# زف (ز-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الزاي والفاء
زف ، فز : مستعملان .
زف : قال الله تعالى : ( ) ضَرْباً بِالْيَمِينِ فَأَقْبَلُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِلَيْهِ يَزِفُّونَ ) ( الصافات : 94 ) .
قال الفرّاء : قرأ الناس : ( فَأَقْبَلُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ ( بنصب الياء أي : يسرعون .
قال : وقرأ الأعمش : يُزَفُّون ، كأنه من أَزَفَّت ولم نسمعها إلا زففت ، يُقال للرجل : جاء يزف .
قال : ويكون يزفون ، أي : يجيئون على هيئة الزفيف ، بمنزلة المزفوفة على هذه الحال .
وقال الزجاج : يزِفُّون : يسرعون ، وأصله من زفيف النّعامة ، وهو ابتداء عَدْوِها ، والنَّعامة يقال لها زَفُوف ، وقال ابن حِلِّزَة :
بزفوفٍ كأنها هِقْلَةٌ أُمْ
مُ رِئالٍ دَوِّيّةٌ سَقْفَاءُ
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الزِّف : ريش النعام ، ويقال : هَيْقٌ أَزفُّ .
وقال الليث : زفت العروس إلى زوْجها زفّاً والريح تزِفّ زفوفاً : وهو هبوبٌ ليس بالشديد ، ولكنه في ذلك ماضٍ .
ويقال : زفّ الطائرُ في طيرانه زفيفاً : إذا ترامى بنفسه ، وأنشد :
زفيفَ الزُّباني بالعجاج القواصِفِ
قال : والزّفزفة تحريك الشيء يَبَسَ الحشيش ، وأنشد :
زفزفة الرِّيح الحصاد اليَبسا
قال : والزّفزاف : النعام الذي يُزفزف في طيرانه يحرِّك جناحيه إذا عَدَا .
والمِزَفّة : المحفة التي تُزفّ فيها العروس .
أبو عبيد عن الأصمعي : الزفزافةُ من الرياح : الشديدة التي لها زَفْزفة ، وهي الصوت ، وجعلها الأخْطل زفزفاً فقال :
أَعاصيرُ ريحٍ زفزفٍ زفَيَان
والزفْزَفَة : من سير الإبل فوق الجنب .
وقال امرؤ القيس :
لما ركبنَا رفعْنَا هُنَّ زفْزَفَةً
حتى احتويْنَا سواماً ثم أَربابُه
فز : أبو عبيد عن الأصمعي : الفزُّ : ولدُ البَقَرة ، وجمعه أَفزاز ، وقال زهير :
كما استغاثَ بسَيْء فزُّ غيطلة
خان العيون ولم يُنظَرْ به الحشكُ
قال : وقال الأصمعي : فَزَّ الجُرحُ يَفِزُّ فَزِيزاً ، وفَصَّ يَفِصُّ فَصِيصاً : إذا سالَ بما فيه .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعز : ( وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ ) ( الإسراء : 64 ) ، أي : استخف بدعائك وصوتك ، وكذلك قولُه : ( وَإِن كَادُواْ لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الاَرْضِ ) ( الإسراء : 76 ) ، أي : يستخفونك . وقال أبو إسحاق في قوله تعالى : ( وَاسْتَفْزِزْ ( معناه : استدعه استدعاء : تستخفه به إلى جانبك . وقال في قوله تعالى : ( لَيَسْتَفِزُّونَكَ ( أي : ليقتلونك ، رواه لأهل التفسير . وقال أهل السنة : كادوا ليستخفونك : أفزاعاً بحملك على خفة الهرب .
قال أبو عُبيد : أفززتُ القَوم أفزَعْتُهم سواء ، وأَنشَد :
شَبَبٌ أَفَزَّتْهُ الكِلابُ مُرَوِّعُ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : فَزفَزَ : إذا طَرَدَ إنساناً أو غيره .
قال : وزَفْزَف : إذا مَشى مِشيةً حَسَنَةً .
وفي ( النوادر ) : افتَزَزْتُ وابْتَزَزْتُ ، وابْتَذَذْتُ ، وقد تَباذَذْنا وتَبازَزْنا ، وقد بَذَذْتُه : إذا عَزَزْتَه غلَبْتَه .

##### Türkçe

باب **الزاي** ve **الفاء**
**زف** , **فز** : ikisi de kullanılandır.
**زف** : Allah Teâlâ dedi: ( ) sağ ile vurma; derken ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ ona doğru **يَزِفُّونَ** ) ( **الصافات** : 94 ) .
**الفرّاء** dedi: İnsanlar ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ ( **فَأَقْبَلُو** diye okudu; **الياء**’ın nasbı ile; yani: hızlanırlar.
Dedi: **الأعمش** ise **يُزَفُّون** okudu; sanki **أَزَفَّت**’tenmiş gibi; biz onu ancak **زففت** olarak işittik; erkeğe denir: **جاء يزف**.
Dedi: Ve **يزفون** olur; yani: **الزفيف** heyeti üzere gelirler; bu hâl üzere **المزفوفة** mertebesinde.
**الزجاج** dedi: **يزِفُّون**: hızlanırlar; aslı, devekuşunun **زفيف**’indendir; o, onun koşmasının başlangıcıdır; devekuşuna **زَفُوف** denir. **ابن حِلِّزَة** dedi:
بزفوفٍ كأنها هِقْلَةٌ أُمْ
مُ رِئالٍ دَوِّيّةٌ سَقْفَاءُ
**أبو عُبَيد**’den, **أبي عمرو**’dan: **الزِّف**: devekuşunun tüyüdür; ve denir: **هَيْقٌ أَزفُّ**.
**الليث** dedi: Gelin, kocasına **زفّاً** ile **زفت**; rüzgâr da **زفوفاً** ile **تزِفّ**: o, şiddetli olmayan bir esiştir; fakat bunda sürüp gidendir.
Ve denir: Kuş, uçuşunda **زفيفاً** ile **زفّ**: nefsini atıp savurduğu zaman. Ve inşad etti:
زفيفَ الزُّباني بالعجاج القواصِفِ
Dedi: **الزّفزفة**: şeyin hareket ettirilmesidir; (yani) kuru ot. Ve inşad etti:
زفزفة الرِّيح الحصاد اليَبسا
Dedi: **الزّفزاف**: uçuşunda **يُزفزف** eden devekuşudur; koştuğu zaman iki kanadını hareket ettirir.
**المِزَفّة**: gelinin içinde **تُزفّ** edildiği mahfedir.
**أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den: Rüzgârlardan **الزفزافةُ**: **زَفْزفة**’si olan şiddetli olandır; o da sestir. **الأخْطل** onu **زفزفاً** kıldı da şöyle dedi:
أَعاصيرُ ريحٍ زفزفٍ زفَيَان
**الزفْزَفَة**: develerin yürüyüşünden, yanın üstünde (olan yürüyüş).
**امرؤ القيس** dedi:
لما ركبنَا رفعْنَا هُنَّ زفْزَفَةً
حتى احتويْنَا سواماً ثم أَربابُه

**فز** : **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den: **الفزُّ**: ineğin yavrusudur; çoğulu **أَفزاز**’dır. **زهير** dedi:
كما استغاثَ بسَيْء فزُّ غيطلة
خان العيون ولم يُنظَرْ به الحشكُ
Dedi: **الأصمعي** dedi: Yara **فَزَّ** eder, **يَفِزُّ** **فَزِيزاً**; ve **فَصَّ** eder, **يَفِصُّ** **فَصِيصاً**: içindekini akıttığı zaman.
**الفرّاء**, Allah Azze ve Celle’nin sözü hakkında dedi: ( **وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ** ) ( **الإسراء** : 64 ) ; yani: çağrın ve sesinle hafife al. Ve bunun gibi O’nun sözü: ( **وَإِن كَادُواْ لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الاَرْضِ** ) ( **الإسراء** : 76 ) ; yani: seni hafife alırlar. **أبو إسحاق**, Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi: ( **وَاسْتَفْزِزْ** ( manası: onu bir çağırma ile çağır; onunla seni hafife alarak yanına (çekersin). Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi: ( **لَيَسْتَفِزُّونَكَ** ( yani: seni öldürürler; onu tefsir ehline rivayet etti. Ehl-i sünnet dedi: **كادوا ليستخفونك**: kaçış hafifliğine sevk etmekle seni korkutmalar olarak.
**أبو عُبَيد** dedi: **أفززتُ القَوم**: onları korkuttum; ikisi eşittir. Ve inşad etti:
شَبَبٌ أَفَزَّتْهُ الكِلابُ مُرَوِّعُ
**ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den: **فَزفَزَ**: bir insanı veya başkasını kovduğu zaman.
Dedi: Ve **زَفْزَف**: güzel bir yürüyüşle yürüdüğü zaman.
( **النوادر** )’de: **افتَزَزْتُ** ve **ابْتَزَزْتُ** , ve **ابْتَذَذْتُ**; ve muhakkak biz **تَباذَذْنا** ve **تَبازَزْنا**; ve muhakkak ben onu **بَذَذْتُه**: onu aziz kıldığım (yani) ona galip geldiğim zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب ماجاء من كلام العرب أوله زاءٌ في المضاعف والمطابق)
(زط) الزاء والطاء ليس بشيء. وزُطّ ([1]): كلمةٌ مولَّدة.
(زع) الزاء والعين أصلٌ يدلُّ على اهتزازٍ وحركة. يقال: زَعْزَعْتُ الشيءَ وتَزعْزَعَ هو، إذا اهتزّ واضطرب. وسيرٌ زعزعٌ: شديد تهتز له الرِّكاب.
قال الهُذََليّ([2]):
وتَرْمَدُّ هَمْلَجَةً زَعْزَعاً *** كما انخَرَطَ الحَبْلُ فوق المَحَالِ
(زغ) الزاء والغين ليس بشيء. ويقولون: الزغزغة: السُّخْرِيَة.
(زف)  الزاء والفاء أصلٌ يدلُّ على خِفَّةٍ في كل شيء. يقال زَفَّ الظَّليم زفيفاً، إذا أسرع. ومنه زُفَّتِ العَروسُ إلى زوجها. وزفَّ القومُ في سَيرهم: أَسْرَعُوا. قال جلّ ثناؤه: ﴿فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ﴾ [الصافات 94]. والزَّفْزافة: الرِّيح الشديدة لها زفزفةٌ، أي خِفَّة. وكذلك الزَّفزَف([3]). ويقولون لمن طاشَ حِلْمُهُ: قد زَفَّ رَأْلُه. وزِفُّ الطائر: صِغَار ريشه؛ *لأنه خفيف.
(زق) الزاء والقاف أصلٌ يدل على تضايُقٍ. من ذلك الزُّقاق، سمِّي بذلك لضيقهِ عن الشوارع.
ومن ذلك : زَقَّ الطائرُ فرخَهُ. ومنه الزِّقّ. والتزقيق في الجلد: أن يسلخ مِنْ قِبَلِ [العُنُق([4])].
(زل) الزاء واللام أصل مطّرد منقاسٌ في المضاعَف، وكذلك في كل زاءٍ بعدها لامٌ في الثلاثي. وهذا من عجيب هذا الأصل. تقول: زلَّ عن مكانه زَليلاً وزَلاًّ. والماء الزُّلال: العَذْب؛ لأنه يَزِلّ عن ظَهْرِ اللِّسانِ لِرقَّته. والزَّلَّة: الخطأ؛ لأن المخطئ زلَّ عن نَهْج الصَّواب، وتزلزَلت الأرضُ: اضطرَبت، وزُلْزِلَتْ زِلْزَالاً. والمِزَلَّة([5]): المكان الدَّحْضُ. فأما الذِّئْبُ الأَزَلُّ، وهو الأَرْسَح، فقال ابنُ الأعرابيّ : سمِّي بذلك مِنْ قولهم زَلَّ إذا عدا. وهو القياس الصَّحيح ثم شُبِّهَتْ به المرأةُ الرَّصْعاء فقيل زَلاَّء. وإن كان الأَرْسَح كما قيل فهو قياسُ ما ذكرناهُ أيضاً، لأن اللّحم قد زلَّ عن مؤخَّره، وكذلك عن مؤخَّر المرأة الرَّسْحاء.
ومن الباب الزُّلْزُل([6]) كالقَلِق؛ لأنَّه لا يستقرُّ في مكانه.
ومما شذّ عن الباب الزَّلَزِلُ: الأثاث والمتاع،  على فَعَلِلٍ.
(زم) الزاء والميم أصلٌ واحدٌ، وهو يدلُّ على تقدُّم في استقامةٍ وقَصْد، من ذلك الزِّمام لأنه يتقدَّم إذا مُدَّ به، قاصداً في استقامة. تقول زَمَمْتُ البعير أزُمُّه. ويقال أمْرُ بني فلانٍ زَمَمٌ، كما يقال أَمَمٌ، أي قصدٌ. ويحلفون فيقولون: "لا والذي وجْهِي زَمَمَ بَيْتِه([7])"، يريدون تلقاءَه وقَصْدَه. والزَّمُّ: التقدُّم في السَّير.
ومما شذّ عن هذا الأصل الزِّمْزِمة: الجماعة من الناس. وقال الشيباني: الزِّمزيم: الجِلَّة من الإبل([8]).
(زن) الزاء والنون كلمةٌ واحدةٌ لا يُتفرّع ولا يُقاس عليها. يقال أَزنَنْتُ فلاناً بكذا، إذا اتَّهمتَهُ به. وهويُزَنُّ به. قال:
إن كنتَ أزنَنْتَنِي بها كَذِبَاً *** جَزْءُ فلاقَيْتَ مِثلَها عَجِلاَ([9])(زب) الزاء والباء أصلان: أحدهما يدل على وُفُورٍ في شَعَرٍ، ثم يحمل عليه. فالزَّبَب: طُول الشَّعَْر، وكثرتُهُ. ويقال بعيرٌ أزَبُّ. قال الشاعر:
أثَرْت الغَيَّ ثم نزَعْت عَنْهُ *** كما حادَ الأزبُّ عن الطِّعانِ
ومن ذلك عامٌ أَزَبُّ، أي خصيب.
والأصل الآخر:  الزَّبيب، وهو معروف، ثم يشبَّه به، فيقال للنُّكتَتَيْنِ السّوداوينِ فوقَ عينَي الحيّة زبيبتان؛ وهو أخبثُ ما يكون من الحيّات: وفي الحديث: "يجيء كَنْزُ أحدِهِم يومَ القيامة شجاعاً أقرعَ له زَبيبتان". وربّما سمَّوا الزَّبَدَتَيْنِ زَبيبتين، يقال أنشَدَ فلانٌ حتَّى زَبَّبَ شِدْقاه، أي أزبدا.
قال الشاعر:
إنِّي إذا ما زَبَّبَ الأشداقُ ***
وكَثُرَ الضِّجاجُ واللَّقْلاقُ
ثَبْتُ الْجَنانِ مِرْجَمٌ وَدَّاقُ([10])
 ومما شذَّ عن الباب الزَّبَاب: الفارُ، الواحدُ زبابة. وقد يحتمل، وهو بعيدٌ، أن يكون من الزَّبيب، وقد ذكرناه.
ومما هو شاذٌّ لا قياس له: زَبَّتِ الشمس وأزَبّت: دنت للغروب.
(زت) الزاء والتاء كلمةٌ لا قياس لها. يقال زَتَتُّ العروسَ، إِذا زيَّنتَها. قال:
بَنِي تَميمٍ زَهنِعُوا فتاتَكُمْ *** إنَّ فتاةَ الحيِّ بالتَّزَتُّتِ([11])وقد تزتَّتَتْ، أي تزيَّنت.
(زج) الزاء والجيم أصلٌ يدلُّ على رِقَّةٍ في شيء، من ذلك زُجُّ الرُّمْح والسّهمِ، وجمعه زِجاج بكسر الزاء. يقال زَجَّجْتُه: جعلت له زُجّاً فإذا نزَعْت زُجَّهُ قلت: أزجَجْتُه([12]).والزَّجَج: دِقَّةُ الحاجبينِ وحُسْنُهما. ويقال أنَّ الأزَجَّ من النعام: الذي فوق عينه ريشٌ أبيض.
(زح) الزاء والحاء يدلّ على البعد. يقال زُحْزِحَ عن كذا، أي بُوعِدَ. قال الله تعالى: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ﴾[آل عمران 185]. أي بُوعِد.
(زخ) الزاء والخاء أُصَيلٌ يدلُّ على الدَّفْع والمبايَنَة. يقال زَخَخْتُ الشيءَ، إذا دفعتَهُ. وفي الحديث: "مَنْ نَبذَ القُرآنَ وراء ظَهرِهِ زُخَّ في قَفاه".  وزَخَّها: جامَعَها. و*المِزَخَّة: المرأة. ومن الباب الزَّخَّة: الحِقد والغَيظ. قال:
فلا تَقْعُدَنّ على زَخَّةٍ *** وتُضْمِرَ في القلبِ وَجْداً وَخِيفَا([13])(زر) الزاء والراء أُصَيلٌ يدلُّ على شِدَّة. وشذَّ مِنْ ذلك الزِّرّ: زِرُّ القميص. ثم يشتقّ منه الزِّرُّ، يقال إنّه عظمٌ تحت القَلْب. قال ابن السكّيت: يقال للرّجلِ الحسن الرِّعْية للإبل: إنّه لَزِرٌّ من أزرارها. ومن الباب: زَرَّتْ عينهُ، إذا توقَّدَت. يقال عَيْناه تَزِرَّانِ في رأسهِ، إذا تَوقَّدَتا. ومن الباب الزَّرُّ: الشَّلُّ والطَّرد. يقال هو يزُرُّ الكتائبَ بسيفهِ زَرَّا. ومنه الزَّرُّ وهو العضُّ. يقال: حِمارٌ مِزَرٌّ. ويقال الزَّرّة الحَرْبَة([14]). ومن الباب الزَّرِير، وهو الحَصيف السَّديد الرأي. والله أعلم بالصَّواب.
 --------------ـــــ
([1]) الزط، بالضم: جيل من الهند، معرب "جت" بالفتح. قال صاحب القاموس: "والقياس يقتضي فتح معربه". وقال الخوارزمي الكلام على طبقات الهند: "الزط هم حفاظ الطرق، وهم جنس من السند يقال لهم: جتان". انظر مفاتيح العلوم ص 74. وفي معجم استينجاس 356 أن "جت" اسم لجنس هندي حقير.
([2]) هو أميّة بن أبي عائذ الهذلي. اللسان (زعع). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ومخطوطة الشنقيطي 79.
([3]) ويقال أيضاً ريح زفزفة وزفزاف.
([4]) التكملة من المجمل.
([5]) بكسر الزاي وفتحها.
([6]) الزلزل بضم الزاءين : الغلام الخفيف. وفي المجمل: "الزلز" وليس هذا بابه.
([7]) انظر هذا اليمين في أيمان العرب للنجيرمي 15، والأمالي (3: 51)، واللسان (زمم 165)، والمخصص (13: 118)، والمزهر (2: 262).
([8]) شاهده قول نصيب:
يعل بنيها المحض من بكراتها *** ولم يحتلب زمزيمها المتجرثم
 ([9]) لحضرمي بن عامر، كما في اللسان (زنن).
([10]) الرجز في اللسان (زبب، لقق)، وقائله هو أبو الحجناء نصيب الأصغر. انظر البيان والتبيين (1: 125).
([11]) البيت من تام الرجز. أنشده في اللسان (زهنع، زتت)، والمخصص (4: 54).
([12]) ويقال زججه وأزجه بمعنى ، ولا يقال أزجه إذا نزع زجه.
([13]) البيت لصخر الغي الهذلي. انظر ما سبق في حواشي (خيف: 235).
([14]) لم ترد الكلمة بهذا المعنى في المعاجم المتداولة.

ـ

##### Türkçe

(باب ماجاء من كلام العرب أوله زاءٌ في المضاعف والمطابق)
(**زط**) **الزاء** ve **الطاء** bir şey değildir. Ve **زُطّ** ([1]): türetilmiş (müvelled) bir kelimedir.

(**زع**) **الزاء** ve **العين**; bir asıl olup bir sarsılmaya ve harekete delâlet eder. Denir ki: **زَعْزَعْتُ** şeyi ve o **تَزعْزَعَ**; sarsılıp çalkalandığı zaman. Ve **سيرٌ زعزعٌ**: bineklerin onunla şiddetle sarsıldığı (kadar) şiddetli (yürüyüş).
**الهُذََليّ**([2]) dedi:
وتَرْمَدُّ هَمْلَجَةً زَعْزَعاً *** كما انخَرَطَ الحَبْلُ فوق المَحَالِ

(**زغ**) **الزاء** ve **الغين** bir şey değildir. Ve derler: **الزغزغة**: alaydır.

(**زف**)  **الزاء** ve **الفاء**; her şeyde bir hafifliğe delâlet eden bir asıldır. Denir: **زَفَّ الظَّليم زفيفاً**; süratlendiği zaman. Ve ondan: **زُفَّتِ العَروسُ** kocasına (doğru) götürüldü. Ve **وزفَّ القومُ** yürüyüşlerinde: hızlandılar. O’nun yüce övgüsü: ﴿فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ﴾ [الصافات 94]. Ve **الزَّفْزافة**: şiddetli rüzgâr; onun bir **زفزفةٌ**si vardır, yani hafiflik. Ve كذلك **الزَّفزَف**([3]). Ve derler, aklı (hilm) şaşana: **قد زَفَّ رَأْلُه**. Ve **زِفُّ الطائر**: onun küçük tüyleridir; çünkü o hafiftir.

(**زق**) **الزاء** ve **القاف**; bir daralmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الزُّقاق**; sokaklar karşısında darlığından dolayı bununla adlandırılmıştır.
Ve bundan: **زَقَّ الطائرُ فرخَهُ**. Ve ondan **الزِّقّ**. Ve deride **التزقيق**: [boyun]([4]) tarafından (başlayarak) yüzmektir.

(**زل**) **الزاء** ve **اللام**; ikizli (mudaaf)ta düzenli, kıyaslı bir asıldır; ve كذلك üçlüde kendisinden sonra **لام** bulunan her **زاء**da. Ve bu, bu aslın acayiplerindendir. Dersin: **زلَّ** yerinden **زَليلاً** ve **زَلاًّ**. Ve **الماء الزُّلال**: tatlı (su); çünkü inceliğinden dolayı dilin üstünden kayar. Ve **الزَّلَّة**: hatadır; çünkü hata eden, doğruluğun yolundan kaymıştır. Ve **تزلزَلت الأرضُ**: çalkalandı; ve **زُلْزِلَتْ زِلْزَالاً**. Ve **المِزَلَّة**([5]): kaygan yer. أما **الذِّئْبُ الأَزَلُّ**; o **الأَرْسَح**tır; İbnü’l-A‘râbî dedi: bununla adlandırıldı, onların “**زَلَّ**” (koştu) sözünden. Ve o, doğru kıyastır; sonra onunla **المرأةُ الرَّصْعاء** benzetildi de **زَلاَّء** denildi. Ve eğer **الأَرْسَح** denildiği gibi ise, bu da zikrettiğimizin kıyasıdır; çünkü et, arka tarafından kaymıştır; ve كذلك **المرأة الرَّسْحاء**nın arka tarafından da.
Ve بابtan: **الزُّلْزُل**([6]) **كالقَلِق** gibidir; çünkü yerinde durmaz.
Ve بابtan şâz olanlardan: **الزَّلَزِلُ**: ev eşyası ve meta; **فَعَلِلٍ** üzere.

(**زم**) **الزاء** ve **الميم** bir tek asıldır; ve o, doğruluk ve kasıt üzere bir ilerlemeye delâlet eder. Bundan: **الزِّمام**; çünkü onunla çekildiğinde, doğruluk üzere kasdederek ilerler. Dersin: **زَمَمْتُ** deveyi, onu **أزُمُّه**. Ve denir: falan oğullarının işi **زَمَمٌ**dur; nasıl ki **أَمَمٌ** denir; yani kasıttır. Ve yemin ederler de derler: "**لا والذي وجْهِي زَمَمَ بَيْتِه**([7])"; onunla, onun yönünü ve kasdını isterler. Ve **الزَّمُّ**: yürüyüşte ilerlemedir.
Ve bu asıldan şâz olanlardan: **الزِّمْزِمة**: insanlardan topluluk. Ve eş-Şeybânî dedi: **الزِّمزيم**: develerden büyük sürü([8]).

(**زن**) **الزاء** ve **النون**; dallanıp budaklanmayan ve üzerine kıyas yapılmayan tek bir kelimedir. Denir: **أَزنَنْتُ** falanı şu ile; onu onunla itham ettiğin zaman. Ve onunla itham olunur: **يُزَنُّ به**. Dedi:
إن كنتَ أزنَنْتَنِي بها كَذِبَاً *** جَزْءُ فلاقَيْتَ مِثلَها عَجِلاَ([9])

(**زب**) **الزاء** ve **الباء** iki asıldır: birincisi, bir kılda bolluğa delâlet eder; sonra onun üzerine taşınır. **الزَّبَب**: kılın uzunluğu ve çokluğudur. Ve denir: **بعيرٌ أزَبُّ**. Şair dedi:
أثَرْت الغَيَّ ثم نزَعْت عَنْهُ *** كما حادَ الأزبُّ عن الطِّعانِ
Ve bundan: **عامٌ أَزَبُّ**; yani bereketli.
Ve diğer asıl: **الزَّبيب**; ve o bilinir; sonra onunla benzetme yapılır da, yılanın iki gözünün üstündeki iki siyah noktaya **زبيبتان** denir; ve o, yılanların en habisi olur. Ve hadiste: "يجيء كَنْزُ أحدِهِم يومَ القيامة شجاعاً أقرعَ له زَبيبتان". Ve bazen iki köpüğe **زَبيبتين** adını verirler; denir: falan okudu da **زَبَّبَ شِدْقاه**; yani köpürdü.
Şair dedi:
إنِّي إذا ما زَبَّبَ الأشداقُ ***
وكَثُرَ الضِّجاجُ واللَّقْلاقُ
ثَبْتُ الْجَنانِ مِرْجَمٌ وَدَّاقُ([10])
Ve بابtan şâz olanlardan: **الزَّبَاب**: faredir; teki **زبابة**. Ve ihtimal vardır—uzaktır—**الزَّبيب**ten olması; ve onu zikrettik.
Ve kıyası olmayan şâz olanlardan: **زَبَّتِ الشمس** ve **أزَبّت**: batmaya yaklaştı.

(**زت**) **الزاء** ve **التاء**; kıyası olmayan bir kelimedir. Denir: **زَتَتُّ العروسَ**; onu süslediğin zaman. Dedi:
بَنِي تَميمٍ زَهنِعُوا فتاتَكُمْ *** إنَّ فتاةَ الحيِّ بالتَّزَتُّتِ([11])
Ve **تزتَّتَتْ**; yani süslendi.

(**زج**) **الزاء** ve **الجيم**; bir şeyde inceliğe delâlet eden bir asıldır. Bundan: **زُجُّ الرُّمْح** ve **السّهم**; cem‘i **زِجاج**dır, **الزاء**ın kesresiyle. Denir: **زَجَّجْتُه**: ona **زُجّاً** yaptım; **زُجَّهُ**nu çıkardığında: **أزجَجْتُه**([12]) dersin. Ve **الزَّجَج**: kaşların inceliği ve güzelliğidir. Ve denir: devekuşundan **الأزَجَّ**: gözünün üstünde beyaz tüy bulunan.

(**زح**) **الزاء** ve **الحاء**; uzaklığa delâlet eder. Denir: **زُحْزِحَ** şundan; yani uzaklaştırıldı. Allah تعالى dedi: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ﴾[آل عمران 185]. Yani uzaklaştırıldı.

(**زخ**) **الزاء** ve **الخاء**; itmeye ve ayrılığa delâlet eden küçük bir asıldır. Denir: **زَخَخْتُ** şeyi; onu ittiğin zaman. Ve hadiste: "مَنْ نَبذَ القُرآنَ وراء ظَهرِهِ زُخَّ في قَفاه". Ve **زَخَّها**: onunla cinsel birleşmede bulundu. Ve **المِزَخَّة**: kadındır. Ve بابtan: **الزَّخَّة**: kin ve öfkedir. Dedi:
فلا تَقْعُدَنّ على زَخَّةٍ *** وتُضْمِرَ في القلبِ وَجْداً وَخِيفَا([13])

(**زر**) **الزاء** ve **الراء**; şiddete delâlet eden küçük bir asıldır. Ve bundan şâz olan: **الزِّرّ**: gömleğin düğmesi. Sonra ondan **الزِّرُّ** türetilir; denir ki o, kalbin altında bir kemiktir. İbnü’s-Sikkît dedi: develeri iyi güden adama denir: o, onların **أزرارها**sından bir **زِرٌّ**dür. Ve بابtan: **زَرَّتْ عينهُ**; parladığı zaman. Denir: onun iki gözü başında **تَزِرَّانِ**; parladıkları zaman. Ve بابtan: **الزَّرُّ**: felç ve kovmadır. Denir: o, kılıcıyla taburları **يزُرُّ**; **زَرَّا** (ile). Ve ondan **الزَّرُّ**; ve o ısırmadır. Denir: **حِمارٌ مِزَرٌّ**. Ve denir: **الزَّرّة** **الحَرْبَة**dir([14]). Ve بابtan: **الزَّرِير**; ve o, ağırbaşlı, sağlam görüşlü kimsedir. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- زف الإبل يزف زفا وزفيفا، وأزفها سائقها، وقرئ: ﴿إليه يزفون﴾ [الصافات/94]، أي: يسرعون، و ﴿يزفون﴾ (وهي قراءة حمزة، من أزف الظليم: دخل في الزفيف، وهو الإسراع) أي: يحملون أصحابهم على الزفيف. وأصل الزفيف في هبوب الريح، وسرعة النعام التي تخلط الطيران بالمشي. وزفزف النعام: أسرع، ومنه استعير: زف العروس، واستعارة ما يتقضي السرعة لا لأجل مشيتها، ولكن للذهاب بها على خفة من السرور.

##### Türkçe

- **زف** develeri **يزف** olarak **زفا** ve **زفيفا** (şeklinde) (sürmek/koşturmak); ve sürücüsü onları **أزفها** etti; ve şöyle okunmuştur: ﴿إليه **يزفون**﴾ [الصافات/94] yani: hızlanırlar; ve ﴿**يزفون**﴾ (ki bu, حمزة’nin kıraatidir; **أزف الظليم**’den: **الزفيف**’e girdi; ve o, hızlanmadır) yani: sahiplerini **الزفيف** üzerine taşırlar (sevk ederler). Ve **الزفيف**’in aslı rüzgârın esmesindedir; ve devekuşunun, uçmayı yürüyüşle karıştıran süratindedir. Ve **زفزف النعام**: hızlandı; ve ondan ödünç alınmıştır: **زف العروس**; ve sürati gerektiren şeyin ödünç alınmasıdır; onun yürüyüşü için değil, fakat sevinçten bir hafiflik üzere onunla gidilmesi içindir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَفَّ العَرُوسَ
1 زَفَّ العَرُوسَ ذ , (K,) or زَفَفْتُهَا, (S,) or زَفَّتْهَا النِّسَآءُ, (Msb,) aor. زَفُ٣َ , (Msb, K,) inf. n. زَفٌّ (S, Msb, K) and زِفَافٌ, (S, K,) or the latter is a simple subst.; (Msb;) and ↓ ازفّها, (K,) or ازففتها, (S,) or ازفّتها النسآء; (Msb;) and ↓ ازدفّها, (K,) or ازدففتها, (S,) [or ازدفّتها النسآء;] اـِلَى زَوْجِهَا; all signify the same; (S, Msb, * K;) i. e. He, [or I,] or the women, sent [or conducted] the bride [with festive parade or pageantry, and generally with music,] to her husband: (Msb, K:) accord. to Er-Rلghib, زفّ العروس is a metaphorical phrase, from زَفْزَفَةُ النَّعَامِ; because she is conducted with joyous alacrity. (TA.) -A2- زَفَّ, aor. زَفِ٣َ , inf. n. زَفِيفٌ (S, K) and زَفٌّ and زُفُوفٌ, (K,) or زَفِيفٌ is a simple subst., (Msb,) said of an ostrich, (S, K,) and of a camel, (S,) &c., (K,) He hastened, or was quick; (S, K;) as also ↓ ازفّ: (IAar, K:) accord. to Lh, said of a man and of others; and ↓ ازفّ, he says, is the more unusual of the two: (TA:) or زَفَّ, aor. زَفِ٣َ , is said, in this sense, of a man: and, accord. to the Mj, said of an ostrich, inf. n. زَفِيفٌ, it means he hastened, or was quick, so that a [sound such as is termed] زَفِيف was heard to be produced by his wings: (Msb:) or زَفٌّ and ↓ اـِزْفَافٌ are like ذَمِيلٌ [which signifies the going a gentle pace; or a pace above that which is termed العَنَقُ, and above that which is termed التَّزَيُّدُ]: (K, * TA: [in the CK, الزَّمِيل is put for الذَّمِيل:]) or the first running of the ostrich: (K:) or زَفِيفٌ has this last meaning: (TA:) or signifies the going quickly and with short steps: (Lh, TA:) or the going quickly, with short steps, and quietly. (TA.) You say, زَفَّ القَوْمُ فِى مَشْيِهِمْ The people, or party, hastened, or were quick, in their walking, or marching, or going along: and hence, in the Kur [xxxvii. 92], فَأَقْبلُوا اـِلَيْهِ يَزِفُّونَ, (S,) i. e. [And they advanced towards him] hastening, or going quickly. (Fr, TA. [But there are other readings, for which see Bd.]) [Hence also,] one says زَفَّ رَأْلُهُ, meaning (tropical:) He was, or became, light of intellect, lightwitted, or irresolute. (S, Z, TA. [See also art. رأل]) ― -b2- زَفَّ, inf. n. زَفِيفٌ (O, K) and زَفٌّ, (K,) said of a bird, (O, K,) in his flight, (O,) He cast himself: ('Eyn, O, K:) or he spread his wings: and so ↓ زَفْزَفَ [app. in either sense]: (K:) and the latter, he moved [or flapped] his wings in running. (TA.) ― -b3- زَفَّتِ الرِّيحُ, (S, K,) aor. زَفِ٣َ , (S,) inf. n. زَفِيفٌ and زُفُوفٌ, (TA,) The wind blew along, (S, K,) not violently: (S:) or blew gently and continually: (TA:) and ↓ زَفْزَفَت signifies the same: (K, TA:) or the latter, inf. n. زَفْزَفَةٌ, signifies it blew violently: so in the T: or it blew gently: (TA:) or زَفْزَفَةٌ signifies the moaning (حَنِين) of the wind, and its sounding among the trees. (S.) ― -b4- زَفَّ, (O, K,) inf. n. زَفِيفٌ, (TA,) said of lightning, It shone, or gleamed. (O, K, TA.)

ازفّ
4 ازفّ ذ , inf. n. اـِزْفَافٌ, intrans.: see 1, in three places. -A2- ازفّ العَرُوسَ: see 1, first sentence. ― -b2- ازفّهُ He made him to hasten, or go quickly; (S, L, K;) namely, a camel, (S, L,) and an ostrich. (S.) ― -b3- [And accord. to Freytag, it occurs in the Deewلn el-Hudhaleeyeen as meaning He led him to do light, vain, things.]

ازدفّ العَرُوسَ
8 ازدفّ العَرُوسَ ذ : see 1, first sentence. ― -b2- ازدفّ الحِمْلَ He carried, took up and carried, or raised upon his back, the load. (Ibn-' Abbلd, K.)

استزفّهُ السَّيْلُ
10 استزفّهُ السَّيْلُ ذ , (Ibn-' Abbلd, A, O, TA,) thus correctly, but in the copies of the K السَّيْرُ, (TA,) The torrent found it light to carry (اِسْتَخَفَّهُ, Ibn-' Abbلd, A, O, K), and took it away. (Ibn- ' Abbلd, A, O, TA.)

زَفْزَفَ
R. Q. 1 زَفْزَفَ ذ , [inf. n. زَفْزَفَةٌ,] said of a man, He walked in a comely manner. (TA.) ― -b2- زَفْزَفَةٌ also signifies The running vehemently. (K.) ― -b3- And A certain manner, or rate, of going, of camels, said to be beyond, or above, what is termed الخَبَبُ. (TA.) ― -b4- Said of a bird: see 1, latter part. ― -b5- And زَفْزَفَت said of the wind: see, again, 1, latter part. The inf. n. signifies The wind's putting in motion the dry herbage, and making a sound therein: (K, TA:) you say, of the dry herbage, زَفْزَفَتْهُ الرِّيحُ [The wind put it in motion, &c.]. (TA.) ― -b6- The inf. n. signifies also The noising, or noise-making, of a procession, or company of men riding or walking along. (IDrd, K.) ― -b7- And The sounding of an arrow when it is twirled round upon the nail [of the left thumb: see دَرَّ السَّهْمُ, in art. در]. (TA.) ― -b8- It is related in a trad., that the Prophet said to a woman, مَا لَكِ تُزَفْزَفِينَ, (O, K, TA, in some copies of the K تُزَفْزِفِينَ,) with damm to the first letter; (K) to which she replied “ The fever, may God not bless it; ” and he said “ Revile not thou the fever, for it does away with the sins of the sons of Adam like as the blacksmith's skin with which he blows his fire does away with the dross of the iron: ” (O, TA:) the meaning is, [What aileth thee] that thou art made to tremble, or quake? (تُرْعَدِينَ: O, K, TA: in some copies of the K تُرْعِدِينَ:) [see also مَزْفُوفٌ:] or it is with fet-h to the ت, (O, K, TA,) i. e. تَزَفْزَفِينَ [for تَتَزَفْزَفينَ, from ↓ تَزَفْزَفَتْ], (O,) meaning, that thou tremblest, or quakest? (O, K:) or it is with kesr to the [latter] ز, [تُزَفْزِفِينَ,] meaning, that thou moanest, as does he who is sick: (TA:) or, as some relate it, it is with ر [in the place of the ز, i. e. تُزَفْرِفِينَ, having the second of the meanings expl. above in this sentence, or nearly so]. (K.)

تَزَفْرَفَتْ
R. Q. 1 تَزَفْرَفَتْ ذ : see the next preceding paragraph, last sentence.

زِفٌّ
زِفٌّ ذ Small feathers of the ostrich, (S, K,) and (S, in the K “ or ”) of a bird (S, K) of any kind: (K:) or small feathers, like down, beneath the thickset feathers: (IDrd, O, TA:) accord. to some, only of the ostrich: (O, TA:) [pl., app., زِفَافٌ: see زَفَازِفُ.] One says أَلْيَنُ مِنْ زِفِّ النَّعَامِ [More soft than the small feathers of the ostrich]. (TA.)

زَفَّةٌ
زَفَّةٌ ذ (tropical:) A time; one time; syn. مَرَّةٌ: (K:) one says, جِئْتُهُ زَفَّةً, or زَفَّتَيْنِ, (tropical:) I came to him once, or twice. (TA.) A single act of زَفِيف [i. e. hastening, or going quickly]. (TA. [This seems to be the primary signification.])

زُفَّةٌ
زُفَّةٌ ذ A company, or congregated body, of men. (O, K.) Hence the saying of the Prophet to Bilلl, on the occasion of the marriage of Fلtimeh, أَدْخِلِ النَّاسَ عَلَىَّ زُفَّةً زُفَّةً, meaning Bring thou in the people to me company after company. (O, TA.)

زَفَفٌ
زَفَفٌ ذ , in a male ostrich, The quality of having abundant and dense زِفّ, i. e. small feathers. (S, K.)

زَفُوفٌ
زَفُوفٌ ذ : see زَفْزَفٌ. ― -b2- Hence it is applied to a she-camel, as being likened to an ostrich in her quickness; (TA;) meaning [Quick: or] good in pace, and quick. (Ham p. 750.) And الزَّفُوفُ is the name of a certain horse that belonged to Noamلn Ibn-El-Mundhir. (O.) ― -b3- Also A twanging bow. (TA.)

زَفِيفٌ
زَفِيفٌ ذ (S, K) and ↓ أَزَفُّ and ↓ زِفَّانِىٌّ, (Ibn-'Abbلd, K,) or ↓ زِفَّانٌ, without ى, (L, TA,) Quick, (Ibn-'Abbلd, S, L, K,) like ذَفِيفٌ, (S,) and light. (L, TA. [In the CK the explanation is omitted.]) -A2- It is also an inf. n.: (S, K, &c.:) or a simple subst. (Msb.) [See 1, in several places.)

زِفَّانٌ
زِفَّانٌ ذ : see the next preceding paragraph.

زِفَّانِىُّ
زِفَّانِىُّ ذ : see the next preceding paragraph.

زَفْزَفٌ
زَفْزَفٌ ذ and ↓ زَفْزَافٌ [the latter of which is omitted in the CK] A wind that blows violently, with continuance; as also ↓ زَفْزَافَةٌ, (K, TA,) or زَفْزَفَةٌ: (CK:) or ↓ زَفْزَافَةٌ and زَفْزَفٌ a wind making a moaning (حَنِين), and sounding among the trees: (S:) or زَفْزَفٌ a quick, or swift, wind: or زَفْزَفَةٌ and ↓ زَفْزَافَةٌ and ↓ زَفْزَافٌ a violent wind, having a زَفْزَفَة, i. e. sounding: the pl. of زَفْزَفٌ is زَفَازِفُ. (TA.) ― -b2- Also, (i. e. the first and second words,) Light [in motion or action]. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b3- And The ostrich; (K;) so called because of his lightness of pace; or because of his زَفْزَفَة, meaning his moving [or flapping] of his wings when running; (TA;) and so ↓ زَفُوفٌ. (K.)

زَفْزَافٌ
زَفْزَافٌ ذ , and with ة: see the next preceding paragraph, in five places.

زَفَازِفُ
زَفَازِفُ ذ pl. of زَفْزَفٌ. ― -b2- It is also used by a Hudhalee poet [app. referring to birds] as meaning ذَوَاتُ زِفَافٍ [i. e., supposing زِفَاف to be pl. of زِفٌّ, agreeably with analogy, Having small, downy, feathers]. (TA.)

زَافٌّ
[ زَافٌّ ذ act. part. n. of زَفَّ in the phrase زَفَّ العَرُوسَ: fem. with ة: pl. of the latter زَوَافُّ. Hence,] زَحَفَتْ زَوَافُّهَا, a phrase mentioned by Lh, meaning اللَّوَاتِىزَفَفْنَهَا [i. e. The women who conducted her to her husband walked along gently]. (TA.)

أَزَفُّ
أَزَفُّ ذ A male ostrich having abundant and dense زِفّ, i. e. small feathers. (S, K.) ― -b2- See also زَفِيفٌ.

مِزَفَّةٌ
مِزَفَّةٌ ذ A [vehicle of the kind called] مِحَفَّةٌ in which, or upon which, the bride is sent [or conducted] to her husband. (Kh, S, K.)

مَزْفُوفٌ
[ مَزْفُوفٌ ذ pass. part. n. of زَفَّ in a sense not mentioned, and perhaps not used. Hence,] بَاتَ مَزْفُوفًا a phrase meaning بات تُزَفْزِفُهُ الرِّيحُ [i. e. He passed the night made to tremble, or quake, by the wind]. (TA.)

##### Türkçe

**زَفَّ العَرُوسَ**
1 **زَفَّ العَرُوسَ** ذ , (K,) yahut **زَفَفْتُهَا**, (S,) yahut **زَفَّتْهَا النِّسَآءُ**, (Msb,) muzârîsi **زَفُ٣َ**, (Msb, K,) mastarı **زَفٌّ** (S, Msb, K) ve **زِفَافٌ**, (S, K,) yahut ikincisi yalın bir isimdir; (Msb;) ve ↓ **ازفّها**, (K,) yahut **ازففتها**, (S,) yahut **ازفّتها النسآء**; (Msb;) ve ↓ **ازدفّها**, (K,) yahut **ازدففتها**, (S,) [yahut **ازدفّتها النسآء**;] **اـِلَى زَوْجِهَا**; hepsi aynı mânâya delâlet eder; (S, Msb, * K;) yani o, [yahut ben,] yahut kadınlar, gelini [şenlikli alay yahut gösterişle ve genellikle mûsikî ile] kocasına gönderdi [yahut götürdü]: (Msb, K:) Er-Râghib’e göre, **زفّ العروس** mecazî bir ibaredir, **زَفْزَفَةُ النَّعَامِ**’dan; çünkü o, sevinçli bir çeviklikle götürülür. (TA.)

-A2- **زَفَّ**, muzârîsi **زَفِ٣َ**, mastarı **زَفِيفٌ** (S, K) ve **زَفٌّ** ve **زُفُوفٌ**, (K,) yahut **زَفِيفٌ** yalın bir isimdir, (Msb,) devekuşu hakkında, (S, K,) ve deve hakkında, (S,) vb., (K,) o acele etti, yahut hızlı oldu; (S, K;) bunun gibi ↓ **ازفّ**: (IAar, K:) Lh’ye göre, bir adam ve başkaları hakkında söylenir; ve ↓ **ازفّ**’in ikisinden daha az kullanılanı olduğunu söyler: (TA:) yahut **زَفَّ**, muzârîsi **زَفِ٣َ**, bu mânâda bir adam hakkında söylenir: ve Mj’ye göre, devekuşu hakkında söylenir, mastarı **زَفِيفٌ**, mânâsı: o acele etti, yahut hızlı oldu; öyle ki kanatlarından **زَفِيف** denilen bir [ses]in çıktığı işitildi: (Msb:) yahut **زَفٌّ** ve ↓ **اـِزْفَافٌ**, **ذَمِيلٌ** gibidir [ki bu, yumuşak bir yürüyüşü; yahut **العَنَقُ** denilenden ve **التَّزَيُّدُ** denilenden daha üst bir yürüyüşü ifade eder]: (K, * TA: [CK’de **الزَّمِيل** **الذَّمِيل** yerine konmuştur:]) yahut devekuşunun ilk koşuşu: (K:) yahut **زَفِيفٌ** bu son mânâyadır: (TA:) yahut kısa adımlarla hızlı yürümeyi ifade eder: (Lh, TA:) yahut kısa adımlarla ve sükûnetle hızlı yürümeyi. (TA.) Sen dersin: **زَفَّ القَوْمُ فِى مَشْيِهِمْ** Kavim, yahut topluluk, yürüyüşlerinde acele etti, yahut hızlı oldu: ve bundan dolayı, Kur’ân’da [xxxvii. 92], **فَأَقْبلُوا اـِلَيْهِ يَزِفُّونَ**, (S,) yani [ona doğru geldiler] acele ederek, yahut hızlı giderek. (Fr, TA. [Fakat başka kıraatler vardır; onlar için Bd’ye bak.]) [Bundan dolayı ayrıca,] kişi **زَفَّ رَأْلُهُ** der; mânâsı (mecaz:) o, akılca hafif oldu, ahmakça hafifmeşrep oldu, yahut kararsız oldu. (S, Z, TA. [Ayrıca **رأل** maddesine de bak])

― -b2- **زَفَّ**, mastarı **زَفِيفٌ** (O, K) ve **زَفٌّ**, (K,) bir kuş hakkında, (O, K,) uçuşunda, (O,) o kendini attı: ('Eyn, O, K:) yahut kanatlarını açtı: ve bunun gibi ↓ **زَفْزَفَ** [görünüşe göre iki mânâdan birinde]: (K:) ve ikincisi, koşarken kanatlarını hareket ettirdi [yahut çırptı]. (TA.)

― -b3- **زَفَّتِ الرِّيحُ**, (S, K,) muzârîsi **زَفِ٣َ**, (S,) mastarı **زَفِيفٌ** ve **زُفُوفٌ**, (TA,) rüzgâr esti, (S, K,) şiddetli olmaksızın: (S:) yahut yumuşakça ve devamlı esti: (TA:) ve ↓ **زَفْزَفَت** aynı mânâyı ifade eder: (K, TA:) yahut ikincisi, mastarı **زَفْزَفَةٌ**, şiddetle esti demektir: T’de böyledir: yahut yumuşakça esti: (TA:) yahut **زَفْزَفَةٌ**, rüzgârın iniltisini (**حَنِين**) ve ağaçlar arasında ses vermesini ifade eder. (S.)

― -b4- **زَفَّ**, (O, K,) mastarı **زَفِيفٌ**, (TA,) şimşek hakkında: parladı, yahut ışıldadı. (O, K, TA.)

**ازفّ**
4 **ازفّ** ذ , mastarı **اـِزْفَافٌ**, lâzım: 1’e, üç yerde bak. -A2- **ازفّ العَرُوسَ**: 1’e, ilk cümleye bak. ― -b2- **ازفّهُ** Onu acele ettirdi, yahut hızlı gitmesini sağladı; (S, L, K;) yani bir deve, (S, L,) ve bir devekuşu. (S.) ― -b3- [Ve Freytag’a göre, Dîvân el-Hudhaleeyeen’de “onu hafif, boş şeyler yapmaya sevk etti” mânâsında vârid olur.]

**ازدفّ العَرُوسَ**
8 **ازدفّ العَرُوسَ** ذ : 1’e, ilk cümleye bak. ― -b2- **ازدفّ الحِمْلَ** Yükü taşıdı; kaldırıp taşıdı; yahut sırtına kaldırdı. (Ibn-' Abbâd, K.)

**استزفّهُ السَّيْلُ**
10 **استزفّهُ السَّيْلُ** ذ , (Ibn-' Abbâd, A, O, TA,) doğru olarak böyledir; fakat K nüshalarında **السَّيْرُ**’dür, (TA,) Sel onu taşımayı hafif buldu (**اِسْتَخَفَّهُ**, Ibn-' Abbâd, A, O, K), ve onu alıp götürdü. (Ibn- ' Abbâd, A, O, TA.)

**زَفْزَفَ**
R. Q. 1 **زَفْزَفَ** ذ , [mastarı **زَفْزَفَةٌ**,] bir adam hakkında: güzel bir tarz üzere yürüdü. (TA.) ― -b2- **زَفْزَفَةٌ** ayrıca şiddetle koşmayı ifade eder. (K.) ― -b3- Ve develerin gidişinde belirli bir tarz yahut hız; **الخَبَبُ** denilenden daha ileri yahut daha üst olduğu söylenir. (TA.) ― -b4- Bir kuş hakkında: 1’in son kısmına bak. ― -b5- Ve **زَفْزَفَت** rüzgâr hakkında: yine 1’in son kısmına bak. Mastar, rüzgârın kuru otu hareket ettirmesini ve onda bir ses çıkarmasını ifade eder: (K, TA:) kuru ot hakkında şöyle dersin: **زَفْزَفَتْهُ الرِّيحُ** [Rüzgâr onu hareket ettirdi, vb.]. (TA.) ― -b6- Mastar ayrıca, yürüyen yahut binen bir alayın yahut erkekler topluluğunun gürültü çıkarmasını, yahut gürültüsünü ifade eder. (IDrd, K.) ― -b7- Ve okun, [sol başparmağın] tırnağı üzerinde çevrildiğinde çıkardığı sesi ifade eder [**دَرَّ السَّهْمُ**’a bak, **در** maddesinde]. (TA.) ― -b8- Bir hadiste rivayet edilmiştir ki Peygamber bir kadına şöyle dedi: **مَا لَكِ تُزَفْزَفِينَ**, (O, K, TA, K’nin bazı nüshalarında **تُزَفْزِفِينَ**,) ilk harfe damme ile; (K) o da “Sıtma; Allah onu mübârek kılmasın” diye cevap verdi; o da “Sıtmaya sövme; çünkü o, Âdemoğullarının günahlarını, demircinin ateşini üflediği siyah derinin demirin cürufunu gidermesi gibi giderir” dedi: (O, TA:) mânâsı: [Sana ne oluyor] ki sen titretiliyorsun, yahut sarsılıyorsun? (**تُرْعَدِينَ**: O, K, TA: K’nin bazı nüshalarında **تُرْعِدِينَ**:) [ayrıca **مَزْفُوفٌ**’a da bak:] yahut **ت** üzerine fetha iledir, (O, K, TA,) yani **تَزَفْزَفِينَ** [**تَتَزَفْزَفينَ** yerine, ↓ **تَزَفْزَفَتْ**’ten], (O,) mânâsı: titriyorsun, yahut sarsılıyorsun? (O, K:) yahut [sonraki] **ز** üzerine kesra iledir, [**تُزَفْزِفِينَ**], mânâsı: hasta olanın inlemesi gibi inliyorsun: (TA:) yahut bazılarınca rivayet edildiğine göre, **ز** yerine **ر** iledir [yani **تُزَفْرِفِينَ**, bu cümlede yukarıda açıklanan ikinci mânâya, yahut ona yakın bir mânâya sahip olarak]. (K.)

**تَزَفْرَفَتْ**
R. Q. 1 **تَزَفْرَفَتْ** ذ : bir önceki paragrafın son cümlesine bak.

**زِفٌّ**
**زِفٌّ** ذ Devekuşunun küçük tüyleri, (S, K,) ve (S, K’de “yahut”) herhangi bir türden bir kuşun küçük tüyleri: (K:) yahut sık tüylerin altında, tüy gibi ince küçük tüyler: (IDrd, O, TA:) bazılarına göre yalnız devekuşuna mahsustur: (O, TA:) [çoğulu görünüşe göre **زِفَافٌ**: **زَفَازِفُ**’e bak.] Şöyle denir: **أَلْيَنُ مِنْ زِفِّ النَّعَامِ** [Devekuşunun küçük tüylerinden daha yumuşak]. (TA.)

**زَفَّةٌ**
**زَفَّةٌ** ذ (mecaz:) bir zaman; bir defa; eş anlamlısı **مَرَّةٌ**: (K:) şöyle denir: **جِئْتُهُ زَفَّةً**, yahut **زَفَّتَيْنِ**, (mecaz:) ona bir defa, yahut iki defa geldim. (TA.) **زَفِيف**’ten tek bir fiil [yani acele etme, yahut hızlı gitme]. (TA. [Bu, asıl mânâ gibi görünür.])

**زُفَّةٌ**
**زُفَّةٌ** ذ Erkeklerden bir topluluk, yahut bir araya gelmiş cemaat. (O, K.) Bundan dolayı, Peygamber’in Bilâl’e, Fâtımeh’in evliliği münasebetiyle, şu sözü: **أَدْخِلِ النَّاسَ عَلَىَّ زُفَّةً زُفَّةً**, mânâsı: insanları bana bölük bölük içeri al. (O, TA.)

**زَفَفٌ**
**زَفَفٌ** ذ , erkek devekuşunda, bol ve sık **زِفّ**, yani küçük tüyler, sahibi olma niteliği. (S, K.)

**زَفُوفٌ**
**زَفُوفٌ** ذ : **زَفْزَفٌ**’e bak. ― -b2- Bundan dolayı, bir dişi deveye, hızlılığında devekuşuna benzetilerek uygulanır; (TA;) mânâsı [Hızlı: yahut] yürüyüşte iyi ve hızlı. (Ham p. 750.) Ve **الزَّفُوفُ**, Nu‘mân İbn-El-Mundhir’e ait olan belirli bir atın adıdır. (O.) ― -b3- Ayrıca, tınlayan bir yay. (TA.)

**زَفِيفٌ**
**زَفِيفٌ** ذ (S, K) ve ↓ **أَزَفُّ** ve ↓ **زِفَّانِىٌّ**, (Ibn-'Abbâd, K,) yahut ↓ **زِفَّانٌ**, ى’sız, (L, TA,) hızlı, (Ibn-'Abbâd, S, L, K,) **ذَفِيفٌ** gibi, (S,) ve hafif. (L, TA. [CK’de açıklama düşürülmüştür.]) -A2- O ayrıca bir mastardır: (S, K, vb.:) yahut yalın bir isimdir. (Msb.) [1’e, birçok yerde bak.]

**زِفَّانٌ**
**زِفَّانٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**زِفَّانِىُّ**
**زِفَّانِىُّ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**زَفْزَفٌ**
**زَفْزَفٌ** ذ ve ↓ **زَفْزَافٌ** [ikincisi CK’de düşürülmüştür] Devamlı olarak şiddetle esen bir rüzgâr; bunun gibi ↓ **زَفْزَافَةٌ**, (K, TA,) yahut **زَفْزَفَةٌ**: (CK:) yahut ↓ **زَفْزَافَةٌ** ve **زَفْزَفٌ**, inleyen (**حَنِين**) ve ağaçlar arasında ses veren bir rüzgâr: (S:) yahut **زَفْزَفٌ**, hızlı yahut çabuk bir rüzgâr: yahut **زَفْزَفَةٌ** ve ↓ **زَفْزَافَةٌ** ve ↓ **زَفْزَافٌ**, **زَفْزَفَة**’si olan, yani ses çıkaran şiddetli bir rüzgâr: **زَفْزَفٌ**’ün çoğulu **زَفَازِفُ**’dür. (TA.) ― -b2- Ayrıca, (yani birinci ve ikinci kelime,) hareket yahut fiilde hafif. (Ibn-'Abbâd, K.) ― -b3- Ve devekuşu; (K;) yürüyüşünün hafifliğinden dolayı böyle adlandırılmıştır; yahut koşarken kanatlarını hareket ettirmesi [yahut çırpması] mânâsındaki **زَفْزَفَة**’sinden dolayı; (TA;) ve bunun gibi ↓ **زَفُوفٌ**. (K.)

**زَفْزَافٌ**
**زَفْزَافٌ** ذ , ve ة ile: bir önceki paragrafa, beş yerde, bak.

**زَفَازِفُ**
**زَفَازِفُ** ذ **زَفْزَفٌ**’ün çoğuludur. ― -b2- Hudhalî bir şair tarafından [görünüşe göre kuşlara dair] **ذَوَاتُ زِفَافٍ** mânâsında da kullanılır [yani **زِفَاف**’ın, kıyasa uygun olarak, **زِفٌّ**’ün çoğulu olduğu varsayılarak; küçük, tüy gibi ince tüyleri olan]. (TA.)

**زَافٌّ**
[ **زَافٌّ** ذ, **زَفَّ**’ın, **زَفَّ العَرُوسَ** terkibindeki ism-i fâilidir: müennesi ة ile; onun çoğulu **زَوَافُّ**. Bundan dolayı,] **زَحَفَتْ زَوَافُّهَا**, Lh tarafından zikredilen bir ibaredir; mânâsı **اللَّوَاتِىزَفَفْنَهَا** [yani onu kocasına götüren kadınlar yumuşakça yürüdüler]. (TA.)

**أَزَفُّ**
**أَزَفُّ** ذ Bol ve sık **زِفّ**, yani küçük tüyler, sahibi olan erkek devekuşu. (S, K.) ― -b2- Ayrıca **زَفِيفٌ**’e de bak.

**مِزَفَّةٌ**
**مِزَفَّةٌ** ذ Gelinin kocasına gönderildiği [yahut götürüldüğü] **مِحَفَّةٌ** denilen türden bir [taşıt]. (Kh, S, K.)

**مَزْفُوفٌ**
[ **مَزْفُوفٌ** ذ, burada zikredilmeyen bir mânâda **زَفَّ**’ın ism-i mef‘ûlüdür; ve belki kullanılmaz. Bundan dolayı,] **بَاتَ مَزْفُوفًا** “**بات تُزَفْزِفُهُ الرِّيحُ**” mânâsında bir ibaredir [yani rüzgâr tarafından titretildiği, yahut sarsıldığı hâlde geceyi geçirdi]. (TA.)
