# زغم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%BA%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: زغم

غ ز م
غمز ، زغم
استعمل من وجوهه : غمز زغم .
زغم : قال الليث : التَّزَغمُ : التَّغَضُّبُ وتَرَمْرُمُ الشَّفَةِ في بَرْطَمَةٍ وتزغَّمَتِ الناقةُ .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه أنشدَه :
فأَصْبَحْنَ ما يَنطِقْنَ إلاَّ تَزَغُّماً
علَيَّ إذا أَبْكَى الوليدَ وَلِيدُ
يَصفُ جَوْرَهُنَّ إذا أَبْكَى صبيٌّ صبيّاً غضِبْنَ عليه تَجَنِّياً .
وقال أبو عبيد : التَّزغُّمُ : التَّغضُّبُ مع كلامٍ لا يُفْهَمُ .
قال لَبِيدُ :
على خيْرِ ما يَلْقَى به مَن تَزَغمَا
قال : ويُرْوَى من ترَغَّما بالرَّاء .
وقال غيرُهُ : التَّزَغمُ : الصَّوت الضَّعِيفُ .
وأنشد البَعِيثُ :
وقد خَلَّفَتْ أَسْرَابَ جُون من القَطَا
زَوَاحِفَ إلاّ أَنَّها تتَزَغمُ
وأما التَّرغمُ بالرَّاء فهو التّغضبُ وإن لم يكن معه كلام .
غمز : قال الليث : الغمْزُ : الإشارة بالجَفنِ والْحَاجبِ ، والغمْزُ : العصرُ باليد .
قال : والغميزَة : ضعْفَةٌ في العمل وجَهْلةٌ في العقل ، تقول : سمعت منه كلمةً فاغتَمَزْتُها في عقله .
قال : والْمَغامِزُ : المَعايبُ ، وتقول : ما في هذا الأمر مغمَزٌ ، أي : مطمعٌ . والغمْزُ في الدَّابَّةِ الظلْعُ من قِبَلِ الرِّجلِ ، والفعل يغمِزُ غمزاً ، وهو ظلعٌ خفيٌّ .
أبو عبيد عن أبي زيد : أغمَزْتُ فيه إغمازاً إذا استضعفته ، وأنشد :
ومن يطع النساء يلاق منها
إذا أغمزنَ فيه الأقْوَرِينا
غيره : ناقَةٌ غَمُوزٌ : إذا صار في سَنامِها
شحم قليل يُغمز ، وقد أغْمَزَتِ الناقة إغْمازاً .
الأصمعي : الغَمَزُ : الرُّذالُ من الإبل والغنم ، والضعافُ من الرجال ، يقال : رجلٌ غَمَزٌ من قومٍ غَمَزٍ وأغمازٍ ، وأنشد :
أَخذتُ بَكراً نَقَزاً من النَّقَزْ
ونابَ سوءٍ قَمَزاً من القَمَزْ
هذا وهذاغَمَزٌ من الغَمَزْ
وقال أبو عمرو : غَمَزَ عيبُ فلانٍ ، وغمزَ دَاؤُهُ إذا ظهر ، وأنشد :
وبلدةٍ لِلدَّاء فيها غامِزُ
ميتٌ بها العِرْقُ الصحيحُ الراقِزُ
قال : الراقِزُ : الضاربُ ، يقال : ما يرقزُ منه عِرْقٌ أي ما يضرب .
وقال غيره : الغَمِيزةُ العيبُ ، يقال : ما فيه غَمِيزةٌ : أي ما فيه عيبٌ .
أبو زيد : يقال : ما فيه غَمِيزة وَلا غَمِيزٌ : أي ما فيه ما يُغمَزُ فيُعابُ به .
قال حسان :
وما وجَد الأعداءُ فيَّ غَمِيزةً
ولا طافَ لِي منهم بِوَحْشِيَ صائدُ
وعينٌ غُمازةَ : معروفة ذكرها ذو الرمَّة فقال :
تَوَخَّى بها العينينِ عَيْنَيْ غُمَازَةٍ
أقَبُّ رباع أو قُوَيرِحُ عامِ
ورأيت بالسودة عيناً أخرى يقال لها عُيَيْنَةُ غُمازَةَ وقد شَرِبْتُ من مائها وأحسبُها نُسِبَتْ إلى غُمازة من وَلَدِ جريرٍ .

### Türkçe

غ ز م
**غمز** , **زغم**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **غمز زغم**.

**زغم**: Leys dedi: **التَّزَغمُ**: **التَّغَضُّبُ** ve **تَرَمْرُمُ الشَّفَةِ** içinde bir **بَرْطَمَةٍ**; ve dişi deve **تزغَّمَتِ**.

Münzirî bana Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi ki ona şu beyti inşad etmiş:
“Böylece sabahladılar; **تَزَغُّماً**dan başka konuşmazlar
Bana karşı, çocuk ağlattığında bir çocuk,
Onların zulmünü vasfeder: bir çocuk bir çocuğu ağlattığında, ona karşı öfkelendiler, iftira ederek.”

Ebû Ubeyd dedi: **التَّزغُّمُ**: anlaşılmayan bir söz ile birlikte **التَّغضُّبُ**.

Lebîd dedi:
“**تَزَغمَا** eden kimseyi onunla karşılayacağı en hayırlı şey üzere.”

Dedi: Ve **ترَغَّما** (ر ile) şeklinde de rivayet olunur.

Başkası dedi: **التَّزَغمُ**: zayıf sestir.

Ba‘îs inşad etti:
“Ve **القَطَا**dan kara sürüler bırakmıştır,
Sürünerek gidenler; ancak şu var ki onlar **تتَزَغمُ** eder.”

أما **التَّرغمُ** (ر ile) ise, onunla birlikte söz olmasa bile **التّغضبُ**dur.

**غمز**: Leys dedi: **الغمْزُ**: göz kapağı ve kaş ile işarettir; ve **الغمْزُ**: el ile sıkmadır.

Dedi: ve **الغميزَة**: işte bir zayıflık ve akılda bir cehalettir; dersin ki: ondan bir kelime işittim de onu aklında **فاغتَمَزْتُها**.

Dedi: ve **الْمَغامِزُ**: ayıplardır; ve dersin ki: bu işte bir **مغمَزٌ** yoktur; yani: bir tamah (edilecek yer) yoktur. Ve binek hayvanda **الغمْزُ**: bacağın tarafından topallıktır; fiil **يغمِزُ** **غمزاً**; ve o gizli bir topallıktır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Onu zayıf gördüğümde onda **أغمَزْتُ** **إغمازاً** ettim; ve şu beyti inşad etti:
“Kim kadınlara itaat ederse onlardan şunu bulur:
Eğer onda **أغمزنَ** ederlerse, **الأقْوَرِينا**.”

Başkası: **ناقَةٌ غَمُوزٌ**: hörgücünde az bir yağ olup **يُغمز** edildiği zaman; ve dişi deve **أغْمَزَتِ** **إغْمازاً** etmiştir.

Asma‘î: **الغَمَزُ**: develer ve koyunlardan aşağılık olanlar, ve erkeklerden zayıf olanlardır; denir ki: **رجلٌ غَمَزٌ** bir kavimden **غَمَزٍ** ve **أغمازٍ**; ve şu beyti inşad etti:
“**النَّقَزْ**dan sıçrayıcı bir **بَكراً** aldım,
**القَمَزْ**dan kötü bir diş, sıçrayıcı,
Bu ve şu, **الغَمَزْ**dan bir **غَمَزٌ**dur.”

Ebû Amr dedi: Falanın ayıbı **غَمَزَ** etti; ve hastalığı **غمزَ** etti, ortaya çıktığında; ve şu beyti inşad etti:
“Ve bir belde ki onda hastalık için bir **غامِزُ** vardır,
Onda sağlam damar ölüdür, **الراقِزُ**.”

Dedi: **الراقِزُ**: vuran kimsedir; denir ki: ondan bir damar **يرقزُ** etmez; yani vurmaz.

Başkası dedi: **الغَمِيزةُ** ayıptır; denir ki: onda **غَمِيزةٌ** yoktur; yani onda ayıp yoktur.

Ebû Zeyd: denir ki: onda **غَمِيزة** ve **غَمِيزٌ** yoktur; yani onda **يُغمَزُ** edilip onunla ayıplanacak bir şey yoktur.

Hassân dedi:
“Ve düşmanlar bende bir **غَمِيزةً** bulmadı,
Ve onlardan bana karşı vahşî avcı dolaşmadı.”

Ve **عينٌ غُمازةَ**: bilinen (bir göz/pınar); onu Zû’r-Rumme zikretti de şöyle dedi:
“Onunla iki gözü hedefledi: **عَيْنَيْ غُمَازَةٍ** (olan) iki gözü,
Kambur, dört yaşında; yahut bir yıllık küçük.”

Ve **السودة**’de başka bir göz gördüm; ona **عُيَيْنَةُ غُمازَةَ** denir; suyundan içtim; ve onu, Cerîr’in evladından **غُمازة**’ye nisbet edilmiş sanıyorum.
