# زغم (ز-غ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%BA%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - غ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والزاي والميم معهما
ز غ م، غ م ز مستعملان فقط زغم: التَزْغَمُّ: التغضبُ وتَرَمْرُمُ الشَّفَةِ في بَرْطَمَةٍ.
وتَزَغَّمتِ النَّاقَةُ: تُبَرُطِمُ ولا ترضح الهديرَ.
غمز: الغَمْزُ: الإشارة بالجفن والحاجب.
والغَمْزُ: العصرُ باليد.
والغَمّازَةُ: الجارية الحسنة الغَمْزِ للأعضاء.
والغَميزة: ضَعْفَةٌ في العمل وجَهْلَةٌ في العقل.
وتقول: سمعت كلمةً فاغْتَمَرُتُها في عقلهِ أي: علمت أنه أحْمَقُ.
والمَغامِزُ: المعَايبُ، ويعيب بها على غيره.
وتقول: ما في هذا الأمر من مَغْمَزٍ أي مطمعٍ، ويقال: مَعابٌ ومَأَكلٌ.
وقال الضريرُ: الغَميزةُ العَيْبُ، يقال: ما فيه غَميزةٌ أي: ليس فيه ما يعاب به.
والغَمْزُ في الدابةِ من قبل الرجل، والفعل يغمزُ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الزاي** و**الميم** معهما
ز غ م، غ م ز yalnızca kullanılmıştır.

**زغم**: **التَزْغَمُّ**: öfkelenmek ve **بَرْطَمَةٍ** içinde dudağın homurdanmasıdır.
Ve **تَزَغَّمتِ النَّاقَةُ**: **تُبَرُطِمُ**; ve **الهديرَ**’i (gürlemeyi) açığa vurmaz.

**غمز**: **الغَمْزُ**: göz kapağı ve kaş ile işarettir.
Ve **الغَمْزُ**: el ile sıkmadır.
Ve **الغَمّازَةُ**: uzuvlar için **الغَمْزِ**’i güzel olan güzel cariye.
Ve **الغَميزة**: işte bir zayıflık ve akılda bir cehalet.
Ve dersin: bir söz işittim de onu onun aklında **فاغْتَمَرُتُها**; yani: onun ahmak olduğunu bildim.
Ve **المَغامِزُ**: ayıplardır; onunla başkasına ayıp vurur.
Ve dersin: bu işte **مَغْمَزٍ** yoktur; yani bir tamah (göz dikilecek şey) yoktur; ve denilir: **مَعابٌ** ve **مَأَكلٌ**.
Ve **الضريرُ** dedi: **الغَميزةُ** ayıptır; denilir: onda **غَميزةٌ** yoktur; yani: onda kendisiyle ayıplanacak şey yoktur.
Ve binek hayvanda **الغَمْزُ** adam tarafındandır; fiil: **يغمزُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَزَغُّمُ: التغضّب مع كلامٍ. قال الأصمعي: تَزَغُّمُها: صِياحها وحِدتها، وإنَّما يمسح ذِفْراها ليسكِّنها. وتَزَغّمَ الفصيلُ: حَنَّ حنيناً خفيفاً قال لبيد:
فأَبْلِغْ بني بكرٍ إذا ما لقـيتَـهـاعلى خير ما يُلْقَى به من تَزَغّما

##### Türkçe

**التَزَغُّمُ**: söz ile birlikte öfkelenme. **الأصمعي** dedi: onun **تَزَغُّمُها**’sı: onun bağırması ve sertliğidir; ancak o, onu sakinleştirmek için onun **ذِفْراها**’sını sıvazlar. Ve **تَزَغّمَ الفصيلُ**: hafif bir inleme ile inledi. **لبيد** dedi:
Beni Bekr’e ulaştır; onları ne zaman karşılaşırsan, onunla karşılanılanın en hayırlısı üzere, bir **تَزَغّما** ile.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ز م
غمز ، زغم
استعمل من وجوهه : غمز زغم .
زغم : قال الليث : التَّزَغمُ : التَّغَضُّبُ وتَرَمْرُمُ الشَّفَةِ في بَرْطَمَةٍ وتزغَّمَتِ الناقةُ .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه أنشدَه :
فأَصْبَحْنَ ما يَنطِقْنَ إلاَّ تَزَغُّماً
علَيَّ إذا أَبْكَى الوليدَ وَلِيدُ
يَصفُ جَوْرَهُنَّ إذا أَبْكَى صبيٌّ صبيّاً غضِبْنَ عليه تَجَنِّياً .
وقال أبو عبيد : التَّزغُّمُ : التَّغضُّبُ مع كلامٍ لا يُفْهَمُ .
قال لَبِيدُ :
على خيْرِ ما يَلْقَى به مَن تَزَغمَا
قال : ويُرْوَى من ترَغَّما بالرَّاء .
وقال غيرُهُ : التَّزَغمُ : الصَّوت الضَّعِيفُ .
وأنشد البَعِيثُ :
وقد خَلَّفَتْ أَسْرَابَ جُون من القَطَا
زَوَاحِفَ إلاّ أَنَّها تتَزَغمُ
وأما التَّرغمُ بالرَّاء فهو التّغضبُ وإن لم يكن معه كلام .
غمز : قال الليث : الغمْزُ : الإشارة بالجَفنِ والْحَاجبِ ، والغمْزُ : العصرُ باليد .
قال : والغميزَة : ضعْفَةٌ في العمل وجَهْلةٌ في العقل ، تقول : سمعت منه كلمةً فاغتَمَزْتُها في عقله .
قال : والْمَغامِزُ : المَعايبُ ، وتقول : ما في هذا الأمر مغمَزٌ ، أي : مطمعٌ . والغمْزُ في الدَّابَّةِ الظلْعُ من قِبَلِ الرِّجلِ ، والفعل يغمِزُ غمزاً ، وهو ظلعٌ خفيٌّ .
أبو عبيد عن أبي زيد : أغمَزْتُ فيه إغمازاً إذا استضعفته ، وأنشد :
ومن يطع النساء يلاق منها
إذا أغمزنَ فيه الأقْوَرِينا
غيره : ناقَةٌ غَمُوزٌ : إذا صار في سَنامِها
شحم قليل يُغمز ، وقد أغْمَزَتِ الناقة إغْمازاً .
الأصمعي : الغَمَزُ : الرُّذالُ من الإبل والغنم ، والضعافُ من الرجال ، يقال : رجلٌ غَمَزٌ من قومٍ غَمَزٍ وأغمازٍ ، وأنشد :
أَخذتُ بَكراً نَقَزاً من النَّقَزْ
ونابَ سوءٍ قَمَزاً من القَمَزْ
هذا وهذاغَمَزٌ من الغَمَزْ
وقال أبو عمرو : غَمَزَ عيبُ فلانٍ ، وغمزَ دَاؤُهُ إذا ظهر ، وأنشد :
وبلدةٍ لِلدَّاء فيها غامِزُ
ميتٌ بها العِرْقُ الصحيحُ الراقِزُ
قال : الراقِزُ : الضاربُ ، يقال : ما يرقزُ منه عِرْقٌ أي ما يضرب .
وقال غيره : الغَمِيزةُ العيبُ ، يقال : ما فيه غَمِيزةٌ : أي ما فيه عيبٌ .
أبو زيد : يقال : ما فيه غَمِيزة وَلا غَمِيزٌ : أي ما فيه ما يُغمَزُ فيُعابُ به .
قال حسان :
وما وجَد الأعداءُ فيَّ غَمِيزةً
ولا طافَ لِي منهم بِوَحْشِيَ صائدُ
وعينٌ غُمازةَ : معروفة ذكرها ذو الرمَّة فقال :
تَوَخَّى بها العينينِ عَيْنَيْ غُمَازَةٍ
أقَبُّ رباع أو قُوَيرِحُ عامِ
ورأيت بالسودة عيناً أخرى يقال لها عُيَيْنَةُ غُمازَةَ وقد شَرِبْتُ من مائها وأحسبُها نُسِبَتْ إلى غُمازة من وَلَدِ جريرٍ .

##### Türkçe

غ ز م
**غمز** , **زغم**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **غمز زغم**.

**زغم**: Leys dedi: **التَّزَغمُ**: **التَّغَضُّبُ** ve **تَرَمْرُمُ الشَّفَةِ** içinde bir **بَرْطَمَةٍ**; ve dişi deve **تزغَّمَتِ**.

Münzirî bana Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi ki ona şu beyti inşad etmiş:
“Böylece sabahladılar; **تَزَغُّماً**dan başka konuşmazlar
Bana karşı, çocuk ağlattığında bir çocuk,
Onların zulmünü vasfeder: bir çocuk bir çocuğu ağlattığında, ona karşı öfkelendiler, iftira ederek.”

Ebû Ubeyd dedi: **التَّزغُّمُ**: anlaşılmayan bir söz ile birlikte **التَّغضُّبُ**.

Lebîd dedi:
“**تَزَغمَا** eden kimseyi onunla karşılayacağı en hayırlı şey üzere.”

Dedi: Ve **ترَغَّما** (ر ile) şeklinde de rivayet olunur.

Başkası dedi: **التَّزَغمُ**: zayıf sestir.

Ba‘îs inşad etti:
“Ve **القَطَا**dan kara sürüler bırakmıştır,
Sürünerek gidenler; ancak şu var ki onlar **تتَزَغمُ** eder.”

أما **التَّرغمُ** (ر ile) ise, onunla birlikte söz olmasa bile **التّغضبُ**dur.

**غمز**: Leys dedi: **الغمْزُ**: göz kapağı ve kaş ile işarettir; ve **الغمْزُ**: el ile sıkmadır.

Dedi: ve **الغميزَة**: işte bir zayıflık ve akılda bir cehalettir; dersin ki: ondan bir kelime işittim de onu aklında **فاغتَمَزْتُها**.

Dedi: ve **الْمَغامِزُ**: ayıplardır; ve dersin ki: bu işte bir **مغمَزٌ** yoktur; yani: bir tamah (edilecek yer) yoktur. Ve binek hayvanda **الغمْزُ**: bacağın tarafından topallıktır; fiil **يغمِزُ** **غمزاً**; ve o gizli bir topallıktır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Onu zayıf gördüğümde onda **أغمَزْتُ** **إغمازاً** ettim; ve şu beyti inşad etti:
“Kim kadınlara itaat ederse onlardan şunu bulur:
Eğer onda **أغمزنَ** ederlerse, **الأقْوَرِينا**.”

Başkası: **ناقَةٌ غَمُوزٌ**: hörgücünde az bir yağ olup **يُغمز** edildiği zaman; ve dişi deve **أغْمَزَتِ** **إغْمازاً** etmiştir.

Asma‘î: **الغَمَزُ**: develer ve koyunlardan aşağılık olanlar, ve erkeklerden zayıf olanlardır; denir ki: **رجلٌ غَمَزٌ** bir kavimden **غَمَزٍ** ve **أغمازٍ**; ve şu beyti inşad etti:
“**النَّقَزْ**dan sıçrayıcı bir **بَكراً** aldım,
**القَمَزْ**dan kötü bir diş, sıçrayıcı,
Bu ve şu, **الغَمَزْ**dan bir **غَمَزٌ**dur.”

Ebû Amr dedi: Falanın ayıbı **غَمَزَ** etti; ve hastalığı **غمزَ** etti, ortaya çıktığında; ve şu beyti inşad etti:
“Ve bir belde ki onda hastalık için bir **غامِزُ** vardır,
Onda sağlam damar ölüdür, **الراقِزُ**.”

Dedi: **الراقِزُ**: vuran kimsedir; denir ki: ondan bir damar **يرقزُ** etmez; yani vurmaz.

Başkası dedi: **الغَمِيزةُ** ayıptır; denir ki: onda **غَمِيزةٌ** yoktur; yani onda ayıp yoktur.

Ebû Zeyd: denir ki: onda **غَمِيزة** ve **غَمِيزٌ** yoktur; yani onda **يُغمَزُ** edilip onunla ayıplanacak bir şey yoktur.

Hassân dedi:
“Ve düşmanlar bende bir **غَمِيزةً** bulmadı,
Ve onlardan bana karşı vahşî avcı dolaşmadı.”

Ve **عينٌ غُمازةَ**: bilinen (bir göz/pınar); onu Zû’r-Rumme zikretti de şöyle dedi:
“Onunla iki gözü hedefledi: **عَيْنَيْ غُمَازَةٍ** (olan) iki gözü,
Kambur, dört yaşında; yahut bir yıllık küçük.”

Ve **السودة**’de başka bir göz gördüm; ona **عُيَيْنَةُ غُمازَةَ** denir; suyundan içtim; ve onu, Cerîr’in evladından **غُمازة**’ye nisbet edilmiş sanıyorum.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والغين وما يثلثهما)
(زغف) الزاء والغين والفاء أُصَيلٌ صحيحٌ يدلُّ على سَعةٍ وفَضْل. من ذلك الزَّغْفة: الدرع؛ والجمع الزَّغْف، وهي الواسعة. وربما قالوا زَغَفة وزَغَف. قال:
أيمنَعُنا القومُ ماءَ الفُراتِ *** وَفينا السُّيوفُ وفينا الزَّغَفْ([1])ويقال رجل مِزْغَفٌ: نَهِمٌ رَغِيبٌ. قال الأصمعيّ: زَغَفَ في حديثه: زاد.
(زغل) الزاء والغين واللام أصلٌ يدلُّ على رَضاع وزَقٍّ وما أشبهه. يقال أَزْغَلَ الطّائِرُ فَرخَه، إذا زَقّه. قال ابن أحمر:
فأَزْغَلَتْ في حَلْقِهِ زُغْلَةً *** لم تُخْطِئ الجِيدَ ولم تَشْفَتِرّْ([2])قال: وهو من قولهم: أَزْغِلي لـه زُغْلةً من سِقائِك، أي صُبِّي لـه شيئاً مِنْ لَبَن. ويقال أَزْغَلَت المرأةُ من عَزْلائِها، أي صَبَّت.
ومما شذّ عن الباب: الزُّغلول من الرِّجال: الخفيف.
(زغم) الزاء والغين والميم أُصَيْلٌ يدلُّ على ترديد صوتٍ خفيّ. قالوا: تزغَّمَ الجملُ، إذا ردَّدَ رُغَاءَه في خَفاءٍ ليس شديدا. ومنه التزَغم، وهو التَّغَضُّب، كأنه في غَضَبِهِ يردِّدُ صوتاً في نفسه. وذكرَ ناسٌ: تَزغَّمَ الفصيلُ لأمِّه، إذا حنَّ حنيناً خفياً.
(زغب) الزاء والغين والباء أُصَيْلٌ صحيح، وهو الزّغَب، أوّلُ ما ينبتُ من الرِّيش. وقد يُزْغِبُ الكَرْمُ، بعد جَرْيِ الماءِ فيه.
(زغد) الزاء والغين والدال أُصَيْلٌ يدل على تعصُّر في صوتٍ.
من ذلك الزَّغْد، وهو الهدير يتعصَّر فيه الهادرُ. وأصلهُ زغد عُكَّتَه، إذا عَصَرَها ليُخرِجَ سَمْنَها.
(زغر) الزاء والغين والراء أُصَيْلٌ. يقال زَغَر الماءُ وزَخَر. وليس هذا عندي من جهةِ الإبدال؛ لأن قياسَ زَغَر قياسٌ صحيح، وسيجيء *في الرباعيّ ما يصحِّحه. وذكر ابن دُريد([3]) أنَّ الزّغر الاغتصاب؛ يقال زَغَرْت الشيء زَغْراً. قال: والزغْر فعلٌ مُماتٌ. وزُغَر: اسمُ امرأةٍ، يقال أن عين زُغَر إليها تُنْسَب([4]).
---------------------ـ
([1]) سبق البيت برواية أخرى في مادة (حجف). وهو هنا ملفق من بيتين. وفي وقعة صفين 184:
أيمنعنا القوم ماء الفرات *** وفينا الرماح وفينا الحجف
وفينا الشوازب مثل الوشيج *** وفينا السيوف وفينا الزغف
([2]) الاشفترار: التفرق. وفي الأصل: "لم تشتفر"، صوابه من المجمل، واللسان (زغل، شفتر). وفي المجمل: "لم تظلم الجيد".
([3]) الجمهرة (2 : 322).
([4]) ذكر ابن دريد أن عين زعم: موضع بالشام. وقال ياقوت: "بمشارف الشام".

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** ve **الغين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**زغف**) **الزاء** ve **الغين** ve **الفاء** sahih bir aslî köktür; genişliğe ve fazlalığa delâlet eder. Bundan: **الزَّغْفة**: zırh; çoğulu **الزَّغْف**; ve o geniş olandır. Bazen **زَغَفة** ve **زَغَف** derler. Dedi ki:
Kavim bize Fırat’ın suyunu mu men eder *** hâlbuki bizde kılıçlar var ve bizde **الزَّغَفْ** var([1])
Ve denir: **رجل مِزْغَفٌ**: obur, istekli. **الأصمعيّ** dedi: **زَغَفَ** sözünde: artırdı.

(**زغل**) **الزاء** ve **الغين** ve **اللام** süt emme ve gagaya verme ve ona benzer şeylere delâlet eden bir asıldır. Denir: **أَزْغَلَ** kuş yavrusunu; onu gagaya verdiği zaman. **ابن أحمر** dedi:
Onun boğazına bir **زُغْلَةً** gagaya verdi *** boynu ıskalamadı ve dağılmadı([2])
Dedi ki: Bu, onların sözünden gelir: **أَزْغِلي** ona, kırbandan bir **زُغْلةً**; yani ona sütten bir şey dök. Ve denir: **أَزْغَلَت** kadın **عَزْلائِها**’ndan; yani döktü.
Ve babdan şâz olan şeylerden: erkeklerden **الزُّغلول**: hafif olan.

(**زغم**) **الزاء** ve **الغين** ve **الميم** gizli bir sesin tekrarlanmasına delâlet eden bir aslî köktür. Dediler: **تزغَّمَ** deve; böğürtüsünü şiddetli olmayan bir gizlilik içinde tekrarladığı zaman. Ve ondan **التزَغم**; o **التَّغَضُّب**’dur; sanki öfkesinde kendi içinde bir ses tekrarlıyor. Ve birtakım kimseler zikretti: **تَزغَّمَ** süt emen yavru annesine; gizli bir inleyişle inlediği zaman.

(**زغب**) **الزاء** ve **الغين** ve **الباء** sahih bir aslî köktür; o **الزّغَب**’dır: tüyden biten ilk şey. Ve **الكَرْمُ** onda suyun akmasından sonra **يُزْغِبُ** olabilir.

(**زغد**) **الزاء** ve **الغين** ve **الدال** bir seste sıkışmaya delâlet eden bir aslî köktür.
Bundan: **الزَّغْد**; o, böğürenin içinde böğürtünün sıkıştığı uğultudur. Aslı: **زغد** tulumunu; iç yağını çıkarmak için onu sıktığı zaman.

(**زغر**) **الزاء** ve **الغين** ve **الراء** bir aslî köktür. Denir: **زَغَر** su ve **زَخَر**. Bu, benim yanımda ibdâl cihetinden değildir; çünkü **زَغَر**’ın kıyası sahih bir kıyastır; ve onu sahih kılan şey, dörtlüde gelecektir. **ابن دُريد**([3]) zikretti ki: **الزّغر** gasptır; denir: **زَغَرْت** şeyi **زَغْراً**. Dedi ki: **الزغْر** ölü bir fiildir. Ve **زُغَر**: bir kadının adıdır; denir ki **عين زُغَر** ona nisbet edilir([4]).

---------------------ـ
([1]) Beyit, (حجف) maddesinde başka bir rivayetle geçti. Ve burada iki beyitten derlenmiştir. Ve Sıffîn vak‘asında 184:
أيمنعنا القوم ماء الفرات *** وفينا الرماح وفينا الحجف
وفينا الشوازب مثل الوشيج *** وفينا السيوف وفينا الزغف
([2]) **الاشفترار**: ayrılma. Asılda: “لم تشتفر”; doğrusu **المجمل**’den ve **اللسان** (زغل، شفتر)’dendir. Ve **المجمل**’de: “لم تظلم الجيد”.
([3]) **الجمهرة** (2 : 322).
([4]) **ابن دريد** zikretti ki **عين زعم**: Şam’da bir yerdir. Ve **ياقوت** dedi ki: “Şam’ın uç taraflarında”.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تَزَغَّمَ الجمل: رَدَّدَ رُغاءه في لهَازِمه، هذا الأصل، ثم كثرحتى قالوا: تَزَغَّمَ الرجلُ إذا تَكلم تَكَلُّمَ المُتَغَضِّبِ مع تَغَضُّبٍ. والتَّزَغُّمُ: التغضُّب وتَزَمْزُمُ الشفة في بَرْطَمَةٍ، وتَزَغٍّمت الناقةُ. وقال أَبو عبيد: التَّزَغُّمُ التغضّب مع كلام، وقيل مع كلام لا يُفهم، وقال غيره: التَّزَغُّمُ صوت ضعيف؛ قال البَعِيثُ: وقد خَلَّفَتْ أَسْرابَ جُونٍ من القَطا
زَواحِفَ، إلاَّ أَنها تَتَزَغَّمُ
وقيل: التَّزَغُّم الغضب بكلام وغير كلام؛ أَنشد ابن الأَعرابي: فأَصْبَحْنَ ما ينطِقْنَ إلا تَزَغُّماً
عليَّ، إذا أَبْكى الوَليدَ وَلِيدُ
يصف جورهنَّ أَي أَنه إذا أبكى صَبيٌّ
صَبيّاً غضبْنَ عليه تَجَنِّياً؛ وقال أَبو ذؤيب يصف رجلاً جاء إلى مكة على ناقة بين نُوقٍ:
فجاء وجاءتْ بينهن، وإنَّهُ
ليَمْسَحُ ذِفْراها تَزَغُّمُ كالفحل
قال الأَصمعي: تَزَغُّمُها صياحها وحدّتها، وإنما يمسح ذفراها ليسكنها. والتَّزَغُّمُ: حَنِينٌ خفيّ كحنين الفَصيل؛ قال لبيد:
فأَبْلغْ بَني بَكْرٍ، إذاما لقيتها،
على خير ما يُلْقى به من تَزَغَّما
ويروى بالراء. التهذيب: وأَما التَّرَغُّمُ، بالراء، فهو التغضّب. وإن لم يكن معه كلام. وتَزَغَّمَ الفَصيل: حَنَّ حَنيناً خفيفاً. ورجل زُغْمُوم: عَييُّ اللسان.
وزُغَيْمٌ: طائر، وقيل بالراء، وزُغْمَة: موضع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وروي البيت الذي في زغب:
عليهنَّ أَطْرافٌ من القوم، لم يكن
طعامُهُمُ حَبّاً بزُغْمَةَ أَسْمَرا
وهو بزُغْبة، بالباء، في رواية ثعلب.

##### Türkçe

**تَزَغَّمَ** deve: böğürtüsünü gırtlağında tekrarladı; asıl olan budur; sonra çoğaldı, ta ki: adam **تَزَغَّمَ** etti, yani öfkelenmiş kimsenin konuşması gibi, bir öfkelenme ile konuştu, dediler. Ve **التَّزَغُّمُ**: öfkelenme ve bir **بَرْطَمَةٍ** içinde dudağın **تَزَمْزُمُ** etmesidir; ve dişi deve **تَزَغٍّمت** etti. Ebû Ubeyd dedi: **التَّزَغُّمُ** konuşma ile birlikte öfkelenmedir; ve “anlaşılmayan bir konuşma ile birlikte” denildi. Başkası dedi: **التَّزَغُّمُ** zayıf bir sestir; el-Baʿîth dedi:
وقد خَلَّفَتْ أَسْرابَ جُونٍ من القَطا
زَواحِفَ، إلاَّ أَنها تَتَزَغَّمُ
Ve denildi: **التَّزَغُّم** konuşma ile ve konuşma olmaksızın öfkedir; İbnü’l-Aʿrâbî inşâd etti:
فأَصْبَحْنَ ما ينطِقْنَ إلا تَزَغُّماً
عليَّ، إذا أَبْكى الوَليدَ وَلِيدُ
Onların zulmünü vasfeder; yani bir çocuk bir çocuğu ağlattığında, ona karşı haksızlık ederek öfkelendiler. Ebû Züeyb, Mekke’ye develer arasında bir dişi deve üzerinde gelen bir adamı vasfederek dedi:
فجاء وجاءتْ بينهن، وإنَّهُ
ليَمْسَحُ ذِفْراها تَزَغُّمُ كالفحل
el-Asmaʿî dedi: Onun **تَزَغُّمُ**’u, onun bağırması ve sertliğidir; ancak o, onu sakinleştirmek için onun **ذِفْراها**’sını sıvazlar. Ve **التَّزَغُّمُ**: sütten kesilmemiş deve yavrusunun iniltisi gibi gizli bir iniltidir; Lebîd dedi:
فأَبْلغْ بَني بَكْرٍ، إذاما لقيتها،
على خير ما يُلْقى به من تَزَغَّما
Ve **بالراء** ile rivayet olunur. **التهذيب**: **التَّرَغُّمُ**’a gelince, **بالراء** ile, o öfkelenmedir; ve onunla birlikte konuşma olmasa bile. Ve deve yavrusu **تَزَغَّمَ** etti: hafif bir iniltı ile inledi. Ve **زُغْمُوم** bir adam: dili tutuk olandır.

Ve **زُغَيْمٌ**: bir kuştur; ve **بالراء** ile denildi. Ve **زُغْمَة**: bir yerdir; İbnü’l-Aʿrâbî’den. Ve **زغب**’de olan beyit rivayet edildi:
عليهنَّ أَطْرافٌ من القوم، لم يكن
طعامُهُمُ حَبّاً بزُغْمَةَ أَسْمَرا
Ve o, Saʿleb’in rivayetinde **بزُغْبة**’dir, **بالباء** ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الزَّغُوم أو الزُّغْمُوم : العَيِيُّ |

| اللِّسانِ ) ، وقد مرّ عن الجوهريّ | الزَّعُوم بهذا المعنى . | | ( و ) زُغَيم ( كَزُبَيْر : طَائِر ) ، ويقال | بالراء . | | ( وتَزَعَّم الجَمَلُ : رَدَّدَ رُغاءَه في | لَهازِيمِه ) . قال ابنُ سِيدَه : ( هذا | أَصلُه ، ثم كَثُر ) استِعْمالُه ( حتى | قالُوه للمُتَكَلِّم كالمُتَغَضّب ) . وقال | أبو عُبَيْد : التَّزغُّم : التَّغضُّب مع | كلام . وقيل : مع كلام لا يُفْهَم . | وقال غيره : التَّزغُّم : صَوتٌ | ضَعِيف ، قال البَعِيث | % ( وقد خَلَّفت أسرابَ جُونٍ من القَطَا % | زواحِفَ إلا أنها تَتزغَّمُ ) % | | وقيل : التِّزغُّم : التَّغَضُّب بكلام أو | غَيرِ كلام ، أنشد ابنُ الأعرابيّ : | % ( فأصبَحْن ما ينطقن إلا تَزَغُّمًا % | عليَّ إذا أبكَى الولِيدَ ولِيدُ ) % | | وأنشد الجوهريّ لأبي ذُؤَيب | يَصِف رَجُلاً جاء إلى مَكَّةَ على ناقَة | بَيْن نُوق : | % ( فَجاءَ وجاءَت بينهن وإنَّه % | ليَمْسَحُ ذِفراهَا تَزغَّمُ كالفَحْلِ ) % | | قال الأصمعيّ : تَزَغُّمُها : صِياحُها | وحِدَّتُها ، وإنّما يمسح ذفراها | ليسكّنها . والتَزغُّم : حَنِينٌ خَفِيٌّ | كَحَنِين الفَصِيل . قال لَبِيد : | % ( فأبلِغْ بَنِي بَكْر إذا ما لَقِيْتَها % | على خَيْر ما يُلقَى به من تَزَّغَّما ) % | | ويُرْوَى بالرّاء . | | وقال الأزهريّ :   أما الترغّم بالراء | فهو التّغضّب وإن لم يكن معه كلام   . | | ( وزُغْمَةُ بالضّم : ع ) عن ابنِ | الأعرابيّ ، وأنشد : | % ( عليهنّ أطرافٌ من القوم لم يَكُن % | طعامُهُمُ حَبًّا بزُغْمَةَ أَسْمَرَا ) % |

| | ورواه ثَعْلب : بزُغْبَة بالبَاءِ | المُوحَّدَة ، وقد ذُكِر في موضعه . | | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | قال الأزهرِيّ : يُقال للعَيْن العَذْبَة | عين عَيْهم ، وللمالحة عين | زَيْغم   . |

##### Türkçe

| | ( **الزَّغُوم** veya **الزُّغْمُوم** : dilin **العَيِيُّ**’si ) ، ve Cevherî’den bu mânâ ile **الزَّعُوم** geçmişti . | | ( ve ) **زُغَيم** ( **كَزُبَيْر** : bir kuş ) ، ve **بالراء** denilir . | | ( ve **تَزَعَّم الجَمَلُ** : böğürtüsünü **لَهازِيمِه**’inde tekrarladı ) . İbn Sîde dedi ki : ( bu onun aslıdır ، sonra çoğaldı ) onun kullanımı ( nihayet onu öfkelenir gibi konuşan için söylediler ) . Ve Ebû Ubeyd dedi ki : **التَّزغُّم** : söz ile birlikte öfkelenme . Ve denildi ki : anlaşılmayan bir söz ile birlikte . Ve başkası dedi ki : **التَّزغُّم** : zayıf bir ses ، el-Baʿîs dedi : | % ( وقد خَلَّفت أسرابَ جُونٍ من القَطَا % | زواحِفَ إلا أنها تَتزغَّمُ ) % | | Ve denildi ki : **التِّزغُّم** : söz ile veya söz olmaksızın öfkelenme ، İbnü’l-Aʿrâbî inşâd etti : | % ( فأصبَحْن ما ينطقن إلا تَزَغُّمًا % | عليَّ إذا أبكَى الولِيدَ ولِيدُ ) % | | Ve Cevherî, Ebû Züeyb’den inşâd etti؛ Mekke’ye develer arasında bir deve üzerinde gelen bir adamı vasfeder : | % ( فَجاءَ وجاءَت بينهن وإنَّه % | ليَمْسَحُ ذِفراهَا تَزغَّمُ كالفَحْلِ ) % | | el-Asmaʿî dedi ki : onun **تَزَغُّمُها**’sı : onun bağırması ve keskinliğidir ، ancak o, onu sakinleştirmek için onun **ذِفراهَا**’sını sıvazlar . Ve **التَزغُّم** : gizli bir inleme ، **الفَصِيل**’in inlemesi gibi . Lebîd dedi : | % ( فأبلِغْ بَنِي بَكْر إذا ما لَقِيْتَها % | على خَيْر ما يُلقَى به من تَزَّغَّما ) % | | Ve **بالرّاء** rivayet olunur . | | el-Ezherî dedi ki : **الترغّم** ise **بالراء** ile ، söz onunla birlikte olmasa da öfkelenmedir . | | ( **وزُغْمَةُ** damme ile : **ع** ) İbnü’l-Aʿrâbî’den ، ve inşâd etti : | % ( عليهنّ أطرافٌ من القوم لم يَكُن % | طعامُهُمُ حَبًّا بزُغْمَةَ أَسْمَرَا ) % | | Ve Saʿleb onu şöyle rivayet etti : **بزُغْبَة** **بالبَاءِ المُوحَّدَة** ile ، ve onun yerinde zikredilmiştir . | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır : | | el-Ezherî dedi ki : tatlı göze **عين عَيْهم** denilir ، tuzluya **عين زَيْغم** . |

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَغَمَ
زَغَمَ تَزَغَّمَ V ,
a.  Brayed, bellowed repeatedly ( hecamel ).

b.  Grumbled, growled, grunted; spoke snappishly.

زَغُوْم
زَغُوْم 26 ,
a.  Stammerer, stutterer.

##### Türkçe

زَغَمَ
**زَغَمَ** **تَزَغَّمَ** V ,
a. (erkek deve) tekrar tekrar böğürdü, böğürüp durdu.

b. Homurdandı, hırladı, hırtlattı; ters ters konuştu.

زَغُوْم
**زَغُوْم** 26 ,
a. Kekeme, peltek.
