# زفي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%81%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زفى

: ( ى ( *!زَفَتِ الرِّيحُ السَّحابَ ) والتُّرابَ ونحوَهما ( *!زَفْياً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وزَفَياناً ) ، محرَّكةً : ( طَرَدَتْهُ واسْتَخَفَّتْهُ ) .
وفي الصِّحاحِ : *!الزَّفَيانُ : شِدَّةُ هُبوبِ الرِّيحِ . يقالُ : *!زَفَتْهُ الرِّيحُ *!زَفَيَاناً ، أَي طَرَدَتْهُ ؛ قالَهُ ابنُ السرَّاجِ .
( و ) *!زَفَتِ ( القَوْسُ ) *!زَفَياناً : ( صَوَّتَتْ ) ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .

( و ) *!زَفَى ( السَّرابُ الآلَ : رَفَعَهُ ) ؛ كزَهاهُ وحَزاهُ ؛ نَقلَهُ الأَزْهريُّ والجوهرِيُّ عن أبي عَمْروٍ .
( *!وأَزْفاهُ : نَقَلَهُ ) ؛ قالَ ابنُ الأعْرابيِّ : *!أزْفَى نَقَلَ شيئاً ؛ ( مِن مَكانٍ إلى ) مَكانٍ ( آخَرَ ) .
قالَ : ومنه *!أَزْفَيْتُ العَرُوسَ إذا نَقَلْتَها من بيتِ أَبَوَيْها إلى بيتِ زَوْجِها .
( *!والزَّفَيانُ ) ، محرَّكةً : ( المرأَةُ القصيرَةُ .
( و ) *!زَفَيانُ : ( لَقَبُ شاعِرَيْنِ ) ؛ أَحَدُهما : اسْمُه عَطاءُ بنُ أسيدٍ السَّعْديّ ، هو أَحدُ بَني عوافَةَ ، وكُنْيتُه أَبو المرْقالِ ؛ والآخَرُ راجِزٌ لم يُسَمَّ ؛ ذَكَرَهما الآمدِيُّ .
قُلْتُ : الأَخيرُ راجزٌ مُحْسِنٌ ذَكَرَه الصَّاغانيُّ .
( و ) *!الزَّفَيانُ : ( القَوْسُ السَّريعَةُ الإِرسالِ للسَّهْمِ ) ؛ نقلَهُ الجَوْهرِيُّ .
( *!والمَزْفِيُّ ، كمَرْمِيَ : المُفَزَّعُ ) .
قالَ القرافيُّ : وُجِدَ في الأُصُولِ المُفَزِّع كمُحَدِّثٍ ، والأَوْلى فَتْح الزَّاي ليُوافِقَ المفسر المفسر لأنَّ *!المَزْفِي بمعْنى المَفْعول .
قُلْتُ : وهكذا ضَبَطَه الصَّاغانيُّ أَيْضاً .
( *!كالمُتَزَفِّي ) ، كذا في النُّسخِ ، وفي التكْمِلَةِ : وكَذلِكَ *!المُنْزفِي بضمِّ الميمِ وسكونِ النُّون .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الزَّفَيانُ ، محرَّكةً الخِفَّةُ وبه سُمِّي الرَّجُلُ ، وجَعَلَه سِيْبَوَيْه صفَةً .
*!والزَّافِي : السَّريعُ الخَفِيفُ ؛ قالَ الشاعِرُ :
كالحِدأِ *!الزَّافِي أَمامَ الرَّعْدِ وناقَةٌ *!زَفَيانٌ ، سَريعَةٌ ؛ نَقَلَهُ الجوهرِيُّ ؛ وأَنْشَدَ الأزْهرِيُّ :
وتَحْتَ رَحْلِي *!زَفَيانٌ مَيْلَعُ وَزَفَى الظَّلِيمُ *!زَفْياً : نَشَرَ جَناحَيْه وعَدا ؛ نقلَهُ الجوهرِيُّ .
وبه قُرِىءَ قَوْلُه

تعالى : ﴿فأَقْبَلُوا إليه *!يزفون﴾ .
وقوْلُهم : مَيْزانُ *!زَفَيان إمَّا هو فَعَيالٌ مِن زَفَنَ إذا نَزَا فيُصْرَفُ في حالَيْهِ ، أَو هو مِن *!الزَّفْيِ ، وهو تَحْريكُ الرِّيحِ القَصَب والتُّرابَ ، فيُصْرَفُ في النَّكِرَةِ دُونَ المَعْرفةِ وهو فَعَلانٌ حينَئِذٍ .

### Türkçe

: (**زَفَتِ الرِّيحُ السَّحابَ**) ve toprağı ve bunların benzerlerini (**زَفْياً**), fetha ile, ve (**وزَفَياناً**), harekeli olarak: (onu kovdu ve onu hafife aldı).

Ve Sıhâh’ta: **الزَّفَيانُ**: rüzgârın esişinin şiddeti. Denilir ki: **زَفَتْهُ الرِّيحُ** **زَفَيَاناً**, yani onu kovdu; bunu İbnü’s-Serrâc söylemiştir.

( Ve ) **زَفَتِ** (yay) **زَفَياناً**: (ses çıkardı); bunu İbn Sîde nakletmiştir.

( Ve ) **زَفَى** (serap, **الآلَ**’ı: onu yükseltti); **زَهاهُ** ve **حَزاهُ** gibi; bunu Ezherî ve Cevherî, Ebû Amr’dan nakletmiştir.

(**وأَزْفاهُ**: onu nakletti); İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **أزْفَى** bir şeyi nakletti; (bir yerden) bir (başka) yere.

Dedi ki: Bundan dolayı **أَزْفَيْتُ العَرُوسَ**: onu ana-babasının evinden kocasının evine naklettiğin zaman.

(**والزَّفَيانُ**), harekeli olarak: (kısa boylu kadın).

( Ve ) **زَفَيانُ**: (iki şairin lakabı); ikisinden biri: adı Atâ b. Useyd es-Sa‘dî’dir, o Benî ‘Avâfe’dendir, künyesi Ebû’l-Merḳāl’dir; diğeri ise adı anılmamış bir recez şairidir; onları Âmidî zikretmiştir.

Dedim ki: sonuncusu, Sâğânî’nin zikrettiği iyi bir recez şairidir.

( Ve ) **الزَّفَيانُ**: (oku salmada hızlı olan yay); bunu Cevherî nakletmiştir.

(**والمَزْفِيُّ**, **كمَرْمِيَ**: korkutulmuş olan).

Karâfî dedi ki: asıllarda **المُفَزِّع** ( **كمُحَدِّثٍ** gibi) bulundu; daha uygun olan, **الزَّاي**’ı fetha ile okumaktır; böylece açıklananla açıklayana uygun olur; çünkü **المَزْفِي** mef‘ûl mânasındadır.

Dedim ki: Sâğânî de onu böyle ضبط etti.

(**كالمُتَزَفِّي**), nüshalarda böyledir; Tekmile’de: ve bunun gibi **المُنْزفِي**, **الميم**’in dammesi ve **النُّون**’un sükûnu ile.

Ona istidrâk edileceklerdendir:
**الزَّفَيانُ**, harekeli olarak: hafiflik; bununla erkek adlandırıldı; Sîbeveyh onu sıfat kıldı.

**والزَّافِي**: hızlı, hafif olan; şair dedi ki:
Şimşek kuşu gibi, **الزَّافِي** gök gürültüsünün önünde.
Ve bir dişi deve **زَفَيانٌ**, hızlıdır; bunu Cevherî nakletmiştir; Ezherî de şu beyti rivayet etti:
Ve eyerimin altında **زَفَيانٌ** (olan) bir binek.

Ve devekuşu **زَفَى** **زَفْياً**: iki kanadını yaydı ve koştu; bunu Cevherî nakletmiştir.

Ve bununla O’nun sözü şöyle okunmuştur, yüce:
﴿فأَقْبَلُوا إليه **يزفون**﴾.

Ve onların sözü: **مَيْزانُ زَفَيان**; ya o, **زَفَنَ**’dan (türetilmiş) bir **فَعَيالٌ**’dır; **نَزَا** ettiğinde, iki hâlinde de tenvin alır; yahut o, **الزَّفْيِ**’dendir; o da rüzgârın kamışı ve toprağı hareket ettirmesidir; bu durumda nekirede ma‘rifeden başka tenvin alır; ve o vakit **فَعَلانٌ**’dır.
