# زكأ (ز-ك-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%83%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ك - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: زكء

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والزاي و"وايء" معهما
ك و ز، ز ك و، و ك ز، ز ك أ مستعملات كوز: الكُوزُ: معروف والجميع: الأكواز والكيزان.
زكو: الزَّكَوات: جمع الزّكاة. والزّكاة: زكاة المال، وهو تطهيره. زكّى يُزَكّي تزكيةً، والزكاة: الصلاح. تقول: رجل زكيٌّ تقي، ورجال أزكياءُ أتقياء.
وزَكَا الزرع يَزْكُو زَكاءً: ازداد ونما، وكل شيء ازداد ونما فهو يزكو زَكاءً.
وهذا الأمر لا يَزْكُو، أي: لا يليق، قال:
والمال يَزْكو بك مستكبراً		يختال قد أشرف للناظر
وكز: الوَكْزُ: الطعن. يقال: وَكَزَه بجمع كفه، قال الله عز وجل: "فَوَكَزَه موسى فقضى عليه".
زكأ: زَكَأَتِ الناقة بولدها: رمت به. وَزَكأَةُ مائة درهم: نقده إياها. والزَّكْءُ: مصدره.
ورجل زُكَأَةٌ، أي: حاضر النقد.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الزاي** ve onlarla birlikte **"وايء"**
ك و ز، ز ك و، و ك ز، ز ك أ kullanımdadır.

**كوز**: **الكُوزُ**: bilinen (şey); çoğulu: **الأكواز** ve **الكيزان**.

**زكو**: **الزَّكَوات**: **الزّكاة**’nin çoğuludur. **والزّكاة**: malın zekâtı; o da onun temizlenmesidir. **زكّى يُزَكّي تزكيةً**; ve **الزكاة**: صلاح (düzgünlük/iyilik). Dersin ki: **رجل زكيٌّ تقي** (zekî/temiz ve takvâ sahibi bir adam), ve **رجال أزكياءُ أتقياء** (zekî/temiz ve takvâ sahibi erkekler).

**وزَكَا الزرع يَزْكُو زَكاءً**: arttı ve büyüdü; her ne ki arttı ve büyüdü, o **يزكو زَكاءً** (artıp büyür).

Ve bu iş **لا يَزْكُو**; yani: yakışmaz. Dedi ki:
والمال يَزْكو بك مستكبراً		يختال قد أشرف للناظر

**وكز**: **الوَكْزُ**: saplama/dürtme. Denir ki: **وَكَزَه بجمع كفه** (avuç içini toplayarak onu dürttü/sapladı). Aziz ve celil Allah dedi: **"فَوَكَزَه موسى فقضى عليه"**.

**زكأ**: **زَكَأَتِ الناقة بولدها**: onu (yavrusunu) attı. Ve **وَزَكأَةُ مائة درهم**: ona onu nakit olarak vermesi. Ve **الزَّكْءُ**: onun masdarıdır.

Ve **رجل زُكَأَةٌ**; yani: nakdi hazır (kimse).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رجلٌ زُكَأَةٌ أي موسرٌ كثير الدراهم عاجِلُ النَّقْدِ، يقال هو مَلِيءٌ زُكَأَةٌ. ابن السكيت: زَكَأْتُهُ زَكْأً عَجَّلْتُ نقده وإنه لَزُكَأُ النقدِ. وزَكَأَتِ الناقةُ بولدها تَزْكَأُ زَكْأً: رَمَتْ به عند رِجْليها.

##### Türkçe

**رجلٌ زُكَأَةٌ**: yani varlıklı, dirhemleri çok, peşin parası çabuk (olan). “O, **مَلِيءٌ زُكَأَةٌ**” denir.

İbnü’s-Sikkît: “**زَكَأْتُهُ زَكْأً**”: onun nakdini çabuklaştırdım; ve o, elbette **لَزُكَأُ النقدِ**’dir.

Ve dişi deve, yavrusuyla **زَكَأَتِ**; **تَزْكَأُ زَكْأً**: onu iki ayağının yanında attı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ز ( وايء )
كوز ، كزا ، زوك ، زكأ ، زكا ، زأك ، وكز ، وزك : ( مستعملة ) .
كزا : أهمله الليث ، وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أَنَّه قال : كَزَا إذَا أَفْضَلَ عَلَى مُعْتِفِيهِ .
زوك : أهمله الليثُ .
وقال ابن السكيت : الزَّوْكُ : مِشْيَةُ الغُرَابِ ، وهو الخَطْوُ المُتَقَارِبُ في تَحَرُّكِ جَسَدِ الماشِي .
وقال أبو زيدٍ : زَاكَ يَزُوكُ زَوْكاً إذا مشى فَحَرَّكَ جسدَهُ وأَلْيَتَيْهِ ، وفَرّجَ ما بين رِجْلَيْهِ ، وهو الزَّوَنَّكُ .
وقال أبو عمرٍ و : الزَّوْكُ : مِشْيةٌ في تقارُبٍ وفَحَجٍ ، وأنشد :
رَأَيْتُ رِجَالاً حِينَ يَمشُون فَحّجُوا
وزَاكُوا وما كانُوا يزُوكُونَ من قبلُ
وزك : أهمله الليث .
وقال ابن السكيت : قال الفراءُ : رَأَيتُها مُوزِكَةً ، وقد أَوْزَكَتْ ، وهو مشْيٌ قبيحٌ من مشْيِ القصيرةِ .
زأك : بالهمز ، أهمله الليث ، وأقرأني المنذريُّ في المَنْبُورَةِ لأبي حِزَامٍ :
تَزَاءَكَ مُضْطَنِىءٌ آرمٌ
إذا ائْتَبّهُ الأدُّ لاَ يَفْطَؤُهْ
قال ابن السكيت : التَّزَاؤكُ : الاستحياءُ ،
والمُضْطَنِىءُ : المستحي .
قال : والآرِمُ : المُوَاصِلُ ، ائتَبَّهُ : تَهَيأَ له ، لا يَفْطَؤُهُ : لا يقهَرُهُ .
كوز : يقال : كازَ يَكُوزُ ، واكْتَازَ يَكْتَازُ إذا شرب بالكُوزِ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : كاب يكُوبُ إذا شَرِبَ بالكُوبِ ، وهو الكُوزُ بلا عُرْوَةٍ ، فإذا كان بعُرْوَةٍ فهو كُوزٌ .
يقال : رأيته يَكُوزُ ويكْتَازُ ، ويكُوبُ ويكْتَابُ ، وجمع الكُوز : كيزَانٌ .
ابن دريد : كُزْتُ الشيء أكوزُه كَوْزاً إذا جمعتَه .
وبنُو الكُوزِ : بطن من العرب .
وسمَّت العرب مَكوزَة ومِكْوَازاً .
وقال غيرُه : مَكْوَزَةُ من أسماء العرب .
زكا : قال الليث : الزَّكَاةُ : زَكاةُ المال ، وهو تطهيرُه ، والفعلُ منه : زَكَّى يُزَكّي تَزْكِيةً ، والزَّكاةُ : الصَّلاَح .
يقال : رجلٌ تقيٌّ زَكيٌّ ، ورجالٌ أتقيٍ اءُ أَزْكِياءُ ، والزَّرْعُ يزْكُو زَكاءً ، ممدودٌ ، وكلُّ شيءٍ يَزْدَادُ ويسمَنُ فهو يَزْكُو زَكاءً .
وتقولُ : هذا الأمرُ لا يَزْكُو بفُلانٍ أي لا يليقُ به .
وأنشد :
والمالُ يَزْكُو بكَ مُسْتَكْبِراً
يَخْتَالُ قَدْ أَشْرَفَ لِلنَّاظِرِ
قال ابن الأنباري في قوله تعالى : ( وَحَنَانًا مِّن لَّدُنَّا وَزَكَواةً ) ( مريم : 13 ) معناه : وفعلنا ذلك رحمةً لأبويه وتزكيةً له .
قال الأزهري : أقام الاسم مُقامَ المصدر الحقيقي .
وقال جل وعز : ( ) وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَواةِ فَاعِلُونَ ) ( المؤمنون : 4 ) .
قال بعضُهم : الذين هم للزَّكاةِ أي العملِ الصَّالحِ فاعِلُونَ .
ومنه قوله جل وعز : ( خَيْراً مِّنْهُ زَكَواةً ) ( الكهف : 81 ) أي خيراً منه عملاً صالحاً .
وقال الفراء : زكاةً : صلاحاً .
وكذلك قوله : ( وَحَنَانًا مِّن لَّدُنَّا وَزَكَواةً ( قال : صَلاَحاً .
( ابن اليزيديّ عن أبي زيدٍ النَّحوي ) في قوله جلَّ وعز : ( وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَى مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَداً ) ( النور : 21 ) وقرىءَ ( ما زكَّى ) فمن قرأ : ( ما زَكا ) فمعناهُ : ما صَلَحَ ، ومن قرأَ ( ما زكَّى ) فمعناهُ : ما أَصْلَحَ ) وَلَاكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّى مَن يَشَآءُ ) ( النور : 21 ) أي يصلحُ .
وقال غيرُه : قيلَ لما يُخْرَجُ من المالِ للمساكينِ من حقوقهمْ : زَكَاةٌ لأنَّه تطهيرٌ للمال وتثميرٌ وإصلاحٌ ونماءٌ ، كلُّ ذلك قد قيلَ .
والعربُ تقولُ لِلْفَرْد : خَساً ، وللزَّوْجَين اثْنَينِ : زَكاً ، وقِيلَ لهما : زَكاً ، لأنَّ اثْنَينِ أَزْكَى منَ الوَاحِدِ . وقال العجاج :
عَنْ قَبْضِ مَنْ لاَقى أَخَاسٍ أَمْ زَكا
وقال ابنُ السكيت : الأخَاسِي : جمْعُ خَساً ، وهو الفَرْدُ .
وقال اللِّحْيَانيُّ : زَكِيَ الرّجُلُ يَزْكَى ، وزَكا يَزْكو زُكُوّاً ، وزكاءً ، وقد زَكَوْتُ وزَكِيتُ أي صِرْتُ زَاكياً .
قال ابن الأنباري : الزَّكاءُ : الزيادة من قولك : زكا يزكو زكاءً ، وهذا : ممدود ، وزكاً مقصور : الزَّوْحَانِ ، ويجوز خَساً وزَكاً بالإجراء ، ومن لم يجرهما جعلهما ( بمنزلة مَثْنَى وثُلاَثَ ورُبَاعَ ، ومن أجراهما جعلهما ) نكرتين .
وقال أحمد بن عبيد : خَسَا وَزَكَا لا يُنَوَّنانِ ، ولا تدخلهما الألف واللام ، لأنهما على مذهب ( فَعَلَ ) مثل : وهي وعفا ، وأنشد للكميت :
لأدْنَى خَسَا أو زكا من سِنِيك
إلى أَربَعٍ فيقول انتظارا
وقال الفراء : يكتب خَسَا بالألف لأنه من خَسَأَ مهموز وزكا يكتب بالألف لأنه من يزكو .
( سَلمة عن الفراء ) : العربُ تقولُ للزَّوْج : زَكاً ، وللفَرْدِ : خَساً فَتُلْحِقُهُ بِبَابِ قَناً ، ومنهم مَنْ يقولُ : زَكَى ، وخَسى .
قال : ويُلْحِقُه ببَابِ زُفَرَ .
ويقال : هو يُخَسِّي ويُزَكِّي إذا قَبَضَ على شيءٍ في كَفِّهِ وقال : أَزَكاً أَمْ خَساً . وأنشدَ :
يَعْدُو على خَمْسٍ قَوَائِمُه زَكا
زكأ : ومِنْ مَهْمُوزِه .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : رَجُلٌ زُكَأَةٌ أي مُوسِرٌ .
وروى اللِّحْيَانيُّ عنه : إنه لَملِيءٌ زُكَأَةٌ أيْ حَاضِرُ النَّقْد عَاجِلُهُ .
ويقالُ : قد زَكَأَهُ أي : عَجَّلَ نَقدَهُ .
وقال الليث : زَكَأَتِ النَّاقَةُ بِوَلدِها حِينَ ترْمِي بهِ عِنْدَ الطَّلْقِ ، والمَصْدَرُ : الزِّكْءُ على فَعْلٍ مَهْموزٌ ، ويُقالُ : قَبَحَ اللَّهُ أُمّاً زَكَأَتْ به ، ولَكأَتْ بهِ أيْ : وَلدَتْهُ .
وكز : قال الليث : الوكْزُ : الطَّعْنُ ، يقالُ : وَكَزَهُ بِجُمْعِ كَفِّهِ .
( أبو عُبيدٍ عن الكسائي ) : وكَزْتُه ، ونَكَزْتُه ، ونهَزتُهُ ، ولهَزْتُهُ ، وثَفَنْتُهُ بمعْنًى واحد .
وقال الزجاجُ في قوله تعالى : ( مِنْ عَدُوِّهِ فَوَكَزَهُ مُوسَى ) ( القصص : 15 ) .
قال : الوَكْزُ : أَنْ يَضرِبَ بجُمعِ كَفِّهِ .
وقيل : وَكَزَهُ بالْعَصَا .
وروى أَبُو ترابٍ لبعض العربِ : رُمْحٌ مَرْكُوزٌ ، وموْكُوزٌ بمعنًى واحد .
وأنشد :
وَالشَّوْكُ في أَخْمَصِ الرِّجْلَيْنِ مَوْكُوزُ

##### Türkçe

ك ز ( **وايء** )
**كوز** ، **كزا** ، **زوك** ، **زكأ** ، **زكا** ، **زأك** ، **وكز** ، **وزك** : (kullanılanlar).

**كزا** : **الليث** onu ihmal etti; **أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti: O dedi ki: **كَزَا**; **مُعْتِفِيهِ**’nin üzerine üstün geldiği zaman.

**زوك** : **الليثُ** onu ihmal etti.
**ابن السكيت** dedi: **الزَّوْكُ**: karganın yürüyüşüdür; o, yürüyenin bedeninin hareketinde birbirine yakın adımdır.
**أبو زيدٍ** dedi: **زَاكَ يَزُوكُ زَوْكاً**; yürüdüğü zaman bedenini ve iki kalçasını hareket ettirdiğinde ve iki bacağı arasını açtığında; o, **الزَّوَنَّكُ**’tur.
**أبو عمرٍ** dedi: **الزَّوْكُ**: yakınlık ve bacakları açma içinde bir yürüyüştür; ve inşad etti:
رَأَيْتُ رِجَالاً حِينَ يَمشُون فَحّجُوا
وزَاكُوا وما كانُوا يزُوكُونَ من قبلُ

**وزك** : **الليث** onu ihmal etti.
**ابن السكيت** dedi: **الفراءُ** dedi: Onu **مُوزِكَةً** gördüm; ve **أَوْزَكَتْ**; o, kısa boylunun yürüyüşünden çirkin bir yürüyüştür.

**زأك** : hemze ile; **الليث** onu ihmal etti; ve **المنذريُّ** bana **أبي حِزَامٍ**’ın **المَنْبُورَةِ**’sinde okuttu:
تَزَاءَكَ مُضْطَنِىءٌ آرمٌ
إذا ائْتَبّهُ الأدُّ لاَ يَفْطَؤُهْ
**ابن السكيت** dedi: **التَّزَاؤكُ**: utanmadır,
ve **المُضْطَنِىءُ**: utanan.
Dedi: ve **الآرِمُ**: devam eden; **ائْتَبَّهُ**: ona hazırlandı; **لا يَفْطَؤُهُ**: onu kahretmez.

**كوز** : denir ki: **كازَ يَكُوزُ** ve **واكْتَازَ يَكْتَازُ**; **الكُوزِ** ile içtiği zaman.
**أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti: **كاب يكُوبُ**; **الكُوبِ** ile içtiği zaman; o, kulpsuz **الكُوزُ**’dur; eğer kulplu olursa o **كُوزٌ**’dur.
Denir ki: Onu **يَكُوزُ** ve **يكْتَازُ** ederken gördüm; ve **يكُوبُ** ve **يكْتَابُ**; **الكُوز**’un çoğulu: **كيزَانٌ**.
**ابن دريد**: **كُزْتُ** şeyi **أكوزُه كَوْزاً**; onu topladığım zaman.
Ve **بنُو الكُوزِ**: Araplardan bir batındır.
Araplar **مَكوزَة** ve **مِكْوَازاً** adını verdiler.
Başkası dedi: **مَكْوَزَةُ** Arapların adlarındandır.

**زكا** : **الليث** dedi: **الزَّكَاةُ**: malın zekâtıdır; o, onun temizlenmesidir; ondan fiil: **زَكَّى يُزَكّي تَزْكِيةً**; ve **الزَّكاةُ**: صلاح’tır.
Denir ki: takvâ sahibi, **زَكيٌّ** bir adam; ve takvâ sahipleri erkekler: **أتقيٍ اءُ أَزْكِياءُ**; ve ekin **يزْكُو زَكاءً**; uzatılmıştır; ve her şey ki artar ve semirir, o **يزْكُو زَكاءً**.
Ve dersin: Bu iş falanla **لا يَزْكُو**; yani ona yakışmaz.
Ve inşad etti:
والمالُ يَزْكُو بكَ مُسْتَكْبِراً
يَخْتَالُ قَدْ أَشْرَفَ لِلنَّاظِرِ

**ابن الأنباري** تعالى sözü hakkında dedi: ( **وَحَنَانًا مِّن لَّدُنَّا وَزَكَواةً** ) (مريم: 13) manası: ve bunu, anne-babasına bir rahmet ve ona bir تزكية olarak yaptık.
**الأزهري** dedi: ismi, hakiki masdarın yerine ikame etti.
Ve جل وعز dedi: ( **وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَواةِ فَاعِلُونَ** ) (المؤمنون: 4).
Bazıları dedi: **للزَّكاةِ** yani صالح amel için yapanlar.
Ve ondan, جل وعز sözü: ( **خَيْراً مِّنْهُ زَكَواةً** ) (الكهف: 81) yani ondan daha hayırlı, صالح amel bakımından.
**الفراء** dedi: **زكاةً**: صلاح olarak.
Ve كذلك onun sözü: ( **وَحَنَانًا مِّن لَّدُنَّا وَزَكَواةً**; dedi: صلاح olarak.

( **ابن اليزيديّ**’den, **أبي زيدٍ النَّحوي**’den ) جلَّ وعز sözü hakkında: ( **وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَى مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَداً** ) (النور: 21) ve ( **ما زكَّى** ) diye okundu; kim ( **ما زَكا** ) okursa manası: صلاح bulmadı; kim ( **ما زكَّى** ) okursa manası: ıslah etmedi. ( **وَلَاكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّى مَن يَشَآءُ** ) (النور: 21) yani ıslah eder.
Başkası dedi: denildi ki, maldan miskinlere onların haklarından çıkarılana: **زَكَاةٌ**; çünkü o, mal için bir temizleme ve çoğaltma ve ıslah ve büyümedir; bunların hepsi söylenmiştir.
Araplar tek olana: **خَساً** der; iki olana, ikiye: **زَكاً**; ve onlara **زَكاً** denildi; çünkü iki, birden daha **أَزْكَى**’dır. **العجاج** dedi:
عَنْ قَبْضِ مَنْ لاَقى أَخَاسٍ أَمْ زَكا
**ابنُ السكيت** dedi: **الأخَاسِي**: **خَساً**’ın çoğuludur; o, tek olandır.
**اللِّحْيَانيُّ** dedi: adam **زَكِيَ** olur, **يَزْكَى**; ve **زَكا يَزْكو زُكُوّاً** ve **زكاءً**; ve ben **زَكَوْتُ** ve **زَكِيتُ**; yani **زَاكياً** oldum.
**ابن الأنباري** dedi: **الزَّكاءُ**: artıştır; senin sözünden: **زكا يزكو زكاءً**; ve bu: uzatılmıştır; ve **زكاً** kısaltılmış: **الزَّوْحَانِ**; ve icrâ ile **خَساً** ve **زَكاً** caizdir; kim ikisini icrâ etmezse onları ( **مَثْنَى** ve **ثُلاَثَ** ve **رُبَاعَ** menzilesinde kılar; kim ikisini icrâ ederse onları ) iki nekre kılar.
**أحمد بن عبيد** dedi: **خَسَا وَزَكَا** tenvinlenmez; ve onlara elif-lâm girmez; çünkü ikisi ( **فَعَلَ** ) mezhebi üzeredir; مثل: **وهي** ve **عفا**; ve **الكميت**’e inşad etti:
لأدْنَى خَسَا أو زكا من سِنِيك
إلى أَربَعٍ فيقول انتظارا
**الفراء** dedi: **خَسَا** elif ile yazılır; çünkü o, hemzeli **خَسَأَ**’dendir; ve **زكا** elif ile yazılır; çünkü o, **يزكو**’dandır.
( **سَلمة**’den, **الفراء**’dan ): Araplar çifte: **زَكاً** der; teke: **خَساً**; böylece onu **قَناً** بابına ilhak eder; ve onlardan kimisi: **زَكَى** ve **خَسى** der.
Dedi: ve onu **زُفَرَ** بابına ilhak eder.
Ve denir: o **يُخَسِّي** ve **يُزَكِّي** eder; bir şey üzerine avucunda kavradığı zaman ve dediği zaman: **أَزَكاً أَمْ خَساً**. Ve inşad etti:
يَعْدُو على خَمْسٍ قَوَائِمُه زَكا

**زكأ** : ve onun hemzelisindendir.
( **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den ): **رَجُلٌ زُكَأَةٌ**; yani varlıklı.
**اللِّحْيَانيُّ** ondan rivayet etti: o, dolu, **زُكَأَةٌ**; yani hazır nakit, peşini olan.
Ve denir: onu **زَكَأَهُ**; yani nakdini acele verdi.
**الليث** dedi: dişi deve, doğum sancısı عندında yavrusunu attığı zaman **زَكَأَتِ النَّاقَةُ بِوَلدِها**; masdar: **الزِّكْءُ**; hemzeli **فَعْلٍ** üzere; ve denir: Allah çirkin kılsın, onunla **زَكَأَتْ** olan anayı; ve onunla **لَكأَتْ** olanı; yani onu doğurdu.

**وكز** : **الليث** dedi: **الوكْزُ**: saplamadır; denir: onu, avucunun yumruğuyla **وَكَزَهُ**.
( **أبو عُبيدٍ**’den, **الكسائي**’den ): onu **وكَزْتُه** ve **نَكَزْتُه** ve **ونهَزتُهُ** ve **ولهَزْتُهُ** ve **وثَفَنْتُهُ**; tek bir mana ile.
**الزجاجُ** تعالى sözü hakkında dedi: ( **مِنْ عَدُوِّهِ فَوَكَزَهُ مُوسَى** ) (القصص: 15).
Dedi: **الوَكْزُ**: avucunun yumruğuyla vurmasıdır.
Ve denildi: onu değnekle **وَكَزَهُ**.
**أَبُو ترابٍ** bazı Araplardan rivayet etti: **رُمْحٌ مَرْكُوزٌ** ve **موْكُوزٌ**; tek bir mana ile.
Ve inşad etti:
وَالشَّوْكُ في أَخْمَصِ الرِّجْلَيْنِ مَوْكُوزُ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

زَكَأَه مائةَ سَوْطٍ زَكْأً: ضربَه. وزَكَأَه مَائةَ دِرهم زَكْأً: نَقَده. وقيل: زَكَأَه زَكْأً: عَجَّلَ نَقْدَه. ومَلِيءٌ زُكَاءٌ وزُكَأَةٌ، مثل هُمَزةٍ وهُبَعةٍ: مُوسِرٌ كثير الدراهِم حاضِرُ النَّقْد عاجِلُه. وإِنه لَزُكاءُ النَّقْدِ. وزَكَأَتِ الناقةُ بوَلدها تَزْكَأُ زَكْأً: رَمَتْ به عند رِجْلَيْها. وفي التهذيب: رَمَتْ به عند الطَّلْقِ. قال: والمصدر الزَّكْءُ، على فَعْل، مهموز. ويقال:   \<ص:91>  قَبَّحَ اللّهُ أُمًّا زَكَأَتْ به ولَكَأَتْ به أَي ولَدَته. ابن شميل: نَكَأْتُه حقَّه نَكْأً وزَكَأْته زَكْأً أَي قَضَيته. وازْدَكَأْتُ منه حَقِّي وانْتَكَأْته أَي أَخَذْتُه. ولَتَجِدَنَّه زُكَأَةً نُكَأَةً يَقْضِي ما عليه. وزَكَأَ اليه: اسْتَنَد. قال: وكَيْفَ أَرْهَبُ أَمراً، أَو أُراعُ لَه، *  وقد زَكَأْتُ إِلى بِشْرِ بْنِ مَرْوانِ ونِعْمَ مَزْكَأُ مَن ضاقَتْ مَذاهِبُه؛ *  ونِعْمَ مَنْ هُو في سِرٍّ وإِعْلانِ

##### Türkçe

**زَكَأَه** yüz kırbaç **زَكْأً**: onu dövdü. Ve **زَكَأَه** yüz dirhem **زَكْأً**: ona peşin verdi. Ve denildi ki: **زَكَأَه زَكْأً**: onun peşinini acele verdi.

Ve **مَلِيءٌ زُكَاءٌ** ve **زُكَأَةٌ**, **هُمَزةٍ** ve **هُبَعةٍ** gibi: varlıklı, dirhemleri çok, peşin (nakdi) hazır, onun acele olanı. Ve şüphesiz o, peşin (nakdin) **لَزُكاءُ**’ıdır.

Ve dişi deve, yavrusunu **زَكَأَتِ**; **تَزْكَأُ زَكْأً**: onu iki ayağının yanında attı.

Ve **التهذيب**’de: doğum sancısı sırasında onu attı. Dedi ki: mastar **الزَّكْءُ**’dür; **فَعْل** üzere, hemzeli. Ve denilir ki:  \<ص:91>  “Allah, onunla **زَكَأَتْ** ve onunla **لَكَأَتْ** eden bir anneyi çirkin kılsın”; yani onu doğurdu. İbn Şümeyl: “Onun hakkını **نَكَأْتُه** **نَكْأً** ve onu **زَكَأْته** **زَكْأً**”; yani onu ödedim. Ve ondan hakkımı **ازْدَكَأْتُ** ve onu **انْتَكَأْته**; yani onu aldım. Ve mutlaka onu, üzerindeki şeyi ödeyen bir **زُكَأَةً نُكَأَةً** bulacaksın. Ve **زَكَأَ** ona: dayandı. Dedi ki:

“Ve nasıl bir işten korkarım, yahut ondan ürkerim, * hâlbuki ben **زَكَأْتُ** Bişr b. Mervân’a”

“Yolları daralan kimsenin **مَزْكَأُ**’u ne güzel; * ve gizlide ve açıkta olan kimse ne güzel”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زكأه، كمنع مائة سوط زكأ: ضربه، وزكأه ألفا أي ألف درهم: نقده أو عجل نقده عن ابن السكيت، وعليه اقتصر الجوهري والزبيدي. وزكأ إليه: لجأ واستند عن أبي زيد، والمزكأ: الملجأ قال الشاعر:
  وكيف أرهب أمرا أو أراع له                      وقد زكأت إلى بشر بن مروان
  ونعم مزكأ من ضاقت مذاهبـه                      ونعم من هو في سر وإعلان وزكأت الناقة بولدها تزكأ: رمته، وفي بعض النسخ: رمت به عند رجلها وفي بعض النسخ: عند رجليها، بالتثنية، وفي التهذيب: رمت به عند الطلق، ويقال: قبح الله أما زكأت به ولكأت به أي ولدته. ورجل لو قال بدله: مليء، كما هو في غير كتاب كان أولى زكأ كصرد وزكأة مثل همزة وزكاء النقد كغراب: موسر كثير الدراهم عاجل أي حاضر النقد وقول شيخنا في الأخير إنه من زيادات المؤلف لأن الجمهور كالجوهري اقتصروا على الأولين ليس بسديد، فإنه مذكور في غالب الأمهات، قال ابن شميل: يقال تكأته حقه تكأ وزكأته زكأ، أي قضيته، وقد أغفله المؤلف. وازدكأ منه حقه وانتكأه، أي أخذه. ولتجدنه زكأة نكأة، كهمزة فيهما، أي يقضي ما عليه.

##### Türkçe

**زكأه**; **كمنع** yüz sopa **زكأ**: onu dövdü. Ve **زكأه ألفا** yani bin dirhem: onu nakit olarak verdi yahut onun nakdini acele etti; İbnü’s-Sikkît’ten. Cevherî ve Zebîdî bununla yetindiler. Ve **زكأ إليه**: sığındı ve dayandı; Ebû Zeyd’den. Ve **المزكأ**: sığınılacak yer. Şair dedi ki:
  Ve nasıl bir işten korkarım yahut onun için ürkerim                      hâlbuki ben **بشر بن مروان**’a sığındım
  Ve ne güzel **مزكأ**dır, yolları daralan kimsenin                      ve ne güzel, gizlide ve açıkta olan kimse

Ve **زكأت الناقة بولدها تزكأ**: onu attı. Ve bazı nüshalarda: onu ayağının yanında attı; ve bazı nüshalarda: iki ayağının yanında, tesniye ile. Ve **التهذيب**’de: doğum sancısı yanında attı. Ve denilir: Allah çirkin kılsın, onu ne **زكأت به** ve ne **لكأت به**; yani onu doğurdu. Ve bir adam, onun yerine “**مليء**” dese, başka bir kitapta olduğu gibi, daha evlâ olurdu. **زكأ** **كصرد** ve **زكأة** “**همزة**” gibi. Ve **زكاء النقد** **كغراب**: varlıklı, dirhemleri çok, acele; yani hazır nakit. Şeyhimizin sonuncu hakkında “müellifin ziyadelerindendir; çünkü cumhur, Cevherî gibi, ilk ikisiyle yetindiler” sözü sağlam değildir; zira o, çoğu ana kaynaklarda zikredilmiştir. İbn Şümeyl dedi ki: “**تكأته حقه تكأ** ve **زكأته زكأ** denilir”; yani onu ödedim. Müellif onu gözden kaçırdı. Ve **ازدكأ منه حقه** ve **انتكأه**: yani onu aldı. Ve onu mutlaka **زكأة نكأة** bulacaksın; ikisinde de “**همزة**” gibi; yani üzerindeki şeyi öder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَكَأَهُ
1 زَكَأَهُ ذ , (S, K,) aor. زَكَاَ , (K,) inf. n. زَكْءٌ, (S,) He paid it in ready money, quickly, or promptly; or was quick, or prompt, in doing so. (ISk, S.) [The verb is doubly trans. in this sense:) you say, زَكَأَهُ أَلْفًا He paid him a thousand (meaning a thousand dirhems, TA) in ready money, quickly, or promptly. (K, TA.) And زَكَأْتُهُ حَقَّهُ, inf. n. as above, I paid him his due; as also نَكَأْتُهُ حقّه, inf. n. نَكْءٌ. (ISh, TA) ― -b2- And زَكَأَتِ النَّاقَةُ بِوَلَدِهَا, (S, K,) aor. and inf. n. as above, (S,) The she-camel cast forth her young one at her hind legs, or hind feet, (S, and so in some copies of the K,) or at her hind leg, or hind foot: (so in other copies of the K:) or, in labour, cast forth her young one. (T, TA.) And one says also, قَبَحَ اللّٰهُ أُمًّا زَكَأَتْ بِهِ, and لَكَأْتُ به, i. e. [May God remove from good, or prosperity, a mother that cast him forth from her womb, or] that brought him forth. (TA.) ― -b3- And زَكَأَهُ, aor. as above, (K,) and so the inf. n., (TA,) He beat him, or struck him. (K.) So in the phrase زَكَأَهُ مِائَةَ سَوْطٍ; [He beat him, or struck him, with a hundred stripes of the whip]. (TA.) ― -b4- And زَكَأَ جَارِيَتَهُ; He compressed his young woman, or female slave. (K.) -A2- زَكَأَ اـِلَيْهِ He had recourse to him, or it, for refuge, protection, preservation, concealment, covert, or lodging; he leaned, or stayed himself, upon him, or it. (AZ, K.)

اِزْدَكَأَ مِنْهُ حَقَّهُ
8 اِزْدَكَأَ مِنْهُ حَقَّهُ ذ He took, or received, from him his due; (K;) as also انتكأ. (TA.)

زُكَأٌ
زُكَأٌ ذ : see what next follows, in two places.

زَجُلٌ زُكَأَةٌ
زَجُلٌ زُكَأَةٌ ذ (S, K) and ↓ زُكَأٌ, (K,) and مَلِىْءٌ زُكَأَةٌ (S) and ↓ زُكَأٌ, (TA,) and النَّقْدِ ↓ زُكَآءُ, (S, K,) A wealthy man, quick, or prompt, in paying: (S, * K:) [or rather this is the meaning when you combine the two epithets ملىء and زكأة or زكأ: otherwise the meaning is only a man quick, or prompt, in paying: for] you say, لَتَجِدَنَّهُ زُكَأَةً نُكَأَةً meaning Thou wilt assuredly find him to be one who pays what he owes (TA) without putting off. (K in art. نكأ.)

زُكَآءُ النَّقْدِ
زُكَآءُ النَّقْدِ ذ : see the next preceding paragraph.

مَزْكَأٌ
مَزْكَأٌ ذ A refuge; an asylum; a place to which one has recourse for refuge, protection, preservation, concealment, covert, or lodging: [and applied to a man:] a poet says, speaking of Bishr Ibn-Marwلn,
وَنِعْمَ مَزْكَأُ مَنْ ضَاقَتْ مَذَاهِبُهُ
[And excellent, or most excellent, is the refuge of him whose ways have become strait]. (TA.)

##### Türkçe

زَكَأَهُ
1 **زَكَأَهُ** ذ , (S, K,) muzâri‘ **زَكَاَ** , (K,) mastar ismi **زَكْءٌ**, (S,) Onu peşin para ile, çabucak yahut derhal ödedi; yahut bunu yapmada çabuk, yahut derhal davranan oldu. (ISk, S.) [Fiil bu mânada iki mef‘ûllüdür:] şöyle dersin: **زَكَأَهُ أَلْفًا** Ona bin (yani bin dirhem, TA) peşin para ile, çabucak yahut derhal ödedi. (K, TA.) Ve **زَكَأْتُهُ حَقَّهُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Ona hakkını ödedim; bunun gibi **نَكَأْتُهُ حقّه**, mastar ismi **نَكْءٌ**. (ISh, TA) ― -b2- Ve **زَكَأَتِ النَّاقَةُ بِوَلَدِهَا**, (S, K,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (S,) Dişi deve yavrusunu arka bacaklarının yanında, yahut arka ayaklarının yanında attı; (S, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) yahut arka bacağının yanında, yahut arka ayağının yanında: (K’nın diğer nüshalarında böyle:) yahut, doğumda, yavrusunu attı. (T, TA.) Ve ayrıca şöyle de denir: **قَبَحَ اللّٰهُ أُمًّا زَكَأَتْ بِهِ**, ve **لَكَأْتُ به**, yani [Allah, onu rahminden atmış olan bir anneyi hayırdan, yahut refahtan uzaklaştırsın, yahut] onu doğurmuş olanı. (TA.) ― -b3- Ve **زَكَأَهُ**, muzâri‘ yukarıdaki gibi, (K,) ve mastar ismi de böyledir, (TA,) Ona vurdu, yahut onu dövdü. (K.) Şu ibarede olduğu gibi: **زَكَأَهُ مِائَةَ سَوْطٍ**; [Ona kamçıdan yüz kırbaç vurdu, yahut onu dövdü]. (TA.) ― -b4- Ve **زَكَأَ جَارِيَتَهُ**; Genç kadınını, yahut cariyesini sıktı. (K.) -A2- **زَكَأَ اـِلَيْهِ** Ona, yahut ona (şeye), sığınak, koruma, muhafaza, gizlenme, örtü, yahut barınak için başvurdu; ona, yahut ona (şeye), dayandı, yahut kendini ona, yahut ona (şeye), yasladı. (AZ, K.)

اِزْدَكَأَ مِنْهُ حَقَّهُ
8 **اِزْدَكَأَ مِنْهُ حَقَّهُ** ذ Ondan hakkını aldı, yahut teslim aldı; (K;) bunun gibi **انتكأ**. (TA.)

زُكَأٌ
**زُكَأٌ** ذ : iki yerde, hemen sonra gelen şeye bak.

زَجُلٌ زُكَأَةٌ
**زَجُلٌ زُكَأَةٌ** ذ (S, K) ve ↓ **زُكَأٌ**, (K,) ve **مَلِىْءٌ زُكَأَةٌ** (S) ve ↓ **زُكَأٌ**, (TA,) ve **النَّقْدِ** ↓ **زُكَآءُ**, (S, K,) Ödemede çabuk, yahut derhal davranan zengin bir adam: (S, * K:) [daha doğrusu bu, iki sıfatı **ملىء** ve **زكأة** yahut **زكأ** birleştirdiğin zaman olan mânadır: yoksa mânâ yalnızca ödemede çabuk, yahut derhal davranan bir adamdır: çünkü] şöyle dersin: **لَتَجِدَنَّهُ زُكَأَةً نُكَأَةً** yani Sen onu, borçlu olduğu şeyi (TA) ertelemeden ödeyen biri olarak mutlaka bulacaksın. (K, madde **نكأ**’da.)

زُكَآءُ النَّقْدِ
**زُكَآءُ النَّقْدِ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

مَزْكَأٌ
**مَزْكَأٌ** ذ Bir sığınak; bir melce; sığınmak, koruma, muhafaza, gizlenme, örtü, yahut barınak için kendisine başvurulan bir yer: [ve bir adama uygulanarak:] bir şair, Bişr İbn-Marwلn hakkında söyleyerek,
وَنِعْمَ مَزْكَأُ مَنْ ضَاقَتْ مَذَاهِبُهُ
[Ve yolları daralmış olan kimsenin sığınağı ne güzel, yahut pek güzel]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: زكء

زَكَأَ
زَكَأَ A ( n. ac. zak^o [ 1 ] ),
a.  Struck, beat.

b.  [ Ila ], Took refuge with.

c.  Paid a debt.

زُكَأ
زُكَأ [ 9 ] ,  زُكَأَة [ 9t ] ,
a.  One when pays his way; rich man.

##### Türkçe

**زَكَأَ**
**زَكَأَ** A (n. ac. zak^o [1]),
a. Vurdu, dövdü.

b. [ **Ila** ], -e sığındı.

c. Bir borcu ödedi.

**زُكَأ**
**زُكَأ** [9], **زُكَأَة** [9t],
a. Yol masrafını ödeyen kimse; zengin adam.
