# زغ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%BA/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: زغ

باب الغين والزاي
غز ، زغ : مستعملان .
غز : قال الليثُ : غَزّةُ : أرضُ بمشارِفِ الشّامِ ، وأنشدَ ابنُ الأعرابيِّ :
مَيْتٌ بِرَدْمَانَ وميتٌ بِسَلْ
مَانَ ومَيْتٌ عِنْدَ غَزّاتِ
قلتُ : ورأيتُ في بلادِ بني سَعْدٍ بنِ زيدِ مناةَ رملةً ، يُقالُ لها : غَزّةُ ، وفيها أَحْسَاءٌ جمة ، ونخلٌ بَعْلٌ .
عمروٌ عن أبيه : الغَزَز : الخُصُوصِيَّةُ .
وقال أبو زيدٍ : تقول العربُ : قد غَزّ فلانٌ بِفُلانٍ ، فاغْتَزّ به ، واغْتَزَى بهِ ، إذا أُخْتَصّهُ من بينِ أصْحابِهِ .
وأنشد :
فَمَنْ يَعْصِبْ بِليَّتِهِ اغْتِزازاً
فإنكَ قد مَلأْتَ يَداً وَشَامَا
قال أبو الْعَبّاسِ أحمدُ بنُ يحيى : مَنْ : شَرْطٌ هَاهُنا ، ويعصِب : يَلزَم . بِليّتِهِ : بِقَراباتِهِ ، اغْتِزازاً ، أي ؛ آخْتِصاصاً . واليَدُ هاهنا ، يريدُ : اليَمَنَ .
قال : معناهُ : من يَلْزَمْ ببرِّهِ أهلَ بيتِهِ ، فإنكَ قد مَلأتَ بمعروفِكَ من اليَمَنِ إلى الشامِ .
وقال ابنُ الأعرابي : الغُزّانِ : الشِّدْقانِ ، وأحدُهُما غُزٌّ . وقال الليث : أَغَزَّتِ البَقَرَةُ ، فهي مُغِزٌّ ، إذا عَشَّرَ حَمْلُهَا .
قلتُ : الصوابُ : أغْزَتْ فهيَ : مُغْزٍ من ذَوَاتِ الأربعة ، يقال للناقَةِ إذا تأخَّر حَمْلُها ، فاستأخَرَ نتَاجُها :
قد أَغْزَتْ فَهْيَ مُغْزٍ ، ومنه قولُ رُؤْبَة :
والحربُ عَسْراءُ اللّقاحِ مُغْزِ
أراد : بَطُؤَ إقلاعُ الحَرْبِ ، وقالَ ذُو الرُمّةِ .
بِلَحْيَيْهِ صَكٌّ المُغْزِيَاتِ الرَّواكِلِ
قال شمر : أَغَزّتِ الشجرةُ إغْزازاً ، فهي مُغِزٌّ ، إذا كَثُر شَوْكُها ، وأَلتَفَّتْ .
زغ : قال الليث : زَغْزَغْتُ الرجُلَ إذا سَخِرتَ بِهِ .
وقال : المُفَضّل : الزْغْزَغَةُ : أَن تَخْبَأَ الشّيْءَ وتُخْفِيَهُ .
وروى أبو الأزهرِ للكِسائيِّ : زغزغ الرجل فما أَحْجَمَ ، أَيْ : حَمَل فلمْ يَنْكِصْ ، ولقيتُهُ فما زَغْزَغَ ، أَيّ : فما أَحْجَمَ .
قلتُ : ولا أدري : أصحيحٌ هو أم : لا .

### Türkçe

باب **الغين** ve **الزاي**
**غز** , **زغ** : ikisi de kullanılandır.
**غز** : Leys dedi: **غَزّةُ**: Şam’ın doğu taraflarında bir arazidir; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
مَيْتٌ بِرَدْمَانَ وميتٌ بِسَلْ
مَانَ ومَيْتٌ عِنْدَ غَزّاتِ
Ben dedim: Ben, Benî Sa‘d b. Zeyd Menât beldelerinde bir kumluk gördüm; ona **غَزّةُ** denilir; onda çokça **أَحْسَاءٌ** ve sulamasız hurma ağaçları vardır.
Amr, babasından: **الغَزَز**: hususîliktir.
Ebû Zeyd dedi: Araplar der ki: “Falan, falan ile **غَزّ** etti; onunla **اغْتَزّ** etti ve onunla **اغْتَزَى** etti”; onu, arkadaşları arasından kendisine tahsis ettiği zaman.
Ve şu beyti okudu:
فَمَنْ يَعْصِبْ بِليَّتِهِ اغْتِزازاً
فإنكَ قد مَلأْتَ يَداً وَشَامَا
Ebû’l-‘Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi: **مَنْ**: burada şarttır; “**يعصِب**”: bağlanır/iltizam eder. “**بِليّتِهِ**”: akrabalarıyla; “**اغْتِزازاً**”, yani; ihtisas (tahsis) olarak. “**اليَدُ**” burada, Yemen’i kasteder.
Dedi: Manası: Kim, iyiliğiyle ev halkına bağlanırsa, sen iyiliğinle Yemen’den Şam’a kadar doldurmuşsundur.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الغُزّانِ**: yanaklardır; ikisinden biri **غُزّ**dür. Leys dedi: İnek **أَغَزَّتِ**; o **مُغِزٌّ**dür; onun gebeliği on aya vardığı zaman.
Ben dedim: Doğrusu: **أغْزَتْ**; o da: **مُغْزٍ**dür; dört aylıklardan (dört ay gecikenlerden). Gebeliği geciktiği için doğumu geciken deve için söylenir:
“**قد أَغْزَتْ فَهْيَ مُغْزٍ**”; ve ondan Rü’be’nin sözü:
والحربُ عَسْراءُ اللّقاحِ مُغْزِ
Muradı: savaşın kalkışının (sönmesinin) yavaşlamasıdır. Zü’r-Rumme de dedi:
بِلَحْيَيْهِ صَكٌّ المُغْزِيَاتِ الرَّواكِلِ
Şemmer dedi: Ağaç **أَغَزّتِ**; **إغْزازاً** (ile); o **مُغِزٌّ**dür; dikeni çoğaldığı ve birbirine dolaştığı zaman.
**زغ** : Leys dedi: Bir adamı **زَغْزَغْتُ**; onunla alay ettiğin zaman.
Ve dedi: Mufaddal: **الزْغْزَغَةُ**: bir şeyi saklayıp gizlemen (dir).
Ebû’l-Ezher, Kisâî’den rivayet etti: Adam **زغزغ** etti de geri durmadı; yani: hamle etti de geri dönmedi; onunla karşılaştım da **زَغْزَغَ** etmedi; yani: geri durmadı.
Ben dedim: Bilmiyorum: doğru mudur yoksa değil mi.
