# زغل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%BA%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زغل

زغله، كمنعه، يزغله، زغلا: صبه دفعا، ومجه، كأزغله. وزغل الجدي الأم رضعها، والعين لغة فيه، قاله الرياشي، وفي اللسان: زغلت البهمة أمها، تزغلها، زغلا: قهرتها، فرضعتها. وزغلت الناقة ببولها: رمت به زغلة زغلة، وقطعته، كأزغلت. والزغلة، بالضم: ما تمجه من فيك من الشراب. والزغلة: الاست، عن الهجري،قال: ومن سبهم: يا زغلة الثور. وأيضا: الدفعة من البول، وغيره. ويقال أزغل لي زغلة من إنائك: أي صب لي شيئا من اللبن، وقال الأزهري: سمعت أعرابيا يقول لآخر: اسقني زغلة من اللبن، يريد قدر ما يملأ فمه. وأبو عبد الله محمد بن الحسين ابن محمد بن الحسين الأزدي البنجديهي الزاغولي الشافعي الفقيه، الحافظ نسبة إلى زاغول، من قرى بنج ديه بمرو الروذ، من خراسان، بها قبر المهلب بن أبى صفرة، تفقه على السمعاني الكبير، والموفق بن عبد الكريم الهروي، والحسين بن مسعود البغوي الفراء، وأبي عبد الله عيسى بن شعيب بن إسحاق السجزي، وعنه أبو سعد بن السمعاني، وترجمه في اللباب، وقال: كان ثقة، توفي سنة 559، وهو مؤلف كتاب قيد الأوابد، في أربعمائة مجلد، يشتمل على التفسير، والحديث، والفقه، واللغة. وأزغل الطائر فرخه: زقه، قال ابن أحمر، وذكر القطاة وفرخها، أنها سقته مما شربت:
  فأزغلت في حلقه زغـلة                      لم تخطئ الجيد ولم تشفتر استعار الجيد للقطاة. والعين لغة فيه، وقد تقدم. وأزغلت الطعنة بالدم، مثل أوزغت، وأنشد ابن بري لصخر بن عمرو بن الشريد:
  ولقد دفعت إلى دريد طعـنة                      نجلاء تزغل مثل عط المنحر والزغول، كصبور: اللهج بالرضاع، من الإبل والغنم. والزغلول، كسرسور: الخفيف الروح والجسم، قاله ابن خالويه، وحكاه كراع بالعين والغين. وزغلول: اسم رجل، وإليه نسب جامع زغلول، بثغر رشيد. والزغلول: الطفل، والجمع الزغاليل، وصبية زغاليل: صغار، وتقول: كيف زغلولك، أي صغيربك، كما في الأساس. وزغيل التمار، كزبير: شيخ لابن شاهين، هكذا ف سائر النسخ، والذي هو شيخ لابن شاهين إنما هو محمد بن الحسين بن زغيل التمار، وكما صرح به الحافظ، وغيره، ففي العبارة سقط، فتأمل ذلك. ومما يستدرك عليه: أزغله، إزغالا: صبه، وزغلت المزادة من عزلائها: صبت، وأزغل من عزلاء المزادة الماء: دفقه. وأزغلت المرأة ولدها: أرضعته، فهي مزغل. وقرأ مسعر عن عاصم، فلحن، فقال: أزغلت أبا سلمة، أي صرت كالزغلول، ودخلت في حكم الزغاليل، أي الأطفال الصغار، نقله الزمخشري، وقد تقدم أيضا في ر غ ل. والزغلول أيضا: فرخ الحمام. وقال ابن خالويه: الزغلول: اليتيم. وقد سموا زغلا، وزغلا، وزغيلا. وأزغلو، بالضم: لقب جماعة من أهل بلقينة. والزغل، محركة: الغش، وهو زغلي، بضم ففتح، هكذا تقول به العامة والخاصة.

### Türkçe

**زغله**; **منعه** gibi; **يزغله**, **زغلا**: onu iterek döktü; ve onu ağzından çıkardı; **أزغله** gibi. Ve **زغل الجدي الأم**: anasını emdi; ve **العين** onda bir lugattır; bunu **الرياشي** söyledi. Ve **اللسان**’da: **زغلت البهمة أمها، تزغلها، زغلا**: onu zorladı da onu emzirdi. Ve **زغلت الناقة ببولها**: onu **زغلة زغلة** attı ve onu kesti; **أزغلت** gibi. Ve **الزغلة** (ضم ile): içkiden ağzından çıkardığın şey. Ve **الزغلة**: makat; **الهجري**’den; dedi ki: Ve onların sövmesinden: “Ey **زغلة الثور**.” Ve ayrıca: idrardan bir itiş (defa) ve başkası. Ve denir: “**أزغل** bana kabından bir **زغلة**”: yani bana sütten bir şey dök. Ve **الأزهري** dedi: Bir bedevîyi bir başkasına derken işittim: “Bana sütten bir **زغلة** içir”; ağzını dolduracak miktarı ister. Ve Ebû Abdullah Muhammed b. el-Hüseyn b. Muhammed b. el-Hüseyn el-Ezdî el-Bencdîhî el-**زاغولي** eş-Şâfiî, fakih, hâfız; **زاغول**’a nisbetle; Merv er-Rûz’da Benc Dîh’in köylerinden; Horasan’dandır; orada el-Muheleb b. Ebî Sufra’nın kabri vardır. Büyük es-Sem‘ânî’ye, el-Muvaffak b. Abdilkerîm el-Herevî’ye, el-Hüseyn b. Mes‘ûd el-Beğavî el-Ferrâ’ya ve Ebû Abdullah Îsâ b. Şu‘ayb b. İshâk es-Siczî’ye fıkıh okudu; ondan Ebû Sa‘d b. es-Sem‘ânî rivayet etti; onu **اللباب**’da tercüme etti ve dedi ki: güvenilir idi; 559 yılında vefat etti. Ve o, dört yüz ciltte **قيد الأوابد** kitabının müellifidir; tefsiri, hadisi, fıkhı ve lugatı içerir. Ve **أزغل الطائر فرخه**: onu gagasıyla besledi; İbn Ahmer dedi; ve **القطاة** ile yavrusunu zikretti; onun, içtiğinden ona içirdiğini:
  “Onun boğazına bir **زغـلة** **أزغلت**;
  boynu ıskalamadı ve (onu) yarmadı.”
**الجيد**’i **القطاة** için istiâre etti. Ve **العين** onda bir lugattır; ve daha önce geçti. Ve **أزغلت الطعنة بالدم**: **أوزغت** gibi. Ve İbn Berrî, Sahr b. Amr b. eş-Şerîd için inşâd etti:
  “Ve gerçekten Düreyd’e bir darbe ittim;
  geniş; **تزغل** eder, boğazın akıtması gibi.”
Ve **الزغول**, **صبور** gibi: develerden ve koyunlardan emmeye düşkünlük. Ve **الزغلول**, **سرسور** gibi: ruh ve beden bakımından hafif; bunu İbn Hâlaveyh söyledi; ve Kurâ‘ onu **العين** ve **الغين** ile hikâye etti. Ve **زغلول**: bir adamın adıdır; ve ona nisbetle Reşîd sınırında **جامع زغلول** nisbet edilmiştir. Ve **الزغلول**: çocuk; çoğulu **الزغاليل**. Ve “**صبية زغاليل**”: küçükler. Ve dersin: “Senin **زغلولك** nasıl?” yani senin küçüğün; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **زغيل التمار**, **زبير** gibi: İbn Şâhîn’in bir şeyhi; bütün nüshalarda böyle. Hâlbuki İbn Şâhîn’in şeyhi ancak Muhammed b. el-Hüseyn b. **زغيل التمار**’dır; hâfızın ve başkalarının açıkça belirttiği gibi; ibarede bir düşme vardır; bunu düşün. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **أزغله، إزغالا**: onu döktü. Ve **زغلت المزادة من عزلائها**: döktü. Ve **أزغل من عزلاء المزادة الماء**: suyu fışkırttı. Ve **أزغلت المرأة ولدها**: onu emzirdi; o hâlde o **مزغل**’dir. Ve Mis‘ar, Âsım’dan okudu; sonra lahn yaptı; dedi ki: “**أزغلت أبا سلمة**”: yani **الزغلول** gibi oldun ve **الزغاليل** hükmüne girdin; yani küçük çocuklar; bunu ez-Zemahşerî nakletti; ve bu da daha önce **ر غ ل**’de geçti. Ve **الزغلول** ayrıca: güvercin yavrusu. Ve İbn Hâlaveyh dedi: **الزغلول**: yetim. Ve **زغلا** ve **زغلا** ve **زغيلا** diye adlandırdılar. Ve **أزغلو** (ضم ile): Belkîne halkından bir topluluğun lakabı. Ve **الزغل** (harekeli): hile; ve o **زغلي**’dir; (harakeleri) ضم sonra فتح ile; avam ve havas bununla böyle söyler.
