# زفف (ز-ف-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%81%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kanat demektir

- Harfler: ز - ف - ف
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَزِفُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B2%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Koşuştururlar | 1 | 1 | [37:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/ayet/37:94.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Önce

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زفف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md), [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md), [نسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [بطء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%A3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Devekuşunun kanat çırparak süzülürcesine adımlarını sıklaştırıp sessiz ve kesintisiz hızlanması, kuşun ince tüyleri |
| Çekirdek Özet 2 | Bir hedefe doğru telaşlı fakat adımları sık ve akıcı bir yönelişle topluca seğirtme hali |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel veya toplumsal enerjinin içsel bir sevk ile dışa vurulan düzenli, süzülen ve yönelimli ivmesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi kontrolsüz ve gürültülü bir koşma veya saldırgan bir hücum zannedip taşıdığı süzülme, hafiflik ve içsel odak nüansını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زف | Hafiflik, süzülme, itilme veya içten gelen bir hareketle akıp gitme anlamını taşır; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [زفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1.md) kökünde de göğüsten dışa doğru sıkışıp itilen soluğun akışı görülür. | ف | İkinci fe harfinin eklenmesiyle oluşan ikileme, hareketin ardışık, pürüzsüz ve sık adımlarla devam eden ritmik bir süzülmeye ve tüysü hafifliğe dönüşmesini sağlamıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Hareketi durağanlıktan ayıran, mevcut konumu kesip öne fırlatan ilk itici hamleyi temsil eder. |
| ف | Ağız | Açıklık, hava akımı, nefes ve dışa doğru üflenen hafif hareket unsurunu katar. |
| ف | Ağız | İkinci ağız imgesi, hava akımının ve süzülüşün kesintisiz bir ritimle tekrarlanarak devam etmesini simgeler. |
| زفف | Kesici alet ve çift hava akımı | Keskin bir kopuşun ardından hafif bir hava akımı gibi süzülerek ritmik ve sık adımlarla bir hedefe yönelme hareketini kurar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devekuşunun kanatlarını açarak adımlarını birbirine yaklaştırıp süzülürcesine hızlanması ve kuşun üzerindeki küçük, ince telekler veya tüyler. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Haris b. Hillize el-Yeşkürî muallakasında süratli ve süzülen dişi deveyi devekuşuna benzeterek şöyle niteler: بِزَفُوفٍ كَأَنها هِقْلَةٌ أُمْـ / ـمُ رئالٍ دَوِّيَّةٌ سَقْفاء |
| Erken Arapça kullanım | Gelin alayının sükûnet, zarafet ve hafif adımlarla güvey evine götürülmesine zifaf denilmiş, rüzgârın otları eğerek hafif fakat sürekli esişi de bu kökle ifade edilmiştir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab ve el-Mu‘cemü’l-Mufassal fî Şevâhidi’n-Nahv.

### Sami etimolojik katman

Arapça زفف kökü, Sami dillerinde hafif salınım, kuş tüyü, kanat çırpma ve hava akımıyla süzülme alanını temsil eden ikili bir kök çekirdeğine dayanır. Akrabalık bağlamında İbranicede זיז veya benzeri köklerde görülen kıpırdama, hafifçe yer değiştirme ve süzülme anlam alanıyla morfo-semantik bir yakınlık sezilir; ancak Arapçada kök özellikle devekuşunun uçmaya yakın koşuşundaki ince tüyler, kanat hareketi ve gelinin taşınması ritüelindeki zarafetle özelleşmiştir. Kökün Sami dillerindeki ortak katmanı, gürültülü ve ağır bir yer değiştirmeden ziyade hava akımıyla taşınırcasına hafif, akıcı ve seri bir hareketi betimlemesidir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuş tüyü ve süzülerek hızlı yürüme | Devekuşunun kanat çırparak koşması ve küçük tüyleri zif adıyla bilinir; buradan akıcı yürüyüşe aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Rüzgâr, salınım ve hafif devinim | Kuş tüyünün rüzgârda salınması ve kanat çırpışındaki hafif ritmik titreşimle fonetik örtüşme taşır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik dallarda doğrudan doğrulanabilir bir soydaş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisān al-ʿArab ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زفف | Anlamlı | Süzülerek hızlı yürümek, tüy | Kanat çırparak adımları sıklaştırmak, gelini uğurlamak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| فزف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da ve klasik kullanımda yer almaz |
| ففز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik yapı gereği dilde oluşmamıştır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زفف | Merkez | Hızlı ve süzülerek yönelme | Adımları birbirine yaklaştırarak, hafiflik ve sükûnet içinde fakat süratle bir hedefe seğirtmek | Devekuşunun kanatlarıyla akması ve gelinin salınarak yürümesi gibi akıcı bir hızdır |
| [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md) | Komşu | Genel sürat | Her türlü fiilde, eylemde ve harekette zamanın kısalığını ifade eder | Hareketteki adım ritmine veya süzülme hissine odaklanmaz |
| [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) | Komşu | Koşma ve mesafe katetme | Adımları açarak, güç ve şiddet harcayarak hedefe hücum etmek | Bedensel zorlama ve sınırları aşma hissi barındırır |
| [نسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84.md) | Komşu | Kopup hızla akma | Bir topluluktan ayrılarak öne fırlamak veya yokuştan aşağı dökülürcesine koşmak | Genellikle aşağı doğru akış ve dökülme nüansı taşır |
| [بطء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%A3.md) | Zıt | Ağırlık ve gecikme | Harekette gevşeklik göstermek, geride kalmak ve oyalanmak | زفف kökünün içerdiği hafiflik ve akıcı ivmenin tam karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زفف | Süzülerek seri adımlarla yürümek | Kanat çırpış hafifliğiyle bir hedefe doğru adımları sıklaştırıp hızlanmayı ifade eder. | Kesin |
| Latince | volitare, properare | Uçuşurcasına seğirtmek, hızlanmak | Havada süzülür gibi ilerleme yönünü karşılar ancak gelinin taşınmasındaki törensel ağırlığı vermez. | Güçlü |
| İngilizce | to scud, to hasten with gliding steps | Süzülerek hızla ilerlemek | Rüzgârın önünde süzülme ve adımları sıklaştırma yönünü verir, içsel huşu boyutunu tam taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | dahingleiten, eilen | Süzülüp gitmek, aceleyle seğirtmek | Akıcı ve adımların birbirine ulandığı hızlı hareketi karşılar, tüy ve kanat çağrışımını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | glisser en hâte, s'empresser | Süzülürcesine seğirtmek, koşuşturmak | Yerin üzerinde kayarcasına telaşla ilerleme hareketini verir, özel ritüel anlamlarını eksik bırakır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَزِفُّونَ | Telaş ve heyecanla, adımlarını sıklaştırarak bir merkeze doğru seğirtmek | Putperestlerin, İbrahim'in putları kırmasının ardından durumu görüp öfke ve merakla onun yanına akın etmeleri bağlamında Sâffât [37:94](https://lisan.digital/tr/ayet/37:94.md) ayetinde geçer. |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Kelami bir tartışma veya akide terimi olarak kullanılmamıştır. | Anlama etkili fark tespit edilmedi |
| Fıkıh | Nikâh ve düğün ahkâmı | Zifaf kelimesi üzerinden gelinin damat evine intikali, velime yemeği ve düğün adabı tartışılmıştır. | Gelinin törensel, saygın ve süzülen bir intikal ile yeni yuvasına nakledilmesi |
| Tefsir | Sâffât Suresi tefsiri | Kavmin İbrahim'e yöneliş biçimi, kıraatlerdeki mâlûm ve meçhul vecihlerle birlikte psikolojik durumları ele alınmıştır. | Telaş, öfke ve heyecanın birleştiği ritmik ve toplu bir seğirtme hali |
| Hadis | Siyer ve ahlak rivayetleri | Sahabelerin veya insanların bir hadiseyi duyunca peygamberin yanına seğirtmelerini tasvir eden rivayetlerde geçer. | Dağılmadan, süzülen bir hafiflik ve aceleyle bir merkeze yöneliş |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Davet ve hakikatle yüzleşme | Hakikat sarsıntısı karşısında fevri yöneliş | Sarsılan inanç merkezini koruma refleksi | Bâtılın çöküşü karşısında kitlelerin içsel bir panikle eski tabularına doğru seğirtmesi. | Güçlü |
| İlmi | Olay mahalli ve kanıt analizi | Gözlem noktasına hızla intikal | Şahitlik ve teyit arayışı | Bir kırılma veya bulgu gerçekleştiğinde araştırıcı zihnin hızla hadise yerine odaklanması. | Muhtemel |
| Siyasi | Kriz ve iktidar boşluğu | Kitlelerin kriz odağına toplanması | Kolektif tepki mekanizması | Otoritenin sarsıldığı noktaya halkın veya erk sahiplerinin telaşla üşüşmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Doğrudan iktisadi bir yapı veya kurumla örtüşmemektedir. | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminer akış ve aerodinamik süzülme | Akışkanlar mekaniğinde türbülans yapmadan, yüzey boyunca sürtünmeyi azaltarak bir hedefe doğru kayan akışkan parçacıklarının hareketi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif heyecan ve güdümlü akın | Sosyolojide beklenmedik bir ortak uyarıcı karşısında fertlerin aralarındaki mesafeyi koruyarak aynı merkeze eşzamanlı yönelmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayetteki fiili sıradan bir «koştular» veya «hücum ettiler» kelimesine indirgeyerek fiziksel ve psikolojik derinliği yok etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün kökenindeki kuş kanadı, tüy hafifliği ve süzülme çağrışımıyla, kavmin ayaklarının yerden kesilircesine, şaşkınlık ve merakla süratle gelişi anlatılır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklerin tavrındaki dehşet, şaşkınlık ve merak karışımı psikolojik seğirtmeyi sadece fiziki bir saldırganlık olarak yorumlamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tekil geçtiği yerde kavmin iç dünyasındaki karmaşayı, adımların frekansını ve putların kırılmasıyla oluşan psiko-sosyal çekim merkezini tek bir hareket fiiliyle tasvir ettiği için vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbrahim kıssasının anlatıldığı ve putperest mantığın sorgulandığı peygamber anlatılarında (özellikle Sâffât Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putperestlerin tepkisini sadece önceden planlanmış bir yargılama niyeti sanma yanılgısını düzeltir; onların hadiseyi duyar duymaz adeta rüzgârın önünde savrulurcasına ve kanat çırpar gibi seğirterek geldiklerini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kuşun veya devekuşunun kanatlarını açıp tüylerini kabartarak adımlarını birbirine bitiştirircesine süzülerek hızlanması; rüzgârın ince esişi ve gelinin hafif adımlarla yürütülmesi.
- Soyut anlam: Ani bir etki veya içsel bir motivasyonla fertlerin ayakları hafifleyerek, kesintisiz bir ritimle ve bir hedefe kilitlenerek hızla yönelmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki dengenin dışsal bir darbeyle bozulması neticesinde, sistem unsurlarının potansiyel enerjiyi kinetik süzülmeye dönüştürerek bozulma merkezine doğru ivmelenmesi.
- LaTeX modeli: $$v(t) = v_0 + \sum_{k=1}^{n} \delta_k e^{-\gamma t} \cdot \vec{u}_r$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $v(t)$ zaman içindeki yönelim hızını, $v_0$ başlangıçtaki hafif hareket tabanını, $\delta_k$ her bir sık ve ardışık adımın sağladığı küçük itkiyi, $\gamma$ sürtünmeyi azaltan aerodinamik süzülme katsayısını ve $\vec{u}_r$ çekim merkezine doğru yönelmiş birim vektörü temsil eder. Doğal dilden arındırılmış bu model, kökün hafiflik ve süzülme eşliğinde adımları sıklaştırarak tek bir odağa yönelme hareketini matematiksel olarak simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%81%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Saffat 37:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/ayet/37:94.md) — يَزِفُّونَ

فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ

Meal (IK): Bunun üzerine koşarak ona geldiler.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kanat demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والفاء.
ز ف، ف ز مستعملان
زف:
زُفَّتِ العروسُ إلى زوجها زَفاً وتَزِفُّ الرّيحُ وفيفاً، أي: تَهُبُّ هُبُوباً ليس بالشَّديد وهو ماضٍ في ذاك. وزَفَّ الطّائرُ زفيفاً ترامَى بنفسه، قال:
زفيف الزُّبانَى بالعجاج القواصفِ
والزَّفْزفةُ: تحريك الرّيح يَبَس الحشيش وصوتها، قال:
زفزفةَ الرّيحِ الحصادَ اليَبَسا
والزفزاف: النّعام الذّي يزفزف في طَيَرانه، يحرّك جناحيه إذا عدا وجاء فلان يَزِفّ زفيفَ النّعمامة، أي: من سرعته.
والزِّفّ: صغار ريش النّعام والطّائر.
والمِزَفّة: المِحَفّةُ التي تُزَفُّ فيها العَرُوس.
والقوم يَزِفّزن في مشيهم، أي يُسرعون في سكون.
فز:
الفَزُّ: وَلَدُ البقرة، قال:
كما استغاث بسَيْءٍ فَزُّ غـيطـلةٍ		خاف العُيُونَ ولم يُنظَرْ به الحَشَكُ
أفزّه يُفِزّه: أفزعه واستفزّه: أخرجه من داره واستفزّوه: ختلوه حتى ألقوه في مَهْلكة.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**الفاء**.
**ز ف**، **ف ز** مستعملان

**زف**:
**زُفَّتِ العروسُ إلى زوجها زَفاً** ve **تَزِفُّ الرّيحُ وفيفاً**; yani: şiddetli olmayan bir esişle eser; ve o hususta bu, mâzîdir. Ve **زَفَّ الطّائرُ زفيفاً**: kendini atarak (ileri) fırlattı; dedi ki:
زفيف الزُّبانَى بالعجاج القواصفِ

Ve **الزَّفْزفةُ**: rüzgârın kuru otu hareket ettirmesi ve onun sesi; dedi ki:
زفزفةَ الرّيحِ الحصادَ اليَبَسا

Ve **الزفزاف**: uçuşunda **يزفزف** eden devekuşu; koştuğu zaman kanatlarını hareket ettirir. Ve falan kimse **يَزِفّ زفيفَ النّعمامة** geldi; yani: süratinden dolayı.
Ve **الزِّفّ**: devekuşunun ve kuşun küçük tüyleri.
Ve **المِزَفّة**: içinde gelinin **تُزَفُّ** edildiği **المِحَفّةُ**.
Ve kavim yürüyüşlerinde **يَزِفّزن**; yani sükûnet içinde süratlenirler.

**فز**:
**الفَزُّ**: ineğin yavrusu; dedi ki:
كما استغاث بسَيْءٍ فَزُّ غـيطـلةٍ		خاف العُيُونَ ولم يُنظَرْ به الحَشَكُ

**أفزّه يُفِزّه**: onu korkuttu. Ve **استفزّه**: onu evinden çıkardı. Ve **استفزّوه**: onu aldattılar; nihayet onu bir helâke attılar.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزِفُّ بالكسر: صغار ريش النعام والطائر. يقال: هَيْقٌ أَزَف بيِّن الزَفَفِ، أي ذو زِفّ ملتفٍّ. وزَفَفْتُ العروس إلى زوجها أَزُفُّ بالضم زَفَّاً وزِفافاً، وأَزْفَفْتُها، وازْدَفَفْتها بمعنىً. والمِزَفَّةُ: المِحَفّةُ التي تُزَفُّ فيها العروس، والزَفيفُ: السريعُ: مثل الذَفيفِ. يقال: زَفَّ الظليمُ والبعيرُ يَزِفُّ بالكسر زَفيفاً، أي أسرع. وأَزَفَّهُ صاحبه. وزَفَّ القومُ في مشيهم، أي أسرعوا، ومنه قوله تعالى: "فأَقْبَلوا إليه يَزِفّونَ". ويقال للطائِشِ الحِلْمِ: قد زَفَّ رَأْلُهُ. والريحُ تَزِفُّ، وهو هُبُوبٌ ليس بالشديد، ولكنه في ذلك ماضٍ.

##### Türkçe

**الزِفُّ** (kesre ile): devekuşunun ve kuşun küçük tüyleri. Denir: **هَيْقٌ أَزَف** **بيِّن الزَفَفِ**; yani, sarılmış **زِفّ** sahibi.

Ve gelini kocasına götürdüm: **زَفَفْتُ**; (fiil) damme ile **أَزُفُّ**; **زَفَّاً** ve **زِفافاً**. Ve onu götürdüm: **أَزْفَفْتُها**; ve onu götürdüm: **ازْدَفَفْتها**; anlamca (aynıdır).

Ve **المِزَفَّةُ**: gelinin içinde götürüldüğü **المِحَفّةُ**. Ve **الزَفيفُ**: hızlı olan; **الذَفيفِ** gibi.

Denir: **زَفَّ** devekuşu erkeği ve deve; kesre ile **يَزِفُّ**; **زَفيفاً**; yani hızlandı. Ve onun arkadaşı onu hızlandırdı: **أَزَفَّهُ**.

Ve kavim yürüyüşlerinde **زَفَّ**; yani hızlandılar. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: "فأَقْبَلوا إليه يَزِفّونَ".

Ve aklı (hilm) şaşkın olana denir: onun sürüsü hızlandı: **قد زَفَّ رَأْلُهُ**.

Ve rüzgâr **تَزِفُّ**; o, şiddetli olmayan bir esiştir; fakat bunda (bu esişte) sürüp giden (devam eden)dir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ف ف
زف العروس إلى زوجها وهذه ليلة الزفاف‏.‏
وزف الظليم وزفزف‏.‏
وزفت الريح وزفزفت زفيفاً وزفزفة وهي سرعة الهبوب والطيران مع صوت وريح زفزف وزفزفته الريح‏:‏ حركته‏.‏
وبات مزفزفاً‏.‏
وأنشدني سلامة ابن عيّاش الينبعي بمكة يوم الصدر‏:‏ فبت مزفزفاً قد أنشبتني رسيسة ورد بينهم أ احـا واستزفه السيل‏:‏ ذهب به‏.‏
والين من زف النعام‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ زفـوا إليـه‏:‏ أسرعـوا‏.‏
ويقـال للطائـش الحلـم‏:‏ قد زف رأله‏.‏
وجئته زفة أو زفتين‏:‏ مرة أو مرتين وهي المرة من الزفيف كما أن المرة من المرور‏.‏

##### Türkçe

ز ف ف
**زف**: gelini kocasına götürdü; ve bu, **ليلة الزفاف**’dır.
Ve **زف** devekuşu erkeği; ve **زفزف**.
Ve rüzgâr **زفت**; ve **زفزفت**: **زفيفاً** ve **زفزفة** (bu, esmenin ve uçmanın, ses ile ve rüzgâr ile süratidir). Ve “rüzgâr **زفزف** etti” ve “rüzgâr onu **زفزفته** etti”: onu hareket ettirdi.
Ve **مزفزفاً** olarak geceledi.
Ve bana, Mekke’de **يوم الصدر** günü, Yenbu‘lu Selâme b. ‘Ayyâş şu beyti okudu:
فبت مزفزفاً قد أنشبتني رسيسة ورد بينهم أ احـا
Ve sel onu **استزفه** etti: onu götürdü.
Ve **الين**: devekuşunun **زف**’undandır.
Ve mecazdan: “ona **زفوا** ettiler”: acele ettiler.
Ve aklı kıt olana denir: “Onun **رأله**’i **زف** etti.”
Ve ona bir **زفة** yahut iki **زفتين** ile geldim: bir kere yahut iki kere; ve bu, **الزفيف**’ten bir keredir; tıpkı **المرور**’dan bir kerenin olduğu gibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّفيفُ: سُرْعةُ المشي مع تقارب خَطْو وسكون، وقيل: هو أَوّل عَدْو النعام، وقيل: هو كالذَّمِيل. وقال اللحياني: الزَّفِيفُ الإسْراعُ ومقاربةُ الخَطْوِ، زَفَّ يَزِفُّ زَفّاً وزَفِيفاً وزُفُوفاً وأَزَفَّ؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، وقال اللحياني: يكون ذلك في الناس وغيرهم، قال: وأَزَفَّ أَبْعَد اللغتين. وزَفَّ القومُ في مشيهم: أَسْرَعوا. وفي التنزيل العزيز: فأَقبلوا إليه يَزِفُّون؛ قال الفراء: والناس يَزِفُّونَ، بفتح الياء، أَي يُسرعُونَ، وقرأَها الأَعمش يُزَفُّونَ أَي يجيئون على هيئة الزَّفيف بمنزلة المَزْفُوفةِ على هذه الحال، وقال الزجاج: يَزِفُّون يُسْرِعُون، وأَصله من زَفِيف النَّعامةِ وهو ابتداء عَدْوِها، والنَّعامةُ يقال لها زَفُوفٌ؛ قال ابن حِلِّزَةَ:
بِزَفُوفٍ كَأَنها هِقْلَةٌ أُمْــمُ رِئالٍ، دَوِّيَّةٌ سَقْفاء والزَّفيفُ: السريعُ مثل الذَّفِيف. وزَفَّ الظليمُ والبعيرُ يَزِفُّ، بالكسر، زَفِيفاً أَي أَسْرَعَ، وأَزَفَّه صاحبُه. وأَزَفَّ البعيرَ: حَمَله أَن يَزِفَّ. وزَفْزَفَ النعامُ في مَشْيه: حَرَّك جناحيه. والزَّفَّانُ: السريعُ الخفيف.
وما جاء في حديث تزويج فاطمةَ، عليها السلام: أَنه، صلى اللّه عليه وسلم، صَنَع طعاماً وقال لبلال: أَدْخلْ عليَّ الناس زُفَّةً زُفَّةً؛ حكاه الهروي في الغريبين فقال: فَوْجاً بعد فوج وطائفةً بعد طائفة وزُمْرة بعد زُمْرة، قال: سميت بذلك لزَفِيفها في مشيها أَي إسْراعها. وزَفَّت الريحُ زَفِيفاً وزَفْزَفَتْ: هَبَّتْ هُبُوباً ليِّناً ودامت، وقيل: زَفْزَفَتُها شدّة هُبوبها. التهذيب: الريح تَزِفُّ زُفُوفاً، وهو هبوب ليس بالشديد ولكنه في ذلك ماضٍ.
والزَّفْزفةُ: تحريك الريح يَبيسَ الحشيش؛ وأَنشد:
زَفْزَفةَ الرِّيحِ الحَصادَ اليَبَسا
وزَفزَفتِ الرِّيحُ الحَشِيشَ: حَرَّكَته. ويقال للطائِش الحِلْمِ: قد زَفَّ رَأْلُه. والزَّفزفةُ: حنين الريحِ وصوتها في الشجر، وهي ريح زَفْزافَةٌ وريح زَفزَفٌ؛ وأَنشد ابن بَريّ لِمُزاحِم:
ثَوْباتِ الجَنُوبِ الزَّفازِفِ
وريح زَفْزَفَةٌ وزَفْزافةٌ وزَفْزافٌ: شديدة لها زَفْزفة، وهي الصوتُ؛ وجعله الأَخطل زَفزَفاً قال:
أَعاصيرُ رِيحٍ زَفزَفٍ زَفَيانِ
وفي حديث أُم السائب: أَنه مرَّ بها وهي تُزَفْزِفُ من الحُمَّى أَي ترْتَعِدُ من البرد، ويروى بالراء، وقد تقدَّم.
والزَفِيفُ: البريقُ؛ قال حميد بن ثور:
دَجَا الليلُ، واسْتَنَّ اسْتِناناً زَفِيفُه،
كما اسْتَنَّ في الغابِ الحَرِيقُ المُشَعْشَعُ
وزَفْزَفَةُ المَوكِبِ: هَزِيزُه. وزَفْزَفَ إذا مَشى مِشْيَةً حَسَنةً. والزَّفْزَفَةُ من سير الإبل، وقيل: الزفزفة من سير الإبل فوق الخَبَبِ؛ قال امرؤ القَيس:
لمَّا رَكِبنا رَفَعْناهُنَّ زَفْزَفَةً،
حتى احْتَوَيْنا سَواماً ثَمَّ أَرْبابُهْ
وزفَّ الطائر في طيرانه يَزِفُّ زَفّاً وزَفِيفاً وزَفزف: ترامَى بنفسه، وقيل: هو بَسْطُه جناحَيه؛ وأَنشد:
زَفِيفَ الذُّنابى بالعجاج القواصِفِ
والزَّفزافُ: النَّعام الذي يُزَفْزِفُ في طيَرانه يحرك جناحيه إذا عدا. وقَوْسٌ زَفُوفٌ: مُرِنّةٌ. والزَّفْزَفةُ: صوتُ القِدْحِ حين يُدارُ على الظُّفُر؛ قال الهذلي:
كَساها رَطِيبَ الرِّيشِ، فاعْتَدَلَتْ لها
قِداحٌ، كأَعْناقِ الظِّباء، زَفازِفُ
أَراد ذواتُ زَفازِفَ، شبَّه السِّهامَ بأَعْناقِ الظِّباء في اللين والانْثِناء.
والزِّفُّ: صغير الرِّيشِ، وخصّ بعضهم به رِيشَ النعامِ. وهَيْقٌ أَزَفُّ بيِّن الزَّفَفِ أَي ذُو زِفٍّ مُلْتَفٍّ. وظلِيم أَزَفُّ: كثير الزِّفِّ. الجوهري: الزِّفّ، بالكسر، صغار رِيشِ النعامِ والطائر. وزَفَفْتُ العَرُوسَ وزَفَّ العروسَ يَزُفُّها، بالضم، زَفّاً وزِفافاً وهو الوجه وأَزْفَفْتُها وازْدَفَفْتُها بمعنى وأَزَفَّها وازْدَفَّها، كل ذلك: هداها، وحكى اللحياني: زَحَفَتْ زَوافُّها أَي اللَّواتي زَفَفْنَها. والمِزَفَّةُ: المُحَفَّةُ، وقيل: المحفة التي تُزَفُّ فيها العروس. الليث: زُفَّتِ العروسُ إلى زوجها زَفّاً. وفي الحديث: يُزَِفُّ عليّ بيني وبين إبراهيمَ، صلى اللّه عليهما وسلم، إلى الجنة؛ قال ابن الأَثير: إن كسرت الزاي فمعناه يُسْرِعُ من زَفَّ في مِشْيَتِهِ وأَزَفَّ إذا أَسرع، وإن فتحت فهو من زَفَفْتُ العَروسَ أَزُفُّها إذا أَهْدَيْتَها إلى زوجها. وفي الحديث: إذا ولَدت الجاريةُ بَعَث اللّه إليها مَلَكاً يَزُفُّ البركة زَفّاً. وفي حديث المغيرة: فما تَفرَّقُوا حتى نظروا إليه وقد تَكَتَّبَ يُزَفُّ في قومه. وجئتك زَفَّةً أَو زَفَّتَينِ أَي مرَّة أَو مرتين.

##### Türkçe

**الزَّفيفُ**: adımın yakınlaştırılması ve sükûnet ile birlikte yürümenin sürati; ve denildi ki: o, devekuşunun koşmasının evvelidir; ve denildi ki: o, **الذَّمِيل** gibidir. Ve **اللحياني** dedi: **الزَّفِيفُ** hızlanmadır ve adımı yakınlaştırmadır; **زَفَّ يَزِفُّ** **زَفّاً** ve **زَفِيفاً** ve **زُفُوفاً** ve **أَزَفَّ**; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **اللحياني** dedi: bu, insanlarda ve başkalarında olur; dedi: ve **أَزَفَّ** iki lugatin daha uzağıdır. Ve **زَفَّ القومُ في مشيهم**: hızlandılar. Ve aziz tenzilde: **فأَقبلوا إليه يَزِفُّون**; **الفراء** dedi: ve insanlar **يَزِفُّونَ**, yâ’nın fethiyle; yani hızlanırlar. Ve **الأَعمش** onu **يُزَفُّونَ** okudu; yani **الزَّفيف** heyeti üzere gelirler; bu hâl üzere **المَزْفُوفة** menzilesinde. Ve **الزجاج** dedi: **يَزِفُّون** hızlanırlar; ve onun aslı, devekuşunun **زَفِيف**’indendir; o, onun koşmasının başlangıcıdır; ve devekuşuna **زَفُوف** denilir; İbn Hillize dedi ki:
بِزَفُوفٍ كَأَنها هِقْلَةٌ أُمْــمُ رِئالٍ، دَوِّيَّةٌ سَقْفاء
Ve **الزَّفيفُ**: **الذَّفِيف** gibi süratli olandır. Ve **زَفَّ الظليمُ والبعيرُ يَزِفُّ** (kesre ile) **زَفِيفاً**: yani hızlandı; ve sahibi onu **أَزَفَّه**. Ve **أَزَفَّ البعيرَ**: onu **يَزِفَّ** etmesine (hızlanmasına) yükledi. Ve **زَفْزَفَ النعامُ في مَشْيه**: iki kanadını hareket ettirdi. Ve **الزَّفَّانُ**: süratli, hafif olandır.

Fâtıma’nın (aleyhâ’s-selâm) evlendirilmesi hadîsinde gelen: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) yemek yaptığı ve Bilâl’e: “İnsanları yanıma **زُفَّةً زُفَّةً** sok” dediği; bunu Herevî **الغريبين**’de hikâye etti ve dedi ki: bölükten sonra bölük ve taifeden sonra taife ve zümreden sonra zümre; dedi: yürüyüşlerindeki **زَفِيف**’leri, yani hızlanmaları sebebiyle bununla adlandırıldı.

Ve **زَفَّت الريحُ زَفِيفاً** ve **زَفْزَفَتْ**: yumuşak bir esişle esti ve devam etti; ve denildi ki: onun **زَفْزَفَتُها**’sı, esişinin şiddetidir. **التهذيب**: rüzgâr **تَزِفُّ زُفُوفاً**; ve o, şiddetli olmayan bir esiştir, fakat bunda sürüp gidendir.

Ve **الزَّفْزفةُ**: rüzgârın kuru otu hareket ettirmesi; ve inşâd etti:
زَفْزَفةَ الرِّيحِ الحَصادَ اليَبَسا
Ve **زَفزَفتِ الرِّيحُ الحَشِيشَ**: onu hareket ettirdi. Ve aklı şaşkın olana denilir: “Onun **رَأْلُه**’u **زَفَّ** etti.” Ve **الزَّفزفةُ**: rüzgârın iniltisi ve ağaçtaki sesi; ve o, **ريح زَفْزافَةٌ** ve **ريح زَفزَفٌ**’dur; ve İbn Berrî, Müzâhim için inşâd etti:
ثَوْباتِ الجَنُوبِ الزَّفازِفِ
Ve **ريح زَفْزَفَةٌ** ve **زَفْزافةٌ** ve **زَفْزافٌ**: şiddetlidir, onun için **زَفْزفة** vardır; ve o, sestir. Ve Ahtal onu **زَفزَفاً** kıldı; dedi ki:
أَعاصيرُ رِيحٍ زَفزَفٍ زَفَيانِ
Ümmü’s-Sâib hadîsinde: onun yanından geçtiği ve onun hummadan **تُزَفْزِفُ** olduğu; yani soğuktan titrer; ve râ ile rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve **الزَفِيفُ**: parıltıdır; Humeyd b. Sevr dedi ki:
دَجَا الليلُ، واسْتَنَّ اسْتِناناً زَفِيفُه،
كما اسْتَنَّ في الغابِ الحَرِيقُ المُشَعْشَعُ
Ve **زَفْزَفَةُ المَوكِبِ**: onun sarsıntısıdır. Ve **زَفْزَفَ**: güzel bir yürüyüşle yürüdüğü zaman. Ve **الزَّفْزَفَةُ** develerin yürüyüşündendir; ve denildi ki: **الزفزفة** develerin yürüyüşünden **الخَبَب**’in üstündedir; İmruü’l-Kays dedi ki:
لمَّا رَكِبنا رَفَعْناهُنَّ زَفْزَفَةً،
حتى احْتَوَيْنا سَواماً ثَمَّ أَرْبابُهْ
Ve kuş, uçuşunda **زَفَّ** eder: **يَزِفُّ زَفّاً** ve **زَفِيفاً** ve **زَفزف**; kendini atar; ve denildi ki: o, iki kanadını yaymasıdır; ve inşâd etti:
زَفِيفَ الذُّنابى بالعجاج القواصِفِ
Ve **الزَّفزافُ**: koştuğu zaman uçuşunda **يُزَفْزِفُ** eden, iki kanadını hareket ettiren devekuşudur. Ve **قَوْسٌ زَفُوفٌ**: esnektir. Ve **الزَّفْزَفةُ**: **القِدْح**’ın tırnak üzerinde döndürüldüğü vakitki sesidir; Hüzeli dedi ki:
كَساها رَطِيبَ الرِّيشِ، فاعْتَدَلَتْ لها
قِداحٌ، كأَعْناقِ الظِّباء، زَفازِفُ
**ذواتُ زَفازِفَ**’i murad etti; okları, yumuşaklık ve bükülmede ceylanların boyunlarına benzetti.

Ve **الزِّفُّ**: tüyün küçüğüdür; ve bazısı onu devekuşu tüyüne tahsis etti. Ve **هَيْقٌ أَزَفُّ** açık **الزَّفَف**’li: yani sarılmış **زِفّ** sahibi. Ve **ظلِيم أَزَفُّ**: **الزِّفِّ**’i çok olan. **الجوهري**: **الزِّفّ** (kesre ile), devekuşunun ve kuşun tüylerinin küçükleridir.

Ve **زَفَفْتُ العَرُوسَ** ve **زَفَّ العروسَ يَزُفُّها** (damme ile) **زَفّاً** ve **زِفافاً**; ve o, yüzdür. Ve **أَزْفَفْتُها** ve **ازْدَفَفْتُها** mânâca; ve **أَزَفَّها** ve **ازْدَفَّها**; bütün bunlar: onu götürdü. Ve **اللحياني** hikâye etti: **زَحَفَتْ زَوافُّها**: yani onu **زَفَفْنَها** edenler. Ve **المِزَفَّةُ**: **المُحَفَّةُ**’dir; ve denildi ki: gelinin içinde **تُزَفُّ** edildiği mahfe.

**الليث**: gelin, kocasına **زَفّاً** ile **زُفَّت**. Ve hadîste: “Cennete, benimle İbrâhîm (aleyhimâ’s-salâm) arasında, bana **يُزَِفُّ** olunur”; İbnü’l-Esîr dedi: eğer zây’ı kesreli yaparsan mânâsı: yürüyüşünde **زَفَّ** edenin ve hızlandığı zaman **أَزَفَّ** edenin mânâsından “hızlanır”dır; eğer feth edersen, “gelini kocasına hediye ettiğin zaman **زَفَفْتُ العَروسَ أَزُفُّها**”dandır. Ve hadîste: “Câriye doğurduğu zaman Allah ona bir melek gönderir; bereketi **زَفّاً** ile **يَزُفُّ** eder.” Ve Muğîre hadîsinde: “Ona baktılar; o, kavmi içinde **يُزَفُّ** olduğu hâlde **تَكَتَّبَ** etmişti; ayrılmadılar.” Ve “Sana **زَفَّةً** yahut **زَفَّتَينِ** geldim”: yani bir kere yahut iki kere.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ف ف * * زَفَّ * العروس إلى زوجها من باب رد و * زِفَافاً * أيضا بالكسر و * أزَفَّها * و * ازْدَفَّها * بمعنى و * زَفَّ * القوم في مشيهم يزِفون بالكسر * زَفِيفا * أسرعوا ومنه قوله تعالى ﴿فأقبلوا إليهم يزفون﴾

##### Türkçe

* ز ف ف * **زَفَّ**: gelini kocasına götürdü; **رد** bâbından. **زِفَافاً**: ayrıca kesre ile. **أزَفَّها** ve **ازْدَفَّها**: aynı mânâda. **زَفَّ**: kavim yürüyüşlerinde; kesre ile **يزِفون**; **زَفِيفا**: hızlandılar. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿فأقبلوا إليهم يزفون﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زف العروس إلى زوجها، يزف، بالضم، زفا، بالفتح، وزفافا، ككتاب وهو الوجه: هداها إليه، وقال الراغب: زف العروس، مستعار من زفزفة النعام، فيما يقتضي السرعة، لا لأجل شبهها، ولكن للذهاب بها على خفة من السرور، كأزفها، وازدفها، إزفافا، وازدفافا، نقلهما الجوهري، واقتصر الليث على الزف، فقال: زفت العروس إلى زوجها زفا. زف البرق: لمع، نقله الصاغاني. زف الظليم، وغيره كالبعير، يزف، بالكسر، زفا، وزفوفا، كقعود، وزفيفا: أسرع، كأزف وهذه عن ابن الأعرابي، وقال اللحياني: يكون ذلك في الناس وغيرهم، قال: وأزف، أبعد اللغتين، أو هما أي: الزف، والإزفاف، كالذميل. وقال اللحياني: الزفيف: الإسراع، ومقاربة الخطو، وقال غيره: هو سرعة المشي، مع تقارب خطو وسكون. الزفيف: أول عدو النعام. وكذلك: زف القوم في مشيتهم، ومنه قوله تعالى: )فأقبلوا إليه يزفون(، قال الفراء: أي يسرعون، وقرأها الأعمش: )يزفون( على بناء المجهول، أي: يجيئون على هيئة الزفيف، بمنزلة المزفوفة على هذه الحال، وهو مجاز. زفت الريح، زفيفا، وزفوفا: هبت هبوبا لينا، ودامت، وقال الجوهري: وهو هبوب ليس بالشديد، ولكنه في مضي. زف الطائر في طيرانه زفا، وزفيفا: إذا رمى، ونص العين: ترامى بنفسه، وأنشد:
  وترى المكاء فيه ساقطا                      لثق الريش إذا زف زقا أو زف، زفيفا: بسط جناحيه، كزفزف فيهما، أي في الريح، وفي الطير، يقال: زفزفت الريح، زفزفة، وهو شدة هبوبها، كما في التهذيب، وقيل: هو هبوبها لينا، وفي الصحاح: والزفزفة: حنين الريح وصوتها، وزفزف الطائر في طيرانه: حرك جناحيه إذا عدا. من المجاز: الزفة: المرة الواحدة من الزفيف، يقال: جئته زفة أو زفتين، أي: مرة أو مرتين. الزفة، بالضم: الزمرة، ومنه الحديث: أنه صلى الله عليه وسلم قال لبلال، حين صنع طعاما في تزويج فاطمة رضي الله عنها: )أدخل الناس على زفة زفة(، حكاه الهروي في الغريبين، وقال: أي فوجا بعد فوج، وطائفة بعد طائفة، قال: وسميت بذلك لزفيفها في مشيها، أي: إسراعها. والزفزف، والزفزاف: الريح الشديدة الهبوب في دوام، عن ابن دريد، كالزفزافة، عنه أيضا، وقيل: ريح زفزف: سريعة، وشاهده قول الأخطل:
  كأن ثياب البربري تطيرهـا                      أعاصير ريح زفزف زفيان وجمع الزفزف: زفازف، وأنشد ابن بري لمزاحم العقيلي:
  صبا شمالا نيرجا تعتفـيهـمـا                      عثانين نوبات الجنوب الزفازف وقيل: ريح زفزفة، وزفزافة، وزفزاف: شديدة لها زفزفة، وهي الصوت، قال ابن عباد: الزفزف، والزفزاف: الخفيف، قال غيره: الزفزف، والزفزاف: النعام، لخفته في سيره، أو لزفزفته في طيرانه، وهو تحريك جناحيه حين يعد، كالزفوف، كصبور، قال الحارث بن حلزة:
  بزفوف كأنها هقلة أم                      م رئال دوية سقفاء

  شبه ناقته بالنعامة في سرعتها. والزف، بالكسر: صغار ريش النعام، أو كل طائر، نقله الجوهرين ونصه: وكل طائر ومنه قولهم: ألين من زف النعام وقال ابن دريد: الزف: ريش صغار كالزغب تحت الريش الكثيف، وقال بعض أهل اللغة: لا يكون الزف إلا للنعام. قال الجوهري: يقال: هيق أزف، بين الرفف، محركة: أي ذو زف ملتف، كما في الصحاح. والزفيف، كأمير، والأزف، والزفاني، بالكسر، كلاهما عن ابن عباد، والأول عن الجوهري: السريع، زاد في اللسان: الخفيف، وقال: هو الزفان، بغير ياء. وأزفه، أي البعير، كما في اللسان: حمله على الإسراع. والمزفة، بالكسر: المحفة التي تزف فيها العروس، قال الجوهري: حكي ذلك عن الخليل. والزفزفة تحريك الريح يبيس الحشيش، وقد زفزفته، قال العجاج: زفزفة الريح الحصاد اليبسا الزفزفة: حنين الريح، وصوتها فيه أي: في الحشيش، وكذا في الشجر، الزفزفة: شدة الجري، قيل: الزفزفة هزيز الموكب، عن ابن دريد. واستزفه السير، هكذا في النسخ، وصوابه: السيل: استخفه فذهب به، كماهو نص المحيط، والأساس، ومثله في العباب. وازدف الحمل، ازدفافا: احتمله، عن ابن عباد. وفي الحديث: أنه صلى الله عليه وسلم، قال:) مالك يا أم السائب(، أو )يا أم المسيب( وهي الأنصارية، وذلك حين مر بها وهي تزفزف من الحمى - مالك تزفزفين?، قالت الحمى، لا بارك الله فيها، فقال:) لا تسبي الحمى فإنها تذهب خطايا بني آدم، كما يذهب الكير خبث الحديد(، والحديث رواه جابر رضي الله عنه، وهو بضم أوله، أي: مالك ترعدين، ويروى أيضا بفتحه، أي أوله، أي ترتعدين، ويروى بالراء، وقد أهمله المصنف هناك، واستدركناه عليه في آخر التركيب، ويروى أيضا بكسر الزاي، ومعناه: تحنين، وتئنين أنين المرضى. ومما يستدرك عليه: يقال للطائش الحلم: قد زف رأله، نقله الجوهري، والزمخشري، وهو مجاز. والزفيف: البريق، قال حميد ابن ثور:
  دجا الليل واستن استنانا زفيفهكما استن في الغاب الحريق المشعشع وزفزف الرجل: مشى مشية حسنة. والزفزفة: من سير الإبل، وقيل: هو فوق الخبب، قال امرؤ القيس:
  لما ركبنا رفعناهن زفزفةحتى احتوينا سواما ثم أربابه. وقوس زفوف: مرنة. والزفزفة: صوت القدح حين يدار على الظفر قال الهذلي:
  كساها رطيب الريش فاعتدلت لها                      قداح كأعناق الظباء زفـازف أراد: ذوات زفازف، شبه السهام بأعناق الظباء في اللين والانثناء. وظليم أزف: كثير الزف. وحكى اللحياني: زحفت زوافها، أي: اللواتي زففنها. ويقال: بات مزفزفا، أي: تزفزفه الريح. وقال ابن عباد: أزفت العروس، مثل زفت. وقال غيره: الزفوف، كصبور: فرس كان للنعمان بن المنذر، كما في العباب، ومر مثله في )ر ف ف( أيضا.

##### Türkçe

**زف** gelini kocasına (götürdü), **يزف** (damme ile), **زفا** (fetha ile) ve **زفافا** (kitap gibi) ve o (yani **الوجه**) şudur: onu ona götürdü. Râgıb dedi ki: **زف العروس**; devekuşunun **زفزفة**’sinden ödünçtür; sürati gerektiren şey bakımından, onun benzerliği için değil; fakat onu sevinçten bir hafiflik üzere götürmek içindir; **كأزفها** ve **ازدفها** (yani) **إزفافا** ve **ازدفافا** gibi; ikisini Cevherî nakletti. Leys ise **الزف** üzerine iktisar etti; şöyle dedi: **زفت العروس إلى زوجها زفا**. **زف البرق**: parladı; Sâgânî nakletti. **زف الظليم** ve başkası, deve gibi; **يزف** (kesra ile), **زفا** ve **زفوفا** (kudûd gibi) ve **زفيفا**: hızlandı; **كأزف** gibi; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir. Lihyânî dedi ki: bu, insanlarda ve başkalarında olur. Dedi ki: **وأزف** iki lugatin daha uzak olanıdır; yahut ikisi (yani) **الزف** ve **الإزفاف**; **كالذميل** gibi. Lihyânî dedi ki: **الزفيف**: hızlanmadır ve adımı yaklaştırmadır. Başkası dedi ki: o, yürüyüşün süratidir; adımın yakınlığı ve sükûn ile. **الزفيف**: devekuşunun koşusunun başlangıcıdır. Keza: **زف القوم في مشيتهم**; ondan Yüce Allah’ın sözü: **(فأقبلوا إليه يزفون)**. Ferrâ dedi ki: yani hızlanırlar. A‘meş onu şöyle okudu: **(يزفون)** meçhul bina üzere; yani **الزفيف** heyeti üzere gelirler; bu hâl üzere **المزفوفة** menzilesinde; ve o mecazdır. **زفت الريح** **زفيفا** ve **زفوفا**: yumuşak bir esişle esti ve devam etti. Cevherî dedi ki: o, şiddetli olmayan bir esiştir; fakat bir gidiş içindedir. **زف الطائر في طيرانه زفا** ve **زفيفا**: attığı zaman; ve **نص العين**: kendisiyle atıldı. Şiir okudu:
  وترى المكاء فيه ساقطا                      لثق الريش إذا زف زقا

Veya **زف** **زفيفا**: iki kanadını açtı; **كزفزف** onlarda; yani rüzgârda ve kuşta. Denir: **زفزفت الريح زفزفة**; ve o, esişinin şiddetidir; **التهذيب**’de olduğu gibi. Ve denildi ki: o, onun yumuşak esişidir. **الصحاح**’ta: **والزفزفة**: rüzgârın iniltisi ve sesidir. **وزفزف الطائر في طيرانه**: koştuğu zaman iki kanadını hareket ettirdi. Mecazdandır: **الزفة**: **الزفيف**’ten bir tek kerredir; denir: ona **زفة** veya **زفتين** geldim; yani bir kere veya iki kere. **الزفة** (damme ile): topluluktur; ondan hadis: Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem), Fâtıma’nın (radıyallahu anhâ) evlendirilmesinde yemek yaptığı vakit Bilâl’e dedi ki: **(أدخل الناس على زفة زفة)**; Herevî bunu **الغريبين**’de hikâye etti. Dedi ki: yani bölük bölük ve taife taife. Dedi ki: yürüyüşünde **زفيف**’i sebebiyle böyle adlandırıldı; yani sürati. **والزفزف** ve **الزفزاف**: devam üzere şiddetli esen rüzgâr; İbn Düreyd’den; **كالزفزافة** gibi; yine ondan. Ve denildi ki: **ريح زفزف**: süratli. Onun şahidi Ahtal’ın sözü:
  كأن ثياب البربري تطيرهـا                      أعاصير ريح زفزف زفيان

**الزفزف**’in cemi: **زفازف**. İbn Berrî, Muzâhim el-‘Ukaylî için şiir okudu:
  صبا شمالا نيرجا تعتفـيهـمـا                      عثانين نوبات الجنوب الزفازف

Ve denildi ki: **ريح زفزفة** ve **زفزافة** ve **زفزاف**: şiddetlidir; onun **زفزفة**’si vardır; ve o sestir. İbn Abbâd dedi ki: **الزفزف** ve **الزفزاف**: hafiftir. Başkası dedi ki: **الزفزف** ve **الزفزاف**: devekuşudur; yürüyüşündeki hafifliği için, yahut uçuşundaki **زفزفة**’si için; ve o, koştuğu zaman iki kanadını hareket ettirmesidir; **كالزفوف** (sabûr gibi). Hâris b. Hılleze dedi ki:
  بزفوف كأنها هقلة أم                      م رئال دوية سقفاء

Devesini süratinde devekuşuna benzetti. **والزف** (kesra ile): devekuşunun küçük tüyleridir; yahut her kuşun (tüyleri); Cevherî bunu nakletti. Onun nassı: “ve her kuş”; ve ondan onların sözü: “devekuşunun **زف**’inden daha yumuşak.” İbn Düreyd dedi ki: **الزف**: yoğun tüyün altında, tüycük gibi küçük tüylerdir. Dil ehlinden bazıları dedi ki: **الزف** ancak devekuşu içindir. Cevherî dedi ki: denir: **هيق أزف**; **بين الرفف** (harekeli): yani sarılmış **زف** sahibi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **والزفيف** (emîr gibi) ve **الأزف** ve **الزفاني** (kesra ile); ikisi de İbn Abbâd’dandır; birincisi Cevherî’dendir: süratli. **اللسان**’da artırdı: hafif. Ve dedi ki: o, **الزفان**’dır; yâ’sız. **وأزفه**; yani deve; **اللسان**’da olduğu gibi: onu hızlanmaya sevk etti. **والمزفة** (kesra ile): gelinin içinde **تزف** edildiği **المحفة**’dir. Cevherî dedi ki: bu, Halîl’den hikâye edildi. **والزفزفة**: rüzgârın kuru otu hareket ettirmesidir; ve onu **زفزفته**. ‘Accâc dedi ki: **زفزفة الريح الحصاد اليبسا**. **الزفزفة**: rüzgârın iniltisi ve onun içindeki sesi; yani otun içinde; ve keza ağaçta. **الزفزفة**: koşmanın şiddetidir. Denildi ki: **الزفزفة** alayın uğultusudur; İbn Düreyd’den. **واستزفه السير**; nüshalarda böyledir; doğrusu: **السيل**’dir: onu hafif buldu da onunla gitti; **المحيط** ve **الأساس**’ın nassı olduğu üzere; ve benzeri **العباب**’da. **وازدف الحمل ازدفافا**: onu yüklendi; İbn Abbâd’dan. Hadiste: Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: **(مالك يا أم السائب)** veya **(يا أم المسيب)**; o Ensârî kadındır; bu, onun yanından geçtiği vakit, o hummadan **تزفزف** ederken idi: **مالك تزفزفين?** Dedi ki: humma; Allah onda bereket kılmasın. Bunun üzerine dedi ki: **(لا تسبي الحمى فإنها تذهب خطايا بني آدم، كما يذهب الكير خبث الحديد)**. Hadisi Câbir (radıyallahu anh) rivayet etti. Ve o, evvelinin dammesi iledir; yani: niçin titrersin? Ve evvelinin fethasıyla da rivayet edilir; yani titrersin. Ve **بالراء** ile de rivayet edilir; musannif onu orada ihmal etti; biz onu terkibin sonunda ona istidrâk ettik. Ve **بكسر الزاي** ile de rivayet edilir; ve manası: inlersin ve hastaların iniltisi gibi inlersin. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: aklı karışık olana denir: **قد زف رأله**; Cevherî ve Zemahşerî nakletti; ve o mecazdır. **والزفيف**: parıltıdır. Humeyd b. Sevr dedi ki:
  دجا الليل واستن استنانا زفيفهكما استن في الغاب الحريق المشعشع

**وزفزف الرجل**: güzel bir yürüyüşle yürüdü. **والزفزفة**: develerin yürüyüşündendir. Ve denildi ki: o, **الخبب**’in üstündedir. İmruü’l-Kays dedi ki:
  لما ركبنا رفعناهن زفزفةحتى احتوينا سواما ثم أربابه

**وقوس زفوف**: esnektir. **والزفزفة**: kadeh, tırnak üzerinde döndürüldüğü zaman onun sesidir. Hüzelî dedi ki:
  كساها رطيب الريش فاعتدلت لها                      قداح كأعناق الظباء زفـازف

Muradı: **ذوات زفازف**. Okları, yumuşaklık ve bükülmede ceylanların boyunlarına benzetti. **وظليم أزف**: çok **زف** sahibidir. Lihyânî hikâye etti: **زحفت زوافها**; yani onu **زففنها** edenler. Ve denir: **بات مزفزفا**; yani rüzgâr onu **تزفزفه** eder. İbn Abbâd dedi ki: **أزفت العروس**; **زفت** gibi. Başkası dedi ki: **الزفوف** (sabûr gibi): Nu‘mân b. Münzir’in bir atıdır; **العباب**’da olduğu gibi; ve benzeri **(ر ف ف)**’te de geçti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَفَّ
زَفَّ I ( n. ac. زَفّ 1 ,  زَفِيْف 25 ,  زُفُوْف 27 ),
a.  Sped along.

b.  Blew ( wind ).

c.  ( n. ac. زَفِيْف 25 ), Spread out its wings; settled, alighted ( bird ).

d.  U ( n. ac. زَفّ 1 ,  زِفَاْف 23 ), Conducted the bride to her husband's house.

أَزْفَفَ
أَزْفَفَ IV ,
a.  see I (a) , ( d ).

اِزْتَفَفَ
اِزْتَفَفَ VIII , ( d ),
a.  see I (d) .

زَفَّة
زَفَّة 1t ,
a.  Wedding-procession.

زُفَّة
زُفَّة 3t ,
a.  Company, band.

زَفَف
زَفَف 4 ,
a.  Down; fine feathers.

مِزْفَفَة
مِزْفَفَة 20t ,
a.  Bridallitter.

زَفِيْف
زَفِيْف 25 ,
a.  Fleet, rapid.

b.  Flight ( of a bird ).

زَفُوْف
زَفُوْف 26 ,
a.  see 25 (a) .

b.  Ostrich.

##### Türkçe

**زَفَّ**
**زَفَّ** I (mastar **زَفّ** 1, **زَفِيْف** 25, **زُفُوْف** 27),
a. Hızla sevk etti.

b. Esti (rüzgâr).

c. (mastar **زَفِيْف** 25), Kanatlarını yaydı; kondu, indi (kuş).

d. U (mastar **زَفّ** 1, **زِفَاْف** 23), Gelini kocasının evine götürdü.

**أَزْفَفَ**
**أَزْفَفَ** IV,
a. I (a), (d)’ye bak.

**اِزْتَفَفَ**
**اِزْتَفَفَ** VIII, (d),
a. I (d)’ye bak.

**زَفَّة**
**زَفَّة** 1t,
a. Düğün alayı.

**زُفَّة**
**زُفَّة** 3t,
a. Topluluk, grup.

**زَفَف**
**زَفَف** 4,
a. Tüy; ince tüyler.

**مِزْفَفَة**
**مِزْفَفَة** 20t,
a. Gelin tahtırevanı.

**زَفِيْف**
**زَفِيْف** 25,
a. Çevik, hızlı.

b. Uçuş (bir kuşun).

**زَفُوْف**
**زَفُوْف** 26,
a. 25 (a)’ya bak.

b. Devekuşu.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

زفف
زَفَّ - يَزِفُّ
زَفَّ- يَزِفُّ + كائن + إلى كائن أو شيء: يتحرك منتقلاً من مكان إلى آخر بحالة وسط بين الركض والجري وبين الطيران وهي منتهى السرعة في الركض والجري حتى تقترب من الطيران
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحركة والانتقال من مكان إلى آخر بشكل شبه موجي مرتبة من حيث درجة الالتصاق بالأرض أو سطح السواء والابتعاد عنه" وهي:
طَارَ - يَطِيْرُ (اللازم)، مَارَ - يَمُورُ، زَفَّ- يَزِفُّ، مَاجَ - يَمُوجُ ، سَدَا - يَسْدُوْ، زَحَفَ - يَزْحَفُ
يَزِفُّونَ
 	﴿فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ(94)﴾ الصافات
مختار الصحاح
● [زفف] ز ف ف: زَفَّ العروس إلى زوجها من باب رد و زِفَافاً أيضا بالكسر و أزَفَّها و ازْدَفَّها بمعنى و زَفَّ القوم في مشيهم يزِفون بالكسر زَفِيفا أسرعوا ومنه قوله تعالى ﴿فأقبلوا إليهم يزفون﴾
معجم الفرائد القرآنية
"يَزِفُّونَ " في قوله تعالى :" فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ "(94) الصافات .
زَفَّ : أسرع، وأصل الزفيف في هبوب الريح، وسرعة النعام الذي يخلط طيرانه بمشيه .
الراغب
زف
- زف الإبل يزف زفا وزفيفا، وأزفها سائقها، وقرئ: }إليه يزفون﴿[الصافات/94]، أي: يسرعون، و﴾يزفون{ (وهي قراءة حمزة، من أزف الظليم: دخل في الزفيف، وهو الإسراع) أي: يحملون أصحابهم على الزفيف. وأصل الزفيف في هبوب الريح، وسرعة النعام التي تخلط الطيران بالمشي. وزفزف النعام: أسرع، ومنه استعير: زف العروس، واستعارة ما يتقضي السرعة لا لأجل مشيتها، ولكن للذهاب بها على خفة من السرور.
ملخص اللسان
1.     الزَّفيفُ: سُرْعةُ المشي مع تقارب خَطْو وسكون، وقيل: هو أَوّل عَدْو النعام،
2.     الإسْراعُ ومقاربةُ الخَطْوِ، زَفَّ يَزِفُّ زَفّاً وزَفِيفاً وزُفُوفاً وأَزَفَّ
3.     وزَفَّ الظليمُ والبعيرُ يَزِفُّ، بالكسر، زَفِيفاً أَي أَسْرَعَ، وأَزَفَّه صاحبُه. وأَزَفَّ البعيرَ:حَمَله أَن يَزِفَّ. وزَفْزَفَ النعامُ في مَشْيه: حَرَّك جناحيه.والزَّفَّانُ: السريعُ الخفيف.
4.     وزَفَّت الريحُ زَفِيفاً وزَفْزَفَتْ: هَبَّتْ هُبُوباً ليِّناً ودامت،وقيل: زَفْزَفَتُها شدّة هُبوبها. التهذيب: الريح تَزِفُّ زُفُوفاً، وهو هبوب ليس بالشديد ولكنه في ذلك ماضٍ.والزَّفْزفةُ: تحريك الريح يَبيسَ الحشيش؛
5.     وزفَّ الطائر في طيرانه يَزِفُّ زَفّاً وزَفِيفاً وزَفزف: ترامَى بنفسه، وقيل: هو بَسْطُه جناحَيه؛
6.     وزَفَفْتُ العَرُوسَ وزَفَّ العروسَ يَزُفُّها، بالضم، زَفّاً وزِفافاً وهو الوجه وأَزْفَفْتُها وازْدَفَفْتُها بمعنى وأَزَفَّها وازْدَفَّها،كل ذلك: هداها، وحكى اللحياني: زَحَفَتْ زَوافُّها أَي اللَّواتي زَفَفْنَها. والمِزَفَّةُ: المُحَفَّةُ، وقيل: المحفة التي تُزَفُّ فيها العروس.الليث: زُفَّتِ العروسُ إلى زوجها زَفّاً.
7.     يُزَِفُّ عليّ   بيني وبين إبراهيمَ، صلى اللّه عليهما وسلم، إلى الجنة؛ قال ابن الأَثير: إن كسرت الزاي فمعناه يُسْرِعُ من زَفَّ في مِشْيَتِهِ وأَزَفَّ إذا أَسرع، وإن فتحت فهو من زَفَفْتُ العَروسَ أَزُفُّها إذا أَهْدَيْتَها إلى زوجها.
لسان العرب
● - زفف: الزَّفيفُ: سُرْعةُ المشي مع تقارب خَطْو وسكون، وقيل: هو أَوّل   عَدْو النعام، وقيل: هو كالذَّمِيل. وقال اللحياني: الزَّفِيفُ الإسْراعُ   ومقاربةُ الخَطْوِ، زَفَّ يَزِفُّ زَفّاً وزَفِيفاً وزُفُوفاً وأَزَفَّ؛   الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، وقال اللحياني: يكون ذلك في الناس وغيرهم،   قال: وأَزَفَّ أَبْعَد اللغتين. وزَفَّ القومُ في مشيهم: أَسْرَعوا. وفي   التنزيل العزيز: فأَقبلوا إليه يَزِفُّون؛ قال الفراء: والناس يَزِفُّونَ،   بفتح الياء، أَي يُسرعُونَ، وقرأَها الأَعمش يُزَفُّونَ أَي يجيئون على   هيئة الزَّفيف بمنزلة المَزْفُوفةِ على هذه الحال، وقال الزجاج: يَزِفُّون   يُسْرِعُون، وأَصله من زَفِيف النَّعامةِ وهو ابتداء عَدْوِها،   والنَّعامةُ يقال لها زَفُوفٌ؛ قال ابن حِلِّزَةَ:   بِزَفُوفٍ كَأَنها هِقْلَةٌ أُمْـ   ـمُ رِئالٍ، دَوِّيَّةٌ سَقْفاء   والزَّفيفُ: السريعُ مثل الذَّفِيف. وزَفَّ الظليمُ والبعيرُ يَزِفُّ،   بالكسر، زَفِيفاً أَي أَسْرَعَ، وأَزَفَّه صاحبُه. وأَزَفَّ البعيرَ:   حَمَله أَن يَزِفَّ. وزَفْزَفَ النعامُ في مَشْيه: حَرَّك جناحيه.   والزَّفَّانُ: السريعُ الخفيف.   وما جاء في حديث تزويج فاطمةَ، عليها السلام: أَنه، صلى اللّه عليه   وسلم، صَنَع طعاماً وقال لبلال: أَدْخلْ عليَّ الناس زُفَّةً زُفَّةً؛ حكاه   الهروي في الغريبين فقال: فَوْجاً بعد فوج وطائفةً بعد طائفة وزُمْرة بعد   زُمْرة، قال: سميت بذلك لزَفِيفها في مشيها أَي إسْراعها.   وزَفَّت الريحُ زَفِيفاً وزَفْزَفَتْ: هَبَّتْ هُبُوباً ليِّناً ودامت،   وقيل: زَفْزَفَتُها شدّة هُبوبها. التهذيب: الريح تَزِفُّ زُفُوفاً، وهو   هبوب ليس بالشديد ولكنه في ذلك ماضٍ.   والزَّفْزفةُ: تحريك الريح يَبيسَ الحشيش؛ وأَنشد:   زَفْزَفةَ الرِّيحِ الحَصادَ اليَبَسا   وزَفزَفتِ الرِّيحُ الحَشِيشَ: حَرَّكَته. ويقال للطائِش الحِلْمِ: قد   زَفَّ رَأْلُه. والزَّفزفةُ: حنين الريحِ وصوتها في الشجر، وهي ريح   زَفْزافَةٌ وريح زَفزَفٌ؛ وأَنشد ابن بَريّ لِمُزاحِم:   ثَوْباتِ الجَنُوبِ الزَّفازِفِ   وريح زَفْزَفَةٌ وزَفْزافةٌ وزَفْزافٌ: شديدة لها زَفْزفة، وهي الصوتُ؛   وجعله الأَخطل زَفزَفاً قال:   أَعاصيرُ رِيحٍ زَفزَفٍ زَفَيانِ   وفي حديث أُم السائب: أَنه مرَّ بها وهي تُزَفْزِفُ من الحُمَّى أَي   ترْتَعِدُ من البرد، ويروى بالراء، وقد تقدَّم.   والزَفِيفُ: البريقُ؛ قال حميد بن ثور:   دَجَا الليلُ، واسْتَنَّ اسْتِناناً زَفِيفُه،   كما اسْتَنَّ في الغابِ الحَرِيقُ المُشَعْشَعُ   وزَفْزَفَةُ المَوكِبِ: هَزِيزُه. وزَفْزَفَ إذا مَشى مِشْيَةً حَسَنةً.   والزَّفْزَفَةُ من سير الإبل، وقيل: الزفزفة من سير الإبل فوق الخَبَبِ؛   قال امرؤ القَيس:   لمَّا رَكِبنا رَفَعْناهُنَّ زَفْزَفَةً،   حتى احْتَوَيْنا سَواماً ثَمَّ أَرْبابُهْ   وزفَّ الطائر في طيرانه يَزِفُّ زَفّاً وزَفِيفاً وزَفزف: ترامَى بنفسه،   وقيل: هو بَسْطُه جناحَيه؛ وأَنشد:   زَفِيفَ الذُّنابى بالعجاج القواصِفِ   والزَّفزافُ: النَّعام الذي يُزَفْزِفُ في طيَرانه يحرك جناحيه إذا عدا.   وقَوْسٌ زَفُوفٌ: مُرِنّةٌ. والزَّفْزَفةُ: صوتُ القِدْحِ حين يُدارُ   على الظُّفُر؛ قال الهذلي:   كَساها رَطِيبَ الرِّيشِ، فاعْتَدَلَتْ لها   قِداحٌ، كأَعْناقِ الظِّباء، زَفازِفُ   أَراد ذواتُ زَفازِفَ، شبَّه السِّهامَ بأَعْناقِ الظِّباء في اللين   والانْثِناء.   والزِّفُّ: صغير الرِّيشِ، وخصّ بعضهم به رِيشَ النعامِ. وهَيْقٌ   أَزَفُّ بيِّن الزَّفَفِ أَي ذُو زِفٍّ مُلْتَفٍّ. وظلِيم أَزَفُّ: كثير   الزِّفِّ. الجوهري: الزِّفّ، بالكسر، صغار رِيشِ النعامِ والطائر.   وزَفَفْتُ العَرُوسَ وزَفَّ العروسَ يَزُفُّها، بالضم، زَفّاً وزِفافاً   وهو الوجه وأَزْفَفْتُها وازْدَفَفْتُها بمعنى وأَزَفَّها وازْدَفَّها،   كل ذلك: هداها، وحكى اللحياني: زَحَفَتْ زَوافُّها أَي اللَّواتي   زَفَفْنَها. والمِزَفَّةُ: المُحَفَّةُ، وقيل: المحفة التي تُزَفُّ فيها العروس.   الليث: زُفَّتِ العروسُ إلى زوجها زَفّاً. وفي الحديث: يُزَِفُّ عليّ   بيني وبين إبراهيمَ، صلى اللّه عليهما وسلم، إلى الجنة؛ قال ابن الأَثير: إن   كسرت الزاي فمعناه يُسْرِعُ من زَفَّ في مِشْيَتِهِ وأَزَفَّ إذا أَسرع،   وإن فتحت فهو من زَفَفْتُ العَروسَ أَزُفُّها إذا أَهْدَيْتَها إلى   زوجها. وفي الحديث: إذا ولَدت الجاريةُ بَعَث اللّه إليها مَلَكاً يَزُفُّ   البركة زَفّاً. وفي حديث المغيرة: فما تَفرَّقُوا حتى نظروا إليه وقد   تَكَتَّبَ يُزَفُّ في قومه. وجئتك زَفَّةً أَو زَفَّتَينِ أَي مرَّة أَو   مرتين.
مقاييس اللغة:
(زف)  الزاء والفاء أصلٌ يدلُّ على خِفَّةٍ في كل شيء. يقال زَفَّ الظَّليم زفيفاً، إذا أسرع. ومنه زُفَّتِ العَروسُ إلى زوجها. وزفَّ القومُ في سَيرهم: أَسْرَعُوا. قال جلّ ثناؤه: ﴿فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ﴾ [الصافات 94]. والزَّفْزافة: الرِّيح الشديدة لها زفزفةٌ، أي خِفَّة. وكذلك الزَّفزَف([3]). ويقولون لمن طاشَ حِلْمُهُ: قد زَفَّ رَأْلُه. وزِفُّ الطائر: صِغَار ريشه؛ *لأنه خفيف.
القاموس المحيط:
زَفَّ العَروسَ إلى زَوْجِها زَفّاً وزِفافاً، ككِتابٍ هَداها، كأَزَفَّها وازْدَفَّها، و البَرْقُ لَمَعَ،
و الظَّليمُ، وغَيْرُهُ يَزِفُّ زَفّاً وزُفوفاً وزَفيفاً: أسْرَعَ، كأَزَفَّ، أو هُما كالذَّميلِ، أو أوَّلُ عَدْوِ النَّعامِ، و الريحُ: هَبَّتْ في مُضِيٍّ، و الطائِرُ زَفَّاً وزَفيفاً: رَمَى بِنَفْسِهِ، أو بَسَطَ جَناحَيْه، كزَفْزَف، فيهما، والزَّفَّةُ: المَرَّةُ، وبالضمِّ: الزُّمْرَةُ. والزَّفْزَفُ والزَّفْزافُ: الريحُ الشَّديدَةُ الهُبوبِ في دَوامٍ، كالزَّفْزافَةِ، والخَفيفُ، والنَّعامُ، كالزَّفوفِ. والزِّفُّ، بالكسرِ: صِغارُ رِيشِ النَّعامِ، أو كُلِّ طائِرٍ. وهَيْقٌ أزَفُّ، بَيِّنُ الزَّفَفِ: ذُو زِفٍّ مُلْتَفٍّ. والزَّفيفُ والأَزَفُّ والزِفَّانيُّ، بالكسر: السَّريعُ.
وأزَفَّه: حمَلَهُ على الإِسْراعِ. والمِزَفَّةُ، بالكسر: المِحَفَّةُ تُزَفُّ فيها العَروسُ. والزَّفْزَفَةُ: تحريكُ الريح الحَشيشَ، وصَوْتُها فيه، وشِدَّةُ الجَرْيِ، وهَزيزُ المَوْكِبِ. واسْتَزَفَّهُ السَّيْرُ: اسْتَخَفَّه.
وازْدَفَّ الحِمْلَ: احْتَمَلَهُ. وفي الحَديثِ: " ما لَكِ يا أُمَّ السائِبِ تُزَفْزِفينَ " ، بضم أوَّلِهِ، أي: تُرْعَدِينَ، وبفَتْحِهِ، أي: تَرْتَعِدينَ، ويُرْوَى بالراءِ.
تاج العروس:
ز ف ف
زَفَّ الْعَرُوسَ إِلَى زَوْجِهَا يَزُفُّ بالضَّمِّ زَفّاً بالفَتْحِ وزِفَافاً كَكِتَابِ وهو الوَجْهُ : هَدَاهَا إِليه وقال الرَّاغِبُ : زَفُّ العَرُوسِ مُسْتَعَارٌ مِن زَفْزَفَةِ النَّعَامِ فيما يَقْتَضِي السُّرْعَةَ لا لأَجْلِ شَبَهِهَا ولكن للذَّهَابِ بِها علَى خِفَّةٍ من السُّرُورِ كَأَزَفَّهَا وازْدَفَّهَا إِزْفافاً وازْدِفافاً نَقَلَهُمَا الجَوْهَرِيُّ واقْتَصَرَ اللَّيْثُ علَى الزَّفِّ فقال : زُفَّتِ العَرُوسُ إِلَى زَوْجِها زَفّاً . زَفَّ الْبَرْقُ : لَمَعَ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ . زَفَّ الظَّلِيمُ وغَيْرُهُ كالبَعِيرِ يَزِفُّ بالكَسْرِ زَفّاً وزُفُوفَاً كقُعُودٍ وزَفِيفاً : أَسْرَعَ كَأَزَفَّ وهذه عن ابنِ الأَعْرَابِيِّ وقال اللَّحْيَانِيُّ : يكون ذلك في الناسِ وغَيْرهم قال : وأَزَفَّ أَبْعَدُ اللُّغَتَيْن أَو هُمَا أَي : الزَّفُّ والإِزْفَافُ كَالذَّمِيلِ . وقال اللِّحْيَانِيُّ : الزَّفِيفُ : الإِسْرَاعُ ومُقَارَبَةُ الخَطْوِ وقال غيرُه : هو سُرْعَةُ المَشْيِ مَع تَقَارُبِ خَطْوٍ وسُكُونٍ . الزَّفِيفُ : أَوَّلُ عَدْوِ النَّعَامِ . وكذلك : زَفَّ القَوْمُ في مِشْيَتِهِم ومنه قَوْلُهُ تعالَى : ( فَأَقْبَلُوا إِليهِ يَزِفُّونَ ) قال الفَرَّاءُ : أَي يُسْرِعُون وقرأَها الأَعْمَشُ : ( يُزَفُّونَ ) على بِنَاءِ المَجْهَولِ أَي : يَجِيئُونَ علَى هَيْئَةِ الزَّفِيفِ بمَنْزِلَةِ المَزْفُوفَةِ علَى هذِه الحالِ وهو مَجازٌ . زَفَّتِ الرِّيحُ زَفِيفاً وزُفُوفاً : هَبَّتْ هُبُوباً لَيِّناً ودَامَتْ وقال الجَوْهَرِيُّ : وهو هُبُوبٌ ليس بالشَّدِيدِ ولكنه في مُضِيٍّ . زَفَّ الطَّائِرُ في طَيَرَانِهِ زَفّاً وزَفِيفاً : إذا رَمَى ونَصُّ العَيْنِ : تَرَامَى بِنَفْسِهِ وأَنْشَدَ :
وتَرَى المُكَّاءَ فيه سَاقِطاً ... لَثِقَ الرِّيشِ إِذَا زَفَّ زَقَا أَوْ زَفَّ زَفِيفاً : بَسَطَ جَنَاحَيْهِ كَزَفْزَفَ فِيهِمَا أَي في الرِّيحِ وفي الطَّيْرِ يُقَال : زَفْزَفَتِ الرِّيحُ زَفْزَفَةً وهو شِدَّةُ هُبُوبِها كما في التَّهْذِيبِ وقيل : هو هُبُوبُها لَيِّناً وفي الصِّحاحِ : والزَّفْزَفَةُ : حَنِينُ الرِّيحِ وصَوْتُهَا وزَفْزَفَ الطَّائِرُ في طَيَرَانِهِ : حَرَّكَ جَنَاحِيْهِ إِذا عَدَا . مِن المَجَازِ : الزَّفَّةُ : الْمَرَّةُ الواحِدةُ مِن الزَّفِيفِ يُقَال : جِئْتُهُ زَفَّةً أَو زَفَّتَيْنِ أَي : مَرَّةً أَو مَرَّتَيْنِ . الزُّفَّةُ بِالضَّمِّ : الزُّمْرَةُ ومنه الحديثُ : أَنَّه صلَّى اللهُ عليه وسلَّم قال لِبلاَلٍ حِينَ صَنَعَ طَعَاماً في تَزْوِيجِ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللهُ عنها : ( أَدْخِلِ النَّاسَ عَلَى زُفَّةً زُفَّةً ) حَكَاهُ الهَرَوِيُّ في الغَرِيبَيْنِ وقال : أَي فَوْجاً بَعْدَ فَوْجٍ وطائِفَةً بَعْدَ طَائِفَةٍ قال : وسُمِّيَتْ بذلك لِزَفِيفِها في مَشْيِهَا أي : إِسْرَاعِها . والزَّفْزَفُ والزَّفْزَافُ : الرِّيحُ الشَّدِيدَةُ الْهُبُوبِ في دَوامٍ عن ابنِ دُرَيْدٍ كَالزَّفْزَافَةِ عنه أَيضاً وقيل : رِيحٌ زَفْزَفٌ : سَرِيعَةٌ وشاهِدُهُ قَوْلُ الأَخْطَلِ :
كَأَنَّ ثِيَابَ الْبَرْبَرِيِّ تُطِيرُهَا ... أَعَاصِيرُ رِيحٍ زَفْزَفٍ زَفَيَانِ وجَمْعُ الزَّفْزَفِ : زَفازِفُ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّيّ لمُزَاحِمٍ العُقَيْلِيِّ :
صَباً شَمَالاً نَيْرَجاً تَعْتَفِيهِمَا ... عَثَانِينُ نَوْبَاتِ الْجَنُوبِ الزَّفَازِفِ وقيل : رِيحٌ زَفْزَفَةٌ وزَفْزَافَةٌ وزَفْزَافٌ : شَدِيدَةٌ لها زَفْزَفَةٌ وهي الصَّوْتُ قال ابنُ عَبَّادٍ : الزَّفْزَفُ والزَّفْزَافُ : الْخَفِيفُ قال غيرُه : الزَّفْزَفُ والزَّفْزَافُ : النَّعَامُ لِخِفَّتِهِ في سَيْرِهِ أَو لِزَفْزَفَتِهِ في طَيَرَانِهِ وهو تَحْرِيكُ جَنَاحَيْهِ حينَ يَعْدُ كَالزَّفُوفِ كصَبُورٍ قال الحارثُ بنُ حِلَّزَةَ :
بِزَفُوفٍ كَأَنَّهَا هِقْلَةٌ أُمْ ... مُ رِئَالٍ دَوِّيَّةٌ سَقْفَاءُ
شَبَّهَ نَاقَتَهُ بالنَّعَامَةِ في سُرْعَتِها . والزِّفُّ بِالْكَسْرِ : صِغَارُ رِيشِ النَّعَامِ أَو كُلِّ طَائِرٍ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّن ونَصُّهُ : وكُلّ طائرٍ ومنه قَوْلُهُم : أَلْيَنُ مِن زِفِّ النَّعَامِ وقال ابنُ دُرَيْدٍ : الزِّفُّ : رِيشٌ صِغَارٌ كالزَّغَبِ تَحْتَ الرِّيِشِ الكَثِيفِ وقال بعضُ أَهْلُ اللُّغَةِ : لا يكونُ الزِّفُّ إِلا لِلنَّعام . قال الجَوْهَرِيُّ : يُقَال : هَيْقٌ أَزَفُّ بَيِّنُ الرَّفَفِ مَحَرَّكَةً : أَي ذُو زِفِّ مُلْتَفٍّ كما في الصِّحاحِ . والزَّفِيفُ كَأَمِيرٍ والأَزَفُّ والزِّفَّانِيُّ بِالْكَسْرِ كِلاهُمَا عن ابنِ عَبَّادٍ والأَوَّلُ عن الجَوْهَرِيِّ : السَّرِيعُ زادَ في اللِّسَانِ : الخَفِيفُ وقال : هو الزَّفَّانُ بغَيْرِ ياءٍ . وأَزَفَّهُ أَي البَعِيرَ كما في اللِّسَانِ : حَمَلَهُ علَى الإِسْرَاعِ . والْمِزَفَّةُ بِالْكَسْرِ : الْمِحَفَّةُ التي تُزَفُّ فيها الْعُرُوسُ قال الجَوْهَرِيُّ : حُكِيَ ذلك عن الخَليلِ . والزَّفْزَفَةُ تَحْرِيكُ الرِّيحِ يَبِيسَ الْحَشِيشِ وقد زَفْزَفَتْهُ قال العَجَّاجُ : زَفْزَفَةَ الرِّيحِ الْحَصَادَ الْيَبَسَا الزَّفْزَفَةُ : حَنِينُ الرِّيحِ وصَوْتُهَا فيه أَي : في الحَشِيشِ وكذا في الشَّجْرِ الزَّفْزَفَةُ : شِدَّةُ الْجَرْيِ قيل : الزَّفْزَفَةُ هَزِيزُ الْمَوْكِبِ عن ابنِ دُرَيدٍ . واسْتَزَفَّهُ السَّيْرُ هكذا في النُّسَخِ وصَوابُه : السَّيْلُ : اسْتَخَفَّهُ فذَهَبَ به كماهو نَصُّ المُحِيطِ والأَسَاسِ ومِثْلُهُ في العُبَابِ . وازْدَفَّ الْحِمْلَ ازْدِفَافاً : احْتَمَلَهُ عن ابنِ عَبَّادٍ . وفي الْحَدِيثِ : أَنَّهُ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم قال : ( مَالَكِ يا أُمَّ السَّائِبِ ) أَو ( يا أُمَّ المُسَيَّبِ ) وهيَ الأَنْصَارِيَّةُ وذلك حين مَرَّ بها وهي تُزَفْزِفُ مِن الحُمَّى - مالك تُزَفْزِفِينَ ؟ قالتْ الحُمَّى لاَ بَارَكَ اللهُ فيها فقال : ( لا تَسُبِّي الحُمَّى فَإِنَّهَا تُذْهِبُ خَطَايَا بَنِي آدَمَ كَمَا يُذْهِبُ الكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ ) والحديثُ رَوَاهُ جَابِرٌ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ وهو بِضَمِّ أَوَّلِهِ أَي : مَالَكِ تُرْعَدِينَ ويُرْوَى أَيضاً بِفَتْحِهِ أي أَوَّلِهِ أَيْ تَرْتَعِدِينَ ويُرْوَى بِالرَّاءِ وقد أَهْمَلَهُ المُصَنِّفُ هناك واسْتَدْرَكْنَاهُ عليه في آخِرِ التَّرْكِيبِ ويُروَى أَيضاً بكَسْرِ الزَّايِ ومَعْنَاه : تَحِنِّينَ وتَئِنِّينَ أَنِينَ المَرْضَى . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : يُقَال للطَّائِشِ الحِلْمِ : قد زَفَّ رَأْلُهُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ والزَّمَخْشَرِيُّ وهو مَجازٌ . والزَّفِيفُ : البَرِيقُ قال حُمَيْدُ ابنُ ثَوْرٍ :
" دَجَا اللَّيْلُ واسْتَنَّ اسْتِنَانَاً زفِيفُهُكَمَا اسْتَنَّ في الْغَابِ الْحَرِيق الْمُشَعْشَعُ وزَفْزَفَ الرَّجُلُ : مَشَى مِشْيَةً حَسَنَةً . والزَّفْزَفَةُ : مِن سَيْرِ الإِبِلِ وقيل : هو فَوْقَ الخَبَبِ قال امرُؤُ القَيْسِ :
" لَمَّا رَكِبْنَا رَفَعْنَاهُنَّ زَفْزَفَةًحتَّى احْتَوَيْنَا سَوَاماً ثُمَّ أَرْبَابَه . وقوْسٌ زَفُوفٌ : مُرِنَّةٌ . والزَّفْزَفَةُ : صَوْتُ القِدْحِ حِينَ يُدَارَ علَى الظُّفُرِ قال الهُذَلِيُّ :
كَسَاهَا رَطِيبُ الرِّيشِ فَاعْتَدَلَتْ لَهَا ... قِدَاحٌ كَأَعْنَاقِ الظِّبَاءِ زَفازِفُ أَرَادَ : ذَواتُ زَفازِفَ شبَّهَ السَّهَامَ بِأَعْنَاقِ الظِّبَاءِ في اللِّينِ والانْثِنَاءِ . وظَلِيمٌ أَزَفُّ : كَثِيرُ الزَّفِّ . وحَكَى اللِّحْيَانِيُّ : زَحَفَتْ زَوَافُّهَا أَي : اللَّوَاتِي زَفَفْنَهَا . ويُقَال : بات مُزَفْزَفاً أَي : تُزَفْزِفُهُ الرِّيحُ . وقال ابنُ عَبَّادٍ : أُزِفَّتِ العَرُوسُ مِثْل زُفِّتْ . وقال غيرُه : الزَّفُوفُ كصَبُورٍ : فَرَسٌ كان للنُّعْمانِ بنِ المُنْذِرِ كما في العُبَابِ ومَرَّ مِثْلُه في ( ر ف ف ) أيضاً

_Türkçe çeviri henüz yok_
