# زقق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%82%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%82%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%82%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زقق

الزَّقّ: مصدر زَقَّ الطائرُ الفَرخَ يزُقُّه زَقّاً وزَقْزَقَه غَرّه، وزَقَّه: أَطعمه بفِيه، وزَقَّ بسَلْحه يَزُقُّ زَقّاً وزَقْزَقَ: حذَف، وأَكثر ذلك في الطائر؛ قال:
يزُقّ زَقّ الكَرَوانِ الأَوْرق
والزَّقُّ: رَمْيُ الطائر بذَرْقِه.
الأَصمعي: الزِّقّ الذي يُسَوَّى سِقاءً أَو وَطْباً أَو حَمِيتاً. والزِّقّ: السِّقاءُ، وجمع القلّة أَزْقاق، والكثير زِقاقٌ وزُقّان مثل ذِئْب وذُؤْبان. والزِّقّ من الأُهُبِ: كلُّ وعاء اتخذ لشراب ونحوه. وقيل: لا يسمى زِقّاً حتى يُسْلَخ من قِبَل عنُقِه، وتَزْقِيقُه سَلْخُه من قِبَل رأْسه على خلاف ما يَسْلُخُ الناس اليوم؛ وقال أَبو حنيفة: الزِّقُّ هو الذي يُنْقَل فيه، وفي بعض النسخ تُنْقل فيه أَي الذي تنقل فيه الخمر، والجمع أَزْقاقٌ وأَزُقٌّ؛ عن الهجري،. كنِطْع وأَنْطُع؛ قال: سَقِيّ يُسَقِّي الخمرَ من دَنِّ قَهْوةٍ،
بِجَنْب أَزُقٍّ شاصِيات الأَكارِع
وزِقاقٌ وزُقَّان؛ عن سيبويه. وزقَّقْت الإِهابَ إِذا سَلَخْته من قِبَل رأْسِه لتجعل منه زِقّاً. اللحياني: كَبْشٌ مَزْقوقٌ ومُزَقَّقٌ للَّذي يُسْلَخ من رأْسه إِلى رِجلِه، فإِذا سلخ من رجله فهو مَرْجول. الفراء: الجلد المُرَجِّل الذي يسلخ من رِجْل واحدةٍ، والمُزَقَّق الذي يُسْلخ من قِبَل رأْسه.
ابن الأَعرابي: الزَّقَقَة المائِلُون برَحماتِهم إِلى صَنانيرهم وهم الصبيان الصغار. والزَّقَقةُ أَيضاً: الصَّلاصِل التي تَزُقُّ زُكَّها أَي فراخَها وهي الفواخت، واحدها صُلْصُل.
النضر: من الإِبل المُزَقَّقةُ
وهي التي امتلأَ جلدُها بعد لحمها شحماً. وقال سلام: أَرسلني أَهلي وأَنا غلام إِلى عليّ فدخلت عليه فقال: ما لي أَراك مُزَقَّقاً؟ أَي محذوفَ شعر الرأْس كله، وهو من الزِّقّ: الجلد يُجَزُّ شعره ولا ينتف نتف الأَديم، يعني ما لي أَراك مطمومَ الرأْس كما يُطَمُّ الزِّقُّ؟ وقال بعضهم: رجل مُزَقَّقٌ طُمَّ رأْسُهُ طَمَّ الزِّقّ، وهو التَّزْقيق؛ قال الأَزهري: المعنى أَنه حذف شعره كله من رأْسه كما يُزَقَقُ الجلد إِذا سُلِخ من الرأْس كله. وفي حديث سلمان: أَنه رُؤيَ مَطمومَ الرأْس مُزَقَّقاً. وفي حديث بعضهم: أَنه حلق رأْسه زُقِّيّة أَي حَلْقة منسوبة إِلى التَّزْقِيق، ويروى بالطاء، وهو مذكور في موضعه.
وقال أَبو حاتم: السِّقاء والوطب ما تُرِكَ فلم يحرك بشيء، والزِّقُّ ما زُفِّتَ أو قُيِّرَ؛ يقال: زِقُّ مُزَفَّتٌ ومُقَيَّرٌ والنِّحْيُ ما رُبَّ، يقال: نِحْيٌ مَرْبوب، والحَمِيت المُمَتَّنُ بالرُّبّ. والزُّقاقُ: السِّكَّة، يذكر ويؤنث؛ قال الأَخفش: أَهل الحجاز يؤنِّثون الطريق والسراط والسبيل والسُّوق والزُّقاقَ والكَلاَّء، وهو سُوق البصرة، وبنو تميم يذكِّرون هذا كله؛ وقيل: الزُّقاق الطريق الضيِّق دون السِّكَّة، والجمع أَزِقَّة وزُقَّان؛ الأَخيرة عن سيبويه، مثل حُوار وحُوران. والزُّقاقُ: طريق نافذ وغير نافذ ضيّق دون السِّكة؛ وأَنشد ابن بري لشاعر:فلم تَرَ عَيْني مثلَ سِرْبٍ رأَيتُه،
خَرَجْنَ علينا من زُقاقِ ابنِ واقِف
وفي الحديث: من مَنَح مِنْحة لبَنٍ أَو هدى زُقاقاً؛ الزُّقاق، بالضم: الطريق، يريد مَنْ دلَّ الضالّ أَو الأَعمى على طريقه، وقيل: أَراد من تصدَّق بزُقاقٍ من النَّخْل وهي السِّكّة منها، والأَول أَشبه لأَن هدى من الهداية لا من الهديّة.
والزُّقَّةُ: طائر صغير من طير الماء يُمْكِنُ حتى يكاد يُقْبَضُ عليه ثم يغوص فيخرج بعيداً، وهي الزُّقُّ. والزَّقْزَقةُ: حكاية صوت الطائر. والزَّقْزَقةُ والزِّقْزاقُ: تَرْقِيصُ الصبي.

### Türkçe

**الزَّقّ**: **زَقَّ الطائرُ الفَرخَ يزُقُّه زَقّاً وزَقْزَقَه**’ın mastarıdır.
**غَرّه**، ve **زَقَّه**: onu ağzıyla yedirdi. Ve **زَقَّ بسَلْحه يَزُقُّ زَقّاً وزَقْزَقَ**:
attı; bunun çoğu kuşta olur; dedi ki:
يزُقّ زَقّ الكَرَوانِ الأَوْرق
Ve **الزَّقُّ**: kuşun dışkısıyla atmasıdır.

**الأَصمعي**: **الزِّقّ** ki bir **سِقاءً** yahut **وَطْباً** yahut **حَمِيتاً** olarak düzeltilir.

Ve **الزِّقّ**: **السِّقاءُ**dur; azlık cem‘i **أَزْقاق**tır, çok olanı **زِقاقٌ** ve **زُقّان**dır; **ذِئْب** ve **ذُؤْبان** gibi. Ve **الزِّقّ من الأُهُبِ**: içecek ve benzeri için edinilmiş her kap. Ve denildi ki: boynunun tarafından yüzülmedikçe ona **زِقّاً** denilmez; ve onun **تَزْقِيقُه** başının tarafından yüzülmesidir; insanların bugün yüzdüğünün tersine. Ve **أَبو حنيفة** dedi: **الزِّقُّ** içinde taşınan şeydir; bazı nüshalarda **تُنْقل فيه** yani içinde şarap taşınan şey; cem‘i **أَزْقاقٌ** ve **أَزُقٌّ**dur; **الهجري**’den. **كنِطْع وأَنْطُع** gibi; dedi ki:
سَقِيّ يُسَقِّي الخمرَ من دَنِّ قَهْوةٍ،
بِجَنْب أَزُقٍّ شاصِيات الأَكارِع
Ve **زِقاقٌ** ve **زُقَّان**; **سيبويه**’den. Ve **زقَّقْت الإِهابَ**: onu başının tarafından yüzdüğün zaman; ondan bir **زِقّاً** yapmak için. **اللحياني**: başından ayağına kadar yüzülen için **كَبْشٌ مَزْقوقٌ** ve **مُزَقَّقٌ**; eğer ayağından yüzülürse o **مَرْجول**dür. **الفراء**: **الجلد المُرَجِّل** bir tek ayaktan yüzülendir; **المُزَقَّق** ise başının tarafından yüzülendir.

**ابن الأَعرابي**: **الزَّقَقَة** rahmetleriyle **صَنانير**lerine meyledenlerdir; onlar küçük çocuklardır. Ve **الزَّقَقةُ** ayrıca: **الصَّلاصِل** ki **زُكَّها** yani yavrularını **تَزُقُّ** eder; onlar **الفواخت**tır; tekili **صُلْصُل**dür.

**النضر**: develerden **المُزَقَّقةُ**;
o, eti ardından derisi yağla dolmuş olandır. Ve **سلام** dedi: Ailem beni, ben bir oğlanken, Ali’ye gönderdi; onun yanına girdim; dedi ki: “Bana ne oluyor da seni **مُزَقَّقاً** görüyorum?” yani başın bütün saçları atılmış; bu **الزِّقّ**dendir: deri, saçı kırpılır da derinin yolunması gibi yolunmaz; yani “Bana ne oluyor da seni, **الزِّقُّ**ün **يُطَمُّ** edilmesi gibi, başı dümdüz edilmiş görüyorum?” Ve bazıları dedi ki: **رجل مُزَقَّقٌ**: başı, **الزِّقّ**ün **طَمَّ** edilmesi gibi **طُمَّ** edilmiştir; o da **التَّزْقيق**tir. **الأَزهري** dedi: mana, derinin baş tarafından yüzüldüğünde **يُزَقَقُ** edilmesi gibi, başından bütün saçını atmış olmasıdır. Ve Selman hadîsinde: onun başı dümdüz edilmiş, **مُزَقَّقاً** olarak görüldüğü. Ve bazılarının hadîsinde: başını **زُقِّيّة** olarak tıraş ettiği; yani **التَّزْقِيق**e nispet edilen bir tıraş; **طاء** ile de rivayet olunur; o, yerinde zikredilmiştir.

Ve **أَبو حاتم** dedi: **السِّقاء** ve **الوطب**: bırakılan, hiçbir şeyle hareket ettirilmeyen şeydir; **الزِّقُّ** ise ziftlenen yahut katranlanan şeydir; denir ki: **زِقُّ مُزَفَّتٌ** ve **مُقَيَّرٌ**. Ve **النِّحْيُ**: **رُبَّ** ile terbiye edilen şeydir; denir ki: **نِحْيٌ مَرْبوب**. Ve **الحَمِيت**: **الرُّبّ** ile sağlamlaştırılmış olandır.

Ve **الزُّقاقُ**: sokaktır; müzekker de gelir müennes de; **الأَخفش** dedi: Hicaz ehli **الطريق**i, **السراط**ı, **السبيل**i, **السُّوق**u, **الزُّقاقَ**ı ve **الكَلاَّء**ı müennes yaparlar; o, Basra’nın pazarıdır. Benû Temîm bunların hepsini müzekker yapar. Ve denildi ki: **الزُّقاق** dar yol olup **السِّكَّة**den aşağıdır; cem‘i **أَزِقَّة** ve **زُقَّان**dır; sonuncusu **سيبويه**’dendir; **حُوار** ve **حُوران** gibi.

Ve **الزُّقاقُ**: **السِّكة**den aşağı, dar; geçit veren ve geçit vermeyen yoldur. Ve İbn Berrî bir şaire ait olarak inşad etti:
فلم تَرَ عَيْني مثلَ سِرْبٍ رأَيتُه،
خَرَجْنَ علينا من زُقاقِ ابنِ واقِف
Ve hadîste: “Kim bir süt bağışı bağışlarsa yahut bir **زُقاقاً** hidayet ederse”; **الزُّقاق** (zamm ile): yoldur; maksadı, kaybolmuşu yahut âmâyı yoluna delâlet edendir. Ve denildi ki: hurmadan bir **زُقاقٍ** sadaka veren kimseyi kastetti; o, ondan bir **السِّكّة**dir. Birincisi daha benzer; çünkü **هدى** hidayettendir, hediye’den değildir.

Ve **الزُّقَّةُ**: su kuşlarından küçük bir kuştur; tutulabilecek hâle gelir, neredeyse üzerine el konacak olur; sonra dalar, uzakça çıkar; o, **الزُّقُّ**dur. Ve **الزَّقْزَقةُ**: kuş sesinin taklididir. Ve **الزَّقْزَقةُ** ve **الزِّقْزاقُ**: çocuğun zıplatılmasıdır.
