# زغل (ز-غ-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%BA%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - غ - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والزاي واللام معهما
غ ز ل، ل غ ز، ز غ ل، ز ل غ مستعملات غزل: غَزَلَتِ المرأةُ تَغْزِلُ غَزْلاً بالمغزل، والمُغْزَلُ لغةٌ.
والغَزَلُ: حديث الفتيان مع الجواري، يقال: غازَلَها مُغازَلةً.
والتَّغَزُّلُ: تكلف ذاك.
والغَزالُ الشادن حين يتحرك ويمشي قبل الإثناء.
والغَزالةُ: عين الشمس.
والغَزالةُ: الضحى.
زغل: زَغَلَتِ المَزادَةُ من عزاليها أي صَبَّتْ.
وأَزْغَلَتِ القطاةُ فرخها، والاسم الزُّغلةُ.
لغز: اللُّغْزُ، واللَّغَزُ لغةٌ: ما أَلْغَزَتِ العَرَبُ من كلامٍ فَشَبَّهَتْ مَعناه. واللُّغَزُ والألْغازُ: حفرة يُلْغِزُها اليربوع في حجرة يمنة ويسرة يلوذ بها.
زلغ: تَزَلَّغَتُ يدي أي تشقَّقَتْ، وتَزَلَّغَتْ بالعين أيضاً.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الزاي** و**اللام** معهما
غ ز ل، ل غ ز، ز غ ل، ز ل غ kullanımdadır. **غزل**: Kadın, iğle eğirerek **غَزْلاً** eğirdi; **المُغْزَلُ** da bir lugattır.
Ve **الغَزَلُ**: delikanlıların cariyelerle konuşmasıdır; “Onunla **مُغازَلةً** olarak **غازَلَها**” denir.
Ve **التَّغَزُّلُ**: bunu zorlamaya kalkışmaktır.
Ve **الغَزالُ**: iki yaşını doldurmadan önce hareket edip yürüdüğü vakitteki **الشادن**’dir.
Ve **الغَزالةُ**: güneşin gözü(dür).
Ve **الغَزالةُ**: kuşluk vaktidir.

**زغل**: **المَزادَةُ** (su tulumu) **عزاليها**’sından **زَغَلَتْ**; yani döktü.
Ve **القطاةُ** yavrusunu **أَزْغَلَتِ**; isim **الزُّغلةُ**’dir.

**لغز**: **اللُّغْزُ** ve **اللَّغَزُ** bir lugattır: Arapların sözden **أَلْغَزَتِ** (lugaz yaptığı) şey; böylece onun manasını benzetti. Ve **اللُّغَزُ** ve **الألْغازُ**: yer faresi (**اليربوع**)un, sağa ve sola bir odacıkta sığındığı bir deliktir; onu **يُلْغِزُها**.

**زلغ**: Elim **تَزَلَّغَتُ**; yani çatladı; gözde de **تَزَلَّغَتْ** (kullanılır).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزُغْلَةُ بالضم: الدُفعة من البول وغيره. تقول: أَزْغَلَتِ الناقةُ ببولها، أي رمَتْ به وقَطَّعَتْهُ زُغْلَةً زُغْلَةً. وأَزْغَلَتِ الطعنةُ بالدم، مثل أَوْزَغَتْ. وأَزْغَلَ الطائر فرخَه، إذا زقَّه. قال ابن أحمر وذكر القَطاةَ وفَرْخَها، وأنَّها سَقَتْه مما شربت:
فأَزْغَلَتْ في حَلْقِهِ زُغْلَةًلم تَظْلِمُ الجيدَ ولم تَشْفَتِرُّ
ويقال: أَزْغِلْ لي زُغْلَةً من سقائك، أي صُبَّ لي شيئاً من لبنٍ. والزُغْلولُ: الخفيفُ وهو الطِفْل أيضاً.

##### Türkçe

**الزُغْلَةُ** (ضمme ile): idrar ve başkasından bir defa (atım). Şöyle dersin: **أَزْغَلَتِ الناقةُ** idrarıyla; yani onu attı ve onu **زُغْلَةً زُغْلَةً** parça parça kesti. Ve **أَزْغَلَتِ الطعنةُ** kan ile; **أَوْزَغَتْ** gibi. Ve **أَزْغَلَ الطائر** yavrusunu, onu **زقَّه** ettiği zaman. İbn Aḥmer dedi ve **القَطاةَ**yı ve onun yavrusunu andı; ve onun, içtiğinden ona içirdiğini (andı):

فأَزْغَلَتْ في حَلْقِهِ **زُغْلَةً** لم تَظْلِمُ الجيدَ ولم تَشْفَتِرُّ

Ve denilir: **أَزْغِلْ** bana, senin sulandırmandan **زُغْلَةً**; yani bana sütten bir şey dök. Ve **الزُغْلولُ**: hafif olan; ve o, **الطِفْل** de (demektir).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ز ل
غزل ، زغل ، لغز ، زلغ : ( مستعملة ) .
زلغ : أما زلغَ فإني رأيتُه في كتاب الليث أنه مستَعملٌ .
وقال : تزلَّغَتْ رِجلي : أي : تشققت ، والتزلُّغُ الشُّقاق .
قلتُ : والمعروفُ تزلَّعتْ يدُه ورجْلُه إذا تشقَّقتْ بالعين غير مُعجمة وقد مَرَّ في ( كتاب العينِ ) ، ومن قال : تزلَّغتْ بمعنى تشقَّقتْ فهو عندي تصحيفٌ .
غزل : قال الليث : غزَلَتِ المرأةُ فهي تغزِلُ بالمِغزَل غزلاً .
وأنشد :
منَ السيْل والغُثَّاء فلكةُ مِغزل
وروى الحرّانيُّ عن ابن السكيت عن الفراء أنه قال : يقال مِغزلٌ ومُغزَلٌ للذي يُغزلُ به .
قال الفراء : وحكى الكسائيُّ : مَغزِلٌ .
وقال غيره : إنما هو مَغزَلٌ من الغزْل .
وقال الفراء : وقد استثقلتِ العرَبُ الضمةَ في حروفٍ فكسرَتْ مِيمَها وأصلُها الضمُّ من ذلك قولهُم مِصْحفٌ ومِخدَعٌ ومِجْسدٌ ومِطرَف ومِغزلٌ لأنها أُخِذتْ في المعنى مِن أُصحف أي جُمِعت فيه الصحفُ وكذلك المِغزَلُ إما هو من أغزِلَ أي أُديرَ
وفُتِل ، فهو مُغزَل .
وقال الليث : الغَزَل : حديثُ الفِتيان والفَتياتِ ، يقال : غازلها مُغازلة والتغزُّلُ : تكلُّفُ ذلك .
وأنشد :
صُلبُ العصا جافٍ عن التغزُّل
قال : والغزالُ : الشادنُ حين يتحركُ ويمشي قبل الإثْناء وتشبَّهُ به الجارية في التشبيبِ فيُذكَّرُ النعتُ والفعل على تذكير التشبيه .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : أُخِذ الغَزَلُ من غزَلِ الكلبِ ، وهو أن يطلُبَ الغزالَ فإذا أحسّ بالكلب خرِقَ أي لَصقَ بالأرضِ فلَهِيَ عنه الكلبُ وانصرف فيقال : غَزِلَ والله كلبُكَ وهو كلبٌ غَزِلٌ ، ويقال للضعيفِ الفارِّ على الشيء غزِلٌ ، ومنه رجلٌ غَزِلٌ لصاحب النساء لضعفهِ عن غير ذلك .
أبو عبيد : الغزالة : الشمسُ إذا ارتفع النهارُ ، ويقال : طلعتِ الغزالة ولا يقال : غابتِ الغزالة ، ويقال : ظَبية مُغزِلٌ : معها غزالها .
والغزَّالُ : الذي يبيع الغزلَ .
زغل : قال أبو عبيد عن الأحمر يقال : أزغلتِ المرأةُ ولدَها فهيَ مُزغل إذا أَرْضعتْ ، قال شمر : وأرْغلتْ بمعناه .
وأنشد :
فأزغلَتْ في حلقِه زغلة
لم تخطىءِ الحلقَ ولم تشفتر
وأخبرني المنذريُّ عن أبي الحسن الصيداوِيِّ عن الرِّياشيِّ قال : يقال : رغلَ الجدْيُ أُمهُ وزغلها رغلاً وزغلاً إذا رضِعَها .
قلتُ : وسمعت أعرابيّاً يقول لآخر : اسقني زُغلةً منَ اللبنِ : أرادَ قدرَ ما يملأُ فمَه .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الزُّغلولُ : من الرجال .
قلت : وجمعُه الزغاليلُ .
وقال غيره : يقال للصِّبيان الخفافِ : الزغاليلُ ، واحدُهم زغلول .
وقال الليث : زغلتِ المرأةُ من عزلاء المزادةِ الماءَ : إذا صبَّتْه .
وقال ابن دُريد : زغلتُ الشيءَ وأزغلتُه إذا صَبَبتُه صَبّاً عنيفاً .
قلتُ : وسماعي من العرب أزغَلَ مِن عزلاءِ المزادة ، الماء إذا دفَقَه .
لغز : قال الليث : اللُّغز ما ألغزتُ من كلام فشبهْت معناه ، مثل قول الشاعر . أنشده الفرَّاءُ :
ولما رَأيت النَّسرَ عزَّ ابنَ داية
وعشَّشَ في وكرَيه جاشتْ له نفسي
أراد بالنسرِ الشَّيبَ شبهه به لِبياضه وشبَّه
الشباب بابن دايةٍ ، وهو الغراب الأسود ، لأن شعْرَ الشابِّ أسود .
وأخبرني المنذريُّ عن أبي الهيثم أنه قال : اللُّغْزُ واللَّغْزُ اللُّغَزُ واللُّغَيْزَى والإلغازُ حفرة يحفِرها اليرْبوع في جحرهِ تحت الأرض ، يقال : ألْغز اليربوع إلغازاً فيحفر في جانبٍ منه طريقاً ويحفر في الجانبِ الآخر طريقاً ، وكذلك في الجانبِ الثالث والرابع فإذا طلبه البدويُّ بعصاه من جانبٍ نفقَ من الجانبِ الآخر .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي قال : اللُّغْزُ : الحَفر الملتوِي واللُّغزُ الكلامُ الملبَّس ، قال : وهيَ اللُّغَزُ واللَّغَز واللغيزَى ، ومن أمثالِ العرب فلان أنكحُ مِن ابن ألْغَز ، وكان أوتي حظّاً من الباءَة وبسطةً في الفَيشَة فضربته العربُ مثلاً في هذا الباب على التشبيهِ .

##### Türkçe

غ ز ل
**غزل** , **زغل** , **لغز** , **زلغ** : (kullanılan).

**زلغ** : **زلغ**’a gelince, ben onu Leys’in kitabında, onun kullanılır olduğunu gördüm.
Ve dedi: **تزلَّغَتْ رِجلي**: yani: çatladı; ve **التزلُّغُ** çatlaklardır.
Dedim: Bilinen, **تزلَّعتْ يدُه ورجْلُه**’dur; **العين** (kitabında) geçtiği üzere, **العين**’le, mu‘ceme olmayan (yani noktasız) ile, çatladığı zaman. Ve “**تزلَّغتْ**”i “çatladı” mânasında söyleyen kimse, benim yanımda bir tashîftir.

**غزل** : Leys dedi: **غزَلَتِ المرأةُ**; o, **بالمِغزَل** ile **غزلاً** eğirir.
Ve inşâd etti:
منَ السيْل والغُثَّاء فلكةُ مِغزل

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten, Ferrâ’dan rivayet etti ki o dedi: Kendisiyle eğirilen şeye **مِغزلٌ** ve **مُغزَلٌ** denir.
Ferrâ dedi: Kisâî’nin naklettiğini: **مَغزِلٌ**.
Ve başkası dedi: O ancak **مَغزَلٌ**’dır, **الغزْل**’den.
Ferrâ dedi: Araplar, bazı harflerde dammayı ağır buldular da **مِيم**’ini kesrelediler; aslı dammadır. Bundan onların sözü: **مِصْحفٌ** ve **مِخدَعٌ** ve **مِجْسدٌ** ve **مِطرَف** ve **مِغزلٌ**; çünkü o, mânada **أُصحف**’tan alınmıştır; yani sahifeler onda toplanmıştır. Yine **المِغزَلُ** ya **أغزِلَ**’dendir; yani döndürüldü ve büküldü; o hâlde o **مُغزَل**’dır.
Leys dedi: **الغَزَل**: delikanlıların ve kızların konuşmasıdır; denir: **غازلها مُغازلة**; ve **التغزُّلُ**: bunun külfetine girmektir.
Ve inşâd etti:
صُلبُ العصا جافٍ عن التغزُّل

Dedi: **الغزالُ**: **الشادن**’dir; iki yaşına girmeden önce hareket edip yürüdüğü zaman; ve teşbîbde cariye onunla benzetilir; böylece sıfat ve fiil, benzetmenin müzekker kılınması üzere müzekker kılınır.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **الغَزَل** , köpeğin **غزَل**’inden alınmıştır; o da şudur: ceylanı araması; köpeği hissedince **خرِقَ**; yani yere yapıştı; böylece köpek ondan oyalanır ve döner; denir: **غَزِلَ**; vallahi senin köpeğin; ve o, **كلبٌ غَزِلٌ**’dir. Ve bir şeyden kaçan zayıfa **غزِلٌ** denir. Ondan: kadınların sahibi için **رجلٌ غَزِلٌ**; başka şeyden zayıflığı sebebiyle.
Ebû Ubeyd: **الغزالة**: gündüz yükseldiği zaman güneştir; denir: **طلعتِ الغزالة**; ve denmez: **غابتِ الغزالة**. Ve denir: **ظَبية مُغزِلٌ**: onunla birlikte ceylanı vardır.
Ve **الغزَّالُ**: ipliği satan kimsedir.

**زغل** : Ebû Ubeyd, Ahmer’den: denir: **أزغلتِ المرأةُ ولدَها**; o, **مُزغل**’dür; emzirdiği zaman. Şemmer dedi: **وأرْغلتْ** onun mânasındadır.
Ve inşâd etti:
فأزغلَتْ في حلقِه زغلة
لم تخطىءِ الحلقَ ولم تشفتر

Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Hasen es-Saydâvî’den, Riyâşî’den; dedi: denir: **رغلَ الجدْيُ أُمهُ** ve **زغلها**; **رغلاً** ve **زغلاً**; onu emdiği zaman.
Dedim: Bir bedevîyi, bir başkasına şöyle derken işittim: **اسقني زُغلةً منَ اللبنِ**: ağzını dolduracak miktarı istedi.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الزُّغلولُ**: erkeklerden (olan).
Dedim: onun çoğulu **الزغاليلُ**’dir.
Ve başkası dedi: hafif çocuklara **الزغاليلُ** denir; onların teki **زغلول**’dur.
Leys dedi: **زغلتِ المرأةُ من عزلاء المزادةِ الماءَ**: onu döktüğü zaman.
İbn Düreyd dedi: **زغلتُ الشيءَ** ve **أزغلتُه**; onu şiddetli bir döküşle döktüğüm zaman.
Dedim: Araplardan işittiğim: **أزغَلَ مِن عزلاءِ المزادة ، الماء**; onu fışkırttığı zaman.

**لغز** : Leys dedi: **اللُّغز**: sözden, mânasını benzettiğim şeydir; şairin sözü gibi. Ferrâ onu inşâd etti:
ولما رَأيت النَّسرَ عزَّ ابنَ داية
وعشَّشَ في وكرَيه جاشتْ له نفسي

**النسر** ile **الشَّيب**’i kastetti; beyazlığından dolayı onu ona benzetti; ve gençliği **ابن داية**’ye benzetti; o da siyah kargadır; çünkü gencin saçı siyahtır.
Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Heysem’den; o dedi: **اللُّغْزُ** ve **اللَّغْزُ** , **اللُّغَزُ** ve **اللُّغَيْزَى** ve **الإلغازُ**: yerin altında, yer faresi (**اليرْبوع**)un yuvasında kazdığı çukurdur; denir: **ألْغز اليربوع إلغازاً**; böylece onun bir yanında bir yol kazar, öbür yanında bir yol kazar; yine üçüncü ve dördüncü yanında; bedevî onu değneğiyle bir yandan aradığında, öbür yandan çıkar.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi: **اللُّغْزُ**: dolambaçlı kazmadır; ve **اللُّغزُ**: örtülü sözdür. Dedi: ve o, **اللُّغَزُ** ve **اللَّغَز** ve **اللغيزَى**’dır. Arapların darb-ı mesellerindendir: “Falan, **ابن ألْغَز**’den daha çok nikâhlayıcıdır.” O, **الباءَة**’den bir nasip ve **الفَيشَة**’de bir genişlik verilmişti; Araplar onu bu bapta, benzetme üzere, bir mesel yaptılar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والغين وما يثلثهما)
(زغف) الزاء والغين والفاء أُصَيلٌ صحيحٌ يدلُّ على سَعةٍ وفَضْل. من ذلك الزَّغْفة: الدرع؛ والجمع الزَّغْف، وهي الواسعة. وربما قالوا زَغَفة وزَغَف. قال:
أيمنَعُنا القومُ ماءَ الفُراتِ *** وَفينا السُّيوفُ وفينا الزَّغَفْ([1])ويقال رجل مِزْغَفٌ: نَهِمٌ رَغِيبٌ. قال الأصمعيّ: زَغَفَ في حديثه: زاد.
(زغل) الزاء والغين واللام أصلٌ يدلُّ على رَضاع وزَقٍّ وما أشبهه. يقال أَزْغَلَ الطّائِرُ فَرخَه، إذا زَقّه. قال ابن أحمر:
فأَزْغَلَتْ في حَلْقِهِ زُغْلَةً *** لم تُخْطِئ الجِيدَ ولم تَشْفَتِرّْ([2])قال: وهو من قولهم: أَزْغِلي لـه زُغْلةً من سِقائِك، أي صُبِّي لـه شيئاً مِنْ لَبَن. ويقال أَزْغَلَت المرأةُ من عَزْلائِها، أي صَبَّت.
ومما شذّ عن الباب: الزُّغلول من الرِّجال: الخفيف.
(زغم) الزاء والغين والميم أُصَيْلٌ يدلُّ على ترديد صوتٍ خفيّ. قالوا: تزغَّمَ الجملُ، إذا ردَّدَ رُغَاءَه في خَفاءٍ ليس شديدا. ومنه التزَغم، وهو التَّغَضُّب، كأنه في غَضَبِهِ يردِّدُ صوتاً في نفسه. وذكرَ ناسٌ: تَزغَّمَ الفصيلُ لأمِّه، إذا حنَّ حنيناً خفياً.
(زغب) الزاء والغين والباء أُصَيْلٌ صحيح، وهو الزّغَب، أوّلُ ما ينبتُ من الرِّيش. وقد يُزْغِبُ الكَرْمُ، بعد جَرْيِ الماءِ فيه.
(زغد) الزاء والغين والدال أُصَيْلٌ يدل على تعصُّر في صوتٍ.
من ذلك الزَّغْد، وهو الهدير يتعصَّر فيه الهادرُ. وأصلهُ زغد عُكَّتَه، إذا عَصَرَها ليُخرِجَ سَمْنَها.
(زغر) الزاء والغين والراء أُصَيْلٌ. يقال زَغَر الماءُ وزَخَر. وليس هذا عندي من جهةِ الإبدال؛ لأن قياسَ زَغَر قياسٌ صحيح، وسيجيء *في الرباعيّ ما يصحِّحه. وذكر ابن دُريد([3]) أنَّ الزّغر الاغتصاب؛ يقال زَغَرْت الشيء زَغْراً. قال: والزغْر فعلٌ مُماتٌ. وزُغَر: اسمُ امرأةٍ، يقال أن عين زُغَر إليها تُنْسَب([4]).
---------------------ـ
([1]) سبق البيت برواية أخرى في مادة (حجف). وهو هنا ملفق من بيتين. وفي وقعة صفين 184:
أيمنعنا القوم ماء الفرات *** وفينا الرماح وفينا الحجف
وفينا الشوازب مثل الوشيج *** وفينا السيوف وفينا الزغف
([2]) الاشفترار: التفرق. وفي الأصل: "لم تشتفر"، صوابه من المجمل، واللسان (زغل، شفتر). وفي المجمل: "لم تظلم الجيد".
([3]) الجمهرة (2 : 322).
([4]) ذكر ابن دريد أن عين زعم: موضع بالشام. وقال ياقوت: "بمشارف الشام".

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** و**الغين** وما يثلثهما)
(**زغف**) **الزاء** ve**الغين** ve**الفاء** sahih bir asıldır; genişliğe ve fazlalığa delâlet eder. Bundan: **الزَّغْفة**: zırh; çoğulu **الزَّغْف**; o, geniş olandır. Bazen **زَغَفة** ve**زَغَف** derler. Dedi ki:
Kavim bize Fırat’ın suyunu mu men eder *** hâlbuki bizde kılıçlar var ve bizde **الزَّغَفْ** var([1]) Ve denilir: **مِزْغَفٌ** adam: obur, istekli. **الأصمعيّ** dedi: **زَغَفَ** sözünde: artırdı.
(**زغل**) **الزاء** ve**الغين** ve**اللام**; bir asıl, emzirmeye ve gagaya (yavruyu beslemeye) ve benzerine delâlet eder. Denilir: **أَزْغَلَ** kuş, yavrusunu; onu gagasıyla beslediği zaman. **ابن أحمر** dedi:
Derken onun boğazına bir **زُغْلَةً** **أَزْغَلَتْ** *** boynu ıskalamayan ve ayrılmayan([2]) Dedi ki: Bu, onların sözünden gelir: **أَزْغِلي** ona, tulumundan bir **زُغْلةً**; yani ona sütten bir şey dök. Ve denilir: **أَزْغَلَت** kadın, **عَزْلائِها**’sından; yani döktü.
Babdan şâz olanlardandır: erkeklerden **الزُّغلول**: hafif (kimse).
(**زغم**) **الزاء** ve**الغين** ve**الميم**; bir asıldır, gizli bir sesin tekrarlanmasına delâlet eder. Dediler: **تزغَّمَ** deve; böğürtüsünü şiddetli olmayan bir gizlilik içinde tekrarladığı zaman. Ondan **التزَغم**; o, **التَّغَضُّب**’dur; sanki öfkesinde kendi içinde bir ses tekrarlıyor. Bir topluluk zikretti: **تَزغَّمَ** süt emen yavru, annesine; gizli bir inleyişle inlediği zaman.
(**زغب**) **الزاء** ve**الغين** ve**الباء** sahih bir asıldır; o, **الزّغَب**’dır: tüyden biten ilk şey. Asma da **يُزْغِبُ** olabilir; içinde suyun akmasından sonra.
(**زغد**) **الزاء** ve**الغين** ve**الدال**; bir asıldır, seste bir sıkışmaya delâlet eder.
Bundan **الزَّغْد**; o, uğultudur; uğuldayanın onda sesi sıkışır. Aslı: **زغد** onun tulumunu; iç yağını çıkarmak için onu sıktığı zaman.
(**زغر**) **الزاء** ve**الغين** ve**الراء**; bir asıldır. Denilir: **زَغَر** su ve**زَخَر**. Bu, benim nezdimde ibdâl cihetinden değildir; çünkü **زَغَر**’ın kıyası sahih bir kıyastır; onu sahih kılacak şey, dörtlüde gelecektir. **ابن دُريد**([3]) zikretti ki: **الزّغر** gasptır; denilir: **زَغَرْت** şeyi **زَغْراً**. Dedi ki: **الزغْر** ölü (kullanımdan düşmüş) bir fiildir. Ve**زُغَر**: bir kadının adıdır; denilir ki **عين زُغَر** ona nisbet olunur([4]).
---------------------ـ
([1]) Beyit, (حجف) maddesinde başka bir rivayetle geçti. Burada iki beyitten derlenmiştir. Ve Sıffîn vak‘asında 184:
Kavim bize Fırat’ın suyunu mu men eder *** hâlbuki bizde mızraklar var ve bizde **الحجف**
Ve bizde **الشوازب** var, **الوشيج** gibi *** ve bizde kılıçlar var ve bizde **الزغف**
([2]) **الاشفترار**: ayrılma. Asılda: “**لم تشتفر**”; doğrusu **المجمل**’den ve **اللسان** (**زغل**، **شفتر**)’den. **المجمل**’de: “**لم تظلم الجيد**”.
([3]) **الجمهرة** (2 : 322).
([4]) **ابن دريد** zikretti ki **عين زعم**: Şam’da bir yerdir. **ياقوت** dedi: “Şam’ın uçlarında”.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز غ ل
صبية زغاليل‏:‏ صغار‏.‏
ويقولون‏:‏ كيف زغلولك إذا سألـوه عـن صغيـره‏.‏
وأزلغـت يـا فلـان‏:‏ دخلـت فـي حكـم الزغاليـل وصـرت مثلهـم‏.‏
وقـرأ مسعـر علـى عاصـم فلحـن فقـال عاصـم‏:‏ أزغلـت يا أبـا سلمـة أي صـرت كالصبـي فـي لحنـك‏.‏
وزغـل المـاء وأزغله‏:‏ صبه دفعة دفغة‏.‏
وأزغلت القطاة فأزغلت في حلقه زغلة لـم تخطـيء الجيـد ولـم تشفتـر وأزغل الشارب الشراب‏:‏ مجه ومنه المزغلة‏.‏

##### Türkçe

ز غ ل
**صبية زغاليل**: küçükler.
Ve derler: “Küçüğü hakkında ona sorulduğunda: ‘Senin **زغلولك** nasıl?’”
Ve “**أزلغت** ey falan”: **الزغاليـل** hükmüne girdin ve onlar gibi oldun.
Ve **مسعر** **عاصم**’a okudu da lahn yaptı; bunun üzerine **عاصم** dedi ki: “**أزغلت** ey **أبا سلمة**”; yani lahnında çocuk gibi oldun.
Ve **زغل الماء** ve **أزغله**: onu bir defada, bir döküşle döktü.
Ve **أزغلت القطاة**; böylece boğazına bir **زغلة** düşürdü; iyiyi ıskalamadı ve **تشفتـر** etmedi. Ve **أزغل الشارب الشراب**: onu ağzından çıkardı; bundan da **المزغلة**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

زَغَل الشيءَ زَغْلاً وأَزْغَلَهُ: صَبَّهُ دُفَعاً ومَجَّهُ. ويقال: أَزْغِل لي زُغْلةً من سِقائك أَي صُبَّ لي شيئاً من لبن. وزَغَلَت المَزادةُ من عَزْلائها: صَبَّتْ.
والزُّغْلة، بالضم: الدُّفْعة من البول وغيره. وأَزْغَلَتِ الناقةُ ببولها: رَمَت به وقَطَّعَتْهُ زُغْلة زُغْلة. والزُّغْلة: ما تَمُجُّه من فيك من الشراب. قال أَبو منصور: سمعت أَعرابيّاً يقول لآخر: اسْقِني زُغْلة من اللبن؛ يريد قَدْرَ ما يَمْلأُ فمه. وأَزْغَلَتِ الطَّعْنَةُ بالدم: مثل أَوْزَغَتْ؛ وأَنشد ابن بري لصخر بن عمرو بن الشريد:
ولقد دَفَعتُ إِلى دُرَيْدٍ طَعَنَةً
نَجْلاء، تُزْغِلُ مثل عَطِّ المَنْحَر
الليث: زَغَلَت المرأَةُ من عَزْلاء المَزادة ماء. قال أَبو منصور: سماعي من العرب أَزْغَلَ من عَزْلاء المَزادة الماءَ إِذا دَفَقَه. وأَزْغَل الطائرُ فَرْخَه إِذا زَقَّهُ. وأَزْغَلَتِ القَطاةُ فَرْخَها: زَقَّتْه؛ قال ابن أَحمر وذكر القَطاة وفَرْخَها وأَنها سَقَتْه مما شربت: فأَزْغَلَتْ في حَلْقِه زُغْلَةً،
لم تُخْطئ الجِيدَ، ولم تَشْفَتِر
استعار الجِيدَ للقطاة. وزَغَلَتِ البَهْمةُ أُمَّها تَزْغَلها زَغْلاً: قَهَرتها فَرَضِعَتْها. الأَحمر: أَزْغَلَت المرأَةُ ولدها، فهي مُزْغِلٌ إِذا أَرْضَعَتْه؛ وقال شمر: أَرْغَلَت بمعناه. الرياشي: يقال رَغَل الجَدْيُ أُمَّه وزَغَلَها رَغْلاً وزَغْلاً إِذا رَضِعها. والزَّغُول: اللَّهِج بالرَّضاع من الإِبل والغنم. والزُّغْلة: الاسْت؛ عن الهَجَري. قال: ومن سَبِّهم: يا زُغْلة الثَّوْر والزُّغْلُول: الخفيفُ من الرجال، وحكاه كراع بالعين والغين جميعاً. والزُّغْلول: الطِّفْل أَيضاً، وجمعه زَغالِيل، ويقال للصِّبيان الزَّغالِيل، واحدهم زُغْلول؛ قال ابن خالويه: الزُّغْلُول الخفيفُ الروح، واليتيمُ والخفيفُ الجسم له الزُّحْلُول. وزَغَلٌ وزُغَلٌ وزُغَيْل وزُغْلُول: أَسماء.

##### Türkçe

**زَغَل** şeyi **زَغْلاً** ve **أَزْغَلَهُ**: onu iterek döktü ve tükürdü.

Ve denilir: **أَزْغِل** bana kırbından bir **زُغْلةً**; yani bana sütten bir şey dök. Ve **زَغَلَت**
**المَزادةُ** kendi **عَزْلائها**’sından: döktü.

Ve **الزُّغْلة**, (ضم ile): idrar ve başkasından bir defa (iterek) çıkış. Ve **أَزْغَلَتِ الناقةُ**
kendi idrarıyla: onu attı ve onu **زُغْلة زُغْلة** parça parça etti. Ve **الزُّغْلة**: içkiden
ağzından tükürdüğün şey. Ebû Mansûr dedi: Bir bedevînin bir başkasına şöyle dediğini işittim: **اسْقِني زُغْلة**
sütten; ağzını dolduracak miktarı kastediyor. Ve **أَزْغَلَتِ الطَّعْنَةُ** kan ile: **أَوْزَغَتْ** gibi; ve İbn Berrî, Sahr b. Amr b. eş-Şerîd için inşad etti:

ولقد دَفَعتُ إِلى دُرَيْدٍ طَعَنَةً
نَجْلاء، تُزْغِلُ مثل عَطِّ المَنْحَر

el-Leys: Kadın, **عَزْلاء المَزادة**’dan su **زَغَلَت**. Ebû Mansûr dedi:
Araplardan işittiğim: **أَزْغَلَ** **عَزْلاء المَزادة**’dan suyu, onu fışkırtıp döktüğü zaman. Ve **أَزْغَل**
kuş, yavrusunu, onu **زَقَّهُ** ettiği zaman. Ve **أَزْغَلَتِ القَطاةُ** yavrusunu: onu **زَقَّتْه** etti;
İbn Ahmer dedi ve **القَطاة**’yı ve yavrusunu ve onun, içtiğinden ona içirdiğini zikretti:

فأَزْغَلَتْ في حَلْقِه زُغْلَةً،
لم تُخْطئ الجِيدَ، ولم تَشْفَتِر

**الجِيدَ**’i **القطاة** için ödünç aldı. Ve **زَغَلَتِ البَهْمةُ** annesini, onu **تَزْغَلها زَغْلاً**:
onu zorladı da onu emdi. el-Ahmer: Kadın çocuğunu **أَزْغَلَت**; o, onu emzirdiği zaman **مُزْغِلٌ**’dir;
ve Şemmer dedi: **أَرْغَلَت** onun manasıyladır. er-Riyâşî: denilir: Oğlak annesini **رَغَل** etti ve onu **زَغَلَها**
**رَغْلاً** ve **زَغْلاً**, onu emdiği zaman. Ve **الزَّغُول**: develerden ve koyunlardan emmeye düşkün olan. Ve **الزُّغْلة**: makat; el-Hecrî’den.
Dedi: Ve onların sövmesinden: “Ey öküzün **زُغْلة**’si!” Ve **الزُّغْلُول**: erkeklerden hafif olan; ve onu Kurâ‘, **العين** ve **الغين** ile ikisini birden rivayet etti. Ve **الزُّغْلول**: çocuk da; çoğulu **زَغالِيل**’dir; ve çocuklara **الزَّغالِيل** denilir, onların biri **زُغْلول**’dür; İbn Hâlaveyh dedi: **الزُّغْلُول** hafif ruhlu olandır; ve yetim ve hafif bedenli için **الزُّحْلُول** vardır.

Ve **زَغَلٌ** ve **زُغَلٌ** ve **زُغَيْل** ve **زُغْلُول**: isimlerdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زغله، كمنعه، يزغله، زغلا: صبه دفعا، ومجه، كأزغله. وزغل الجدي الأم رضعها، والعين لغة فيه، قاله الرياشي، وفي اللسان: زغلت البهمة أمها، تزغلها، زغلا: قهرتها، فرضعتها. وزغلت الناقة ببولها: رمت به زغلة زغلة، وقطعته، كأزغلت. والزغلة، بالضم: ما تمجه من فيك من الشراب. والزغلة: الاست، عن الهجري،قال: ومن سبهم: يا زغلة الثور. وأيضا: الدفعة من البول، وغيره. ويقال أزغل لي زغلة من إنائك: أي صب لي شيئا من اللبن، وقال الأزهري: سمعت أعرابيا يقول لآخر: اسقني زغلة من اللبن، يريد قدر ما يملأ فمه. وأبو عبد الله محمد بن الحسين ابن محمد بن الحسين الأزدي البنجديهي الزاغولي الشافعي الفقيه، الحافظ نسبة إلى زاغول، من قرى بنج ديه بمرو الروذ، من خراسان، بها قبر المهلب بن أبى صفرة، تفقه على السمعاني الكبير، والموفق بن عبد الكريم الهروي، والحسين بن مسعود البغوي الفراء، وأبي عبد الله عيسى بن شعيب بن إسحاق السجزي، وعنه أبو سعد بن السمعاني، وترجمه في اللباب، وقال: كان ثقة، توفي سنة 559، وهو مؤلف كتاب قيد الأوابد، في أربعمائة مجلد، يشتمل على التفسير، والحديث، والفقه، واللغة. وأزغل الطائر فرخه: زقه، قال ابن أحمر، وذكر القطاة وفرخها، أنها سقته مما شربت:
  فأزغلت في حلقه زغـلة                      لم تخطئ الجيد ولم تشفتر استعار الجيد للقطاة. والعين لغة فيه، وقد تقدم. وأزغلت الطعنة بالدم، مثل أوزغت، وأنشد ابن بري لصخر بن عمرو بن الشريد:
  ولقد دفعت إلى دريد طعـنة                      نجلاء تزغل مثل عط المنحر والزغول، كصبور: اللهج بالرضاع، من الإبل والغنم. والزغلول، كسرسور: الخفيف الروح والجسم، قاله ابن خالويه، وحكاه كراع بالعين والغين. وزغلول: اسم رجل، وإليه نسب جامع زغلول، بثغر رشيد. والزغلول: الطفل، والجمع الزغاليل، وصبية زغاليل: صغار، وتقول: كيف زغلولك، أي صغيربك، كما في الأساس. وزغيل التمار، كزبير: شيخ لابن شاهين، هكذا ف سائر النسخ، والذي هو شيخ لابن شاهين إنما هو محمد بن الحسين بن زغيل التمار، وكما صرح به الحافظ، وغيره، ففي العبارة سقط، فتأمل ذلك. ومما يستدرك عليه: أزغله، إزغالا: صبه، وزغلت المزادة من عزلائها: صبت، وأزغل من عزلاء المزادة الماء: دفقه. وأزغلت المرأة ولدها: أرضعته، فهي مزغل. وقرأ مسعر عن عاصم، فلحن، فقال: أزغلت أبا سلمة، أي صرت كالزغلول، ودخلت في حكم الزغاليل، أي الأطفال الصغار، نقله الزمخشري، وقد تقدم أيضا في ر غ ل. والزغلول أيضا: فرخ الحمام. وقال ابن خالويه: الزغلول: اليتيم. وقد سموا زغلا، وزغلا، وزغيلا. وأزغلو، بالضم: لقب جماعة من أهل بلقينة. والزغل، محركة: الغش، وهو زغلي، بضم ففتح، هكذا تقول به العامة والخاصة.

##### Türkçe

**زغله**; **منعه** gibi; **يزغله**, **زغلا**: onu iterek döktü; ve onu ağzından çıkardı; **أزغله** gibi. Ve **زغل الجدي الأم**: anasını emdi; ve **العين** onda bir lugattır; bunu **الرياشي** söyledi. Ve **اللسان**’da: **زغلت البهمة أمها، تزغلها، زغلا**: onu zorladı da onu emzirdi. Ve **زغلت الناقة ببولها**: onu **زغلة زغلة** attı ve onu kesti; **أزغلت** gibi. Ve **الزغلة** (ضم ile): içkiden ağzından çıkardığın şey. Ve **الزغلة**: makat; **الهجري**’den; dedi ki: Ve onların sövmesinden: “Ey **زغلة الثور**.” Ve ayrıca: idrardan bir itiş (defa) ve başkası. Ve denir: “**أزغل** bana kabından bir **زغلة**”: yani bana sütten bir şey dök. Ve **الأزهري** dedi: Bir bedevîyi bir başkasına derken işittim: “Bana sütten bir **زغلة** içir”; ağzını dolduracak miktarı ister. Ve Ebû Abdullah Muhammed b. el-Hüseyn b. Muhammed b. el-Hüseyn el-Ezdî el-Bencdîhî el-**زاغولي** eş-Şâfiî, fakih, hâfız; **زاغول**’a nisbetle; Merv er-Rûz’da Benc Dîh’in köylerinden; Horasan’dandır; orada el-Muheleb b. Ebî Sufra’nın kabri vardır. Büyük es-Sem‘ânî’ye, el-Muvaffak b. Abdilkerîm el-Herevî’ye, el-Hüseyn b. Mes‘ûd el-Beğavî el-Ferrâ’ya ve Ebû Abdullah Îsâ b. Şu‘ayb b. İshâk es-Siczî’ye fıkıh okudu; ondan Ebû Sa‘d b. es-Sem‘ânî rivayet etti; onu **اللباب**’da tercüme etti ve dedi ki: güvenilir idi; 559 yılında vefat etti. Ve o, dört yüz ciltte **قيد الأوابد** kitabının müellifidir; tefsiri, hadisi, fıkhı ve lugatı içerir. Ve **أزغل الطائر فرخه**: onu gagasıyla besledi; İbn Ahmer dedi; ve **القطاة** ile yavrusunu zikretti; onun, içtiğinden ona içirdiğini:
  “Onun boğazına bir **زغـلة** **أزغلت**;
  boynu ıskalamadı ve (onu) yarmadı.”
**الجيد**’i **القطاة** için istiâre etti. Ve **العين** onda bir lugattır; ve daha önce geçti. Ve **أزغلت الطعنة بالدم**: **أوزغت** gibi. Ve İbn Berrî, Sahr b. Amr b. eş-Şerîd için inşâd etti:
  “Ve gerçekten Düreyd’e bir darbe ittim;
  geniş; **تزغل** eder, boğazın akıtması gibi.”
Ve **الزغول**, **صبور** gibi: develerden ve koyunlardan emmeye düşkünlük. Ve **الزغلول**, **سرسور** gibi: ruh ve beden bakımından hafif; bunu İbn Hâlaveyh söyledi; ve Kurâ‘ onu **العين** ve **الغين** ile hikâye etti. Ve **زغلول**: bir adamın adıdır; ve ona nisbetle Reşîd sınırında **جامع زغلول** nisbet edilmiştir. Ve **الزغلول**: çocuk; çoğulu **الزغاليل**. Ve “**صبية زغاليل**”: küçükler. Ve dersin: “Senin **زغلولك** nasıl?” yani senin küçüğün; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **زغيل التمار**, **زبير** gibi: İbn Şâhîn’in bir şeyhi; bütün nüshalarda böyle. Hâlbuki İbn Şâhîn’in şeyhi ancak Muhammed b. el-Hüseyn b. **زغيل التمار**’dır; hâfızın ve başkalarının açıkça belirttiği gibi; ibarede bir düşme vardır; bunu düşün. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **أزغله، إزغالا**: onu döktü. Ve **زغلت المزادة من عزلائها**: döktü. Ve **أزغل من عزلاء المزادة الماء**: suyu fışkırttı. Ve **أزغلت المرأة ولدها**: onu emzirdi; o hâlde o **مزغل**’dir. Ve Mis‘ar, Âsım’dan okudu; sonra lahn yaptı; dedi ki: “**أزغلت أبا سلمة**”: yani **الزغلول** gibi oldun ve **الزغاليل** hükmüne girdin; yani küçük çocuklar; bunu ez-Zemahşerî nakletti; ve bu da daha önce **ر غ ل**’de geçti. Ve **الزغلول** ayrıca: güvercin yavrusu. Ve İbn Hâlaveyh dedi: **الزغلول**: yetim. Ve **زغلا** ve **زغلا** ve **زغيلا** diye adlandırdılar. Ve **أزغلو** (ضم ile): Belkîne halkından bir topluluğun lakabı. Ve **الزغل** (harekeli): hile; ve o **زغلي**’dir; (harakeleri) ضم sonra فتح ile; avam ve havas bununla böyle söyler.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَغَلَهُ
1 زَغَلَهُ ذ , aor. زَغَلَ , (K,) inf. n. زَغْلٌ, (TA,) He, or it, poured it out, or forth, with an impetus, or with force. (K. [See also 4.]) And He, or it, spirted it forth; (K;) as also ↓ ازغلهُ. (TA.) You say, الشَّرَابَ ↓ أَزْغَلْتُ I spirted forth the wine, or beverage. (JK.) And زَغَلَتِ المَزَادَةُ مِنْ عَزْلَائِهَا The leathern water-bag poured [or spirted] forth from its spout. (TA.) And زَغَلَتِ النَّاقَةُ بِبَوْلِهَا: see 4. ― -b2- زَغَلَ الأُمَّ He (a kid, TA) sucked the mother: (K, TA:) [and رَغَلَ is a dial. var. thereof:] so says Er-Riyلshee: or, as in the L, زَغَلَتِ البَهْمَةُ أُمَّهَا the young lamb or hid overpowered its mother and sucked her. (TA.)

ازغلهُ
4 ازغلهُ ذ , inf. n. اـِزْغَالٌ, He poured it out, or forth. (TA. [And زَغَلَهُ app. signifies the same.]) One says, أَزْغَلَ مِنْ عَزْلَآءِ المَزَادَةِ المَآءَ He poured forth, from the spout of the leathern water-bag, the water. (TA.) And مِنْ سِقَائِكَ ↓ أَزْغِلْ لِى زُغْلَةً, (S,) or مِنْ اـِنَائِكَ, (K, [in the CK ازْغَلْ, i. e. اِزْغَلْ, from زَغَلَهُ,]) Pour thou out, for me, somewhat (S, K) [or a gulp or mouthful] of milk from thy skin, (S,) or from thy vessel. (K.) See also 1, in two places. One says also, أَزْغَلَتِ النَّاقَةُ بِبَوْلِهَا (S, K) and بِهِ ↓ زَغَلَتْ (K) The she-camel ejected her urine (S, K, TA) in repeated small quantities (↓ زُغْلَةً زُغْلَةً), and interrupted it. (S, TA.) And أَزْغَلَتِ الطَّعْنَةُ بِالدَّمِ, like أَوْزَغَت [i. e. The wound made with a spear or the like emitted blood in repeated gushes]. (S, K.) ― -b2- أَزْغَلَتْ وَلَدَهَا She suckled her child. (JK, TA.) And ازغل فَرْخَهُ He (a bird) fed his young one with his mouth, or bill: (S, K:) [and ارغل is a dial. var. thereof.] -A2- أَزْغَلْتَ, said by 'ءsim to Mis'ar, when the latter was reading, or reciting, to him, and did so incorrectly, means Thou hast become like the زُغْلُول, i. e. young infant: mentioned by Z: (TA:) or he said أَزْغَلْتَ, which is a dial. var. of the former verb. (TA in art. رغل.)

زَغَلٌ
زَغَلٌ ذ i. q. غِشٌّ [meaning Adulterated, or counterfeit, coin: so in the present day]. (TA.) [See also زُغَلِىٌّ.]

زُغْلَةٌ
زُغْلَةٌ ذ A mouthful, or the quantity that fills the mouth; of milk [&c.]; heard in this sense by Az from an Arab of the desert; (TA;) a gulp of wine or beverage [&c.]: pl. زُغْلٌ [perhaps a mistranscription for زُغَلٌ: if not, it is a coll. gen. n.]. (MA.) See 4. ― -b2- The quantity that is emitted, or poured forth, at once, [without interruption,] of urine, (S, K,) &c. (K.) See, again, 4. ― -b3- The quantity that one spirts forth from his mouth, of wine or beverage. (K.) -A2- الزُّغْلَةُ also signifies The اِسْت [i. e. podex, or anus]. (El-Hejeree, K.)

زُغَلِىٌّ
زُغَلِىٌّ ذ [A maker of adulterated, or counterfeit, coin; a meaning indicated in the TA, and obtaining in the present day:] an epithet from الزَّغَلُ, used by the vulgar and by persons of distinction. (TA.)

زُغْلُولٌ
زُغْلُولٌ ذ Light, or active, (Kr, JK, S, K,) in spirit and in body, (IKh, TA,) and quick; an epithet applied to a man: (JK:) mentioned by Kr with ع and with غ: (TA:) in the “ Musannaf ” of A'Obeyd, with غ only. (TA in art. زعل.) ― -b2- Also A young infant: (JK, S, K:) pl. زَغَالِيلُ. (TA.) One says صِبْيَةٌ زَغَالِيلُ Little children. (TA.) And كَيْفَ زُغْلُولُكَ How is thy little one? (A, TA.) ― -b3- And An orphan. (IKh, TA.) ― -b4- And The young one of the pigeon. (TA.) ― -b5- [Freytag explains it as signifying also “ Pallus ovis, cameli lactens; ” but whether this be intended to express a single meaning is not clear to me: ― -b6- also, on the authority of Dmr, as signifying A man light in respect of dignity and manners: app. as being likened to a young child.]

زَغُولٌ
زَغُولٌ ذ , applied to [the young one of] a camel and [of] a sheep or goat, Persistent in suching. (K.)

مُزْغِلٌ
مُزْغِلٌ ذ [without ة because applied only to a female,] A woman suckling her child. (JK, TA.)

مَزْغَلَةٌ
مَزْغَلَةٌ ذ A drinking-vessel that holds a [زُغْلَة i. e.] gulp, or as much as is swallowed at once [of wine or beverage]. (MA.)

##### Türkçe

**زَغَلَهُ**
1 **زَغَلَهُ** ذ , muzârîsi **زَغَلَ** , (K,) mastarı **زَغْلٌ**, (TA,) O, yahut o (şey), onu bir itişle, yahut kuvvetle döktü, yahut dışarı akıttı. (K. [Bkz. ayrıca 4.]) Ve onu dışarı fışkırttı; (K;) bunun gibi ↓ **ازغلهُ** da. (TA.) Şöyle dersin, **الشَّرَابَ** ↓ **أَزْغَلْتُ** Şarabı, yahut içeceği fışkırttım. (JK.) Ve **زَغَلَتِ المَزَادَةُ مِنْ عَزْلَائِهَا** Deriden su tulumu, ağızlığından dışarı döktü [yahut fışkırttı]. (TA.) Ve **زَغَلَتِ النَّاقَةُ بِبَوْلِهَا**: bkz. 4. ― -b2- **زَغَلَ الأُمَّ** O (bir oğlak, TA) anneyi emdi: (K, TA:) [ve **رَغَلَ** bunun bir lehçe varyantıdır:] Er-Riyلshee böyle söyler: yahut L’de olduğu üzere, **زَغَلَتِ البَهْمَةُ أُمَّهَا** küçük kuzu yahut oğlak annesine galip geldi ve onu emdi. (TA.)

**ازغلهُ**
4 **ازغلهُ** ذ , mastarı **اـِزْغَالٌ**, O, onu döktü, yahut dışarı akıttı. (TA. [Ve **زَغَلَهُ** görünüşe göre aynı mânaya delâlet eder.]) Şöyle denir, **أَزْغَلَ مِنْ عَزْلَآءِ المَزَادَةِ المَآءَ** Deriden su tulumunun ağızlığından suyu döktü. (TA.) Ve **مِنْ سِقَائِكَ** ↓ **أَزْغِلْ لِى زُغْلَةً**, (S,) yahut **مِنْ اـِنَائِكَ**, (K, [CK’de **ازْغَلْ**, yani **اِزْغَلْ**, **زَغَلَهُ**’den]) Sütünden, kırbadan, benim için biraz (S, K) [yahut bir yudum yahut ağız dolusu] dök, (S,) yahut kabından. (K.) Ayrıca 1’e, iki yerde, bkz. Şöyle de denir, **أَزْغَلَتِ النَّاقَةُ بِبَوْلِهَا** (S, K) ve **بِهِ** ↓ **زَغَلَتْ** (K) Dişi deve idrarını (S, K, TA) tekrarlanan küçük miktarlar hâlinde (↓ **زُغْلَةً زُغْلَةً**) dışarı attı ve onu kesti. (S, TA.) Ve **أَزْغَلَتِ الطَّعْنَةُ بِالدَّمِ**, **أَوْزَغَت** gibi [yani mızrak vb. ile açılan yara kanı tekrarlanan fışkırmalar hâlinde çıkardı]. (S, K.) ― -b2- **أَزْغَلَتْ وَلَدَهَا** Çocuğunu emzirdi. (JK, TA.) Ve **ازغل فَرْخَهُ** O (bir kuş) yavrusunu ağzıyla, yahut gagasıyla besledi: (S, K:) [ve **ارغل** bunun bir lehçe varyantıdır.] -A2- **أَزْغَلْتَ**, 'ءsim’in Mis'ar’a söylediği (ikincisi ona okuyor yahut rivayet ediyor iken ve bunu yanlış yapınca), “Sen **زُغْلُول** gibi oldun, yani küçük bebek” demektir: Z tarafından zikredilmiştir: (TA:) yahut o **أَزْغَلْتَ** dedi; bu da önceki fiilin bir lehçe varyantıdır. (TA, md. **رغل**’de.)

**زَغَلٌ**
**زَغَلٌ** ذ **غِشٌّ** ile aynı mânadadır [mânası: tağşişli, yahut sahte, para: günümüzde de böyledir]. (TA.) [Bkz. ayrıca **زُغَلِىٌّ**.]

**زُغْلَةٌ**
**زُغْلَةٌ** ذ Süt [&c.]den bir ağız dolusu, yahut ağzı dolduran miktar; bu mânada Az tarafından çölde yaşayan bir Arap’tan işitilmiştir; (TA;) şarap yahut içecek [&c.]den bir yudum: çoğulu **زُغْلٌ** [belki **زُغَلٌ** için bir yanlış yazımdır: değilse, bu bir cins isimdir]. (MA.) 4’e bkz. ― -b2- İdrardan, (S, K,) vb.den, bir defada [kesintisiz] çıkan, yahut dökülen miktar. (K.) Yine 4’e bkz. ― -b3- Bir kimsenin ağzından şarap yahut içecekten fışkırttığı miktar. (K.) -A2- **الزُّغْلَةُ** ayrıca **اِسْت** [yani makat, yahut anüs] mânasına gelir. (El-Hejeree, K.)

**زُغَلِىٌّ**
**زُغَلِىٌّ** ذ [tağşişli, yahut sahte, para yapan; TA’da işaret edilen ve günümüzde geçerli bir mânadır:] **الزَّغَلُ**’den bir sıfattır; avam tarafından ve seçkin kimseler tarafından kullanılır. (TA.)

**زُغْلُولٌ**
**زُغْلُولٌ** ذ Ruhça ve bedence (IKh, TA) hafif, yahut çevik, (Kr, JK, S, K,) ve çabuk; bir erkeğe uygulanan bir sıfattır: (JK:) Kr tarafından ع ile ve غ ile zikredilmiştir: (TA:) A'Obeyd’in “Musannaf”ında yalnız غ ile. (TA, md. **زعل**’de.) ― -b2- Ve küçük bebek: (JK, S, K:) çoğulu **زَغَالِيلُ**. (TA.) Şöyle denir **صِبْيَةٌ زَغَالِيلُ** Küçük çocuklar. (TA.) Ve **كَيْفَ زُغْلُولُكَ** Senin küçüğün nasıldır? (A, TA.) ― -b3- Ve bir yetim. (IKh, TA.) ― -b4- Ve güvercinin yavrusu. (TA.) ― -b5- [Freytag bunu ayrıca “Pallus ovis, cameli lactens;” mânasında açıklar; fakat bunun tek bir mânayı ifade etmek üzere kastedilip edilmediği bana açık değildir: ― -b6- ayrıca, Dmr’nin rivayetine göre, vakar ve âdâb bakımından hafif bir adam mânasında: görünüşe göre küçük çocuğa benzetilmesi sebebiyle.]

**زَغُولٌ**
**زَغُولٌ** ذ , deveye ve koyuna yahut keçiye (yavrusu) uygulanır, emmede ısrarcı. (K.)

**مُزْغِلٌ**
**مُزْغِلٌ** ذ [yalnız dişiye uygulandığı için ة’siz,] çocuğunu emziren kadın. (JK, TA.)

**مَزْغَلَةٌ**
**مَزْغَلَةٌ** ذ [**زُغْلَة** yani] bir yudum, yahut bir defada yutulan kadar [şarap yahut içecek] alan içme kabı. (MA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَغَلَ
زَغَلَ U ( n. ac. زَغْل 1 ),
a.  Poured out; emitted.

b.  Sucked.

c.  Falsified, alloyed, debased ( metal ). IV, Fed ( its young: bird ).

زَغَل
زَغَل 4 ,
a.  Counterfeit coin.

زُغْلُوْل
زُغْلُوْل ( pl. زَغَالِيْل ),
a.  Light, active, sprightly, nimble.

b.  Young bird; young pigeon.

##### Türkçe

زَغَلَ
**زَغَلَ** U (isim-fiil: **زَغْل** 1),
a. Döktü; saldı.

b. Emdi.

c. Sahteledi, karıştırdı, ayarını düşürdü (metal). IV, (yavrusunu: kuş) besledi.

زَغَل
**زَغَل** 4,
a. Sahte para.

زُغْلُوْل
**زُغْلُوْل** (çoğulu: **زَغَالِيْل**),
a. Hafif, faal, çevik, atik.

b. Yavru kuş; yavru güvercin.
