# زفر (ز-ف-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%81%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Zefir ağaca konan destek demektir

- Harfler: ز - ف - ر
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [زَفِيرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Hırıltı | 2 | 2 | [11:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/ayet/11:106.md) |
| [وَزَفِيرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | وَفَعِيلًا | Ve hırıltı | 1 | 1 | [25:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/ayet/25:12.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (16 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Hıçkırık
2. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · İşiten
3. [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Öfke
4. [شقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Mutsuz
5. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kevn tepe demektir
6. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ateş demektir
7. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Baid uzak demektir
8. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زفر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [شهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md), [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md), [انن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağır bir yükü veya baskıyı göğüste toplayıp zorlanarak dışarı doğru inleme ve soluma |
| Çekirdek Özet 2 | Ateşin, kahrın ve dayanılmaz ağırlığın etkisiyle göğüsten çıkan şiddetli uğultu ve hırıltılı nefes |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıma kapasitesini aşan yükün yapısal gerilime ve sesli bir dışavuruma dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir iç çekme veya kuru bir hırıltı sayıp arkasındaki ezici yük ve baskı dinamiğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زف | Bir yükün, topluluğun veya rüzgârın sürüklenerek, itilerek ve ses çıkararak hızla harekete geçmesi; [زفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81.md) kökündeki toplu yürüyüş veya rüzgârın uğultusu | ر | Çekirdeğin taşıdığı akış ve sürtünme hareketine tepe noktası, göğüs kafesi veya sırtta taşınan yükün ağırlığı eklenerek iç gerilimin hırıltılı bir solukla boşalması anlamı pekişmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Keskinleşen, sınırına dayanan gerilim ve sürtünme |
| ف | Ağız | Boşluk, nefes kanalı ve sesin dışarı atıldığı açıklık |
| ر | İnsan başı | Üst gövde, göğüs kafesi, taşınan yükün merkezlendiği baş ve omuz hizası |
| زفر | Keskinleşen gerilim ve ağızdan çıkan üst soluk | Göğüste ve sırtta toplanan ezici ağırlığın, göğüs kafesini gererek ağız yoluyla keskin ve zorlu bir nefes halinde dışarı fırlatılması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sırtta taşınan ağır yük (haml), su tulumu taşımak ve göğsün kederle dolup kabarmasından sonra nefesin iniltiyle dışarı salınması; ayrıca hayvanın orta gövdesi ve kaburga kemikleri (zevāfir). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kutâmî’nin şiirinde toplumun ağır yüklerini sırtlayan ve haksızlığa boyun eğmeyen cömert kabile reisi anlamında «ez-Züfer» kelimesi kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Hutey’a bir beytinde şerefli bir soyun dayandığı güçlü sütunları ve arka çıkan kabile bağlarını «zevāfir» kelimesiyle nitelemiştir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Arapça زفر kökü, Sami dillerinde ağır bir yükün taşınması, yük altına girme ve buna bağlı olarak ortaya çıkan mekanik veya biyolojik zorlanma sesiyle bağlantılı görünmektedir. Kökün İbranice ve Süryanice doğrudan ses denkliği gösteren yaygın bir nominal kökü sınırlı olmakla birlikte, iç Arapça gelişimde fiziksel yük (zifr/himl), su taşıyıcıları (zevāfir) ve gövdenin yük taşıyan kısımları (atın veya devenin kaburgaları) ile solunum sisteminin derin basınç altında nefesi dışarı püskürtmesi anlamı sıkı bir organik bağ içindedir. Kökün temel anlamsal omurgası, nesnel bir yükün yarattığı gerilimin ya yapısal bir destekle taşınması ya da öznenin içinde birikip dışarıya sarsıcı bir nefes/hırıltı olarak aksetmesidir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisânü’l-Arab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Taşıma ve ses | Sırtta taşınan yük ile göğsün gam ve kederle dolup soluğu dışarı atması şeklindeki iki temel eksen birbiriyle doğrudan nedensel ilişkilidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Baskı ve soluk matrisi | Yükün altında ezilme, inleme ve sürtünme bildiren köklerle ortak semantik alanda yer alır; müstakil üçlü yapı ağırlıklı olarak Arapçada kristalleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda doğrulanabilir ortak kök tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زفر | Anlamlı | Ağır yük taşımak ve iniltili nefes vermek | Göğüste toplanan baskıyı hırıltıyla dışarı atma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [زرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%81.md) | Anlamlı | Hızlanmak, öne geçmek | Adımları sıklaştırarak süratle ilerleme, mesafe katetme | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| [فزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B1.md) | Anlamlı | Yarıp ayırmak, çatlatmak | Elbisede veya duvarda oluşan yarık, çatlak ve gedik | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| [فرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B2.md) | Anlamlı | Ayırmak, seçip belirlemek | Bir şeyi diğerinden sınır çizerek tefrik etme | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| [رزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%81.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: mühmel; Kur'an'da geçmez |
| [رفز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B2.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydı: mühmel; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زفر | Merkez | Ağır yük altında nefes püskürtme | Göğüste biriken yoğun keder veya baskıyı zorlanarak hırıltıyla dışarı salma | Basınç altında içten dışa doğru fırlatılan boğuk soluk |
| [شهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md) | Komşu | Nefesi içeri çekme | Soluğu içe doğru tiz ve hıçkırıklı biçimde çekme | Eşek anırmasının sonu gibi nefesin boğaza çekilmesi |
| [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Yük altına girme | Yalnızca fiziksel veya manevi bir ağırlığı sırtlama olgusu | Nefes veya ses unsuru içermeyen genel taşıma eylemi |
| [انن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D9%86.md) | Komşu | İnleme ve keder sesi çıkarma | Ağrı veya zayıflıktan ötürü çıkarılan kesintili inilti | Göğüs dolumu ve fırlatma hareketi içermeyen zayıf sızlanma |
| [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) | Zıt | Rahatlama, ferahlık ve geniş soluk | Sıkışmanın ve yükün kalkmasıyla gelen serinlik ve nefes alma | Baskının ortadan kalkmasıyla göğsün sükûnete kavuşması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زفر | Ağır yük ve zorlu nefes | İç basıncın inilti ve hırıltıyla dışarı boşalması | Kesin |
| Latince | Suspirium, gemitus | Derin iç çekiş, inilti | Kederden kaynaklanan nefesi karşılar, ağır yük taşıma boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Deep groaning, wheezing exhalation | Hırıltılı soluk verme, ağır inleme | Nefesin zorla çıkışını verir; kaburga ve sütun desteği anlamını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Tiefes Stöhnen, Röcheln | Derinden inleme, hırıltı | Acı ve keder soluğunu karşılar; kabile yükü veya mekanik taşıma içeriği yoktur | Güçlü |
| Fransızca | Gémissement lourd, râle | Ağır inilti, boğuk hırıltı | Göğsün sıkışarak soluk atmasını ifade eder; haml boyutu eksiktir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زَفِيرٌ | Cehennem ehlinin azap altındaki hırıltılı soluğu | Günahkârların kahr ve baskı altında göğüslerinden çıkardıkları zorlu nefes; Hûd [11:106](https://lisan.digital/tr/ayet/11:106.md), Enbiyâ [21:100](https://lisan.digital/tr/ayet/21:100.md) |
| زَفِيرًا | Cehennem ateşinin uzaktan gelen kaynama ve uğultusu | Azap ateşinin şiddetli öfke ve basınçla çıkardığı gürültülü püskürme; Furkān [25:12](https://lisan.digital/tr/ayet/25:12.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennem azabı | Azabın hem ruhi hem cismani şiddetinin insanın solunum sistemini tıkaması ve ateşin kendi başına bir varlık gibi soluması | Dayanılmaz azabın yarattığı iç basınç ve kahır hali |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Doğrudan bir hüküm terimi olarak fıkıhta yer almaz | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Hûd [11:106](https://lisan.digital/tr/ayet/11:106.md) ve Furkān [25:12](https://lisan.digital/tr/ayet/25:12.md) tefsirleri | Zefir ile şehîk arasındaki fark: zefirin göğsü dolduran nefesi dışarı atma, şehîkin ise nefesi içeri çekme oluşu | Solunum mekanizmasının azap altındaki çift yönlü tıkanması |
| Hadis | Cehennemin nefes alması ve ahiret tasvirleri | Cehennemin yılda iki kez nefes alması ve kıyamet günü azap ehlinin iniltileri | Ateşin öfkesi ve baskısının duyulabilir ses boyutuna dönüşmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi ceza ve ilahi kahr | Varlık kapasitesinin iflası | Sorumluluğu taşımayanın nihai kahr altında ezilmesi | Emaneti taşımayan nefislerin hakikat karşısında ezici bir basınca maruz kalması | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve gaz basıncı | Sıkışan enerjinin sesli tahliyesi | İç basıncın tahliye supabından zorla dışarı fırlaması | Kapalı bir hacimde aşırı ısınan ve sıkışan gazın yarattığı gürültülü genleşme | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kabile dayanışması | Toplumsal yükü sırtlayan liderlik | Zayıfların yükünü üstlenerek toplumu ayakta tutma | Zafir/Züfer nitelemesiyle kabilenin diyet ve borç gibi ağır yüklerini omuzlayan önder | Güçlü |
| İktisadi | Ağır mali yük ve iflas baskısı | Ödenemeyen borcun yarattığı ezilme | Taşıma gücünün üzerinde borçlanmanın üretimi tıkaması | Borç yükü altında ezilen iktisadi yapının nefes alamaz hale gelip çöküş sinyali vermesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınçlı akışkan dinamiğinde genleşme ve süpersonik şok dalgası | Bir haznede sıkışan akışkanın dış ortama kontrolsüz boşalırken çıkardığı yüksek debili ve türbülanslı basınç dalgası | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmatik çaresizlik ve kurumsal tükenmişlik | Bireyin veya kurumun başa çıkamayacağı baskılar karşısında gösterdiği derin çöküş tepkisi ve feryat | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir «hırıltı» veya «inilti» diye çevirip sesin arkasındaki ağır yük, kaburga gerilimi ve basınç dinamiğini yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca insan sesini değil, cehennemin bizzat kendisinin uzak mesafeden duyulan devasa kaynama, öfke ve genleşme sesini de ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem tasvirlerinin fiziksel ve ontolojik şiddetini hafif bir iç çekişe indirgemek; ayetteki dehşetli basınç ve kuşatılmışlık atmosferini kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın azap sahnelerinde insanın bedensel mekanizması ile cehennemin tabiatı arasındaki korkunç uyumu ve yük taşıyamamanın nihai sonucunu tek bir ses tablosuyla somutlaştırması bakımından hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret hallerini, şakilerin cehennemdeki vaziyetini ve cehennemin uzaktan algılanan dehşetini anlatan eskatolojik ayet gruplarında (Hûd, Enbiyâ, Furkān sureleri) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın pasif bir üzüntüden ibaret olduğu algısını yıkar; azabın göğsü patlatırcasına sıkıştıran aktif, ezici ve nefes vermeyi dahi ızdıraba dönüştüren bir basınç olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taşınması güç ağır bir yükün altında ezilen göğsün keder ve baskıyla dolup soluğu hırıltıyla dışarı fırlatması.
- Soyut anlam: Taşıma kapasitesini aşan yükün veya kahrın varlık üzerinde kurduğu ezici basıncın tahammül sınırını aşarak feryat ve şok dalgası halinde dışa vurulması.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin taşıyıcı sınırlarının üzerindeki basınca maruz kalarak yapısal bütünlüğünü kaybetmesi ve tükeniş sinyali vermesi.
- LaTeX modeli: $$P(t) > C \implies \frac{dV}{dt} = -\kappa (P(t) - C)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $P(t)$ sisteme veya göğse etki eden anlık basınç ve kahrı, $C$ sistemin taşıma ve dayanma kapasitesini, $\kappa$ dışa salım katsayısını, $\frac{dV}{dt}$ ise hacimdeki havanın veya sıkışan enerjinin iç basıncın etkisiyle zorlanarak dışarı doğru boşalma hızını temsil eder. Basınç kapasiteyi aştığında ($P(t) > C$), sistem nefesi zorunlu ve hırıltılı bir fırlatma hareketiyle tahliye eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%81%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/ayet/11:106.md) — زَفِيرٌ

فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ

Meal (IK): Bedbahtlara gelince; onlar, cehennenmdedirler. Orada yüksek sesle solurlar.

### [Enbiya 21:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/ayet/21:100.md) — زَفِيرٌ

لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَهُمْ فِيهَا لَا يَسْمَعُونَ

Meal (IK): Orada inim inim inleyecekler ve bir şey de işitmeyeceklerdir.

### [Furkan 25:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/ayet/25:12.md) — وَزَفِيرًا

إِذَا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظًا وَزَفِيرًا

Meal (IK): Bu, kendilerine uzak bir yerden gözükünce onun kaynayışını ve uğultusunu duyacaklardır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Zefir ağaca konan destek demektir. Bunun yaptığı gıcırtı anlamında kullanılmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والراء والفاء معهما
ز ر ف، ز ف ر، ف ز ر، ف ر ز مستعملات
زرف:
ناقةٌ زَرُوفٌ: طويلة الرِّجْلين، واسعة الخطو. والزَّرافةُ: دابّةٌ له خَلْق حَسَن عند الله مُسْتَشْنَع عند النّاس، شبه البعير.
وأزرف القوم: أعجلوا في هزيمة وخوف وبحثوه. والزَّرافاتُ. المواكب، وكلُّ جماعةٍ زَرافة قال الحجّاج: "إيّاي وهذه الزَّرافات".
زفر:
الزّفر: الزَّفير، والفعل: يَزْفِرُ، وهو أن يملأ صدره غمّا ثم يزفِر به، والشهيق مدُّ النَّفَس، ثمّ يزفِر، أي: يَرْمي به ويُخْرِجُه من صدره.
والمزفور من الدّوابّ: الشّديدُ تَلاحُمِ المَفاصِلِ، تقول: ما أَشَدَّ وفرةَ هذا البعير، اي: هو مَزْفور الخَلْق.
والزُّفَرُ: السّيّد. وزُفَرُ: اسم رجلٍ مدحه القَطامي. والزُّفَر: القِرْبة، والزّافر: الذي يُعِينُ على حَمْل القِربة، قال:
رِئابُ الصُّدوع غياثُ المضو		عِ لأْمَتُكَ الزُّفَرُ النَّـوْفـلُ
و الزّوافر: الإماء. والزّافرة: العشيرة، يقال: جاء فلانٌ في زافِرته.
وزافرةُ الرُّمح والسَّهْم: نحو الثّلث منه.
فزر:
الفُزُور: الشُّقوق والصُّدوع، وتَفَرَّز الحائطُ والثَّوْبُ ونحوُه إذا تَشَفّق.
والفِزْر: ابن البَبْر، والفَزارة: أُمُّه والفِزْرة: أُخْتُه، والهَدَبَّسُ: أخوه، قال:
ولقد رأيت فَزارةً وهَدَبَّسـاً		والفِزْرُ يتبع فِزْره كالضَّيْوَنِ
والفازر: طريق يأخذ في رملة ودكادك ليّنة كأنّها صَدْعٌ في الأرض مُنْقادٌ طويل وكلّ شيء قطع شيئا فقد فَزَره.
وفَزارة أبو حيّ من غَطَفان، وهو فَزارة بن ذبيان والفِزْر: لقبٌ لسَعْدِ بن زيد مناة.
فرز:
فَرَزَ له نصيبَهُ من الدّار، أي:عزل وقد فُرِزت فهي مفروزة وأفرزته فهو مُفْرَز.
وفرزان: اسم أعجميّ من الشّطرنج.

##### Türkçe

باب **الزاي** ve**الراء** ve**الفاء** onlarla birlikte

**ز ر ف**، **ز ف ر**، **ف ز ر**، **ف ر ز** kullanımdadırlar

**زرف**:
**ناقةٌ زَرُوفٌ**: bacakları uzun, adımı geniş. Ve **الزَّرافةُ**: Allah katında yaratılışı güzel, insanlar katında çirkin görülen bir binek hayvanı; deveye benzer.
Ve **أزرف القوم**: bir bozgun ve korku içinde acele ettiler ve onu aradılar. Ve **الزَّرافاتُ**: alaylar; ve her topluluk **زَرافة**(dır). Haccâc dedi: “Benden uzak durun ve şu **الزَّرافات**(tan)!”

**زفر**:
**الزّفر**: **الزَّفير**; fiil: **يَزْفِرُ**; o, göğsünü kederle doldurması, sonra onunla **يزفِر** etmesidir. Ve **الشهيق** nefesi uzatmaktır; sonra **يزفِر**; yani onu atar ve göğsünden çıkarır.
Ve binek hayvanlarından **المزفور**: eklemlerin kaynaşması şiddetli olan; dersin ki: Bu devenin bolluğu ne şiddetli! yani: o, yaratılışça **مَزْفور**dur.
Ve **الزُّفَرُ**: efendi. Ve **زُفَرُ**: **القَطامي**’nin övdüğü bir adamın adıdır. Ve **الزُّفَر**: kırba; ve **الزّافر**: kırbanın taşınmasına yardım eden kimsedir; dedi ki:
رِئابُ الصُّدوع غياثُ المضو		عِ لأْمَتُكَ **الزُّفَرُ** النَّـوْفـلُ
Ve **الزّوافر**: cariyeler. Ve **الزّافرة**: aşiret; denir ki: Falanca, **زافِرته**(si) içinde geldi.
Ve **زافرةُ الرُّمح** ve **السَّهْم**: onun yaklaşık üçte biri.

**فزر**:
**الفُزُور**: yarıklar ve çatlaklar; duvar ve elbise ve benzeri, yarılıp çatladığında **تَفَرَّز** etti.
Ve **الفِزْر**: kaplanın yavrusu; **الفَزارة**: onun annesi; ve **الفِزْرة**: onun kız kardeşi; ve **الهَدَبَّسُ**: onun erkek kardeşi; dedi ki:
ولقد رأيت **فَزارةً** وهَدَبَّسـاً		والفِزْرُ يتبع فِزْره كالضَّيْوَنِ
Ve **الفازر**: yumuşak kum ve tümsekler içine giren bir yol; sanki yerde uzun, sürüklenip giden bir çatlak gibidir. Ve her şey bir şeyi kestiğinde onu **فَزَره** etmiştir.
Ve **فَزارة** **غَطَفان**’dan bir hayyın babasıdır; o, **فَزارة بن ذبيان**’dır. Ve **الفِزْر**: **سَعْدِ بن زيد مناة** için bir lakaptır.

**فرز**:
**فَرَزَ** ona evden payını; yani ayırdı. Ve o **فُرِزت** edilmiştir; o hâlde o **مفروزة**(dir). Ve onu **أفرزته**; o hâlde o **مُفْرَز**(dir).
Ve **وفرزان**: satrançtan yabancı bir addır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزَفْرُ: مصدر قولك: زَفَرَ الحِمْلَ يَزْفِرُهُ زَفْراً، أي حَمَله. وأَزْدَفَرَهُ أيضاً. والزَفْرُ بالكسر: الحِمْلُ، والجَمْعُ أَزْفارٌ. والزِفْرُ أيضاً: القِرْبَةُ، ومنه قيل للإماءِ اللَواتي يَحْمِلْنَ القِرَبَ: زَوافِرُ. وزافِرةُ الرجل: أنصارُهُ وعَشيرته. ويقال: هم زافِرَتُهُمْ عند السلطان، أي الذين يقومون بأمرهم. وزافِرةُ السَهْم: ما دون الريش منه. وقال عيسى بن عمر زافِرة السَهْم ما دون ثُلُثَيْهِ مما يلي النَصْلَ. والزَفيرُ: اغتراقُ النَفَس للشِدّة. والزفيرُ: أوّلُ صوت الحمار، والشهيق: آخرهُ؛ لأنَّ الزفير إدخال النَفَس، والشهيق: إخراجُه. وقد زَفَرَ يَزْفِرُ. والاسم الزَفْرَةُ. والجمع زَفرات بالتحريك، لأنّه اسم وليس بِنَعْتٍ. وربَّما سكّنها الشاعر للضرورة، كما قال:
فَتَسْتَريحَ النَفْسُ من زَفْراتِها
والزَفيرُ: الداهِيَةُ. والزُفْرَةُ بالضم: وَسَطُ الفَرَسِ. يقال: إنَّه لعظ الزُفْرَةِ. والزُفَرُ: السَيِّدُ. قال أعشى باهلة:
أَخُو رَغَائِبَ يُعْطِيهَا ويُسألُـهـا		يَأْبى الظُلامَة منه النَوْلَفُ الزُفَرُ

##### Türkçe

**الزَفْرُ**: “Senin: **زَفَرَ** **الحِمْلَ** **يَزْفِرُهُ** **زَفْراً** sözünün” mastarıdır; yani onu taşıdı. Ve onu ayrıca **أَزْدَفَرَهُ** da (denir). Ve **الزَفْرُ** kesre ile: **الحِمْلُ** (yük)tur; çoğulu **أَزْفارٌ**dur. Ve **الزِفْرُ** da: **القِرْبَةُ** (su tulumu)dur; bundan dolayı su tulumlarını taşıyan cariyelere **زَوافِرُ** denilmiştir. Ve erkeğin **زافِرةُ**si: onun yardımcıları ve aşiretidir. Ve denilir: onlar sultanın yanında onların **زافِرَتُهُمْ**’dur; yani onların işini üstlenen kimselerdir. Ve okun **زافِرةُ**si: onun tüyünden aşağıda olan kısmıdır. Ve عيسى بن عمر dedi ki: okun **زافِرةُ**si, **النَصْلَ** tarafına yakın olan kısmından, onun üçte ikisinden aşağıda olandır. Ve **الزَفيرُ**: şiddetten dolayı nefesin boğulmasıdır. Ve **الزَفيرُ**: eşeğin sesinin ilki; **الشهيق**: onun sonudur; çünkü **الزفير** nefesi içeri sokmaktır, **الشهيق** ise onu dışarı çıkarmaktır. Ve **زَفَرَ** **يَزْفِرُ** olmuştur. İsim **الزَفْرَةُ**’dir. Çoğulu harekeli olarak **زَفرات**tır; çünkü o bir isimdir, bir sıfat değildir. Ve şair bazen zaruret için onu sükûnlu kılmıştır; şu dediği gibi:
فَتَسْتَريحَ النَفْسُ من زَفْراتِها

Ve **الزَفيرُ**: musibettir. Ve **الزُفْرَةُ** damme ile: atın ortasıdır. Denilir: o, **الزُفْرَةِ**si büyük olandır. Ve **الزُفَرُ**: efendidir. أعشى باهلة dedi ki:
أَخُو رَغَائِبَ يُعْطِيهَا ويُسألُـهـا		يَأْبى الظُلامَة منه النَوْلَفُ الزُفَرُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ر ف
زفر ، زرف ، فرز ، فزر ، رزف ، رفز .
فرز : قال أبو عُبيد : فرَزتُ الشيءَ : قسَمْتُه ، وكذلك أَفْرَزْته والفريز : النصيب . قال شمر : سهمٌ مُفْرزٌ ومفروز : معزول ؛ كتبتُه من نسخة الأيادي . والفِرزِ : الفرد . وفي الحديث : ( من أخذ شفعاً فهو له ، ومن أخذ فِرزاً فهو له ) ؛ هذا ذكره الليث . قلت : لا أعرف الفِرز بمعنى الفَرْد ؛ إنّما الفِرْز ما فُرِزَ من النَّصيب المَفْروز لصاحبه ، واحداً كان أو اثنين .
وقال أبو عمرو : الفَرْز : فُرْجَة بين جَبَلين .
وقال غيرُه : هو موضع مطمئنّ من رَبْوَتَيْن ؛ وقال رؤبة :
كم جاوَزَتْ مِنْ حَدَبٍ وفَرْزِ
فزر : أبو عبيد عن أبي زيد : الفِزْرُ من الضَّأْن : ما بين العَشَرَة إلى الأربعين .
قال شمر : الصّبة ما بين العشر إلى الأربعين من المعزى .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفِزْرُ : ابن البَبْر ، وبنْتُه الفِزْرَة . قال : أُنْثَاهُ الفَزارة ، والبَبْرُ يقال له : الْهَدَبَّس . قال أبو عمر : وأَنشدنا المبرّد :
ولقد رأيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً
والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَهُ كالضَّيْوَنِ
قال أبو عمرو : سألتُ أبا العبّاس عن البيتِ فلم يَعْرِفه ، وهذه الحروف ذَكَرها اللّيث في كتابه ، وهي كلُّها صحيحة .
أَقْرَأَنا المنذريُّ لأبي عُبَيد فيما قرأ عَلَى ابن الهيثم ، قال ابن الكلبيّ : من أمثالهم في ترك الشيء : لا أفعل ذلك مِعْزَى الفِزْر ، قال : والفِزْر هو سعدُ بنُ زيد مناةَ
ابنِ تميم . قال : وكان وَافَى الموسمَ بمِعزَى فأنهَبَهَا هناك ، فتفرّقتْ في البلاد ، فمعناهم في مِعْزَى الْفِزْرِ أن يقولوا : حتى تَجتمعَ تلك ، وهي لا تَجتمِع الدَّهرَ كلَّه .
قال ابنُ الكلبيّ : إنَّما سُمِّيَ الفِزْرُ لأنّه قال : من أَخَذَ منها واحدةً فهي له ، لا يُؤخذ منها فِزْر وهو الاثنان .
قال أبو عُبيد : وقال أبو عُبيدة نحوَ هذا الحديث ، وإلاّ أنّه قال : الفِزْر هو الجَدْي نفسُه .
وقال المنذريّ : قال أبو الهيثم : لا أعرِفُ قولَ ابن الكلبيّ هذا .
قلتُ أَنا : وما رأيتُ أحداً يَعْرِفه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الفَزْرُ : الفَسْخ والفَزَر : ريح الحَدَبة . ويقال : فَزَرْتُ الجُلَّة وأَفْزَرْتها وفَزَّرتَها : إذا فَتَّتَّها .
أبو عُبَيد عن أبي عَمْرو : رجلٌ أَفْزَر : هو الّذي في ظَهْرِه عُجْرة عظيمة .
شمر : الفَزْرُ : الكَسْر .
قال : وكنت بالبادية فرأيتُ قِباباً مضروبة فقلت لأعرابيّ : لِمَنْ هذه القِباب ؟ فقال : لبني فَزارة فَزَرَ اللَّهُ ظهورَهم . فقلت : ما تَعني به ؟ فقال : كَسَرَ الله .
وقال اللّيث : الفُزُور : الشُّقوق والصُّدوع . وتَفزَّرَ الثوبُ وتَفَزَّر الحائِطُ : إذا تَشَقَّق .
قال ؛ والفِزْرُ : هَنَةٌ كنَبْخَةٍ تَخْرُج في مَغْرِز الفَخِذ دُوَيْنَ مُنتهَى العانة كغُدَّةٍ من قرحةٍ تخرج باليد أو جِراحة .
وقال ابن شُمَيل : الفازِر : الطريقُ تَعلُو النِّجَافَ والقُورَ فتَفْرِزُها كأنّها تَخُدُّ في رؤوسِها خُدُوداً ، تقول : أَخذْنا الفازِرَ ، وأَخذنا في طريقٍ فازِر ، وهو طريقٌ أَثَّرَ في رؤوس الجبال وفَقَرها . ويقال : فَزَرْتُ أنفَ فلانٍ فزراً ، أي : ضربته بشيء فشققته ، فهو مَفْزُورُ الأنْف .
وفي الحديث : كان سَعْدٌ مَفْزُورَ الأنْف .
وقال بعضُ أهلِ اللُّغة : الفَرْزُ قريبٌ من الفَزْرِ ، تقول : فَرَزْتُ الشيْءَ من الشيْء ، أي : فصلته . وتكلَّمَ فلانٌ بكلامٍ فارِزٍ ، أي : فَصَلَ به بين أمرين . قال : ولسانٌ فارِزٌ : بيِّنٌ فاصل ، وأنشَد :
إنِّي إذا ما نَشَرَ المُنَاشِرُ
فرَّجَ عن عِرْضِي لِسَانٌ فارِزُ
ويقال : فرزت الشيءَ من الشيء ، وأفرزته لغتان جيدتان جاء بهما أبو عُبيد في باب فعلت وأفعلت بمعنى واحد .
وقال أبو زيد : قال القُشَيْرِيّ : يُقال للقُرْصَةِ : فِرْزَة ، وهي النَّوْبَة .
وقال اللّيث : الفارِزة : طريقةٌ تأخذ في رَمْلة في دَكادِكَ ليِّنة ، كأنّها صَدْع من الأرض مُنقاد طويلٌ خِلْقَة ؛ والفِرزانُ معروف ، فرزان الشّطرنج ، وجمعه فرازين .
زرف رزف : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : زَرَف يَزرِف زُرُوفاً ، وزَرَف يَزرِف زَرِيفاً : إذا دناه منه ، وقال لَبيد :
بالغُراباتِ فَزَرّا فاتِها
فبِخِنزِيرٍ فأطرافِ حُبَلْ
أي : ما دنا منها .
قال : وأزْرَفَ وأَزلَف : إذا تَقدَّم . وأَزْرَف : إذا اشتَرَى الزَّرافة . قال : وهي الزُّرافة والزَّرافة ، والفتحُ والتخفيف أفصَحُها .
وقال اللّيث : الزرافة : اشْتُرقا وبَلَنْق .
أبو عبيد عن القَنانيّ : أتَوني بزَرّافتهم : يعني بجَماعتهم .
وقال : وغيرُه القَنانيّ مخفّف الزرافة ، والتّخفيف أجوَد ، ولا أحفَظُ التشديد عن غيره .
وقال ابن الأعرابيّ : أَزْرَف وأرْزَف : إذا تقدم .
وروى عنه : رَزَفَ .
أبو العبّاس : زَرَفتُ إليه وأرَزَفْتُ : إذا تقدّمت إليه ، وأنشَد :
تُضَحِّي رُوَيْداً وتُمسِي زَرِيفَا
وقال أبو عبيد فيما أقرأني الإياديّ له : رَزَفَتِ الناقةُ : أسرَعتْ . وأزْرَفْتها أنا : أَخْبَيْتُها في السَّير . ورواه الصرّام عن شمر : زَرَفَت وأزرَفْتُها ، الزاي قبل الراء .
وقال اللّيث : ناقةٌ زَرُوف : طويلةُ الرِّجلين واسعةُ الخَطْو . قال : وأَزْرَف القومُ إزْرافاً : إذا أُعجلوا في هزيمة أو نحوها .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : زَرِف الجُرحُ يَزرَفُ زَرَفاناً : إذا انتَقَض ونُكِس .
وقال غيرُه : خِمْسٌ مُزَرِّف : مُتْعِبٌ ، وقال مُلَيْح :
يَسيرُ بها للقَومِ خِمْسٌ مُزَرِّف
زفر : قال اللّيث : الزَّفْر والزَّفير : أن يَملأ الرجلُ صَدرَه غَمّاً ثم يَزْفِرُ به . والشَّهِيق : مَدُّ النَّفَس ثم يَرْمِي به .
وقال الفرّاء في قول الله تعالى : ( لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ ) ( هود : 106 ) ، الزَّفير : أوّل نَهِيق الحمار وشبهِه ، والشَّهِيقُ آخرُه .
وقال الزّجاج : الزَّفِير من شَديد الأَنين وقَبيحِه . والشَّهِيق : الأنينُ الشديدُ المرتفع جدّاً .
وقال اللّيث : المزفورُ من الدّوابُ : الشديدُ تلاحم المفَاصِل . وتقول : ما أشَدّ زَفْرَةَ هذا البعير ، أي : هو مَزْفُور الحَلق .
وقال أبو عُبيدة : يقال للفَرسِ : إنه لعظيمُ الزُّفْرة ، أي : عظيمُ الجوف ، وقال الجَعْدِيّ :
خِيطَ على زَفْرَةٍ فتَمَّ وَلَمْ
يَرْجِع إلى دِقّةٍ ولا هَضَمِ
يقول : كأنَّه زافِرٌ أبداً من عظم جَوْفه ، فكأنَّه زَفَرَ فَخِيطَ على ذلك .
وقال ابن السكّيت في قول الرّاعي يصف إبلاً :
حُوزيةٌ طُوِيَتْ على زَفَراتها
طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا
فيه قولان : أحدُهما : كأنّها زَفَرَتْ ثم خَلِقتْ على ذلك ، والقول الآخَر : الزَّفْرَة : الوَسَط ، والقَناطِرُ الأزَج .
شمر : الزُّفَر من الرِّجال : القَوِيُّ على
الحمالاتِ ، يقال : زفَر وازْدَفَرْ : إذا حمل .
وقال الكُمَيت :
رِئابُ الصُّدوع غِياثُ المَضو
عِ لأمَتُكَ الزُّفَرُ النَّوْفَلُ
وفي الحديث : أنّ امرأةً كانت تَزْفِر القِرَب يومَ خَيْبر تسقي الناسَ ، أي : تَحمِل القِرب المملوءَة ماءً .
وقال الليث : الزِّفْر : القِرْبة . والزّافر : الّذي يُعِين على حَمْل القِرْبة ، وأَنشَد :
يا بنِ الّتي كانت زماناً في النَّعَمْ
تَحمِل زَفْراً وتَؤُولُ بالغَنَمْ
وقال آخر :
إذا عَزَبوا في الشاءِ عَنّا رأَيتَهمْ
مَداليجَ بالأزْفارِ مِثْلَ العَواتِقِ
والزَّوافِر : الإماء اللّواتي يَزْفِرْن القِرَب .
أبو عبيد عن أبي عمرو قال : زافرةُ القومِ أنصارُهم .
سلَمَة عن الفرّاء : جاءنا فلان ومعه زافِرَتُه ، يعني رَهْطَه وقومَه .
أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : ما دُونَ الرِّيش من السَّهم فهو الزّافرة ، وما دُون ذلك إلى وَسَطه فهو المَتْن .
وقال ابن شُمَيل : زافرةُ السهم أَسفلُ من النِّصف بقليل إلى النَّصل .
أبو الهيثم : الزافرة الكاهل وما يليه . وزفر يزفر : إذا استقى فحمل .
وقال أبو عمرو : الزِّفْر : السِّقاء الّذي يَحمِل الراعي فيه ماءَه ، ويقال : للجَمَل الضَّخْم : زَفَر ، وللأسَدَ : زُفَر ، وللرّجل الجَواد : زُفَر .
وقال أبو عُبيدة في جُؤْجُؤ الفَرَس : المُزْدَفَر ، وهو الموضع الّذي يَزْفِر منه ، وأَنشَد :
ولَوْحُ ذِرَاعَيْنِ في برْكَةٍ
إلى جُؤجؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَرْ
رفز : أهمَلَه الليث .
وقرأت في بعض الكُتب شعراً لا أَدرِي ما صحّته :
وبلدة للدّاءُ فيها غامِر
مَيْتٌ بها العِرْق الصحيحُ الرّافِزُ
هكذا قيّده كاتبُه ، وفسّره : رَفَزَ العِرْق إذا ضَرَب . وإن عِرْقه لرَفّاز ، أي : نَبَّاض .
قلت : لا أعرف الرَّفّاز بمعنى النَّبّاض ؛ ولعلّه راقِزٌ بالقاف بمعنى راقِص .

##### Türkçe

ز ر ف
**زفر** , **زرف** , **فرز** , **فزر** , **رزف** , **رفز** .

**فرز** : Ebû ʿUbeyd dedi: **فرَزتُ الشيءَ**: onu böldüm; aynı şekilde **أَفْرَزْته**; ve **الفريز**: paydır. Şemr dedi: **سهمٌ مُفْرزٌ** ve **مفروز**: ayrılmıştır; onu **الأيادي**’nin nüshasından yazdım. Ve **الفِرزِ**: tek olan. Hadiste: (Kim çift alırsa o onundur; kim **فِرزاً** alırsa o onundur); bunu Leys zikretti. Dedim: **الفِرز**’i **الفَرْد** (tek) mânâsında bilmem; ancak **الفِرْز** sahibine ayrılmış paydan ayrılan şeydir; bir olsun iki olsun.

Ebû ʿAmr dedi: **الفَرْز**: iki dağ arasında bir gedik.

Başkası dedi: o, iki tepecikten alçak bir yerdir; Rü’be dedi ki:
كم جاوَزَتْ مِنْ حَدَبٍ وفَرْزِ

**فزر** : Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: koyundan **الفِزْرُ**: on ile kırk arası olan.

Şemr dedi: keçiden on ile kırk arası olan **الصّبة**’dir.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الفِزْرُ**: pars yavrusu; dişisi **الفِزْرَة**. Dedi: onun dişisi **الفَزارة**’dır; ve pars için **الْهَدَبَّس** denir. Ebû ʿUmer dedi: ve Müberred bize okudu:
ولقد رأيتُ هَدَبَّساً وفَزارةً
والفِزْرُ يَتْبَعُ فِزْرَهُ كالضَّيْوَنِ

Ebû ʿAmr dedi: Ebû’l-ʿAbbâs’a beyit hakkında sordum da onu bilmedi; bu harfleri Leys kitabında zikretti ve onların hepsi sahihtir.

Münzirî bize, Ebû ʿUbeyd’e ait olarak, onun İbnü’l-Heysem üzerine okuduğu şeyden okuttu; İbnü’l-Kelbî dedi: onların, bir şeyi terk etmede darb-ı mesellerinden: **لا أفعل ذلك مِعْزَى الفِزْر**. Dedi: ve **الفِزْر** o, Temîm oğlu Zeyd Menât oğlu Saʿd’dır. Dedi: ve mevsime keçilerle geldi de onları orada yağmalattı; böylece beldelere dağıldılar; onların **مِعْزَى الْفِزْرِ**’deki mânâları: “şunlar toplanıncaya kadar” demeleridir; hâlbuki onlar bütün zaman boyunca toplanmaz.

İbnü’l-Kelbî dedi: **الفِزْر** ancak şu sebeple adlandırıldı: çünkü dedi ki: onlardan kim bir tane alırsa o onundur; onlardan **فِزْر** alınmaz; o da iki tanedir.

Ebû ʿUbeyd dedi: Ebû ʿUbeyde de bu hadise benzer bir şey söyledi; ancak o dedi ki: **الفِزْر** bizzat oğlaktır.

Münzirî dedi: Ebû’l-Heysem dedi: İbnü’l-Kelbî’nin bu sözünü bilmem.

Ben dedim: ve onu bilen birini görmedim.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الفَزْرُ**: gevşetme; ve **الفَزَر**: tümseğin rüzgârı. Ve denir: **فَزَرْتُ الجُلَّة** ve **أَفْزَرْتها** ve **فَزَّرتَها**: onu ufaladıysan.

Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan: **رجلٌ أَفْزَر**: sırtında büyük bir tümsek olan kimsedir.

Şemr: **الفَزْرُ**: kırmadır.

Dedi: ve ben çölde idim; çadırlar kurulmuş gördüm; bir bedevîye dedim: bu çadırlar kimin? Dedi: Fezâre oğullarının; Allah onların sırtlarını **فَزَرَ** etsin. Dedim: bununla neyi kastediyorsun? Dedi: Allah kırsın.

Leys dedi: **الفُزُور**: yarıklar ve çatlaklardır. Ve elbise **تَفزَّرَ** oldu ve duvar **تَفَزَّر** oldu: çatladıysa.

Dedi; ve **الفِزْرُ**: uyluğun kasık yerindeki dikiş yerinde, avretin sonuna yakın, bir çıban gibi çıkan bir şeydir; elde çıkan bir yaradan yahut bir cerahatten çıkan bir bez gibi.

İbn Şümeyl dedi: **الفازِر**: yol; **النِّجَاف** ve **القُور** üzerine yükselir de onları **تَفْرِزُ** eder; sanki başlarında oluklar açıyormuş gibidir; dersin: **أَخذْنا الفازِرَ** ve **أَخذنا في طريقٍ فازِر**; o, dağların başlarında ve omurgalarında iz bırakmış bir yoldur. Ve denir: **فَزَرْتُ أنفَ فلانٍ فزراً**: yani onu bir şeyle vurdum da onu yardım; o da **مَفْزُورُ الأنْف**tur.

Hadiste: Saʿd **مَفْزُورَ الأنْف** idi.

Dil ehlinden bazıları dedi: **الفَرْزُ** **الفَزْرِ**e yakındır; dersin: **فَرَزْتُ الشيْءَ من الشيْء**: yani onu ondan ayırdım. Ve falan, **كلامٍ فارِزٍ** ile konuştu: yani onunla iki iş arasında ayırdı. Dedi: ve **لسانٌ فارِزٌ**: açık, ayırıcıdır; ve okudu:
إنِّي إذا ما نَشَرَ المُنَاشِرُ
فرَّجَ عن عِرْضِي لِسَانٌ فارِزُ

Ve denir: **فرزت الشيءَ من الشيء** ve **أفرزته**; ikisi de güzel iki lehçedir; Ebû ʿUbeyd onları “**فعلت** ve **أفعلت** bir mânâda” babında getirdi.

Ebû Zeyd dedi: Kuşeyrî dedi: çöreğe **فِرْزَة** denir; o da nöbettir.

Leys dedi: **الفارِزة**: yumuşak tümsekçikler içinde bir kumlukta giden bir patikadır; sanki yerden uzun, tabiî bir yarık gibi uzanmıştır; ve **الفِرزانُ** mâlûmdur: satranç **فرزان**ı; çoğulu **فرازين**.

**زرف رزف** : Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **زَرَف** **يَزرِف** **زُرُوفاً**; ve **زَرَف** **يَزرِف** **زَرِيفاً**: ona yaklaştıysa. Lebîd dedi:
بالغُراباتِ فَزَرّا فاتِها
فبِخِنزِيرٍ فأطرافِ حُبَلْ
yani: ona yaklaşmadı.

Dedi: ve **أزْرَفَ** ve **أَزلَف**: ilerlediğinde. Ve **أَزْرَف**: zürafa satın aldığında. Dedi: o, **الزُّرافة** ve **الزَّرافة**’dır; fetha ve hafifletme onların en fasihidir.

Leys dedi: **الزرافة**: **اشْتُرقا** ve **بَلَنْق**.

Ebû ʿUbeyd, Kanânî’den: **أتَوني بزَرّافتهم**: yani cemaatleriyle bana geldiler.

Dedi: ve Kanânî’den başkası **الزرافة**’yı hafifletmiştir; hafifletme daha iyidir; başkasından şeddeli olanı ezberlemem.

İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **أَزْرَف** ve **أرْزَف**: ilerlediğinde.

Ondan **رَزَفَ** rivayet edildi.

Ebû’l-ʿAbbâs: **زَرَفتُ إليه** ve **أرَزَفْتُ**: ona doğru ilerlediğimde; ve okudu:
تُضَحِّي رُوَيْداً وتُمسِي زَرِيفَا

Ebû ʿUbeyd, İyâdî’nin bana okuttuğu şeyde dedi: **رَزَفَتِ الناقةُ**: hızlandı. Ben onu **أزْرَفْتها**: yürüyüşte onu koşturdum. Sarrâm, Şemr’den rivayet etti: **زَرَفَت** ve **أزرَفْتُها**; **الزاي** **الراء**’dan öncedir.

Leys dedi: **ناقةٌ زَرُوف**: uzun bacaklı, adımı geniş. Dedi: kavim **أَزْرَف** etti **إزْرافاً**: bir bozgun yahut benzerinde acele ettirildiklerinde.

Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den: yara **زَرِف** eder, **يَزرَفُ** **زَرَفاناً**: bozulup tersine döndüğünde.

Başkası dedi: **خِمْسٌ مُزَرِّف**: yoran. Müleyh dedi:
يَسيرُ بها للقَومِ خِمْسٌ مُزَرِّف

**زفر** : Leys dedi: **الزَّفْر** ve **الزَّفير**: kişinin göğsünü kederle doldurması, sonra onunla **يَزْفِرُ** etmesidir. Ve **الشَّهِيق**: nefesi uzatmak, sonra onu atmasıdır.

Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında: ( **لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ** ) (Hûd: 106), dedi: **الزَّفير**: eşeğin ve benzerinin anırmasının başlangıcıdır; **الشَّهِيقُ** onun sonudur.

Zeccâc dedi: **الزَّفِير** şiddetli inlemenin ve çirkin olanının bir türüdür. Ve **الشَّهِيق**: çok yükselen şiddetli inlemedir.

Leys dedi: bineklerden **المزفورُ**: eklemleri şiddetle birbirine geçmiş olandır. Ve dersin: bu devenin **زَفْرَةَ**si ne şiddetlidir; yani o, boğazı **مَزْفُور**dur.

Ebû ʿUbeyde dedi: ata denir ki: onun **الزُّفْرة**si büyüktür; yani iç boşluğu büyüktür. Caʿdî dedi:
خِيطَ على زَفْرَةٍ فتَمَّ وَلَمْ
يَرْجِع إلى دِقّةٍ ولا هَضَمِ
der ki: iç boşluğunun büyüklüğünden sanki daima **زافِر**dir; sanki **زَفَرَ** etti de bunun üzerine dikildi.

İbnü’s-Sikkît, Râʿî’nin develeri vasfettiği sözünde dedi:
حُوزيةٌ طُوِيَتْ على زَفَراتها
طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا
onda iki görüş vardır: birincisi, sanki **زَفَرَتْ** sonra bunun üzerine yaratılmış gibidir; diğer görüş: **الزَّفْرَة** ortadır; **القَناطِرُ** ise kemerli olanlardır.

Şemr: erkeklerden **الزُّفَر**: yükleri taşımaya güçlü olandır; denir: **زفَر** ve **ازْدَفَرْ**: taşıdıysa.

Kümeyt dedi:
رِئابُ الصُّدوع غِياثُ المَضو
عِ لأمَتُكَ الزُّفَرُ النَّوْفَلُ

Hadiste: bir kadın Hayber günü kırbaları **تَزْفِر** ederdi, insanlara su verirdi; yani su dolu kırbaları taşırdı.

Leys dedi: **الزِّفْر**: kırbadır. Ve **الزّافر**: kırbanın taşınmasına yardım eden kimsedir. Ve okudu:
يا بنِ الّتي كانت زماناً في النَّعَمْ
تَحمِل زَفْراً وتَؤُولُ بالغَنَمْ

Bir başkası dedi:
إذا عَزَبوا في الشاءِ عَنّا رأَيتَهمْ
مَداليجَ بالأزْفارِ مِثْلَ العَواتِقِ

Ve **الزَّوافِر**: kırbaları **يَزْفِرْن** eden cariyelerdir.

Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan dedi: kavmin **زافرةُ**si onların yardımcılarıdır.

Seleme, Ferrâ’dan: falan bize geldi ve onunla birlikte **زافِرَتُه** vardı; yani yakın topluluğu ve kavmi.

Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den dedi: okun tüyden aşağısı **الزّافرة**dir; ondan aşağısı, ortasına kadar olan ise **المَتْن**dir.

İbn Şümeyl dedi: okun **زافرةُ**si, yarıdan biraz aşağıdan temrene kadardır.

Ebû’l-Heysem: **الزافرة**: kürek kemiği çıkıntısı ve ona bitişik olan yerdir. Ve **زفر يزفر**: su çekip taşıdığında.

Ebû ʿAmr dedi: **الزِّفْر**: çobanın suyunu içinde taşıdığı su tulumudur. Ve iri deveye **زَفَر** denir; aslana **زُفَر**; cömert adama **زُفَر**.

Ebû ʿUbeyde, atın göğsünün üst kısmı hakkında: **المُزْدَفَر**; o, ondan **يَزْفِر** ettiği yerdir. Ve okudu:
ولَوْحُ ذِرَاعَيْنِ في برْكَةٍ
إلى جُؤجؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَرْ

**رفز** : Leys onu ihmâl etti.

Bazı kitaplarda bir şiir okudum; sahihliğini bilmem:
وبلدة للدّاءُ فيها غامِر
مَيْتٌ بها العِرْق الصحيحُ الرّافِزُ
yazanı onu böyle kaydetmiş ve şöyle tefsir etmiştir: damar **رَفَزَ** etti: vurduğunda. Ve onun damarı **رَفّاز**dır: yani nabız atandır.

Dedim: **الرَّفّاز**’ı **النَّبّاض** mânâsında bilmem; belki de **راقِزٌ**dur, **القاف** ile; **راقِص** mânâsında.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والفاء وما يثلثهما)
(زفن) الزاء والفاء والنون ليس عندي أصلاً، ولا فيه ما يُحتاج إليه. يقولون: الزَّفْن: الرَّقْص. ويقولون: الزّيفن(1): الشّديد. وليس هذا بشيء.‏
(زفي) الزاء والفاء والحرف المعتل يدلّ على خفّةٍ وسُرعة. من ذلك زَفَتِ الرِّيح التُّرابَ، إذا طردَتْهُ عن وجهِ الأرضِ. والزَّفيانُ: شِدَّة هُبوب الريح. ويقال ناقةٌ زَفَيانٌ: سريعة. وقوسٌ زَفيانٌ: سريعة الإرسال للسَّهم. ويقال زَفَى الظَّليمُ زَفْياً، إذا نشر جنَاحَه.‏
(زفر) الزاء والفاء والراء أصلان: أحدُهما يدلُّ على حِمْل، والآخر على صَوْتٍ من الأصوات.‏
فالأول الزِّفْر: الحِمْل، والجمع أزفار. وازْدَفَرَه(2)، إذا حمله، وبذلك سمِّي الرجل زُفَر،لأنه يزدَفِر(3) بالأموال مطيقاً لها(4)، ومن الباب الزَّافرة: عشيرةُ الرَّجُل؛ لأنهم قد يتحمَّلون بعضَ ما ينُوبُهُ. وزَُفْرَة الفَرس: وسطُه. والزَّفْرُ:(5) القِرْبة، ومنه قيل للإماء التي تحمل القِرَب زوافر. ويقولون : الزُّفَر: الرجل السيِّد. قال:‏
* يأبى الظُّلامةَ منه النَّوْفلُ الزُّفَر(6) *‏
والقياس فيه كلِّه واحد. وزِفْر المسافر: جِهازه. ويقال الزُّفَر: النَّهر الكبير، ويكون سمِّي بذلك لأنَّه كثير الحملِ للماءِ.‏
(زفل) الزاء والفاء واللام هي الأَزْفَلة، وهي الجماعة. يقال جاؤوا بأَزْفَلَتهم، أي جماعتهم.‏
(زفت) الزاء والفاء والتاء ليس بشيء، إلاَّ الزِّفْت، ولا أدري أعربيٌّ أم غيره. إلاَّ [أنَّهُ] قد جاء في الحديث: "المُزَفَّت"(7)، وهو المطليُّ بالزِّفت. والله أعلم بالصواب.‏
--------------ـــــ
(1) زيفن، بكسر الزاء وفتح الفاء وتشديد النون، وبكسر الزاء وفتح الياء وسكون الفاء.‏
(2) في الأصل: "وازفره"، صوابه من المجمل.‏
(3) في الأصل "يزفر" صوابه من المجمل.‏
(4) في المجمل واللسان: "مطيقاً له" أي لذلك.‏
(5) في الأصل: " الزفرة"، وصوابه بطرح التاء، كما في المجمل واللسان والقاموس.‏
(6) البيت لأعشى باهلة، في اللسان (زفَر) من قصيدة يرثي بها المنتشر بن وهب الباهلي. انظر الأصمعيات 89 طبع المعارف، وجمهرة أشعار العرب 135، ومختارات ابن الشجري 10 وأمالي المرتضى 3: 105-113 والخزانة: (1: 89-97). وسيعيده في (نفل). وصدره :‏
* أخو رغائب يعطيها ويسألها *.‏
(7) في اللسان: "في الحديث أنه نهى عن المزفت من الأوعية".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** و**الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**زفن**) **الزاء** ve **الفاء** ve **النون** bende bir asıl değildir; onda ihtiyaç duyulana dair bir şey de yoktur. Derler ki: **الزَّفْن**: raks. Ve derler ki: **الزّيفن**(1): şiddetli. Bu ise bir şey değildir.

(**زفي**) **الزاء** ve **الفاء** ve illetli harf hafifliğe ve sürate delâlet eder. Bundan: **زَفَتِ** rüzgâr toprağı, yani onu yerin yüzünden kovduğunda. Ve **الزَّفيانُ**: rüzgârın esişinin şiddeti. Ve denir: **ناقةٌ زَفَيانٌ**: süratli. Ve **قوسٌ زَفيانٌ**: oka hızlı salıverişli. Ve denir: **زَفَى** devekuşu **زَفْياً**, yani kanadını yaydığında.

(**زفر**) **الزاء** ve **الفاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi yüke delâlet eder, diğeri seslerden bir seste.

Birincisi **الزِّفْر**: yük; cem‘i **أزفار**. Ve **ازْدَفَرَه**(2), yani onu taşıdı; bununla adama **زُفَر** adı verildi; çünkü o malları güç yetirerek taşır(3), onlara tâkat getirir(4). Babdan **الزَّافرة**: adamın aşireti; çünkü onlar ona isabet edenin bir kısmını yüklenebilirler. Ve **زَُفْرَة** atın: ortası. Ve **الزَّفْرُ**:(5) kırba; ondan kırbaları taşıyan câriyelere **زوافر** denildi. Ve derler ki: **الزُّفَر**: efendi adam. Dedi ki:
* ondan zulmü reddeder **النَّوْفلُ الزُّفَر**(6) *

Kıyas bunun hepsinde birdir. Ve yolcunun **زِفْر**’i: teçhizatı. Ve denir: **الزُّفَر**: büyük nehir; suyu çok yük taşıdığı için bununla adlandırılmış olur.

(**زفل**) **الزاء** ve **الفاء** ve **اللام** **الأَزْفَلة**’dir; o da cemaat. Denir: **جاؤوا بأَزْفَلَتهم**; yani cemaatleriyle geldiler.

(**زفت**) **الزاء** ve **الفاء** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **الزِّفْت** (vardır); onun Arapça mı yoksa başka mı olduğunu bilmiyorum. Ancak [şu var ki] hadiste gelmiştir: "**المُزَفَّت**"(7); o, **الزِّفت** ile sıvanmış olandır. Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــــ
(1) **زيفن**: **الزاء**’ın kesresi, **الفاء**’ın fethası ve **النون**’un şeddelenmesiyle; ve **الزاء**’ın kesresi, **الياء**’ın fethası ve **الفاء**’ın sükûnu ile.
(2) Asılda: "وازفره"; doğrusu **المجمل**’dendir.
(3) Asılda "يزفر"; doğrusu **المجمل**’dendir.
(4) **المجمل** ve **اللسان**’da: "مطيقاً له" yani bunun için.
(5) Asılda: "**الزفرة**"; doğrusu **التاء**’yı atmakladır; **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’ta olduğu gibi.
(6) Beyit **أعشى باهلة**’nindir; **اللسان** (زفَر)’de, onunla **المنتشر بن وهب الباهلي**’yi mersiyelediği bir kasidedendir. **الأصمعيات** 89 (طبع المعارف), **جمهرة أشعار العرب** 135, **مختارات ابن الشجري** 10 ve **أمالي المرتضى** 3: 105-113 ve **الخزانة**: (1: 89-97)’ye bak. Onu (نفل)’de yeniden getirecektir. Onun صدر’ı:
* **أخو رغائب يعطيها ويسألها** *.
(7) **اللسان**’da: "hadiste, kaplardan **المزفت**’i yasakladığı (nehyettiği) gelmiştir".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال: ﴿لهم فيها زفير﴾ [الأنبياء/100]، فالزفير: تردد النفس حتى تنتفخ الضلوع منه، وازدفر فلان كذا: إذا تحمله بمشقة، فتردد فيه نفسه، وقيل للإمام الحاملات للماء: زوافر.

##### Türkçe

- Dedi: ﴿Onlar için orada **زفير** vardır﴾ [el-Enbiyâ/100]; böylece **الزفير**: nefesin, ondan kaburgalar şişinceye kadar tekrarlanmasıdır; ve falan kimse şöyle şöyle **ازدفر** etti: onu meşakkatle yüklendiği zaman; böylece onda nefesi tekrarlanır; ve su taşıyan imamlara **زوافر** denildi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ف ر
رأيته يزفر زفرة الثكلى وله زفير‏.‏
وعلى ظهره زفر من الأزفار‏:‏ حمل ثقيل يزفر منه وقد زفره يزفره‏:‏ حمله‏.‏
ولهم زوافر‏:‏ إماء يحملن القرب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هم زافرته وزوافره‏:‏ لعشيرته لأنهم يزفرون عنه الأثقال وهو زافر قومه وزافرتهم عند السلطان‏:‏ سيدهم وحامل أعبائهم‏.‏
ولمجدهم زوافر‏:‏ أعمدة وأسباب تقويه‏.‏
قال الحطيئة‏:‏ فإن تك ذا عـز حديـث فإنهـم ذوو إرث مجد لم تخنه زوافـره وفرس شديد الزوافر وهي الضلوع‏.‏
قال يصف حمار الوحش‏:‏ وبأيديهم الزوافر أي القسيّ لزفيرها‏.‏
قال الكميت‏:‏ وكنا إذا ما الجمع لم يـك بيننـا وبينهـم إلا الزوافـر تنحب من النحيب‏.‏
ودابة غليظ الجفره عظيم الزفره وهي من قول الراعي‏:‏ حوزيـة طويـت علـى زفراتها طـيّ القناطر قد بزلن بزولاً وقول الجعديّ‏:‏ خيط على زفرة فتم ولم يرجع إلى دقـة ولا هضـم كأنـه زفـر زفـرة فطبـع علـى ذلـك منتفـخ الجنبين‏.‏
وفلان نوفل زف‏:‏ للجواد شبه بالبحر الذي يزفر بتموجه‏.‏

##### Türkçe

ز ف ر
Onu, **زفرة** (evlâdını yitirmiş kadının iç çekişi) ile **يزفر** ederken gördüm; onda **زفير** vardır.‏
Ve sırtında **زفر** ( **الأزفار**’dan): ondan dolayı **يزفر** edilen ağır bir yük; ve onu **زفره يزفره**: onu yükledi.‏
Ve onların **زوافر**’i vardır: kırbaları taşıyan cariyeler.‏
Ve mecazdan: onlar onun **زافرته**’si ve **زوافره**’sidir: aşireti için; çünkü onlar onun üzerinden ağırlıkları **يزفرون** ederler; ve o, kavminin **زافر**’idir ve sultanın yanında onların **زافرتهم**’idir: onların efendisi ve yüklerini taşıyanıdır.‏
Ve onların şanına **زوافر** vardır: onu güçlendiren direkler ve sebepler.‏
**الحطيئة** dedi ki:
Eğer o, yeni bir izzet sahibi ise, şüphesiz onlar, **زوافـره**’si onu yüzüstü bırakmamış bir şan mirasının sahipleridir.
Ve **زوافر**’i şiddetli bir at; o da kaburgalardır.‏
Birisi, yaban eşeğini vasfederek dedi ki:
Ve ellerinde **الزوافر** vardır; yani yaylar, onun **زفير**’inden dolayı.‏
**الكميت** dedi ki:
Ve biz, topluluk, bizimle onların arasında **الزوافـر**’den başka bir şey olmadığında, **النحيب**’den **تنحب** ederdi.‏
Ve **دابة** (bir binek/hayvan) ki **جفره**’si kalın, **زفره**’si büyük; ve bu, **الراعي**’nin sözündendir:
**حوزيـة**; **زفراتها** üzerine, kemerlerin dürülmesi gibi dürüldü; onlar, **بزولاً** ile **بزلن** ettiler.
Ve **الجعديّ**’nin sözü:
Bir **زفرة** üzerine dikildi de tamamlandı; ve ne inceliğe ne de zayıflığa dönmedi; sanki o, bir **زفر** (erkek deve) bir **زفرة** (dişi deve) ile **زفر** etti de, bunun üzerine, iki yanı şişkin olarak damgalandı.‏
Ve falan, **نوفل زف**’dir: cömert için; dalgalanmasıyla **يزفر** eden denize benzetildi.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّفْرُ والزَّفِيرُ: أَن يملأَ الرجل صدره غمّاً ثم هو يَزْفِرُ به، والشهيق (* قوله: «والشهيق إِلخ» كذا بالأَصل ولعل هنا سقطاً). النفس ثم يرمي به. ابن سيده: زَفَرَ يَزْفِرُ زَفْراً وزَفِيراً أَخرج نَفَسَه بعد مَدَّه، وإِزْفِيرٌ إِفْعَيلٌ منه. والزَّفْرَةُ والزُّفْرَةُ: التَّنَفُّسُ. الليث: وفي التنزيل العزيز: لهم فيها زَفِيرٌ وشَهِيقٌ؛ الزفير: أَول نَهيق الحمار وشِبْهِهِ، والشَّهِيقُ: آخِرُه، لأَن الزفير إِدخال النفس والشهيق إِخراجه، والاسم الزَّفْرَةُ، والجمع زَفَرَاتٌ، بالتحريك، لأَنه اسم وليس بنعت؛ وربما سكنها الشاعر للضرورة، كما قال: فَتَسْتَرِيح النَّفْسُ من زَفْراتِها
وقال الزجاج: الزَّفْرُ من شِدّةِ الأَنِينِ وقبيحه، والشهيق الأَنين الشديد المرتفع جدّاً، والزَّفِير اغْتِراقُ النَّفَسِ للشِّدَّةِ. والزُّفْرَةُ، بالضم: وَسَطُ الفرس؛ يقال: إِنه لعظيم الزُّفْرَةِ. وزُفْرَةُ كل شيء وزَفْرَتُه: وَسَطُه. والزَّوافِرُ: أَضلاعُ الجنبين. وبعير مَزْفُورٌ: شديد تلاحم المفاصل. وما أَشَدَّ زُفْرَتَهُ أَي هو مَزْفُورُ الخَلْقِ. ويقال للفرس: إِنه لعظيم الزُّفْرَةِ أَي عظيم الجوف؛ قال الجعدي: خِيطَ على زَفْرَةٍ فَتَمَّ، ولم
يَرْجِعْ إِلى دِقَّةٍ، ولا هَضَمِ
يقول: كأَنه زافر أَبداً من عظم جوفه فكأَنه زَفَرَ فَخِيطَ على ذلك؛ وقال ابن السكيت في قول الراعي: حُوزِيَّةٌ طُوِيَتْ على زَفَراتِها،
طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا
قال فيه قولان: أَحدهما كأَنها زَفَرَتْ ثم خَلِفَتْ على ذلك، والقول الآخر: الزَّفْرَةُ الوَسَطُ. والقناطر: الأَزَجُ. والزِّفْرُ، بالكسر: الحِمْل، والجمع أَزْفارٌ؛ قال:
طِوالُ أَنْضِيَةِ الأَعْناقِ لم يَجِدوا
رِيحَ الإِماء، إِذا رَاحَت بأَزْفارِ
والزَّفْرُ: الحَمْلُ. وازْدَفَرَهُ: حمله. الجوهري: الزَّفْرُ مصدر قولك زَفَرَ الحِمْلَ يَزْفِرُهُ زَفْراً أَي حَمَلَهُ وازْدَفَرَهُ أَيضاً. ويقال للجمل الضخم: زُفَرُ، والأَسد زُفَرُ، والرجل الشجاع زُفَر، والرجل الجوادِ زُفَر. والزِّفْرُ: القِرْبَةُ. والزِّفْرُ: السِّقاء الذي يحمل فيه الراعي ماءه، والجمع أَزْفارٌ، ومنه الزِّوافِرُ الإِماءُ اللواتي يحملن الأَزفار، والزَّافِرُ: المُعِينُ على حَمْلِها؛ وأَنشد: يا ابْنَ التي كانتْ زَماناً في النَّعَمْ
تَحْمِلُ زَفْراً وتَؤُولُ بالغَنَمْ
وقال آخر:
إِذا عَزَبُوا في الشتَّاء عَنَّا رَأَيْتَهُمْ
مَدالِيجَ بالأَزْفارِ، مثلَ العَوَاتِق
وزَفَرَ يَزْفِرُ إِذا اسْتَقَى فحمل. والزُّفَرُ: السَّيِّدُ، وبه سمي الرجل زُفَرَ. شمر: الزُّفَرُ من الرجال القوي على الحمالاتِ. يقال: زَفَرَ وازْدَفَرَ إِذا حَمَلَ؛ قال الكميت:
رِئاب الصُّدْوعِ، غِيَاث المَضُو
ع، لأْمَتُك الزُّفَرُ النَّوْفَلُ
وفي الحديث: أَن امرأَة كانت تَزْفِرُ القِرَبَ يوم خَيْبَرَ تسقي الناسَ؛ أَي تحمل القرب المملوءة ماء. وفي الحديث: كان النساء يَزْفِرْنَ القِرَبَ يَسْقِينَ الناسَ في الغَزْوِ؛ أَي يحملنها مملوءةً ماءً؛ ومنه الحديث: كانت أُمُّ سُلَيْطٍ تَزْفِرُ لنا القِرَبَ يومَ أَحُدٍ. والزُّفَرُ: السَّيِّدُ؛ قال أَعشى باهلة:
أَخُو رَغائِبَ يُعْطِيها ويَسْأَلُها،
يَأْبَى الظُّلامَةَ منه النَّوْفَلُ الزُّفَرُ
لأَنه يَزْدَفِرُ بالأَموال في الحَمَالات مطيقاً له، وقوله منه مؤكدة للكلام، كما قال تعالى: يغفر لكم من ذنوبكم؛ والمعنى: يأْبى الظلامة لأَنه النوفل الزفر. والزَّفِيرُ: الداهية، وأَنشد أَبو زيد: والدَّلْوَ والدَّيْلَمَ والزَّفِيرَا
وفي التهذيب: الزَّفِير الداهية، وقد تقدم. والزَّفْرُ والزَّافِرَةُ: الجماعة من الناس. والزَّافِرَةُ: الأَنصار والعشيرة. وزَافِرَةُ القوم: أَنصارهم. الفراء: جاءنا ومعه زَافِرَتُه يعني رهطه وقومه. ويقال: هم زافِرَتُهم عند السلطان أَي الذين يقومون بأَمرهم. وفي حديث عليّ، كرم الله تعالى وجهه: كان إِذا خلا مع صاغِيَتِهِ وزَافِرَتِهِ انْبَسَطَ؛ زافرة الرجل: أَنصاره وخاصتَّه. وزَافِرَةُ الرُّمْحِ والسهم: نحو الثُّلُثِ، وهو أَيضاً ما دون الريش من السهم. الأَصمعي: ما دون الريش من السهم فهو الزافرة، وما دون ذلك إِلى وسطه هو المَتْنُ. ابن شميل: زَافِرَةُ السهم أَسفل من النَّصْلِ بقليل إِلى النصل. الجوهري: زافرة السهم ما دون الريش منه. وقال عيسى بن عمر: زافرة السهم ما دون تلثيه مما يلي النصل. أَبو الهيثم: الزافرة الكاهل وما يليه: وقال أَبو عبيدة: في جُؤْجُؤِ الفَرَسِ المُزْدَفَرُ، وهو الموضع الذي يَزْفِرْ منه؛ وأَنشد: ولَوْحا ذِرَاعَتْينِ في بِرْكَةٍ،
إِلى جُؤْجُؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَرْ
وزَفَرَتِ الأَرضُ: ظهر نباتها. والزَّفَرُ: التي يدعم بها الشجر. والزَّوافِرُ: خشبٌ تقام وتُعَرَّضُ عليها الدِّعَمُ لتجري عليها نَوامِي الكَرْمِ.
وزُفَرُ وزَافِرٌ وزَوْفَرٌ: أَسماء.

##### Türkçe

**الزَّفْرُ** ve **الزَّفِيرُ**: erkeğin göğsünü kederle doldurması, sonra onunla **يَزْفِرُ** etmesi; ve **الشهيق** (sözü: «والشهيق إِلخ» asılda böyle; belki burada bir düşme vardır): nefes; sonra onu atması. İbn Sîde: **زَفَرَ يَزْفِرُ زَفْراً وزَفِيراً**: nefesini uzattıktan sonra çıkardı; ve **إِزْفِيرٌ** ondan **إِفْعَيلٌ** veznindedir. Ve **الزَّفْرَةُ** ve **الزُّفْرَةُ**: nefes alma. Leys: Aziz tenzilde: “Onlar için orada **زَفِيرٌ** ve **شَهِيقٌ** vardır”; **الزفير**: eşeğin anırmasının ve benzerinin başlangıcıdır; ve **الشَّهِيقُ**: onun sonudur; çünkü **الزفير** nefesi içeri sokmaktır ve **الشهيق** onu dışarı çıkarmaktır; isim **الزَّفْرَةُ**’dir; çoğulu **زَفَرَاتٌ**’tır, harekeli olarak; çünkü o isimdir, sıfat değildir; şair bazen zaruret için onu sükûnlu yapmıştır, şöyle dediği gibi:
فَتَسْتَرِيح النَّفْسُ من زَفْراتِها
Zeccâc dedi: **الزَّفْرُ** inlemenin şiddetinden ve onun çirkininden (olanıdır); ve **الشهيق** çok şiddetli, çok yükselen inlemedir; ve **الزَّفِير** şiddetten dolayı nefesin boğulmasıdır.

Ve **الزُّفْرَةُ** (damme ile): atın ortasıdır; denir ki: “O, **الزُّفْرَةِ** bakımından büyüktür.”

Her şeyin **زُفْرَةُ**’si ve **زَفْرَتُه**: onun ortasıdır. Ve **الزَّوافِرُ**: iki yanın kaburgalarıdır. Ve **مَزْفُورٌ** deve: eklemlerin kaynaşması şiddetli (olan). “Onun **زُفْرَتَهُ** ne kadar şiddetlidir!” yani o, yaratılışça **مَزْفُورُ**’dur. Ata denir ki: “O, **الزُّفْرَةِ** bakımından büyüktür” yani karın boşluğu büyüktür; Câ‘dî dedi:
خِيطَ على زَفْرَةٍ فَتَمَّ، ولم
يَرْجِعْ إِلى دِقَّةٍ، ولا هَضَمِ
Der ki: karın boşluğunun büyüklüğünden dolayı sanki daima “**زافر**”dir; sanki **زَفَرَ** etti de bunun üzerine dikildi. İbnü’s-Sikkît, Râ‘î’nin şu sözü hakkında dedi:
حُوزِيَّةٌ طُوِيَتْ على زَفَراتِها،
طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا
Bunda iki söz vardır: birincisi, sanki o **زَفَرَتْ** etti, sonra bunun üzerine (böyle) kaldı; diğer söz: **الزَّفْرَةُ** ortadır. Ve **القناطر**: kemerlerdir.

Ve **الزِّفْرُ** (kesre ile): yüktür; çoğulu **أَزْفارٌ**’dır; dedi ki:
طِوالُ أَنْضِيَةِ الأَعْناقِ لم يَجِدوا
رِيحَ الإِماء، إِذا رَاحَت بأَزْفارِ
Ve **الزَّفْرُ**: yüktür. Ve **ازْدَفَرَهُ**: onu taşıdı. Cevherî: **الزَّفْرُ** “**زَفَرَ الحِمْلَ يَزْفِرُهُ زَفْراً**” sözünün mastarıdır; yani onu taşıdı; ve **ازْدَفَرَهُ** da (böyledir).

İri deveye **زُفَرُ** denir; aslan **زُفَرُ**’dur; yiğit adam **زُفَر**’dır; cömert adam **زُفَر**’dır. Ve **الزِّفْرُ**: kırbadır. Ve **الزِّفْرُ**: çobanın suyunu taşıdığı su tulumudur; çoğulu **أَزْفارٌ**’dır; bundan **الزِّوافِرُ**: **أَزْفار**’ı taşıyan cariyelerdir; ve **الزَّافِرُ**: onu taşımaya yardım edendir; ve şu beyit okunmuştur:
يا ابْنَ التي كانتْ زَماناً في النَّعَمْ
تَحْمِلُ زَفْراً وتَؤُولُ بالغَنَمْ
Bir başkası dedi:
إِذا عَزَبُوا في الشتَّاء عَنَّا رَأَيْتَهُمْ
مَدالِيجَ بالأَزْفارِ، مثلَ العَوَاتِق
Ve **زَفَرَ يَزْفِرُ**: su çekti de taşıdı (zamanı). Ve **الزُّفَرُ**: efendidir; bununla adama **زُفَرَ** adı verilmiştir. Şemmer: **الزُّفَرُ** erkeklerden yük taşımalarına güçlü olandır. Denir ki: **زَفَرَ** ve **ازْدَفَرَ**: taşıdı; Kumeyt dedi:
رِئاب الصُّدْوعِ، غِيَاث المَضُو
ع، لأْمَتُك الزُّفَرُ النَّوْفَلُ
Hadiste: bir kadının Hayber günü kırbaları **تَزْفِرُ** ettiği, insanlara su verdiği (vardır); yani su dolu kırbaları taşıyordu. Hadiste: kadınlar gazvede kırbaları **يَزْفِرْنَ** ederlerdi, insanlara su verirlerdi; yani onları su dolu olarak taşırlardı; bundan hadiste: Ümmü Süleyt Uhud günü bize kırbaları **تَزْفِرُ** ederdi. Ve **الزُّفَرُ**: efendidir; A‘şâ Bâhile dedi:
أَخُو رَغائِبَ يُعْطِيها ويَسْأَلُها،
يَأْبَى الظُّلامَةَ منه النَّوْفَلُ الزُّفَرُ
Çünkü o, yük taşımalarında mallarla **يَزْدَفِرُ** eder, ona güç yetirir; ve “**منه**” sözü, sözü pekiştirmek içindir; Yüce Allah’ın “**يغفر لكم من ذنوبكم**” buyruğu gibi; anlam: zulmü reddeder; çünkü o, **النوفل الزفر**’dir. Ve **الزَّفِيرُ**: musibettir; Ebû Zeyd şu beyiti okudu:
والدَّلْوَ والدَّيْلَمَ والزَّفِيرَا
Ve **التهذيب**’de: **الزَّفِير** musibettir; ve daha önce geçti. Ve **الزَّفْرُ** ve **الزَّافِرَةُ**: insanlardan topluluktur. Ve **الزَّافِرَةُ**: yardımcılar ve aşirettir. Kavmin **زَافِرَةُ**’si: onların yardımcılarıdır. Ferrâ: “Bize geldi ve onunla birlikte **زَافِرَتُه** vardı” dedi; yani yakınları ve kavmi. Ve denir ki: “Onlar sultanın yanında onların **زافِرَتُهم**’idir”; yani işlerini üstlenenlerdir. Ali’nin hadîsinde, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: “Kendi **صاغِيَتِهِ** ve **زَافِرَتِهِ** ile baş başa kaldığında genişlerdi”; erkeğin **زافرة**’si: yardımcıları ve haslarıdır. Ve mızrağın ve okun **زَافِرَةُ**’si: üçte bir kadardır; ve o, okun tüyden aşağısı olan kısımdır. Asma‘î: okun tüyden aşağısı **الزافرة**’dir; ondan aşağısı, ortasına kadar olan ise **المَتْنُ**’dür. İbn Şümeyl: okun **زَافِرَةُ**’si, **النَّصْلِ**’den biraz aşağıdan **النصل**’e kadardır. Cevherî: okun **زافرة**’si, onun tüyden aşağısıdır. Îsâ b. Ömer dedi: okun **زافرة**’si, **تلثيه**’sinin **النصل** tarafına yakın olanından aşağısıdır. Ebû’l-Heysem: **الزافرة**: kahil ve ona bitişik olandır. Ebû Ubeyde dedi: atın göğsünde **المُزْدَفَرُ** (vardır); o, **يَزْفِرْ** ettiği yerdir; ve şu beyiti okudu:
ولَوْحا ذِرَاعَتْينِ في بِرْكَةٍ،
إِلى جُؤْجُؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَرْ
Ve “**زَفَرَتِ الأَرضُ**”: bitkisi göründü. Ve **الزَّفَرُ**: ağaçla desteklenen (şey)dir.

Ve **الزَّوافِرُ**: desteklerin üzerine akıp gitsin diye desteklerin dikilip enlemesine konulduğu ağaçtır; asmanın büyüyen sürgünleri onun üzerinde yürür.

Ve **زُفَرُ** ve **زَافِرٌ** ve **زَوْفَرٌ**: isimlerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ف ر * * الزَّفِيرُ * أول صوت الحمار والشهيق آخره لأن الزفير إدخال النفس والشهيق إخراجه وقد * زَفَرَ * يزفر بالكسر * زَفِيرا * والاسم * الزَّفْرةُ * والجمع زفرات بفتح الفاء لأنه اسم لا نعت وربما سكنها الشاعر للضرورة

##### Türkçe

* ز ف ر * * **الزَّفِيرُ** * eşeğin sesinin ilki; **الشهيق** ise sonudur; çünkü **الزفير** nefsi içeri sokmaktır, **الشهيق** ise onu dışarı çıkarmaktır. Ve (fiil) **زَفَرَ** kırma ile **يزفر**; (mastarı) **زَفِيرا**. İsim **الزَّفْرةُ**’dir; çoğulu **زفرات** fâ’nın fethasıyladır; çünkü o bir isimdir, sıfat değildir. Şair bazen zaruret için onu sükûnlu kılmıştır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زفر يزفر، من حد ضرب، زفرا، بالفتح، وزفيرا، كأمير: أخرج نفسه - محركة - بعد مده إياه، كذا في المكم. قال: وإزفير، إفعيل منه. وزفر الشيء يزفره زفرا، بالفتح: حمله،، كازدفره، كذا في الصحاح. وزفر الماء يزفر: استقى فحمل. وفي الحديث  أن امرأة كانت تزفر القرب يوم خيبر تسقي الناس  أي تحمل القرب المملوءة ماء. وزفرت النار: سمع لتوقدها صوت، وهو زفيرها. والمزدفر والمزفر، والزفرة، بالفتح ويضم: التنفس كذلك، أي بعد المد. وجمع الزفرة الزفرات محركة، لأنه اسم وليس بنعت. وربما سكنها الشاعر للضرورة كما قال:
  فتستريح النفس من زفراتها

  والمزدفر والمزفر الزفرة: المتنفس أيضا. وزفرة الشيء، بالفتح ويضم: وسطه. وفي بعض النسخ: والزفرة من الشيء: وسطه. ومنه قولهم للفرس: إنه لعظيم الزفرة، أي الوسط. وقيل: عظيم الجوف. والجمع الزفرات. قال الراعي:
  حوزية طويت على زفراتها                      طي القناطر قد نزلن نزولا قاله ابن السكيت. والزفر، بالكسر: الحمل على الظهر، والجمع أزفار. قال:
  طوال أنضية الأعناق لم يجدوا                      ريح الإماء إذا راحت بأزفار ويقال: على رأسه زفر من الأزفار، أي حمل ثقيل يزفر منه. وفي البارع لأبي علي: الزفر: الحمل، محركة، وكلاهما صحيحان. والزفر: القربة والسقاء الذي يحمل فيه الراعي ماءه. والجمع أزفار. والزفر: جهاز المسافر، يعم السقاء وغيره: والزفر: الجماعة من الناس كالزافرة. والزفر، بالتحريك: الذي يدعم به الشجر ويسند. والزفر، كالصرد: الأسد. والرجل الشجاع، وهو أيضا: البحر يزفر بتموجه. والزفر: اسم النهر الكثير الماء فأشبه البحر. والزفر من العطية: الكثيرة، على التشبيه بالبحر. والزفر: الذي يحمل الأثقال، أي القوى على حمل القرب. وقال شمر: الزفر من الرجال: القوى على الحمالات. قال الكميت:
  رئاب الصدوع غياث المضو                      ع لأمتك الزفر النـوفـل وقيل الزفر: السيد: قال أعشى باهلة:
  أخو رغائب يعطيها ويسألـهـا                      يأبى الظلامة منه النوفل الزفر

  لأنه يزدفر بالأموال في الحمالات مطيقا له. وفي الأساس: ومن المجاز: هو نوفل زفر: للجواد، شبه بالبحر الذي يزفر بتموجه. قلت: فلو اقتصر المصنف على قوله: الذي يحمل الأثقال، كان أولى. والزفر: الجمل الضخم، لتحمله الأثقال، نقله الصاغاني. والزفر: الكتيبة، كالزافرة، وهي الجماعة من الناس، وقد تقدم. وزفر، بلا لام: اسم جماعة، منهم زفر بن الهذيل الفقيه، تلميذ إمامنا الأعظم أبي حنيفة رحمه الله تعالى. وزفر بن الحارث العامري أبو مزاحم، وزفر بن عقيل، وزفر بن صعصعة بن مالك، وزفر بن يزيد بن عبد الرحمن بن أردك، وزفر بن أبي كثير، وزفر العجلي، وزفر بن عاصم. وسهيل بن أبي زفر، وهؤلاء في تاريخ البخاري. وزفر بن وثيمة ابن مالك بن أوس بن الحدثان البصري، من كتاب الثقات لابن حبان: محدثون. وفي الصحابة، زفر بن الحدثان ابن الحارث النصري، وزفر بن حذيفة سيد بني أسد، وزفر بن يزيد ابن هاشم، قاله ابن منده. والزافرة من البناء: ركنه الذي يعتمد عليه، والجمع الزوافر. والزافرة من الرجل: أنصاره وعشيرته. قال الفراء: جاءنا ومعه زافرته، يعني رهطه وقومه. قال الزمخشرى: لأنهم يزفرون عنه الأثقال. وهو زافر قومه وزافرتهم عند السلطان: سندهم وحامل أعبائهم، وهو مجاز. وفي حديث علي رضي الله عنه  كان إذا خلا مع صاغيته وزافرته انبسط  أي أنصاره وخاصته. والزافرة: الضخم، لأنه حامل الأثقال. وزافرة الرمح والسهم: نحو الثلث، وهو أيضا ما دون الريش من السهم. وقال الأصمعي:ما دون الريش من السهم فهو الزافرة، وما دون ذلك إلى وسطه هو المتن، ومثله قول الجوهري. وقال ابن شميل: زافرة السهم: أسفل من النصل بقليل إلى النصل. أو ما دون ثلثيه مما يلي النصل، قاله عيسى بن عمر. والزافرة: السيد الكبير، لأنه يحمل الحمالات، وهو الجواد، كزفر. ومن المجاز: وبأيديهم الزوافر، جمع زافرة، وهي القوس، على التشبيه بالضلوع. ومن المجاز قولهم: لمجدهم زوافر. زوافر المجد: أعمدته وأسبابه المقوية له، تشبيها بزوافر الكرم، وهي خشب تقام ويعرض عليها الدعم لتجري عليها نوامي الكرم. والزفير كأمير: الداهية كالزبير، بالباء: وأنشد أبو زيد:
  والدلو والديلم والزفيرا والزفير والزفر: أن يملأ الرجل صدره غما ثم هو يزفر به. وقيل: هو إخراج النفس مع صوت ممدود. وقال الراغب: أصل الزفير ترديد النفس حتى تنتفخ منه الضلوع. ويستعمل غالبا في أول صوت الحمار، وهو النهيق، والشهيق آخره، أي رد الصوت في آخره، غالبا. وقال الليث في تفسير قوله تعالى:  لهم فيها زفير وشهيق  الزفير: أول نهيق الحمار وشبهه، والشهيق آخره، لأن الزفير إدخال النفس والشهيق إخراجه، والاسم الزفرة، والجمع الزفرات. والمزفور من الدواب: الشديد تلاحم المفاصل. يقال: بعير مزفور. وما أشد زفرته، أي هو مزفور الخلق. وقال أبو عبيدة: المزدفرفى جؤجؤ الفرس هو الموضع الذي يزفر منه، وأنشد:
  ولوحا ذاعين فـي بـركة                      إلى جؤجؤ حسن المزدفر والأزفر: الفرس العظيم أضلاع الجنبين، أو العظيم الجوف أو الوسط، ج زفر، بضم فسكون.
 ومما يستدرك عليه:

  الزوافر: الإماء اللواتي يحملن الأزفار. والزافر: المعين على حملها. وفرس شديد الزوافر، وهي أضلاع الجنبين. وعظيم الزفرة: الجوف. والزفير الداهية. وقال أبو الهيثم: الزافرة: الكاهل وما يليه. وزفرت الأرض: ظهر نباتها. وزوفر، كجوهر: اسم. قال ابن دريد: هو من الازدفار. وإزفير كإزميل من الزفير. وأبو سليمان زافر بن سليمان القوهستاني الكوفي الإيادي، نزل بغداد وورد الري حدث بمراسيل ترجمه البخاري في التاريخ. ووقع في صحيح البخاري. تزفر: تخبط. قال الجلال في التوشيح: لا يعرف هذا في اللغة. هكذا نقله شيخنا وسكت عنه. قلت: ويصح أن يكون بضرب من المجاز، فتأمل. وزفر: اسم خازن الجنة، ولقبه رضوان، وقيل بالعكس.

##### Türkçe

**زفر** **يزفر**, şiddetli vurmanın sınırından; **زفرا**, fetih ile; ve **زفيرا**, **أمير** gibi: nefesini — harekeli — onu uzattıktan sonra çıkardı; **المكم**’de böyle. Dedi: ve **إزفير**, ondan **إفعيل** veznindedir. Ve **زفر** şeyi **يزفره** **زفرا**, fetih ile: onu taşıdı; **ازدفره** gibi; **الصحاح**’ta böyle. Ve **زفر** suyu **يزفر**: su çekti de taşıdı. Ve hadiste: “Bir kadın Hayber günü kırbaları **تزفر** ederdi, insanlara su verirdi”; yani su ile dolu kırbaları taşırdı. Ve **زفرت** ateş: tutuşmasından bir ses işitildi; o, onun **زفير**’idir. Ve **المزدفر** ve **المزفر**, ve **الزفرة**, fetih ile ve zamme ile: nefes alma da böyledir; yani uzatmadan sonra. Ve **الزفرة**’nin çoğulu **الزفرات**’tır, harekeli; çünkü o bir isimdir, sıfat değildir. Ve bazen şair zaruret için onu sükûnlu kıldı, dediği gibi:
  فتستريح النفس من زفراتها

Ve **المزدفر** ve **المزفر** **الزفرة**: nefes alınan yer de. Ve **زفرة** şeyin, fetih ile ve zamme ile: onun ortası. Ve bazı nüshalarda: ve **الزفرة** şeyden: onun ortası. Ve ondan, at için sözleri: “O, elbette büyük **الزفرة**’lidir”; yani orta (kısmı). Ve denildi: büyük karın boşluğu. Ve çoğul **الزفرات**. **الراعي** dedi:
  حوزية طويت على زفراتها                      طي القناطر قد نزلن نزولا
Bunu **ابن السكيت** söyledi. Ve **الزفر**, kesre ile: sırtta yük taşıma; çoğulu **أزفار**. Dedi:
  طوال أنضية الأعناق لم يجدوا                      ريح الإماء إذا راحت بأزفار
Ve denilir: “Başında **زفر** vardır **الأزفار**’dan”; yani ondan nefes çıkarılan ağır bir yük. Ve **البارع**’da, Ebû Ali’ye göre: **الزفر**: yük, harekeli; ikisi de doğrudur. Ve **الزفر**: kırba ve çoban suyu içinde taşıdığı su tulumu. Çoğulu **أزفار**. Ve **الزفر**: yolcunun teçhizatı; tulumu ve başkasını kapsar. Ve **الزفر**: insanlardan bir topluluk, **الزافرة** gibi. Ve **الزفر**, hareke ile: ağaçla desteklenip dayanan şey. Ve **الزفر**, **الصرد** gibi: aslan. Ve yiğit adam; ve o ayrıca: deniz, dalgalanmasıyla **يزفر** eder. Ve **الزفر**: suyu çok olan nehrin adı; denize benzetildi. Ve **الزفر** bağıştan: çok olan; denize benzetme üzere. Ve **الزفر**: ağır yükleri taşıyan; yani kırbaları taşımaya güçlü olan. Ve Şemmer dedi: erkeklerden **الزفر**: hamallıklara güçlü olan. **الكميت** dedi:
  رئاب الصدوع غياث المضو                      ع لأمتك الزفر النـوفـل
Ve denildi: **الزفر**: efendi. **أعشى باهلة** dedi:
  أخو رغائب يعطيها ويسألـهـا                      يأبى الظلامة منه النوفل الزفر

Çünkü o, hamallıklarda mallarla **يزدفر** eder; ona güç yetirir. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: “O, **نوفل زفر**’dir”: cömert için; dalgalanmasıyla **يزفر** eden denize benzetildi. Dedim: Musannif, “ağır yükleri taşıyan” sözünde iktisar etseydi daha uygun olurdu. Ve **الزفر**: iri deve; ağır yükleri taşıması için; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **الزفر**: tabur; **الزافرة** gibi; o, insanlardan topluluktur; geçmişti. Ve **زفر**, lamsız: bir cemaat ismidir; onlardan **زفر بن الهذيل** fakih, imamımız en büyük Ebû Hanîfe’nin — Allah Teâlâ ona rahmet etsin — öğrencisi. Ve **زفر بن الحارث العامري** Ebû Muzâhim, ve **زفر بن عقيل**, ve **زفر بن صعصعة بن مالك**, ve **زفر بن يزيد بن عبد الرحمن بن أردك**, ve **زفر بن أبي كثير**, ve **زفر العجلي**, ve **زفر بن عاصم**. Ve **سهيل بن أبي زفر**; bunlar **تاريخ البخاري**’dedir. Ve **زفر بن وثيمة** ibn Mâlik ibn Evs ibn el-Hadethân el-Basrî, **كتاب الثقات**’tan İbn Hibbân’a göre: muhaddisler. Ve sahâbede: **زفر بن الحدثان** ibn el-Hâris en-Nasrî, ve **زفر بن حذيفة** Benî Esed’in efendisi, ve **زفر بن يزيد** ibn Hâşim; bunu **ابن منده** söyledi. Ve **الزافرة** binadan: dayandığı köşesi; çoğulu **الزوافر**. Ve **الزافرة** adamdan: yardımcıları ve aşireti. **الفراء** dedi: “Bize geldi ve onunla birlikte **زافرته** vardı”; yani topluluğu ve kavmi. **الزمخشري** dedi: çünkü onlar ondan ağır yükleri **يزفرون** ederler. Ve o, kavminin **زافر**’idir ve sultanın yanında onların **زافرتهم**’idir: onların dayanağı ve yüklerini taşıyan; bu mecazdır. Ve Ali’nin — Allah ondan razı olsun — hadisinde: “**صاغيته** ve **زافرته** ile baş başa kaldığında genişlerdi”; yani yardımcıları ve hasları. Ve **الزافرة**: iri; çünkü ağır yükleri taşıyandır. Ve **زافرة** mızrağın ve okun: yaklaşık üçte bir; ve o ayrıca okun tüyden aşağı olan kısmıdır. **الأصمعي** dedi: okun tüyden aşağı olanı **الزافرة**’dir; ondan aşağı, ortasına kadar olanı **المتن**’dir; **الجوهري**’nin sözü de böyledir. **ابن شميل** dedi: okun **زافرة**’si: temrenden biraz aşağıdan temrene kadardır. Yahut temrene yakın olan kısmından üçte ikisinden aşağı olan; bunu Îsâ ibn Ömer söyledi. Ve **الزافرة**: büyük efendi; çünkü hamallıkları taşır; ve o cömerttir; **زفر** gibi. Ve mecazdan: “Ve ellerinde **الزوافر** vardır”; **زافرة**’nin çoğulu; o, yaydır; kaburgalara benzetme üzere. Ve mecazdan sözleri: “Onların şerefi için **زوافر** vardır.” Şerefin **زوافر**’i: onun direkleri ve onu güçlendiren sebepleri; asmanın **زوافر**’ine benzetme üzere; o, ağaçlardır, dikilir ve üzerine destekler arz olunur ki asmanın sürgünleri onun üzerinde yürüsün. Ve **الزفير** **أمير** gibi: bela, **الزبير** gibi, **الباء** ile. Ebû Zeyd inşad etti:
  والدلو والديلم والزفيرا
Ve **الزفير** ve **الزفر**: adamın göğsünü kederle doldurması, sonra onunla **يزفر** etmesi. Ve denildi: uzatılmış bir sesle nefes çıkarmaktır. **الراغب** dedi: **الزفير**’in aslı, kaburgalar ondan şişinceye kadar nefesi tekrarlamaktır. Ve çoğunlukla eşeğin sesinin başında kullanılır; o, anırmadır; ve **الشهيق** onun sonudur; yani sesi sonunda geri çevirmektir; çoğunlukla. **الليث**, Allah Teâlâ’nın sözü “لهم فيها زفير وشهيق” tefsirinde dedi: **الزفير**: eşeğin anırmasının ve benzerinin başlangıcıdır; ve **الشهيق** onun sonudur; çünkü **الزفير** nefesi içeri almaktır ve **الشهيق** onu dışarı çıkarmaktır; isim **الزفرة**’dir; çoğul **الزفرات**. Ve **المزفور** hayvanlardan: eklemlerin şiddetli kaynaşmışı. Denilir: **بعير مزفور**. Ve “Onun **زفرة**’si ne şiddetlidir”; yani o, yaratılışça **مزفور**’dur. Ebû Ubeyde dedi: atın göğsünde **المزدفر**: ondan **يزفر** ettiği yerdir. Ve inşad etti:
  ولوحا ذاعين فـي بـركة                      إلى جؤجؤ حسن المزدفر
Ve **الأزفر**: yanların kaburgaları büyük olan at; yahut karın boşluğu büyük olan, yahut orta (kısmı büyük olan). Çoğulu **زفر**, zamme sonra sükûn ile.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:

**الزوافر**: **الأزفار**’ı taşıyan cariyeler. Ve **الزافر**: onu taşımaya yardımcı olan. Ve “**فرس شديد الزوافر**”: o, yanların kaburgalarıdır. Ve “büyük **الزفرة**”: karın boşluğu. Ve **الزفير**: bela. Ebû’l-Heysem dedi: **الزافرة**: kürek üstü ve ona bitişik olan. Ve **زفرت** yer: bitkisi göründü. Ve **زوفر**, **جوهر** gibi: isim. İbn Düreyd dedi: o, **الازدفار**’dandır. Ve **إزفير** **إزميل** gibi, **الزفير**’den. Ve Ebû Süleymân **زافر بن سليمان** el-Kûhistânî el-Kûfî el-İyâdî: Bağdat’a indi ve Rey’e geldi; mürsellerle hadis rivayet etti; Buhârî onu **التاريخ**’te tercüme etti. Ve **صحيح البخاري**’de vâki oldu. **تزفر**: sendelemek. Celâl **التوشيح**’te dedi: bu, dilde bilinmez. Şeyhimiz bunu böyle nakletti ve sustu. Dedim: ve bir tür mecazla olması sahih olur; öyleyse düşün. Ve **زفر**: cennet hazinedarının adı; lakabı **رضوان**’dır; ve denildi: aksine.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَفَرَ
1 زَفَرَ ذ , aor. زَفِرَ , (S, K,) inf. n. زَفِيرٌ (S, A, K) and رَفْرٌ (K) and اـِزْفِيرٌ, (M, [like اـِرْزِيزٌ, app. an inf. n., or perhaps a simple subst.,]) He drew in his breath to the utmost, by reason of distress: (S:) it originally signifies he drew back his breath vehemently, so that his ribs became swollen out: (Er-Rلghib:) زَفِيرٌ is the beginning of the cry of the ass, (Lth, S, A, Er-Rلghib,) and of the like, (Lth,) and is generally used in this sense; (Er-Rلghib;) and شَهِيقٌ is the ending thereof; (Lth, S, A, Er-Rلghib;) for the former is the drawing in of the breath, and the latter is the sending it forth: (Lth, S:) or the verb signifies he sent forth his breath, after prolonging it: (M, K:) or he sent forth his breath with a prolonged sound: [i. e., he sighed, or uttered a long sigh, or sighed vehemently; or he groaned:] or he filled his chest, by reason of grief, and then sent forth his breath: (TA:) or he breathed, raising his voice, like one moaning, or in grief. (Har p. 20.) ― -b2- [Hence,] زَفَرَتِ النَّارُ (assumed tropical:) The fire made a sound to be heard from its burning, or its fierce burning: (K:) and this [sounding] is termed زَفِيرٌ. (TA.) [See also حَدْمٌ; where زَفْرٌ, its inf. n., is expl., on the authority of AZ, as signifying The flaming, or blazing, of fire.] And البَحْرُ يَزْفِرُ بِتَمَوُّجِهِ (tropical:) [The sea makes a roaring by its tumultuousness]. (A, TA.) ― -b3- زَفَرَتِ الأَرْضُ (assumed tropical:) The land put forth its plants, or herbage. (TA.) -A2- زَفَرَ, aor. زَفِرَ , (S, A, K,) inf. n. زَفْرٌ; (S, K;) and ↓ ازدفر; (S, K;) He carried, (S, A, K,) a thing, (K,) or a load, or burden, (S, A,) as, for ex., a filled water-skin. (TA.) You say, يَزْفِرُونَ عَنْهُ الأَثْقَالَ [They bear, or carry, or take off from him, and carry, his burdens]. (A.) ― -b2- He drew, (K, TA,) and carried, (TA,) water. (K, TA.)

2 زَفَّرَ see the next paragraph.

تزفّر
5 تزفّر ذ occurs in the Saheeh of El-Bukhلree as meaning تَخَبَّطَ [q. v.]: but El-Jelلl says, in the Towsheeh, that this is not known in the language of the Arabs. (MF.) -A2- [Freytag explains it as meaning He ate fat food, breaking the fast; like ↓ زفّر; (which latter generally means, in the present day, he rendered greasy;) but this I believe to be post-classical. See De Sacy's Chrest. Ar., sec. ed., i. 270.]

8 اـِزْتَفَرَ see 1, near the end of the paragraph.

زِفْرٌ
زِفْرٌ ذ A load, or burden, syn. حِمْلٌ, (S, A, K,) on the back, (K,) or on the head, that is heavy, and in consequence of which the bearer breathes vehemently, or groans (يَزْفِرُ): (A:) pl. أَزْفَارٌ. (S, A.) ― -b2- A [water-skin of the kind called] قِرْبَة: (S, K:) a skin in which a pastor carries his water: pl. as above. (TA.) ― -b3- The apparatus of a traveller, (K,) comprising the water-skin &c. (TA.) ― -b4- A lamb; syn. حَمَلٌ: so in the Bلri'. (K.) This signification and that of حِمْلٌ are both correct. (TA.)

زَفَرٌ
زَفَرٌ ذ A prop of a tree. (K, TA.) -A2- [In modern Arabic, it means Grease, greasy food, or flesh-meat: app. from the Pers. زَفَرْ or زَفْر, signifying “ filth: ” and hence, obscenity. Hence also the vulgar epithet زِفِر (app. for زَفِرٌ), meaning Greasy: and foul, or filthy: and obscene. See 5.]

زُفَرٌ
زُفَرٌ ذ (tropical:) A sea, (K,) that makes a roaring, (يَزْفِرُ,) by reason of its tumultuousness. (TA.) ― -b2- (tropical:) A river containing much water, (K,) so that it resembles a sea. (TA.) ― -b3- (tropical:) A large gift, (K,) as likened to a sea. (TA.) ― -b4- (tropical:) A liberal man; likened to a sea that makes a roaring, (يَزْفِرُ,) by reason of its tumultuousness; (A;) as also ↓ زَافِرَةٌ. (TA.) ― -b5- One who carries loads, or burdens; meaning, who has strength to carry water-skins. (K.) [See also زَافِرَةٌ.] ― -b6- (assumed tropical:) One who has power to bear responsibilities. (Sh, S. *) ― -b7- Hence, (assumed tropical:) A lord, master, chief, or the like: (S:) or, for the same reason, a great lord, or the like; (TA;) as also ↓ زَافِرَةٌ. (K, TA.) ― -b8- (assumed tropical:) A courageous man. (K, * TA.) ― -b9- (assumed tropical:) A lion. (K.) ― -b10- See also زَافِرَةٌ, in three places: ― -b11- and زَفِيرٌ.

زَفْرَةٌ
زَفْرَةٌ ذ A drawing-in of the breath to the utmost, by reason of distress: (S:) [or a drawing-back of the breath vehemently, so that the ribs become swollen out: (see 1:)] or an emission of the breath after prolonging it; as also ↓ زُفْرَةٌ and ↓ مُزْدَفَرٌ and ↓ مُزَفَّرٌ, (K, TA,) or ↓ مُزْفَرٌ, (as in a copy of the K,) and ↓ مُزَفَّرَةٌ: (CK, but omitted in the TA and in my MS. copy of the K:) [or an emission of the breath with a prolonged sound; i. e., a sigh, or a long or vehement sigh; or a groan: or an emission of the breath after filling the chest with it by reason of grief: (see, again, 1:)] pl. زَفَرَاتٌ, because it is a subst., not an epithet; but sometimes, by poetic license, زَفْرَاتٌ. (S.) El-Jaadee says,
يَرْجِعْ عَلَى دِقَّةٍ وَلَاهَضَمِ
خِيطَ عَلَىزَفْرَةٍ فَتَمَّ وَلَمْ
meaning As though he were sewed up after a drawing-in of the breath to the utmost, by reason of distress, so that he seemed to be constantly so drawing in his breath, on account of the largeness of his belly, [and did not become restored to slenderness nor lankness of the belly.] (S.) And another says,
فَتَسْتَرِيحُ النَّفْسُ مِنْ زَفْرَاتِهَا
[And the soul finds rest from its drawing-in of the breath to the utmost, by reason of distress; or from its sighs, &c.]. (S.) ― -b2- Also, ↓ all the words above mentioned, [A man] breathing [in the manner above described]; syn. مُتَنَفِّسٌ; [unless this be a mistranscription for مُتَنَفِّسٌ meaning the place of (such) breathing; as seems probable from the forms of more than one of these words, and from what follows, and also from an explanation of مُزْدَفَرٌ, below.] (K, TA.) ― -b3- Also زَفْرَةٌ (K, TA) and ↓ زُفْرَةٌ (S, K, * TA [but not the other words mentioned above, as is implied in the CK,]) The middle (S, K) of a thing, (K,) or of a horse: (S:) or the chest, or belly: pl. of the former, زَفَرَاتٌ. (TA.) One says, ↓ اـِنَّهُ لَعَظِيمُ الزُّفْرَةِ Verily he is great in the middle: (S, TA:) or in the chest, or belly. (TA.) ― -b4- One says also, of a camel, or other beast, مَا أَشَدَّ زَفْرَتَهُ, meaning How strong is the knitting together of his joints! (TA.)

زُفْرَةٌ
زُفْرَةٌ ذ : see زَفْرَةٌ, in four places.

زَفِيرٌ
زَفِيرٌ ذ A calamity; a misfortune; (S, K;) as also ↓ زُفَرٌ. (TA.)

زَافِرٌ
زَافِرٌ ذ One who [carries or] helps to carry loads, or burdens: (TA:) and زَوَافِرُ [pl. of ↓ زَافِرَةٌ] female slaves that carry water-skins (S) or [other] loads, or burdens. (TA.) ― -b2- See also the next paragraph.

زَافِرَةٌ
زَافِرَةٌ ذ : see what next precedes. ― -b2- Also (assumed tropical:) A bulky camel; (K;) and so ↓ زُفَرٌ: (Sgh, K:) because he carries loads, or burdens. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) The كَاهِل [or withers, or upper portion of the back, next the neck,] with what is next to it. (TA.) [Because loads are borne upon it.] ― -b4- (assumed tropical:) The side, or angle, (رُكْن,) of a building, (K,) upon which it [mainly] rests, or is supported: pl. زَوَافِرُ. (TA.) [Hence the expression] لِمَجْدِهِمْ زَوَافِرُ (tropical:) Their glory has props that strengthen it. (A, K. *) ― -b5- (tropical:) A man's aiders, or assistants, (S, TA,) and his kinsfolk, or tribe, syn. عَشِيرَة, (S, A, K,) as also زَوَافِرُ; because they bear his burdens: (A:) his aiders, or assistants, and particular friends. (TA.) You say, هُمْ زَافِرَتُهُمْ عِنْدَ السُّلْطَانِ (tropical:) They are the persons who undertake and perform their business with the Sultلn. (S.) And قَوْمِهِ ↓ هُوَ زَافِرُ, and زَافِرَتُهُمْ, also, عِنْدَ السُّلْطَانِ, (tropical:) He is the chief of his people, and the bearer of their burdens, with the Sultلn. (A.) See also زُفَرٌ, in two places. ― -b6- (assumed tropical:) A company, or congregated body, (K,) of men; (TA;) as also ↓ زُفَرٌ. (K, * TA.) ― -b7- (assumed tropical:) An army; or a collected portion thereof; or a troop of horse; syn. كَتِيبَةٌ, as also ↓ زُفَرٌ. (K.) ― -b8- (tropical:) [A rib: pl. زَوَافِرُ.] You say فَرَسٌ شَدِيدُ الزَّوَافِرُ (tropical:) A horse having strong ribs. (A.) ― -b9- (tropical:) A bow: (K:) pl. زَوَافِرُ: (A:) so called as being likened to a rib: (TA:) [or perhaps from its sound.] ― -b10- (assumed tropical:) The part of an arrow exclusive of the feathers: (S, K:) or the part exclusive of two thirds, next the head: ('Eesà Ibn-'Omar, S, K:) or the part from a little below the head to the head: (ISh:) or about a third part of an arrow, and of a spear. (TA.) [Perhaps so called from its sound.] -A2- أُمُّ زَافِرَةٍَ The بَبْرَة [or female of the بَبْر]. (T in art. ام.)

أَزْفَرُ
أَزْفَرُ ذ A horse large in the sides: (K:) or in the ribs of the sides: or in the chest, or belly: or in the middle: (TA:) pl. زُفْرٌ. (K.) ― -b2- الزَّفْرَآءُ, used as a subst., The pudendum; like المَعْطَآءُ; syn. السَّوْءَةُ. (IAar, TA in art. معط.)

مُزَفَّرٌ
مُزَفَّرٌ ذ , or مُزْفَرٌ, and مُزَفَّرَةٌ: see زَفْرَةٌ, in two places.

مَزْفُورٌ
مَزْفُورٌ ذ A beast, (K,) or camel, (TA,) having his joints strongly knit together. (K, TA.) You say also, هُوَ مَزْفُورُ الخَلْقِ [He is strongly compacted in make]. (TA.)

مُزْدَفَرٌ
مُزْدَفَرٌ ذ The part of the breast (جُؤْجُؤ) of a horse from which the breathing termed زَفِير [see 1] proceeds. (AO, O, K.) ― -b2- See also زَفْرَةٌ, in two places.

##### Türkçe

زَفَرَ
1 **زَفَرَ** ذ , muzari‘ **زَفِرَ** , (S, K,) mastar ismi **زَفِيرٌ** (S, A, K) ve **رَفْرٌ** (K) ve **اـِزْفِيرٌ**, (M, [**اـِرْزِيزٌ** gibi, görünüşe göre bir mastar ismi, yahut belki yalın bir isim,]) O, sıkıntı sebebiyle nefesini son haddine kadar içine çekti: (S:) aslında, nefesini şiddetle geri çekti demektir; öyle ki kaburgaları şişip dışarı çıktı: (Er-Râghib:) **زَفِيرٌ**, eşeğin anırmasının başlangıcıdır, (Lth, S, A, Er-Râghib,) ve benzerinin de, (Lth,) ve genellikle bu mânada kullanılır; (Er-Râghib;) ve **شَهِيقٌ** onun sonudur; (Lth, S, A, Er-Râghib;) zira birincisi nefesi içeri çekmektir, ikincisi ise onu dışarı salmaktır: (Lth, S:) yahut fiil, onu uzattıktan sonra nefesini dışarı saldı demektir: (M, K:) yahut nefesini uzatılmış bir sesle dışarı saldı: [yani iç çekti, yahut uzun bir iç çekiş çıkardı, yahut şiddetle iç çekti; yahut inledi:] yahut keder sebebiyle göğsünü doldurdu, sonra nefesini dışarı saldı: (TA:) yahut inleyen kimse gibi, yahut keder içinde, sesini yükselterek nefes aldı. (Har s. 20.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **زَفَرَتِ النَّارُ** (farazî mecaz:) Ateş, yanmasından yahut şiddetli yanmasından işitilir bir ses çıkardı: (K:) ve bu [ses çıkarma] **زَفِيرٌ** diye adlandırılır. (TA.) [Ayrıca **حَدْمٌ**’a da bak; orada onun mastarı **زَفْرٌ**, AZ rivayetiyle, ateşin alevlenmesi yahut harlanması mânasında açıklanmıştır.] Ve **البَحْرُ يَزْفِرُ بِتَمَوُّجِهِ** (mecaz:) [Deniz, çalkantılı oluşuyla bir uğultu çıkarır]. (A, TA.) ― -b3- **زَفَرَتِ الأَرْضُ** (farazî mecaz:) Yer, bitkilerini yahut otunu çıkardı. (TA.) -A2- **زَفَرَ**, muzari‘ **زَفِرَ** , (S, A, K,) mastar ismi **زَفْرٌ**; (S, K;) ve ↓ **ازدفر**; (S, K;) O, (S, A, K,) bir şeyi, (K,) yahut bir yükü, yahut ağırlığı, (S, A,) meselâ dolu bir su tulumunu taşıdı. (TA.) Şöyle dersin: **يَزْفِرُونَ عَنْهُ الأَثْقَالَ** [Onun üzerinden ağırlıkları yüklenirler, yahut taşırlar, yahut ondan alıp taşırlar]. (A.) ― -b2- O, suyu çekti, (K, TA,) ve taşıdı. (TA,) (K, TA.)

2 **زَفَّرَ** bir sonraki paragrafa bak.

تزفّر
5 **تزفّر** ذ, El-Bukhârî’nin Sahîh’inde **تَخَبَّطَ** [bk.] mânasında vârid olmuştur: fakat El-Jelâl, Towsheeh’te, bunun Arapların dilinde bilinmediğini söyler. (MF.) -A2- [Freytag bunu, orucu bozarak yağlı yemek yedi mânasında açıklar; ↓ **زفّر** gibi; (ki ikincisi günümüzde genellikle “yağlandırdı” mânasına gelir;) fakat bunun klasik sonrası olduğuna inanıyorum. De Sacy’nin Chrest. Ar., 2. bs., i. 270’e bak.]

8 **اـِزْتَفَرَ** 1’e bak, paragrafın sonuna yakın.

زِفْرٌ
**زِفْرٌ** ذ Sırtta, (K,) yahut başta, ağır olan ve bunun sonucu olarak taşıyanın şiddetle nefes alıp vermesi yahut inlemesi (**يَزْفِرُ**) sebebiyle [böyle adlandırılan] bir yük, yahut ağırlık; eş anlamlısı **حِمْلٌ**, (S, A, K,) : (A:) çoğulu **أَزْفَارٌ**. (S, A.) ― -b2- [**قِرْبَة** denilen türden] bir su tulumu: (S, K:) çobanın suyunu taşıdığı bir deri: çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) ― -b3- Bir yolcunun teçhizatı, (K,) su tulumu vb.’yi kapsayan. (TA.) ― -b4- Bir kuzu; eş anlamlısı **حَمَلٌ**: Bârî‘’de böyledir. (K.) Bu mânâ ile **حِمْلٌ** mânâsı ikisi de doğrudur. (TA.)

زَفَرٌ
**زَفَرٌ** ذ Bir ağacın dayanağı. (K, TA.) -A2- [Modern Arapçada, yağ, yağlı yiyecek yahut et mânasına gelir: görünüşe göre Farsça زَفَرْ yahut زَفْر’den; “pislik” mânasına gelir: buradan da müstehcenlik. Buradan ayrıca avamî sıfat **زِفِر** (görünüşe göre **زَفِرٌ** yerine), “yağlı” mânasında: ve kötü kokulu, yahut pis: ve müstehcen. 5’e bak.]

زُفَرٌ
**زُفَرٌ** ذ (mecaz:) Çalkantılı oluşu sebebiyle uğultu çıkaran (**يَزْفِرُ**) bir deniz. (K,) (TA.) ― -b2- (mecaz:) Çok su ihtiva eden bir nehir, (K,) öyle ki denize benzer. (TA.) ― -b3- (mecaz:) Denize benzetilen büyük bir bağış. (K,) (TA.) ― -b4- (mecaz:) Çalkantılı oluşu sebebiyle uğultu çıkaran (**يَزْفِرُ**) denize benzetilen cömert bir adam; (A;) bunun gibi ↓ **زَافِرَةٌ** da. (TA.) ― -b5- Yükleri yahut ağırlıkları taşıyan kimse; yani su tulumlarını taşımaya gücü olan. (K.) [Ayrıca **زَافِرَةٌ**’ye de bak.] ― -b6- (farazî mecaz:) Sorumlulukları yüklenmeye gücü olan kimse. (Sh, S. *) ― -b7- Bundan dolayı, (farazî mecaz:) bir efendi, sahip, reis, yahut benzeri: (S:) yahut aynı sebeple büyük bir efendi, yahut benzeri; (TA;) bunun gibi ↓ **زَافِرَةٌ** da. (K, TA.) ― -b8- (farazî mecaz:) Cesur bir adam. (K, * TA.) ― -b9- (farazî mecaz:) Bir aslan. (K.) ― -b10- Ayrıca üç yerde **زَافِرَةٌ**’ye bak: ― -b11- ve **زَفِيرٌ**.

زَفْرَةٌ
**زَفْرَةٌ** ذ Sıkıntı sebebiyle nefesi son haddine kadar içine çekme: (S:) [yahut nefesi şiddetle geri çekme; öyle ki kaburgalar şişip dışarı çıkar: (1’e bak:)] yahut onu uzattıktan sonra nefesi dışarı salma; bunun gibi ↓ **زُفْرَةٌ** ve ↓ **مُزْدَفَرٌ** ve ↓ **مُزَفَّرٌ**, (K, TA,) yahut ↓ **مُزْفَرٌ**, (K’nın bir nüshasında olduğu gibi,) ve ↓ **مُزَفَّرَةٌ**: (CK, fakat TA’da ve K’nın yazma nüshamda düşmüştür:) [yahut uzatılmış bir sesle nefesi dışarı salma; yani bir iç çekiş, yahut uzun yahut şiddetli bir iç çekiş; yahut bir inleme: yahut keder sebebiyle göğsü onunla doldurduktan sonra nefesi dışarı salma: (yine 1’e bak:)] çoğulu **زَفَرَاتٌ**’tır; çünkü o bir isimdir, sıfat değildir; fakat bazen, şiir zaruretiyle, **زَفْرَاتٌ**. (S.) El-Jâdî der ki,
يَرْجِعْ عَلَى دِقَّةٍ وَلَاهَضَمِ
خِيطَ عَلَىزَفْرَةٍ فَتَمَّ وَلَمْ
mânası: Sanki sıkıntı sebebiyle nefesi son haddine kadar içine çekişten sonra dikilmiş gibidir; öyle ki karnının büyüklüğü sebebiyle sürekli böyle nefesini içine çekiyor gibi görünürdü, [ve karnın inceliğine yahut karın çöküklüğüne dönmezdi.] (S.) Ve bir başkası der ki,
فَتَسْتَرِيحُ النَّفْسُ مِنْ زَفْرَاتِهَا
[Ve nefsi, sıkıntı sebebiyle nefesi son haddine kadar içine çekişlerinden; yahut iç çekişlerinden vb.’den, rahat bulur]. (S.) ― -b2- Ayrıca, ↓ yukarıda zikredilen kelimelerin hepsi, [bir adam için] [yukarıda anlatılan tarzda] nefes alan; eş anlamlısı **مُتَنَفِّسٌ**; [meğer bu, **مُتَنَفِّسٌ** için bir yanlış yazım olmasın; (böyle) nefes almanın yeri mânasında; zira bu, bu kelimelerden birden fazlasının kalıplarından ve aşağıda gelenlerden ve ayrıca aşağıda **مُزْدَفَرٌ**’un bir açıklamasından muhtemel görünür.] (K, TA.) ― -b3- Ayrıca **زَفْرَةٌ** (K, TA) ve ↓ **زُفْرَةٌ** (S, K, * TA [fakat CK’de ima edildiği üzere yukarıda zikredilen diğer kelimeler değil,]) Bir şeyin (S, K) ortası, (K,) yahut bir atın: (S:) yahut göğüs, yahut karın: ilkinin çoğulu **زَفَرَاتٌ**. (TA.) Şöyle denir: ↓ **اـِنَّهُ لَعَظِيمُ الزُّفْرَةِ** Gerçekten o, ortada büyüktür: (S, TA:) yahut göğüste, yahut karında. (TA.) ― -b4- Ayrıca deve yahut başka bir hayvan hakkında, **مَا أَشَدَّ زَفْرَتَهُ** denir; mânası: Eklem yerlerinin birbirine kenetlenmesi ne kadar kuvvetlidir! (TA.)

زُفْرَةٌ
**زُفْرَةٌ** ذ : dört yerde **زَفْرَةٌ**’ye bak.

زَفِيرٌ
**زَفِيرٌ** ذ Bir musibet; bir felâket; (S, K;) bunun gibi ↓ **زُفَرٌ** da. (TA.)

زَافِرٌ
**زَافِرٌ** ذ Yükleri yahut ağırlıkları taşıyan [yahut taşımaya yardım eden] kimse: (TA:) ve **زَوَافِرُ** [↓ **زَافِرَةٌ**’nin çoğulu] su tulumlarını (S) yahut [başka] yükleri yahut ağırlıkları taşıyan cariyeler. (TA.) ― -b2- Ayrıca bir sonraki paragrafa bak.

زَافِرَةٌ
**زَافِرَةٌ** ذ : hemen önce gelene bak. ― -b2- Ayrıca (farazî mecaz:) iri yapılı bir deve; (K;) ve bunun gibi ↓ **زُفَرٌ**: (Sgh, K:) çünkü o yükleri yahut ağırlıkları taşır. (TA.) ― -b3- (farazî mecaz:) **كَاهِل** [yahut cidago, yahut sırtın boyna bitişik üst kısmı,] ve ona bitişik olan. (TA.) [Çünkü yükler onun üzerine yüklenir.] ― -b4- (farazî mecaz:) Bir binanın, (K,) onun [esasen] dayandığı yahut desteklendiği yanı yahut köşesi (**رُكْن**): çoğulu **زَوَافِرُ**. (TA.) [Bundan dolayı şu ifade:] **لِمَجْدِهِمْ زَوَافِرُ** (mecaz:) Onların şanının onu güçlendiren dayanakları vardır. (A, K. *) ― -b5- (mecaz:) Bir adamın yardımcıları yahut destekçileri, (S, TA,) ve onun akrabası yahut kabilesi; eş anlamlısı **عَشِيرَة**, (S, A, K,) bunun gibi **زَوَافِرُ** da; çünkü onlar onun yüklerini taşırlar: (A:) onun yardımcıları yahut destekçileri ve hususî dostları. (TA.) Şöyle dersin: **هُمْ زَافِرَتُهُمْ عِنْدَ السُّلْطَانِ** (mecaz:) Onlar, Sultan nezdinde onların işini üstlenen ve yerine getiren kimselerdir. (S.) Ve **قَوْمِهِ** ↓ **هُوَ زَافِرُ**, ve **زَافِرَتُهُمْ**, yine, **عِنْدَ السُّلْطَانِ**, (mecaz:) O, kavminin reisi ve Sultan nezdinde onların yüklerini taşıyandır. (A.) Ayrıca iki yerde **زُفَرٌ**’a bak. ― -b6- (farazî mecaz:) Erkeklerden bir topluluk yahut cemaat, (K,) (TA;) bunun gibi ↓ **زُفَرٌ** da. (K, * TA.) ― -b7- (farazî mecaz:) Bir ordu; yahut onun toplanmış bir kısmı; yahut bir süvari birliği; eş anlamlısı **كَتِيبَةٌ**, bunun gibi ↓ **زُفَرٌ** da. (K.) ― -b8- (mecaz:) [Bir kaburga: çoğulu **زَوَافِرُ**.] Şöyle dersin: **فَرَسٌ شَدِيدُ الزَّوَافِرُ** (mecaz:) Kaburgaları güçlü bir at. (A.) ― -b9- (mecaz:) Bir yay: (K:) çoğulu **زَوَافِرُ**: (A:) kaburgaya benzetilerek böyle adlandırılmıştır: (TA:) [yahut belki sesinden dolayı.] ― -b10- (farazî mecaz:) Bir okun, tüyler hariç kısmı: (S, K:) yahut başa yakın, üçte ikisi hariç kısmı: ('Eesà Ibn-'Omar, S, K:) yahut baştan biraz aşağıdan başa kadar olan kısmı: (ISh:) yahut bir okun ve bir mızrağın yaklaşık üçte biri. (TA.) [Belki sesinden dolayı böyle adlandırılmıştır.] -A2- **أُمُّ زَافِرَةٍَ** **بَبْرَة** [yahut **بَبْر**’in dişisi]. (T, madde **ام**’de.)

أَزْفَرُ
**أَزْفَرُ** ذ Yanları büyük bir at: (K:) yahut yan kaburgalarında: yahut göğüste, yahut karında: yahut ortada: (TA:) çoğulu **زُفْرٌ**. (K.) ― -b2- **الزَّفْرَآءُ**, isim olarak kullanıldığında, avret yeri; **المَعْطَآءُ** gibi; eş anlamlısı **السَّوْءَةُ**. (IAar, TA, madde **معط**’ta.)

مُزَفَّرٌ
**مُزَفَّرٌ** ذ , yahut **مُزْفَرٌ**, ve **مُزَفَّرَةٌ**: iki yerde **زَفْرَةٌ**’ye bak.

مَزْفُورٌ
**مَزْفُورٌ** ذ Eklem yerleri sıkı sıkıya kenetlenmiş bir hayvan, (K,) yahut deve. (TA,) (K, TA.) Şöyle de dersin: **هُوَ مَزْفُورُ الخَلْقِ** [O, yaratılışça sıkı derli topludur]. (TA.)

مُزْدَفَرٌ
**مُزْدَفَرٌ** ذ Bir atın göğsünün (**جُؤْجُؤ**) **زَفِير** diye adlandırılan nefes alıp vermenin [1’e bak] çıktığı kısmı. (AO, O, K.) ― -b2- Ayrıca iki yerde **زَفْرَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَفَرَ
زَفَرَ I ( n. ac. زَفْر 1 ,  زَفِيْر 25 ),
a.  Heaved a deep sigh; drew a breath; began to bray ( ass ).

b.  Crackled; sputtered; puffed ( fire ).

c.  ( n. ac. زَفْر 1 ), Carried off; drew ( water ).

زَفَّرَ
زَفَّرَ II ,
a.  Broke his fast.

b.  Talked obscenely.

تَزَفَّرَ
تَزَفَّرَ V ,
a.  see II (a) .

اِزْتَفَرَ
اِزْتَفَرَ VIII , ( d ),
a.  Carried.

زَفْرَة
زَفْرَة 1t , ( pl. زَفَرَات ),
a.  Deep sigh; moan; groan.

b.  Middle.

زِفْر
زِفْر 2 , ( pl. أَزْفَاْر 38 ),
a.  Load, burden; baggage; luggage.

b.  waterskin.

c.  Troop, band, company.

زُفْرَة
زُفْرَة 3t ,
a.  see 1t .

زَفَر
زَفَر 4 ,
a.  Fleshmeat; greasy food; any food forbidden during a fast.

b.  Propm, support.

زَفِر
زَفِر 5 ,
a.  Foul, filthy, dirty; obscene.

زُفَر
زُفَر 9 ,
a.  Lion; courageous man.

b.  Sea; great river.

c.  Large ( gift ).

d.  One who carries burdens.

زَاْفِرَة
زَاْفِرَة 21t , ( pl. زَوَاْفِرُ 41 ),
a.  Stay, support; one's kinsfolk & friends.

b.  Troop, band.

زَفِيْر
زَفِيْر 25 ,
a.  Misfortune.

b.  Deep sigh; beginning of the bray of an ass.

زَوَاْفِرُ
زَوَاْفِرُ 41 ,
a.  Female slaves that carry water-skins.

##### Türkçe

**زَفَرَ**
**زَفَرَ** I ( mastar-ı aksiyon: **زَفْر** 1, **زَفِيْر** 25 ),
a. Derin bir iç çekti; bir nefes çekti; (eşek) anırmaya başladı.

b. Çatırtı çıkardı; tısladı; pufladı (ateş).

c. ( mastar-ı aksiyon: **زَفْر** 1 ), Taşıdı götürdü; çekti (su).

**زَفَّرَ**
**زَفَّرَ** II ,
a. Orucunu bozdu.

b. Müstehcen konuştu.

**تَزَفَّرَ**
**تَزَفَّرَ** V ,
a. II (a)’ya bak.

**اِزْتَفَرَ**
**اِزْتَفَرَ** VIII , ( d ),
a. Taşıdı.

**زَفْرَة**
**زَفْرَة** 1t , ( çoğulu **زَفَرَات** ),
a. Derin iç çekiş; inleme; ah çekme.

b. Orta.

**زِفْر**
**زِفْر** 2 , ( çoğulu **أَزْفَاْر** 38 ),
a. Yük, külfet; eşya; bagaj; yol eşyası.

b. Su tulumu.

c. Bölük, takım, cemaat.

**زُفْرَة**
**زُفْرَة** 3t ,
a. 1t’ye bak.

**زَفَر**
**زَفَر** 4 ,
a. Et yemeği; yağlı yemek; oruç sırasında yasak olan herhangi bir yiyecek.

b. Dayanak, destek.

**زَفِر**
**زَفِر** 5 ,
a. Pis kokulu, murdar, kirli; müstehcen.

**زُفَر**
**زُفَر** 9 ,
a. Aslan; cesur adam.

b. Deniz; büyük nehir.

c. Büyük (hediye).

d. Yük taşıyan kimse.

**زَاْفِرَة**
**زَاْفِرَة** 21t , ( çoğulu **زَوَاْفِرُ** 41 ),
a. Dayanak, destek; kişinin akrabaları ve dostları.

b. Bölük, takım.

**زَفِيْر**
**زَفِيْر** 25 ,
a. Musibet.

b. Derin iç çekiş; eşeğin anırmasının başlangıcı.

**زَوَاْفِرُ**
**زَوَاْفِرُ** 41 ,
a. Su tulumlarını taşıyan kadın köleler.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

زفر
زَفَرَ - يَزْفِرُ - زَفِيْر

زَفَرَ - يَزْفِرُ + الكائن + (الهواءَ):  ضد شهق: يُخْرِج الهواء بقوة من مخرج ضيق محدثاً به صوتاً حين يخرج
زَفِيْر: ضد شهيق: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " زَفَرَ - يَزْفِرُ ": صوت الهواء حين يخرج بقوة من مخرج ضيق
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الغازات بالنفخ والنفث والعصف" ، وهي:
عَصَفَ - يَعْصِفُ، نَفَثَ - يَنْفُثُ (نَفَثَ - يَنْفِثُ)، نَفَخَ - يَنْفُخُ، زَفَرَ - يَزْفِرُ، نَفَحَ - يَنْفَحُ، نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) المتعدي

زفير
 	﴿فأما الذين شقوا ففي النار لهم فيها زفير وشهيق(106)﴾ هود ﴿لهم فيها زفير وهم فيها لا يسمعون(100)﴾ الأنبياء ﴿إذا رأتهم من مكان بعيد سمعوا لها تغيظا وزفيرا(12)﴾ الفرقان
مختار الصحاح
● [زفر] ز ف ر: الزَّفِيرُ أول صوت الحمار والشهيق آخره لأن الزفير إدخال النفس والشهيق إخراجه وقد زَفَرَ يزفر بالكسر زَفِيرا والاسم الزَّفْرةُ والجمع زفرات بفتح الفاء لأنه اسم لا نعت وربما سكنها الشاعر للضرورة
الراغب
زفر
- قال: }لهم فيها زفير{ [الأنبياء/100]، فالزفير: تردد النفس حتى تنتفخ الضلوع منه، وازدفر فلان كذا: إذا تحمله بمشقة، فتردد فيه نفسه، وقيل للإمام الحاملات للماء: زوافر.
ملخص اللسان
1.     زَفَرَ يَزْفِرُ زَفْراً وزَفِيراً أَخرج  نَفَسَه بعد مَدَّه، وإِزْفِيرٌ إِفْعَيلٌ منه.
2.    والزَّفْرَةُ والزُّفْرَةُ:  التَّنَفُّسُ. الليث
3.     الزَّفْرُ والزَّفِيرُ: أَن يملأَ الرجل صدره غمّاً ثم هو يَزْفِرُ  به، والشهيق  النفس ثم يرمي به.
4.     الزفير: أَول نَهيق الحمار وشِبْهِهِ، والشَّهِيقُ: آخِرُه،
5.     لأَن الزفير  إِدخال النفس والشهيق إِخراجه،
6.     ويقال للجمل الضخم: زُفَرُ، والأَسد زُفَرُ، والرجل الشجاع زُفَر،  والرجل الجوادِ زُفَر. والزِّفْرُ: القِرْبَةُ.
7.     والزِّفْرُ: السِّقاء الذي  يحمل فيه الراعي ماءه، والجمع أَزْفارٌ، ومنه الزِّوافِرُ الإِماءُ اللواتي  يحملن الأَزفار،
8.     الزَّفْرُ من شِدّةِ الأَنِينِ وقبيحه، والشهيق الأَنين  الشديد المرتفع جدّاً، والزَّفِير اغْتِراقُ النَّفَسِ للشِّدَّةِ.  والزُّفْرَةُ، بالضم: وَسَطُ الفرس؛ يقال: إِنه لعظيم الزُّفْرَةِ.  وزُفْرَةُ كل شيء وزَفْرَتُه: وَسَطُه.
9.     والزِّفْرُ، بالكسر: الحِمْل، والجمع أَزْفارٌ؛
10.                        والزِّفْرُ: القِرْبَةُ. والزِّفْرُ: السِّقاء الذي  يحمل فيه الراعي ماءه، والجمع أَزْفارٌ، ومنه الزِّوافِرُ الإِماءُ اللواتي  يحملن الأَزفار،
11.                        الزُّفَرُ من الرجال القوي على الحمالاتِ. يقال:  زَفَرَ وازْدَفَرَ إِذا حَمَلَ؛
12.                        والزُّفَرُ:
13.                       والزَّفِيرُ: الداهية،
لسان العرب
● - زفر: الزَّفْرُ والزَّفِيرُ: أَن يملأَ الرجل صدره غمّاً ثم هو يَزْفِرُ  به، والشهيق  (* قوله: «والشهيق إِلخ» كذا بالأَصل ولعل هنا سقطاً).  النفس ثم يرمي به. ابن سيده: زَفَرَ يَزْفِرُ زَفْراً وزَفِيراً أَخرج  نَفَسَه بعد مَدَّه، وإِزْفِيرٌ إِفْعَيلٌ منه. والزَّفْرَةُ والزُّفْرَةُ:  التَّنَفُّسُ. الليث: وفي التنزيل العزيز: لهم فيها زَفِيرٌ وشَهِيقٌ؛  الزفير: أَول نَهيق الحمار وشِبْهِهِ، والشَّهِيقُ: آخِرُه، لأَن الزفير  إِدخال النفس والشهيق إِخراجه، والاسم الزَّفْرَةُ، والجمع زَفَرَاتٌ،  بالتحريك، لأَنه اسم وليس بنعت؛ وربما سكنها الشاعر للضرورة، كما قال:  فَتَسْتَرِيح النَّفْسُ من زَفْراتِها  وقال الزجاج: الزَّفْرُ من شِدّةِ الأَنِينِ وقبيحه، والشهيق الأَنين  الشديد المرتفع جدّاً، والزَّفِير اغْتِراقُ النَّفَسِ للشِّدَّةِ.  والزُّفْرَةُ، بالضم: وَسَطُ الفرس؛ يقال: إِنه لعظيم الزُّفْرَةِ.  وزُفْرَةُ كل شيء وزَفْرَتُه: وَسَطُه. والزَّوافِرُ: أَضلاعُ الجنبين. وبعير  مَزْفُورٌ: شديد تلاحم المفاصل. وما أَشَدَّ زُفْرَتَهُ أَي هو  مَزْفُورُ الخَلْقِ. ويقال للفرس: إِنه لعظيم الزُّفْرَةِ أَي عظيم الجوف؛ قال  الجعدي:  خِيطَ على زَفْرَةٍ فَتَمَّ، ولم  يَرْجِعْ إِلى دِقَّةٍ، ولا هَضَمِ  يقول: كأَنه زافر أَبداً من عظم جوفه فكأَنه زَفَرَ فَخِيطَ على ذلك؛  وقال ابن السكيت في قول الراعي:  حُوزِيَّةٌ طُوِيَتْ على زَفَراتِها،  طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا  قال فيه قولان: أَحدهما كأَنها زَفَرَتْ ثم خَلِفَتْ على ذلك، والقول  الآخر: الزَّفْرَةُ الوَسَطُ. والقناطر: الأَزَجُ.  والزِّفْرُ، بالكسر: الحِمْل، والجمع أَزْفارٌ؛ قال:  طِوالُ أَنْضِيَةِ الأَعْناقِ لم يَجِدوا  رِيحَ الإِماء، إِذا رَاحَت بأَزْفارِ  والزَّفْرُ: الحَمْلُ. وازْدَفَرَهُ: حمله. الجوهري: الزَّفْرُ مصدر  قولك زَفَرَ الحِمْلَ يَزْفِرُهُ زَفْراً أَي حَمَلَهُ وازْدَفَرَهُ أَيضاً.  ويقال للجمل الضخم: زُفَرُ، والأَسد زُفَرُ، والرجل الشجاع زُفَر،  والرجل الجوادِ زُفَر. والزِّفْرُ: القِرْبَةُ. والزِّفْرُ: السِّقاء الذي  يحمل فيه الراعي ماءه، والجمع أَزْفارٌ، ومنه الزِّوافِرُ الإِماءُ اللواتي  يحملن الأَزفار، والزَّافِرُ: المُعِينُ على حَمْلِها؛ وأَنشد:  يا ابْنَ التي كانتْ زَماناً في النَّعَمْ  تَحْمِلُ زَفْراً وتَؤُولُ بالغَنَمْ  وقال آخر:  إِذا عَزَبُوا في الشتَّاء عَنَّا رَأَيْتَهُمْ  مَدالِيجَ بالأَزْفارِ، مثلَ العَوَاتِق  وزَفَرَ يَزْفِرُ إِذا اسْتَقَى فحمل. والزُّفَرُ: السَّيِّدُ، وبه سمي  الرجل زُفَرَ. شمر: الزُّفَرُ من الرجال القوي على الحمالاتِ. يقال:  زَفَرَ وازْدَفَرَ إِذا حَمَلَ؛ قال الكميت:  رِئاب الصُّدْوعِ، غِيَاث المَضُو  ع، لأْمَتُك الزُّفَرُ النَّوْفَلُ  وفي الحديث: أَن امرأَة كانت تَزْفِرُ القِرَبَ يوم خَيْبَرَ تسقي  الناسَ؛ أَي تحمل القرب المملوءة ماء. وفي الحديث: كان النساء يَزْفِرْنَ  القِرَبَ يَسْقِينَ الناسَ في الغَزْوِ؛ أَي يحملنها مملوءةً ماءً؛ ومنه  الحديث: كانت أُمُّ سُلَيْطٍ تَزْفِرُ لنا القِرَبَ يومَ أَحُدٍ. والزُّفَرُ:  السَّيِّدُ؛ قال أَعشى باهلة:  أَخُو رَغائِبَ يُعْطِيها ويَسْأَلُها،  يَأْبَى الظُّلامَةَ منه النَّوْفَلُ الزُّفَرُ  لأَنه يَزْدَفِرُ بالأَموال في الحَمَالات مطيقاً له، وقوله منه مؤكدة  للكلام، كما قال تعالى: يغفر لكم من ذنوبكم؛ والمعنى: يأْبى الظلامة لأَنه  النوفل الزفر. والزَّفِيرُ: الداهية، وأَنشد أَبو زيد:  والدَّلْوَ والدَّيْلَمَ والزَّفِيرَا  وفي التهذيب: الزَّفِير الداهية، وقد تقدم. والزَّفْرُ والزَّافِرَةُ:  الجماعة من الناس. والزَّافِرَةُ: الأَنصار والعشيرة. وزَافِرَةُ القوم:  أَنصارهم. الفراء: جاءنا ومعه زَافِرَتُه يعني رهطه وقومه. ويقال: هم  زافِرَتُهم عند السلطان أَي الذين يقومون بأَمرهم. وفي حديث عليّ، كرم الله  تعالى وجهه: كان إِذا خلا مع صاغِيَتِهِ وزَافِرَتِهِ انْبَسَطَ؛ زافرة  الرجل: أَنصاره وخاصتَّه. وزَافِرَةُ الرُّمْحِ والسهم: نحو الثُّلُثِ، وهو  أَيضاً ما دون الريش من السهم. الأَصمعي: ما دون الريش من السهم فهو  الزافرة، وما دون ذلك إِلى وسطه هو المَتْنُ. ابن شميل: زَافِرَةُ السهم  أَسفل من النَّصْلِ بقليل إِلى النصل. الجوهري: زافرة السهم ما دون الريش  منه. وقال عيسى بن عمر: زافرة السهم ما دون تلثيه مما يلي النصل. أَبو  الهيثم: الزافرة الكاهل وما يليه:  وقال أَبو عبيدة: في جُؤْجُؤِ الفَرَسِ المُزْدَفَرُ، وهو الموضع الذي  يَزْفِرْ منه؛ وأَنشد:  ولَوْحا ذِرَاعَتْينِ في بِرْكَةٍ،  إِلى جُؤْجُؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَرْ  وزَفَرَتِ الأَرضُ: ظهر نباتها. والزَّفَرُ: التي يدعم بها الشجر.  والزَّوافِرُ: خشبٌ تقام وتُعَرَّضُ عليها الدِّعَمُ لتجري عليها نَوامِي  الكَرْمِ.  وزُفَرُ وزَافِرٌ وزَوْفَرٌ: أَسماء.
مقاييس اللغة:
(زفر) الزاء والفاء والراء أصلان: أحدُهما يدلُّ على حِمْل، والآخر على صَوْتٍ من الأصوات.‏
فالأول الزِّفْر: الحِمْل، والجمع أزفار. وازْدَفَرَه(2)، إذا حمله، وبذلك سمِّي الرجل زُفَر،لأنه يزدَفِر(3) بالأموال مطيقاً لها(4)، ومن الباب الزَّافرة: عشيرةُ الرَّجُل؛ لأنهم قد يتحمَّلون بعضَ ما ينُوبُهُ. وزَُفْرَة الفَرس: وسطُه. والزَّفْرُ:(5) القِرْبة، ومنه قيل للإماء التي تحمل القِرَب زوافر. ويقولون : الزُّفَر: الرجل السيِّد. قال:‏
* يأبى الظُّلامةَ منه النَّوْفلُ الزُّفَر(6) *‏
والقياس فيه كلِّه واحد. وزِفْر المسافر: جِهازه. ويقال الزُّفَر: النَّهر الكبير، ويكون سمِّي بذلك لأنَّه كثير الحملِ للماءِ.‏
القاموس المحيط:
زَفَرَ، يَزْفِرُ زَفْراً وزَفيراً أخْرَجَ نَفَسَهُ بعدَ مَدِّه إِيَّاه، الشيءَ زَفْراً حَمَلَهُ،كازْدَفَرَهُ، الماءَ اسْتَقَى، النارُ سُمِعَ لتَوَقُّدِها صَوْتٌ.والمُزْدَفَرُ والمُزْفَرُ والزَّفْرَةُ، ويضمُّ التَّنَفُّسُ كذلك، المُتَنَفِّسُ.
وزَفْرَةُ الشيءِ: وسَطُهُ.والزِّفْرُ، بالكسر: الحِمْلُ على الظَّهْرِ، وفي البارِعِ: الحَمَلُ، محركةً، والقِرْبَةُ، وجِهازُ المُسافِرِ، والجماعَةُ،كالزَّافِرَةِ، وبالتحريكِ: الذي يُدْعَمُ به الشَّجَرُ. وكالصُّرَدِ: الأَسَدُ، والشُّجاعُ، والبَحْرُ، والنَّهْرُ الكثيرُ الماءِ، من العَطِيَّةِ: الكثيرَةُ، والذي يَحْمِلُ الأَثْقَالَ، أي: القويُّ على حَمْلِ القِرَبِ، والجَمَلُ الضَّخْمُ، والكَتيبَةُ،كالزَّافِرَةِ، وبلا لامٍ: اسمُ جماعةٍ.والزَّافِرَةُ من البِناءِ: رُكْنُهُ، من الرجلِ: عَشِيرَتُه، والجَملُ الضَّخْمُ، وما دونَ الريشِ من السَّهْمِ، أو ما دونَ ثُلُثَيْهِ مِمَّا يَلِي النَّصْلَ، والسَّيِّدُ الكبيرُ، والقوسُ.وزَوافِرُ المَجْدِ: أعْمِدَتُهُ وأسْبابُهُ المُقَوِّيَةُ له.
والزَّفيرُ: الداهِيةُ، وأولُ صَوْتِ الحِمارِ، والشَّهِيقُ آخِرُهُ. والمَزْفُورُ من الدَّوابِّ: الشديدُ تَلاحُمِ المَفاصِلِ. والمزدفر في جؤجؤ الفرس العظيم الجنبين ج زفر
تاج العروس:
ز ف ر
زَفَرَ يَزْفِر من حَدّ ضَرَبَ زَفْراً بالفَتْح وزَفِيراً كأَمِيرٍ : أَخرَجَ نَفَسَه - مُحَرَّكَةً - بعدَ مَدِّه إياه كذا في المُْكَم . قال : وإِزْفِيرٌ إفْعِيلٌ منه . وزَفَرَ الشْيءَ يَزْفِرُه زَفْراً بالفَتْح : حَمَلَه كازْدَفَرَه كذا في الصّحاح . وزَفَرَ الماءَ يَزْفِر : اسْتَقَى فحَمَل . وفي الحَدِيث " أَنَّ امرأَةً كانت تَزْفِرُ القِرَبَ يَوْمَ خَيْبَرَ تَسِقي النَّاسَ " أَي تَحمِل القِرَبَ المملوءَةَ ماءً . وزَفَرَت النَّارُ : سُمِعَ لتَوَقُّدِها صَوْتٌ وهو زَفِيرُها . والمُزْدَفَرُ والمُزْفَرُ والزَّفْرَةُ بالفتح ويُضَمُّ : التَّنَفُّس كذلكَ أَي بعْدَ المَدِّ . وجمْعُ الزَّفْرَة الزَّفَرَات مُحرَّكةً لأنه اسمٌ وليس بنَعْت . ورُبَّمَا سَكَّنها الشاعِرُ للضَّرُورَة كما قال :
" فتَسْتَرِيحَ النَّفْسُ من زَفْرَاتِها
والمُزْدَفَر والمُزَفْرُ الزَّفَرَةُ : المُتَنَفَّس أيضاً . وزَفْرَةُ الشيْءِ بالفَتْح ويُضَمُّ : وَسَطُهُ . وفي بَعْضِ النُّسَخ : والزَّفْرَةُ من الشَّيْءِ : وَسَطُه . ومنه قَوْلُهم للفَرَس : إنه لعَظِيم الزَّفْرَة أَي الوَسَطِ . وقيل : عَظِيمُ الجَوْف . والجمْع الزَّفَرات . قال الرَّاعي :
حُوزِيَّة طُوِيَتْ على زَفَرَاتِهَا ... طَيَّ القَنَاطِر قد نَزَلْن نُزُولاَ قاله ابن السِّكّيت . والزِّفْرُ بالكَسْر : الحِمْلُ على الظَّهْرِ والجمْع أزفَارٌ . قال :
طِوَالُ أنْضِيَة الأعْنَاقِ لم يَجِدُوا ... رِيحَ الإماءِ إِذَا رَاحَتْ بأزْفارِ ويقال : على رَأْسه زِفْرٌ من الأزْفار أَي حِمْلٌ ثَقِيلٌ يَزْفِر منه . وفي البَارِعِ لأبي عَلِيٍّ : الزِّفرْ : الحَمَلُ محَرَّكةً وكلاهما صَحِيحانِ . والزِّفْر : القِرْبَةُ والسِّقاءُ الذي يَحْمِل فيه الراعي ماءَه . والجمْع أزْفارٌ . والزِّفرْ : جِهَازُ المُسَافِرِ يَعُمُّ السِّقاءِ وغيرَه : والزِّفْر : الجَمَاعَةُ من النّاس كالزّافِرَة . والزَّفَر بالتَّحريك : الذي يُدْعَم به الشَّجَرُ ويُسْنَد . والزُّفَر كالصُّرَدِ : الأسَدُ . والرَّجلُ الشُّجاعُ وهو أيضاً : البَحْرُ يَزْفِر بتَمَوُّجِه . والزُّفَر : اسم النَّهْر الكَثِير الماءِ فأشْبَه البَحْر . والزُّفَر من العَطِيَّة : الكَثِيرَةُ على التشبيه بالبَحْر . والزُّفَر : الذي يَحْمِلُ الأثقالَ أَي القَوِىُّ على حَمْلِ القِرَبِ . وقال شَمِرٌ : الزُّفَر من الرِّجال : القَوِىُّ على الحَمَالاتِ . قال الكُمَيْت :
رِئَابُ الصُّدُوعِ غِيَاثُ المَضُو ... ع لأَمْتُكَ الزُّفَرُ النَّوْفَلُ وقيل الزُّفَر : السَّيِّد : قال أعشَى باهِلَةَ :
أخُو رَغَائِبَ يُعْطِيها ويُسْأَلُها ... يَأْبَى الظُّلاَمَة منه النَّوْفَلُ الزُّفَرُ
لأنه يَزْدَفِر بالأموالِ في الحَمَالَات مُطِيقاً له . وفي الأساس : ومن المَجَاز : هو نَوْفَلٌ زُفَرٌ : للجَوَادِ شُبِّه بالبَحْر الذي يَزْفِر بتَمَوُّجِه . قلْت : فلو اقتصرَ المُصَنِّف على قوله : الذي يَحِملُ الأثْقَالَ كان أوْلَى . والزُّفَر : الجَمَلُ الضَّخْمُ لتَحَمِلُّه الأثقالَ نقله الصاغاني . والزُّفَر : الكَتِيبَةُ كالزّافِرَةِ وهي الجَمَاعَة من النَّاس وقد تقدمّ . وزُفَر بلا لامٍ : اسمُ جَماعَةٍ منهم زُفَرُ بن الهُذَيلِ الفَقِيهُ تِلْمِيذُ إمامنا الأَعظمِ أبي حَنِيفَةَ رحمه الله تعالى . وزُفَرُ بن الحارث العامِريّ أبو مُزَاحِم وزُفَرُ بن عَقِيل وزُفَرُ بن صَعْصَعَة بن مالك وزُفَر بن يَزِيد بن عبد الرحمن بن أرْدَك وزُفَر بن أبي كَثِير وزُفَر العِجْلِيّ وزُفَر بن عاصم . وسُهَيْل بن أبي زُفَر وهؤلاءِ في تاريخ البُخَارِيّ . وزُفَر بن وَثِيمَة ابن مَالِك بن أوْس بن الحَدَثان البَصْرِيّ من كتاب الثِّقَات لابن حِبّان : محدِّثون . وفي الصّحابة زُفَر بن الحَدَثان ابن الحارث النَّصْريّ وزُفَر بن حُذَيفة سَيِّد بني أسد وزُفَر بن يَزيد ابن هاشِم قاله ابن مَنْده . والزافِرَةُ من البِنَاءِ : رُكْنُه الذي يَعتَمِد عليه والجَمْع الزَّوَافِر . والزَّافِرة من الرَّجِل : أنْصارهُ وعَشِيرتُه . قال الفَرّاءُ : جاءَنا ومعه زَافِرَتُه يَعِني رَهْطَه وقَوْمَه . قال الزَّمَخْشَرِىّ : لأنهم يَزْفرُون عنه الأْثَقاَل . وهو زَافِرُ قَوْمِه وزَافِرَتُهم عند السلطان : سَنَدُهم وحامِلُ أَعبائهِم وهو مَجَاز . وفي حَدِيثِ عَلِيِّ رضي الله عنه " كان إِذَا خَلاَ مع صاغِيَتِه وزَافِرَتِه انْبَسَط " أَي أنْصَاره وخَاصَّته . والزَّافِرَةُ : الضَّخْمُ لأنَّه حامِلُ الأثقالِ . وزافِرَةُ الرُّمْحِ والسَّهْمِ : نَحوُ الثُّلثِ وهو أيضاً ما دُونَ الرِّيش من السَّهْم . وقال الأَصمَعِيّ : ما دُونَ الرِّيشِ من السَّهْمِ فهو الزَّافِرَة وما دُونَ ذلك إلى وَسَطه هو المَتْن ومثْله قولُ الجوهريّ . وقال ابن شُمَيْل : زَافِرَةُ السَّهْمِ : أسفل من النَّصْل بِقَلِيل إلى النصْل . أو ما دوُن ثُلُثَيْه ممّا يَلِي النَّصْلَ قاله عيِسَى بنُ عَمر . والزَّافِرَة : السَّيِّدُ الكَبِيرُ لأنه يَحِمل الحَمَالاتِ وهو الجَوَادُ كزُفَر . ومن المَجَاز : وبأَيْدِيهِم الزَّوافِر جمع زَافِرَة وهي القَوْسُ على التَّشْبِيه بالضُّلُوع . ومن المَجَاز قولهم : لِمَجْدِهم زَوَافِرُ . زَوَافرُ المَجْدِ : أَعْمِدَتُه وأَسْبَابُه المُقَوِّيَةُ له تَشْبيهاً بزَوَافِر الكَرْمِ وهي خُشُبٌ تُقام ويُعرَّض عليها الدِّعَمُ لتَجْريَ عليها نَوامِي الكَرْم . والزَّفِير كأَمير : الدَّاهية كالزَّبِير بالباء : وأنَشد أَبو زَيْد :
" والدَّلْوَ والدَّيْلَمَ والزَّفِيرَا والزَّفِير والزَّفْر : أَن يَملأَ الرَّجلُ صَدْرَه غَمّاً ثمّ هو يَزْفِرُ به . وقيلَ : هو إخراجُ النَّفَسِ مع صوتٍ مَمْدُود . وقال الرَّاغب : أصْلُ الزَّفِير تَردِيدُ النَّفْسِ حتَّى تَنْتَفِخ منه الضُّلوعُ . ويُستعمَلُ غالِباً في أوَّلِ صَوْتِ الحِمَار وهو النَّهِيق والشَّهِيقُ آخِرُهُ أَي رَدّ الصَّوْت في آخِرِه غالباً . وقال اللَّيْثُ في تَفْسِير قوله تعالى : " لَهُم فيِهَا زَفِيرٌ وشَهِيق " الزَّفِير : أوَّل نَهِيقِ الحِمَار وشِبْهِهِ والشَّهِيقُ آخرُه لأن الزَّفيرَ إدخَالُ النَّفَس والشَّهِيقَ إخراجُه والاسمُ الزَّفْرَةُ والجَمْع الزَّفَرَاتُ . والمَزْفُورُ من الدَّوَابِّ : الشَّدِيدُ تَلاَحُمِ المَفَاصِلِ . يقال : بَعِيرٌ مُزْفُورٌ . وما أَشَدَّ زُفْرَتَه أَي هو مَزْفُورُ الخَلْقِ . وقال أبو عُبَيْدَةَ : المُزْدَفَرُفى جُؤْجُؤِ الفَرَسِ هو المَوِضعُ الذي يَزْفِر منه وأنشد :
ولَوْحَا ذَِاعَيْن في برِْكَةٍ ... إلى جُؤْجُؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَر والأزْفَرُ : الفَرسُ العَظِيمُ أضلاعِ الجَنْبَيْن أو العَظِيمُ الجَوْفِ أو الوَسَطِ ج زُفْرٌ بضمّ فسكون
ومما يستدرك عليه :
الزَّوَافِرُ : الإمَاءُ اللَّوَاتِي يَحْمِلْنَ الأزْفَارَ . والزَّافِر : المُعِينُ على حَمْلها . وفَرَسٌ شدِيدُ الزَّوَافِر وهي أَضْلاعُ الجَنْبَيْن . وعَظِيمُ الزُّفْرَةِ : الجَوْفِ . والزَّفِيرُ الدَّاهِيَةُ . وقال أَبو الهَيْثَم : الزَّافِرَةُ : الكَاهِلُ وما يَلِيه . وزَفَرَت الأَرْضُ : ظَهَرَ نَبَاتُها . وزَوْفَرٌ كجَوْهَر : اسْم . قال ابن دُرَيد : هو من الازْدِفَار . وإِزفير كإِزمِيل من الزَّفِير . وأَبُو سُلَيْمَانَ زَافِرُ بنُ سُليمانَ القُوهِسْتَانِيّ الكُوفِيّ الإِياديّ نَزَل بَغْدَادَ وورَدَ الرّيّ حدَّث بمراسيلَ تَرجمه البُخَارِيّ في التاريخ . ووَقَعَ في صَحِيحِ البُخَارِيّ . تزَفَّر : تَخَبَّط . قال الجلاَلُ في التَّوشِيح : لا يُعْرَف هذا في اللُّغَة . هكذا نقله شيخُنَا وسَكَت عنه . قُلتُ : ويَصِحّ أَن يَكُون بضَرْب من المَجَاز فتأَمَّل . وزُفَرُ : اسمُ خازِنِ الجَنَّةِ ولقبه رِضْوانُ وقيل بالعَكْس

##### Türkçe

زفر
**زَفَرَ - يَزْفِرُ - زَفِيْر**

**زَفَرَ - يَزْفِرُ** + canlı + (**الهواءَ**): **شهق**’ın zıddı: havayı, çıktığında onda bir ses meydana getirerek, dar bir çıkış yerinden kuvvetle çıkarır.
**زَفِيْر**: **شهيق**’in zıddı: “**فـَعيل**” vezninde, **زَفَرَ - يَزْفِرُ**’den “mef‘ûl mânasında mübalağa ism-i fâil”dir: havanın, dar bir çıkış yerinden kuvvetle çıktığı zamanki sesi.
Ve lafız, “üfleme, püskürtme ve savurma ile gazların hareketi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عَصَفَ - يَعْصِفُ**، **نَفَثَ - يَنْفُثُ** (**نَفَثَ - يَنْفِثُ**)، **نَفَخَ - يَنْفُخُ**، **زَفَرَ - يَزْفِرُ**، **نَفَحَ - يَنْفَحُ**، **نَفَشَ - يَنْفُشُ** (**نَفَشَ - يَنْفِشُ**) müteaddî.

zefîr
 	﴿Artık bedbaht olanlara gelince, ateştedirler; orada onlar için **زفير** ve **شهيق** vardır (106)﴾ Hûd ﴿orada onlar için **زفير** vardır ve onlar orada işitmezler (100)﴾ Enbiyâ ﴿onları uzak bir yerden gördüğü zaman, onun için bir öfke ve **زفير** işittiler (12)﴾ Furkân
Muhtârü’s-sıhâh
● [**زفر**] ز ف ر: **الزَّفِيرُ** eşeğin ilk sesidir; **الشهيق** ise sonudur; çünkü **الزفير** nefsi içeri sokmaktır, **الشهيق** ise onu dışarı çıkarmaktır. Ve **زَفَرَ** kesre ile **يزفر**; **زَفِيرا** (olarak). İsim **الزَّفْرةُ**’dir; cem‘i **زفرات** (fâ’nın fethiyle)dir; çünkü o bir isimdir, sıfat değildir. Şair bazen zaruret için onu sâkin kılmıştır.
الراغب
zefere
- Dedi ki: ﴿onlar için orada **زفير** vardır﴾ [Enbiyâ/100]; artık **الزفير**: nefesin, kaburgalar ondan şişinceye kadar gidip gelmesidir. Ve falan kimse şu şeyi **ازدفر** etti: onu meşakkatle yüklendiği zaman; böylece onda nefesi gidip gelir. Ve su taşıyan câriyelere: **زوافر** denildi.
ملخص اللسان
1.     **زَفَرَ يَزْفِرُ** **زَفْراً** ve **زَفِيراً**: nefesini, uzatmasından sonra çıkardı; ve ondan **إِزْفِيرٌ** (**إِفْعَيلٌ**) vardır.
2.    Ve **الزَّفْرَةُ** ve **الزُّفْرَةُ**: nefes alma. el-Leys.
3.     **الزَّفْرُ** ve **الزَّفِيرُ**: kişinin göğsünü kederle doldurması, sonra onunla **يَزْفِرُ** etmesidir; **الشهيق** ise nefes, sonra onu atar.
4.     **الزفير**: eşeğin anırmasının ve benzerinin ilkidir; **الشَّهِيقُ**: sonudur.
5.     Çünkü **الزفير** nefsi içeri sokmaktır, **الشهيق** onu dışarı çıkarmaktır.
6.     Ve iri deveye: **زُفَرُ** denir; aslan **زُفَرُ**dur; yiğit adam **زُفَر**; cömert adam **زُفَر**. Ve **الزِّفْرُ**: kırba.
7.     Ve **الزِّفْرُ**: çobanın suyunu taşıdığı tulumdur; cem‘i **أَزْفارٌ**dur; ondan **الزِّوافِرُ**: **أَزْفار**’ı taşıyan câriyeler.
8.     **الزَّفْرُ**: inlemenin şiddetinden ve onun çirkininden; **الشهيق**: çok şiddetli, çok yükselen inlemedir; **الزَّفِير**: şiddetten dolayı nefesin boğulmasıdır. Ve **الزُّفْرَةُ** (zamm ile): atın ortası; “o, **الزُّفْرَةِ** bakımından büyüktür” denir. Ve her şeyin **زُفْرَةُ**’si ve **زَفْرَتُه**: onun ortasıdır.
9.     Ve **الزِّفْرُ** (kesre ile): yük; cem‘i **أَزْفارٌ**dur;
10.                        Ve **الزِّفْرُ**: kırba. Ve **الزِّفْرُ**: çobanın suyunu taşıdığı tulumdur; cem‘i **أَزْفارٌ**dur; ondan **الزِّوافِرُ**: **أَزْفار**’ı taşıyan câriyeler,
11.                        **الزُّفَرُ**: yük taşımaya güçlü olan erkeklerdendir. “**زَفَرَ** ve **ازْدَفَرَ**” denir: taşıdığı zaman;
12.                        Ve **الزُّفَرُ**:
13.                       Ve **الزَّفِيرُ**: musibet,
لسان العرب
● - **زفر**: **الزَّفْرُ** ve **الزَّفِيرُ**: kişinin göğsünü kederle doldurması, sonra onunla **يَزْفِرُ** etmesidir; ve **الشهيق** (* sözü: “ve **الشهيق** ilh” asılda böyle; belki burada bir düşme vardır). nefes, sonra onu atar. İbn Sîde: **زَفَرَ يَزْفِرُ** **زَفْراً** ve **زَفِيراً**: nefesini, uzatmasından sonra çıkardı; ve ondan **إِزْفِيرٌ** (**إِفْعَيلٌ**) vardır. Ve **الزَّفْرَةُ** ve **الزُّفْرَةُ**: nefes alma. el-Leys: Ve aziz tenzilde: “onlar için orada **زَفِيرٌ** ve **شَهِيقٌ** vardır”; **الزفير**: eşeğin anırmasının ve benzerinin ilkidir; **الشَّهِيقُ**: sonudur; çünkü **الزفير** nefsi içeri sokmaktır, **الشهيق** onu dışarı çıkarmaktır. İsim **الزَّفْرَةُ**’dir; cem‘i **زَفَرَاتٌ** (hareke ile)dir; çünkü o bir isimdir, sıfat değildir; şair bazen zaruret için onu sâkin kılmıştır; nitekim dedi ki:
  فَتَسْتَرِيح النَّفْسُ من **زَفْراتِها**
Zeccâc dedi ki: **الزَّفْرُ** inlemenin şiddetinden ve onun çirkininden; **الشهيق** çok şiddetli, çok yükselen inlemedir; **الزَّفِير** şiddetten dolayı nefesin boğulmasıdır. Ve **الزُّفْرَةُ** (zamm ile): atın ortası; “o, **الزُّفْرَةِ** bakımından büyüktür” denir. Ve her şeyin **زُفْرَةُ**’si ve **زَفْرَتُه**: onun ortasıdır. Ve **الزَّوافِرُ**: iki yanın kaburgalarıdır. Ve **بعير مَزْفُورٌ**: eklemlerin kaynaşması şiddetli olan. Ve “onun **زُفْرَتَهُ** ne şiddetlidir!” yani o, yaratılışça **مَزْفُورُ**dur. Ve ata: “o, **الزُّفْرَةِ** bakımından büyüktür” denir; yani iç boşluğu büyüktür; el-Ca‘dî dedi ki:
  خِيطَ على **زَفْرَةٍ** فَتَمَّ، ولم
  يَرْجِعْ إِلى دِقَّةٍ، ولا هَضَمِ
Der ki: iç boşluğunun büyüklüğünden dolayı sanki daima **زافر**dir; sanki **زَفَرَ** etti de bunun üzerine dikildi. Ve İbnü’s-Sikkît, çobanın şu sözünde:
  حُوزِيَّةٌ طُوِيَتْ على **زَفَراتِها**،
  طَيَّ القَنَاطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا
Bunda iki söz söyledi: birincisi, sanki o **زَفَرَتْ** etti, sonra bunun üzerine katlandı; diğer söz: **الزَّفْرَةُ** ortadır. Ve **القناطر**: kemerlerdir. Ve **الزِّفْرُ** (kesre ile): yük; cem‘i **أَزْفارٌ**dur; dedi ki:
  طِوالُ أَنْضِيَةِ الأَعْناقِ لم يَجِدوا
  رِيحَ الإِماء، إِذا رَاحَت بأَزْفارِ
Ve **الزَّفْرُ**: yüktür. Ve **ازْدَفَرَهُ**: onu taşıdı. el-Cevherî: **الزَّفْرُ**, “**زَفَرَ** yükü **يَزْفِرُهُ** **زَفْراً**” sözünün masdarıdır; yani onu taşıdı; ve **ازْدَفَرَهُ** da (aynı şekilde). Ve iri deveye: **زُفَرُ** denir; aslan **زُفَرُ**dur; yiğit adam **زُفَر**; cömert adam **زُفَر**. Ve **الزِّفْرُ**: kırba. Ve **الزِّفْرُ**: çobanın suyunu taşıdığı tulumdur; cem‘i **أَزْفارٌ**dur; ondan **الزِّوافِرُ**: **أَزْفار**’ı taşıyan câriyeler; ve **الزَّافِرُ**: onu taşımaya yardım edendir; ve şu beyit okundu:
  يا ابْنَ التي كانتْ زَماناً في النَّعَمْ
  تَحْمِلُ **زَفْراً** وتَؤُولُ بالغَنَمْ
Ve bir başkası dedi ki:
  إِذا عَزَبُوا في الشتَّاء عَنَّا رَأَيْتَهُمْ
  مَدالِيجَ بالأَزْفارِ، مثلَ العَوَاتِق
Ve **زَفَرَ يَزْفِرُ**: su çektiği ve taşıdığı zaman. Ve **الزُّفَرُ**: efendidir; bununla adam **زُفَرَ** diye adlandırıldı. Şemmer: **الزُّفَرُ**, yük taşımaya güçlü olan erkeklerdendir. “**زَفَرَ** ve **ازْدَفَرَ**” denir: taşıdığı zaman; el-Kumeyt dedi ki:
  رِئاب الصُّدْوعِ، غِيَاث المَضُو
  ع، لأْمَتُك **الزُّفَرُ** النَّوْفَلُ
Hadiste: bir kadının Hayber günü kırbaları **تَزْفِرُ** ettiği, insanlara su verdiği (vardır); yani su dolu kırbaları taşırdı. Ve hadiste: kadınlar gazvede kırbaları **يَزْفِرْنَ** ederlerdi, insanlara su verirlerdi; yani onları su dolu olarak taşırlar; ondan hadistir: Ümmü Süleyt, Uhud günü bize kırbaları **تَزْفِرُ** ederdi. Ve **الزُّفَرُ**: efendidir; A‘şâ Bâhile dedi ki:
  أَخُو رَغائِبَ يُعْطِيها ويَسْأَلُها،
  يَأْبَى الظُّلامَةَ منه النَّوْفَلُ **الزُّفَرُ**
Çünkü o, hamâlâtta mallarla **يَزْدَفِرُ** eder, ona güç yetirir. Ve “منه” sözü, kelâmı te’kîd edicidir; nitekim Allah Teâlâ’nın sözü: “size günahlarınızdan bağışlar”; mânâ: zulmü reddeder; çünkü o, **النوفل الزفر**dir. Ve **الزَّفِيرُ**: musibet; Ebû Zeyd şu beyiti okudu:
  والدَّلْوَ والدَّيْلَمَ و**الزَّفِيرَا**
Ve Tehzîb’de: **الزَّفِير** musibettir; ve daha önce geçti. Ve **الزَّفْرُ** ve **الزَّافِرَةُ**: insanlardan bir topluluktur.

Ve **الزَّافِرَةُ**: yardımcılar ve aşiret. Ve **زَافِرَةُ القوم**: onların yardımcıları. **الفراء**: “Bize geldi ve onunla birlikte **زَافِرَتُه** vardı” dedi; yani onun topluluğu ve kavmi. Ve denilir: “Onlar sultanın yanında onların **زافِرَتُهم**’idir”; yani onların işlerini üstlenen kimseler. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: “**صاغِيَتِهِ** ve **زَافِرَتِهِ** ile baş başa kaldığında genişlerdi”; erkeğin **زافرة**’si: onun yardımcıları ve haslarıdır. Ve mızrağın ve okun **زَافِرَةُ**’si: yaklaşık üçte bir kadardır; o, ayrıca okun tüyden aşağısı olan kısımdır. **الأَصمعي**: Okun tüyden aşağısı **الزافرة**’dir; ondan aşağısı, ortasına kadar olan ise **المَتْنُ**’dür. **ابن شميل**: Okun **زَافِرَةُ**’si, **النَّصْلِ**’den biraz aşağıdan **النصل**’e kadardır. **الجوهري**: Okun **زافرة**’si, onun tüyden aşağısıdır. Ve **عيسى بن عمر** dedi: Okun **زافرة**’si, **النصل** tarafına yakın olan kısmından, onun üçte ikisinden aşağısıdır. **أَبو الهيثم**: **الزافرة** **الكاهل** ve ona bitişik olandır. Ve **أَبو عبيدة** dedi: Atın göğsünde **المُزْدَفَرُ** vardır; o, ondan **يَزْفِرْ** ettiği yerdir. Ve şu beyti okudu:

Ve iki arşınlık bir levha, bir gölcükte,
Güzel **المُزْدَفَرْ**’li bir göğse kadar.

Ve “Yer **زَفَرَتِ**”: bitkisi ortaya çıktı. Ve **الزَّفَرُ**: ağaçla desteklenen şeydir. Ve **الزَّوافِرُ**: asmaların büyüyen sürgünleri onun üzerinde yürüsün diye desteklerin üzerine dikilen ve enlemesine konulan ağaçtır. Ve **زُفَرُ** ve **زَافِرٌ** ve **زَوْفَرٌ**: isimlerdir.

**مقاييس اللغة**:
(**زفر**) **الزاء** ve **الفاء** ve **الراء** iki asıldır: bunlardan biri yük taşımaya delâlet eder, diğeri seslerden bir sese delâlet eder.

Birincisi **الزِّفْر**: yüktür; çoğulu **أزفار**. Ve **ازْدَفَرَه**(2): onu taşıdı demektir; bununla erkek **زُفَر** diye adlandırıldı; çünkü o, malları **يزدَفِر**(3), onlara güç yetirerek(4). Ve bu bâbdandır: **الزَّافرة**: erkeğin aşiretidir; çünkü onlar, ona isabet edenin bir kısmını yüklenebilirler. Ve atın **زَُفْرَة**’si: ortasıdır. Ve **الزَّفْرُ**:(5) kırbadır; bundan dolayı kırbaları taşıyan câriyelere **زوافر** denildi. Ve derler ki: **الزُّفَر**: efendi adamdır. Dedi ki:

* Ondan zulmü reddeder **النَّوْفلُ الزُّفَر**(6) *

Ve bunun hepsinde kıyas birdir. Yolcunun **زِفْر**’i: teçhizatıdır. Ve denilir: **الزُّفَر**: büyük nehirdir; çok su yükü taşıdığı için bununla adlandırılmış olur.

**القاموس المحيط**:
**زَفَرَ**، **يَزْفِرُ** **زَفْراً** ve **زَفيراً**: nefesini, onu uzattıktan sonra çıkardı; şeyi **زَفْراً**: onu taşıdı; **كازْدَفَرَهُ**; suyu: su çekti; ateş: tutuşmasının sesi işitildi. Ve **المُزْدَفَرُ** ve **المُزْفَرُ** ve **الزَّفْرَةُ**—ve **التَّنَفُّسُ** da böylece (ضم ile)—nefes alma; yine, nefes alan.

Ve bir şeyin **زَفْرَةُ**’si: ortasıdır. Ve **الزِّفْرُ**, kesre ile: sırtta yük; **البارِعِ**’de: yük, harekeli olarak; ve kırba; ve yolcunun teçhizatı; ve cemaat; **كالزَّافِرَةِ**. Ve hareke ile: ağaçla desteklenen şey. Ve **كالصُّرَدِ**: aslan; ve yiğit; ve deniz; ve suyu çok nehir; bağıştan: çok olan; ve ağırlıkları taşıyan; yani: kırbaları taşımaya güçlü olan; ve iri deve; ve birlik; **كالزَّافِرَةِ**. Ve lamsız olarak: bir topluluğun adıdır. Ve yapıdan **الزَّافِرَةُ**: onun köşesi; erkekten: onun aşireti; ve iri deve; ve okun tüyden aşağısı; yahut **النَّصْلَ**e yakın olan kısmından, onun üçte ikisinden aşağısı; ve büyük efendi; ve yay. Ve şerefin **زَوافِرُ**’i: onun direkleri ve onu güçlendiren sebepleridir.

Ve **الزَّفيرُ**: musibet; ve eşeğin sesinin ilki; ve **الشَّهِيقُ** sonudur. Ve hayvanlardan **المَزْفُورُ**: eklemleri şiddetle birbirine kenetlenmiş olan. Ve büyük yanlı atın göğsünde **المزدفر**; çoğulu **زفر**.

**تاج العروس**:
ز ف ر
**زَفَرَ** **يَزْفِر**; **ضَرَبَ** babından; fetha ile **زَفْراً** ve **زَفِيراً** ( **أَمِيرٍ** gibi): nefesini—harekeli olarak—onu uzattıktan sonra çıkardı; **المُْكَم**’de böyle. Dedi ki: ve **إِزْفِيرٌ** onun **إفْعِيلٌ** vezninde olanıdır. Ve “şeyi **زَفَرَ**” “onu **يَزْفِرُه**” fetha ile **زَفْراً**: onu taşıdı; **كازْدَفَرَه**; **الصّحاح**’ta böyle. Ve “suyu **زَفَرَ**” “**يَزْفِر**”: su çekti, sonra taşıdı. Ve hadîste: “Bir kadının Hayber günü kırbaları **تَزْفِرُ** ettiği, insanlara su verdiği” (vardır); yani suyla dolu kırbaları taşırdı. Ve “ateş **زَفَرَت**”: tutuşması için bir ses işitildi; o, onun **زَفِيرُ**’idir. Ve **المُزْدَفَرُ** ve **المُزْفَرُ** ve fetha ile **الزَّفْرَةُ**—ve ضم ile de—yine nefes alma; yani uzatmadan sonra. Ve **الزَّفْرَة**’nin çoğulu **الزَّفَرَات** harekeli olarak; çünkü o bir isimdir, sıfat değildir. Ve bazen şair zaruret için onu sâkin kılar; şu dediği gibi:

“Böylece nefis, **زَفْرَاتِها**’sından rahatlar”

Ve **المُزْدَفَر** ve **المُزَفْرُ**: **الزَّفَرَةُ**; yine “nefes alınan”dır. Ve bir şeyin fetha ile **زَفْرَةُ**—ve ضم ile—: ortasıdır. Ve bazı nüshalarda: “Ve şeyden **الزَّفْرَةُ**: ortasıdır.” Ve bundan, at için onların sözü: “O, elbette büyük **الزَّفْرَة**’lidir”; yani orta (kısmı). Ve denildi: büyük karınlıdır. Ve çoğulu **الزَّفَرات**. **الرَّاعي** dedi:

**حُوزِيَّة**: onun **زَفَرَاتِهَا**’sı üzerine dürülmüş… köprüleri dürer gibi; (onlar) inişle indiler.

Bunu **ابن السِّكّيت** söyledi. Ve kesre ile **الزِّفْرُ**: sırtta yük; çoğulu **أزفَارٌ**. Dedi ki:

Uzun boyunlu binekler; bulamadılar… câriyelerin kokusunu, **بأزْفارِ** ile (yüklerle) döndüklerinde.

Ve denilir: “Başının üzerinde **زِفْرٌ** min **الأزْفار** vardır”; yani ondan **يَزْفِر** ettiği ağır bir yük. Ve **أبي عَلِيٍّ**’nin **البَارِعِ**’inde: **الزِّفرْ**: yük, harekeli olarak; ikisi de sahihdir. Ve **الزِّفْر**: kırba; ve çobanın suyunu taşıdığı su kabı. Ve çoğulu **أزْفارٌ**. Ve **الزِّفرْ**: yolcunun teçhizatı; su kabını ve başkasını kapsar. Ve **الزِّفْر**: insanlardan cemaat; **كالزّافِرَة**. Ve hareke ile **الزَّفَر**: ağaçla desteklenen ve dayanan şey. Ve **كالصُّرَدِ** **الزُّفَر**: aslan. Ve yiğit adam; o ayrıca: denizdir; dalgalanmasıyla **يَزْفِر**. Ve **الزُّفَر**: suyu çok nehrin adıdır; denize benzer. Ve bağıştan **الزُّفَر**: denize benzetme üzere çok olan. Ve **الزُّفَر**: ağırlıkları taşıyan; yani kırbaları taşımaya güçlü olan. Ve **شَمِرٌ** dedi: erkeklerden **الزُّفَر**: yüklenmelere güçlü olandır. **الكُمَيْت** dedi:

**رِئَابُ الصُّدُوعِ** **غِيَاثُ المَضُو** … **ع لأَمْتُكَ الزُّفَرُ النَّوْفَلُ**

Ve denildi: **الزُّفَر**: efendidir. **أعشَى باهِلَةَ** dedi:

**أخُو رَغَائِبَ** verir onları ve istenir… ondan zulmü reddeder **النَّوْفَلُ الزُّفَرُ**

Çünkü o, malları yüklenmelerde **يَزْدَفِر**; ona güç yetirerek. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdandır: “O, **نَوْفَلٌ زُفَرٌ**’dür”; cömert için; dalgalanmasıyla **يَزْفِر** eden denize benzetildi. Dedim: Müellifin “ağırlıkları taşıyan” sözüyle yetinmesi daha evlâ idi. Ve **الزُّفَر**: iri deve; ağırlıkları yüklenmesi sebebiyle; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **الزُّفَر**: birlik; **كالزّافِرَةِ**; o da insanlardan cemaat olup geçti. Ve lamsız **زُفَر**: onlardan bir cemaatin adıdır; onlardan **زُفَرُ بن الهُذَيلِ** fakih, bizim en büyük imamımız **أبي حَنِيفَةَ**’nin öğrencisi; Allah Teâlâ ona rahmet etsin.

Ve **زُفَرُ** b. **الحارث** el-**العامِريّ** Ebû **مُزَاحِم**; ve **زُفَرُ** b. **عَقِيل**; ve **زُفَرُ** b. **صَعْصَعَة** b. **مالك**; ve **زُفَر** b. **يَزِيد** b. **عبد الرحمن** b. **أرْدَك**; ve **زُفَر** b. Ebî **كَثِير**; ve **زُفَر** el-**عِجْلِيّ**; ve **زُفَر** b. **عاصم**. Ve **سُهَيْل** b. Ebî **زُفَر**; ve bunlar **البُخَارِيّ**’nin **تاريخ**’indedir. Ve **زُفَر** b. **وَثِيمَة** b. **مَالِك** b. **أوْس** b. **الحَدَثان** el-**بَصْرِيّ**, İbn **حِبّان**’ın **الثِّقَات** kitabındandır: muhaddisler. Ve sahâbede **زُفَر** b. **الحَدَثان** b. **الحارث** en-**نَّصْريّ**; ve **زُفَر** b. **حُذَيفة**, Benî Esed’in efendisi; ve **زُفَر** b. **يَزيد** b. **هاشِم**; bunu İbn **مَنْده** söyledi.

Ve **الزافِرَةُ** bina(lar)dan: dayandığı köşesi; çoğulu **الزَّوَافِر**. Ve **الزَّافِرة** adamdan: yardımcıları ve aşireti. **الفَرّاءُ** dedi: “Bize geldi, yanında **زَافِرَتُه** vardı”; yani topluluğunu ve kavmini kastediyor. **الزَّمَخْشَرِىّ** dedi: çünkü onlar ondan ağır yükleri **يَزْفرُون** (uzaklaştırırlar). Ve o, kavminin **زَافِرُ**’udur; ve sultanın yanında onların **زَافِرَتُهم**’i: dayanakları ve yüklerini taşıyanıdır; bu mecazdır. Ve **عَلِيِّ** (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “**كان إِذَا خَلاَ مع صاغِيَتِه وزَافِرَتِه انْبَسَط**”; yani yardımcıları ve hasları. Ve **الزَّافِرَةُ**: iri (kimse); çünkü ağır yükleri taşıyandır. Ve **زافِرَةُ الرُّمْحِ والسَّهْمِ**: yaklaşık üçte bir; o ayrıca oktan tüyün alt tarafıdır. **الأَصمَعِيّ** dedi: oktan tüyün alt tarafı **الزَّافِرَة**’dir; ondan aşağısı orta kısmına kadar **المَتْن**’dir; **الجوهريّ**’nin sözü de bunun gibidir. İbn **شُمَيْل** dedi: **زَافِرَةُ السَّهْمِ**: temrenin biraz altı, temrene doğru; yahut temrene bitişik olan kısmından, üçte ikisinden aşağısı; bunu **عيِسَى بنُ عَمر** söyledi. Ve **الزَّافِرَة**: büyük efendi; çünkü yüklenmeleri taşır; ve o, cömerttir; **زُفَر** gibi. Mecazdan: “Ve ellerinde **الزَّوافِر**” (çoğul **زَافِرَة**), kaburgalara benzetme üzere yaydır. Ve mecazdan onların sözü: “Onların şerefi için **زَوَافِرُ** vardır.” **زَوَافرُ المَجْدِ**: onun direkleri ve onu güçlendiren sebepleridir; asmanın **زَوَافِر**’ine benzetme üzere; o, ağaçlardır, dikilir ve üzerine dayanaklar enlemesine konur ki asmanın büyüyen dalları onun üzerinde yürüsün.

Ve **الزَّفِير** ( **أَمير** vezninde): **الزَّبِير** gibi ( **الباء** ile) musibet; Ebû **زَيْد** inşâd etti:
“**والدَّلْوَ والدَّيْلَمَ والزَّفِيرَا**”

Ve **الزَّفِير** ve **الزَّفْر**: kişinin göğsünü kederle doldurması, sonra onunla **يَزْفِرُ** etmesidir. Ve denildi ki: uzatılmış bir sesle nefesi çıkarmaktır. **الرَّاغب** dedi: **الزَّفِير**’in aslı, kaburgalar ondan şişinceye kadar nefesi tekrar tekrar döndürmektir. Ve çoğunlukla eşeğin sesinin başında kullanılır; o **النَّهِيق**’tir; **الشَّهِيقُ** ise onun sonudur; yani sesi sonunda geri çevirmektir, çoğunlukla. **اللَّيْثُ**, Yüce Allah’ın şu sözünün tefsirinde dedi: “**لَهُم فيِهَا زَفِيرٌ وشَهِيق**”; **الزَّفِير**: eşeğin ve benzerinin anırmasının başlangıcıdır; **الشَّهِيقُ** onun sonudur; çünkü **الزَّفيرَ** nefesi içeri almaktır, **الشَّهِيقَ** ise onu dışarı vermektir; isim **الزَّفْرَةُ**, çoğul **الزَّفَرَاتُ**.

Ve hayvanlardan **المَزْفُورُ**: eklemlerin şiddetli biçimde birbirine geçmesi (sıkı kaynaşması). Denir ki: **بَعِيرٌ مُزْفُورٌ**. “Onun **زُفْرَتَه**’si ne şiddetlidir”; yani yaratılışça **مَزْفُورُ**’dur. Ebû **عُبَيْدَةَ** dedi: atın göğsünde **المُزْدَفَرُ**, ondan **يَزْفِر** ettiği yerdir; ve inşâd etti:
“**ولَوْحَا ذَِاعَيْن في برِْكَةٍ ... إلى جُؤْجُؤٍ حَسَنِ المُزْدَفَر**”

Ve **الأزْفَرُ**: yanlarının kaburgaları büyük olan at; yahut karnı büyük olan; yahut orta kısmı büyük olan; çoğulu **زُفْرٌ** (ötreli, sonra sükûnlu).

Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**الزَّوَافِرُ**: **الأزْفَارَ**’ı taşıyan câriyeler. Ve **الزَّافِر**: onu taşımaya yardımcı olan. Ve **فَرَسٌ شدِيدُ الزَّوَافِر**: o, yanların kaburgalarıdır. Ve **عَظِيمُ الزُّفْرَةِ**: (yani) karın boşluğu. Ve **الزَّفِيرُ**: musibet. Ebû **الهَيْثَم** dedi: **الزَّافِرَةُ**: **الكَاهِلُ** ve ona bitişik olan. Ve “**زَفَرَت الأَرْضُ**”: bitkisi ortaya çıktı. Ve **زَوْفَرٌ** ( **جَوْهَر** gibi): bir isim. İbn **دُرَيد** dedi: o, **الازْدِفَار**’dandır. Ve **إِزفير** ( **إِزمِيل** gibi), **الزَّفِير**’dendir. Ve Ebû **سُلَيْمَانَ** **زَافِرُ** b. **سُليمانَ** el-**قُوهِسْتَانِيّ** el-**كُوفِيّ** el-**الإِياديّ**; Bağdat’a indi ve Rey’e vardı; mürsellerle hadis rivayet etti; **البُخَارِيّ** onu **التاريخ**’te tercüme etti. Ve **صَحِيحِ البُخَارِيّ**’de vâki oldu.

**تزَفَّر**: sendeledi/çırpındı. **الجلاَلُ** **التَّوشِيح**’te dedi: bu dilde bilinmez. Şeyhimiz bunu böyle nakletti ve onun hakkında sustu. Dedim: bir tür mecazla olması sahih olabilir; öyleyse düşün.

Ve **زُفَرُ**: cennetin hazinedarının adıdır; lakabı **رِضْوانُ**’dur; ve tersine (olduğu) da söylenmiştir.
