# زغد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%BA%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زغد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زغد

زغد البعير، كمنع يزغدزغدا: هدر هديرا كأنه يعصره أو يقلعه، والزغد: الهدير، وهو الزغأدب والزغدب. وقيل الزغد من الهدير: الذي لا يكاد ينقطع. وقيل: زغد زغدا: هدر شديدا، وقيل الزغد: ما ردد في الغلصمة. وقال الأصمعي: إذا أفصح الفحل بالهدير، قيل: هدر يهدر هديرا، فإذا جعل يهدر هديرا كأنه يعصره قيل: زغد يزغد زغدا، وقول العجاج:
  يمد زأرا وهديرا زغدبا قال ابن سيده: ذهب أحمد بن يحيى إلى أن الباء فيه زائدة، وذلك أنه لما رآهم يقولون هدير زغد زغدب اتعقد زيادة الباء في زغدب. قال ابن جني: وهذا تعجرف منه، وسوء اعتقاد.ويلزم من هذا أن تكون الراء في سبطر ودمثر زائدة، لقولهم سبط ودمث قال: وسبيل ما كانت هذه حاله ألا يحفل به. وزغد سقاءه يزغده زغدا: عصره حتى يخرج الزبد من فمه وقتد تضايق به وكذلك العكة وذلك الزبد زغيد، ويقال للزبدة: الزغيدة والنهيدة، ويقال: زغد الزبد، إذ علا فم السقاء فعصره حتى يخرج. وزغد فلانا: عصر حلقه، كزرده ومن المجاز: زغده بالكلام: حرشه. ويقال نهر زغاد، ككتان، أي زخار كثير الماء، وقد زغد وزخر وزغر، بمعنى واحد. قال أبو الصخر:
  كأن مـــن حـــل فـــي أعـــياص دوحــــتـــــــه                      إذا تـــوالـــج فـــــي أعـــــــياص آســـــــاد
  إن خأف ثم رواياه على فلجمن فضله صخب الآذي زغاد وأزغده: أرضعه. ومن المجاز: المزغئد: الغضبان كأنه نهر يتدفق. والزغد، محركة: العيش، هكذا في سائر النسخ: وفي بعضها والرغد العيش، بالإضافة والراء، أي المزغثد هو الرجل الرغد العيش، أي واسعه. وهو الصواب. وفي التكملة: والمزغثد من النعمة: الرغيد.
 ومما يستدرك عليه: هدير زغاد. وتزغدت الشقشقة في الفم: ملأته. وقيل: ذهبت وجاءت. والاسم الزغد. وفي التهذيب: الزغد: تزغد الشقشقة، وهو الزغدب. ورجل زغد: قدم غبي.

### Türkçe

**زغد** deve, **منع** gibi **يزغد** **زغدا**: sanki onu sıkıyormuş veya koparıyormuş gibi bir böğürtüyle böğürdü; ve **الزغد**: böğürtüdür; o, **الزغأدب** ve **الزغدب**’dir. Ve denildi ki: böğürtüden **الزغد**: neredeyse kesilmeyen şeydir. Ve denildi ki: **زغد** **زغدا**: şiddetli böğürdü; ve denildi ki **الزغد**: gırtlakta tekrar edilen şeydir. Ve **الأصمعي** dedi: erkek deve böğürtüyle açıkça böğürürse, “**هدر** **يهدر** **هديرا**” denir; böğürür böğürür de sanki onu sıkıyormuş gibi olursa “**زغد** **يزغد** **زغدا**” denir; ve **العجاج**’ın sözü:
  uzatır bir kükremeyi ve bir böğürtüyü **زغدبا**
**ابن سيده** dedi: **أحمد بن يحيى** bunun içindeki **الباء**’ın زائد olduğuna gitti; bu da şundandır ki, onları “**هدير زغد زغدب**” derlerken görünce, **زغدب**’de **الباء**’ın ziyadeliği ona düğümlendi. **ابن جني** dedi: Bu, ondan bir zorbalıktır ve kötü bir kanaattir. Bundan, “**سبطر** ve **دمثر**”deki **الراء**’ın da زائد olması gerekir; onların “**سبط** ve **دمث**” demelerinden dolayı. Dedi: hâli böyle olan şeyin yolu, ona aldırmamaktır. Ve **زغد** tulumunu, **يزغده** **زغدا**: onu sıktı; ta ki ağzından köpük çıksın ve onunla daralsın; ve aynı şekilde **العكة** (yağ tulumu) da; ve o köpük **زغيد**’dir; ve tereyağına: **الزغيدة** ve **النهيدة** denir. Ve denir: **زغد** köpüğü; yani tulumun ağzı yükselince onu sıktı da çıkardı. Ve **زغد** falancayı: boğazını sıktı; **زرده** gibi. Ve mecazdan: **زغده** sözle: onu kışkırttı. Ve denir: **نهر زغاد** ( **كتان** gibi), yani suyu çok, taşkın; ve **زغد** ve **زخر** ve **زغر** olmuştur; tek bir mânâdadır. **أبو الصخر** dedi:
  sanki onun ağacının kalın dallarında konaklayan kimse                      aslanların kalın dallarında girip çıktığında
  eğer korkarsa, sonra ikisini de bir yarığa doğru sürerse                      onun fazlasından, eziyet edicinin gürültüsü **زغاد**
Ve **أزغده**: onu emzirdi. Ve mecazdan: **المزغئد**: öfkeli olan; sanki akıp giden bir nehir gibidir. Ve **الزغد**, harekeli: geçim; işte bütün nüshalarda böyledir. Bazılarında ise “**الرغد** geçim” (izafetle ve **الراء** ile) vardır; yani **المزغثد** geçimi rahat olan adamdır; yani geniş olan. Doğrusu budur. Ve **التكملة**’de: nimetten **المزغثد**: **الرغيد**’dir.
 Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **هدير زغاد**. Ve **تزغدت الشقشقة** ağızda: onu doldurdu. Ve denildi: gitti ve geldi. İsim **الزغد**’dür. Ve **التهذيب**’de: **الزغد**: **تزغد الشقشقة**’dır; ve o **الزغدب**’dir. Ve **رجل زغد**: aptal ayaklı.
