demire: **مِبْزَغٌ** ve **مِبْضَعٌ** denir; ve dişe: **بازِغةٌ** ve **بازِمةٌ** denir.
El-Ferrâ dedi: Havuzlara **مِبْزَغةٌ** ve **مِيزَغةٌ** denir.
