# زكر — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%83%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: زكر

زكر
زَكَرَ - يَزْكَرُ - زَكَرِيّا
زَكَرَ - يَزْكَرُ + الكائن: يتنسك وينقطع للعبادة
زَكَريّا: اسم النبي المعروف: ويبدو أن لاسمه علاقة بكونه كان منقطعاً للعبادة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الرجوع عن الذنب والمعصية، والندم والتوبة والعودة للطاعة والخضوع لله " وهي:
هَادَ - يَهُوْدُ، تَابَ - يَتُوْبُ، سَرأََلَ - يُسَرْئِلُ، نَاحَ - يَنُوْحُ، سَمْعَلَ -  يُسَمْعِلُ، زَكَرَ - يَزْكَرُ
زكريا
 	﴿هنالك دعا زكريا ربه قال رب هب لي من لدنك ذرية طيبة إنك سميع الدعاء(38)﴾ آل عمران ﴿وزكريا إذ نادى ربه رب لا تذرني فردا وأنت خير الوارثين(89)﴾ الأنبياء
 	﴿ذكر رحمة ربك عبده زكريا(2)﴾ مريم ﴿يازكريا إنا نبشرك بغلام اسمه يحيى لم نجعل له من قبل سميا(7)﴾ مريم
 	﴿وزكريا ويحيى وعيسى وإلياس كل من الصالحين(85)﴾ الأنعام
 	﴿فتقبلها ربها بقبول حسن وأنبتها نباتا حسنا وكفلها زكريا كلما دخل عليها زكريا المحراب وجد عندها رزقا قال يامريم أنى لك هذا قالت هو من عند الله إن الله يرزق من يشاء بغير حساب(37)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [زكر] ز ك ر: الزُّكْرَةُ بالضم زقيق للشراب و تَزَكَّرَ بطن الصبي امتلأ و زكَرِيّا فيه ثلاث لغات المد والقصر وحذف الألف فإن مددت أو قصرت لم تصرف وإن حذفت الألف صرفت
ملخص اللسان:
1.     زَكَرَ الإِناءَ: مَلأَهُ.
2.     والزُّكْرَةُ: وعاء من أَدَمٍ، وفي المحكم: زِقٌّ يجعل فيه شراب أَو خل.
3.     وتَزَكَّرَ الشرابُ: اجتمع.
4.     وتَزَكَّرَ بطنُ الصبي: عَظُمَ وحَسُنَتْ  حاله. وتَزَكَّرَ بطنُ الصبي: امتلأَ.
5.     وعَنْزٌ زَكْرِيَّةٌ وزَكَرِيَّةٌ: شديدة الحمرة.
6.     وزَكَرِيٌّ: اسم. وفي التنزيل: وكَفَّلَها زَكَرِيَّا؛ وزكريا ثلاث لغات هي المشهورة: زكرياء  الممدودة، وزكريا بالقصر غير منوّن في الجهتين، وزَكَرِي بحذف الأَلف غير  منوّن،
لسان العرب
● - زكر: زَكَرَ الإِناءَ: مَلأَهُ. وزَكَّرْتُ السَّقاء تَزْكِيراً  وزَكَّتُّهُ تَزْكِيتاً إِذا ملأْته.  والزُّكْرَةُ: وعاء من أَدَمٍ، وفي المحكم: زِقٌّ يجعل فيه شراب أَو خل.  وقال أَبو حنيفة: الزُّكْرَةُ الزِّقُّ الصغير. الجوهري: الزُّكرة،  بالضم، زُقَيْقٌ للشراب.  وتَزَكَّرَ الشرابُ: اجتمع. وتَزَكَّرَ بطنُ الصبي: عَظُمَ وحَسُنَتْ  حاله. وتَزَكَّرَ بطنُ الصبي: امتلأَ. ومن العُنُوزِ الحُمْرِ عنز حَمْراءُ  زَكَرِيَّة. وعَنْزٌ زَكْرِيَّةٌ وزَكَرِيَّةٌ: شديدة الحمرة.  وزَكَرِيٌّ: اسم. وفي التنزيل: وكَفَّلَها زَكَرِيَّا؛ وقرئ: وكَفَلَها  زَكَرِيَّاءُ، وقرئ: زكريَّا، بالقصر؛ قرأَ ابن كثير ونافع وأَبو عمرو  وابن عامر ويعقوب: وكفلها، خفيف، زكرياء، ممدود مهموز مرفوع، وقرأَ أَبو  بكر عن عاصم: وكفَّلها، مشدداً، زكرياء، ممدوداً مهموزاً أَيضاً، وقرأَ  حمزة والكسائي وحفص: وكفلها زكريا، مقصوراً في كل القرآن؛ ابن سيده: وفي  زَكَرِيا أَربع لغات: زَكَرِيُّ مثل عَرَبِيٍّ، وزَكَرِي، بتخفيف الياء،  قال: وهذا مرفوض عند سيبويه، وزكريا ثلاث لغات هي المشهورة: زكرياء  الممدودة، وزكريا بالقصر غير منوّن في الجهتين، وزَكَرِي بحذف الأَلف غير  منوّن، فأَما ترك صرفه فإِن في آخره أَلِف التأْنيث في المد وأَلف التأْنيث في  القصر، وقال بعض النحويين: لم ينصرف لأَنه أَعجمي، وما كانت فيه أَلف  التأْنيث فهو سواء في العربية والعجمة، ويلزم صاحب هذا القول أَن يقول مررت  بزكرياءَ وزكرياءٍ آخَرَ لأَن ما كان أَعجميّاً فهو ينصرف في النكرة،  ولا يجوز أَن تصرف الأَسماء التي فيها أَلف التأْنيث في معرفة ولا نكرة  لأَنها فيها علامة التأْنيث، وأَنها مصوغة مع الاسم صيغة واحدة فقد فارقت  هاء التأْنيث، فلذلك لم تصرف في النكرة، وقال الليث: في زكريا أَربع لغات:  تقول هذا زكرياء قد جاء وفي التثنية زَكَرِيَّاءانِ وفي الجمع  زَكَرِيَّاؤُونَ، واللغة الثانية هذا زَكَرِيَّا قد جاء وفي التثنية  زَمكَرِيَّيَانِ وفي الجمع زَكَرِيُّون، واللغة الثالثة هذا زَكَرِيُّ وفي التثنية  زَكَرِيَّاتِ، كما يقال مَدَنِيُّ ومَدَنِيَّانِ، واللغة الرابعة هذا زَكَرِي  بتخفيف الياء وفي التثنية زَكَرِيَانِ، الياء خفيفة، وفي الجمع  زَكَرُونَ بطرح الياء. الجوهري: في زكريا ثلاث لغات: المد والقصر وحذف الأَلف،  فإِن مددت أَو قصرت لم تصرف، وإِن حذفت الأَلف صرفت، وتثنية الممدود  زَكَرِيَّاوَانِ والجمع زَكَرِيَّاوونَ وزَكَرِيَّاوين في الخفض والنصب،  والنسبة إِليه زَكَرِيَّاوِيُّ، وإِذا أَضفته إِلى نفسك قلت زَكَرِيَّائِِيُّ  بلا واو، كما تقول حمرائيَّ، وفي التثنية زَكَرِيّاوَايَ بالواو لأَنك  تقول زَكَرِيَّاوَانِ والجمع زَكَرِيَّاوِيَّ بكسر الواو ويستوي فيه الرفع  والخفض والنصب كما يستويفي مسلميَّ وزَيْدِيَّ، وتثنية المقصور  زَكَرِيَّيان تحرك أَلف زكريا لاجتماع الساكنين فتصير ياء، وفي النصب رأَيت  زَكَرِيَّيَيْنِ وفي الجمع هؤلاء زَكَرِيُّونَ حذفت الأَلف لاجتماع الساكنين،  ولم تحركها لأَنك لو حركتها ضممتها، ولا تكون الياء مضمومة ولا مكسورة وما  قبلها متحرك ولذلك خالف التثنية.
مقاييس اللغة:
(زكر) الزاء والكاف والراء أُصَيلٌ إن كان صحيحاً يدلُّ على وِعاء يسمى الزُّكْرة. ويقال زَكَّرَ الصبيُّ وتزكَّر:امتلأ بطنُهُ.‏
القاموس المحيط:
زكره ملأه ،كَزَكَّرَهُ، فَتَزَكَّرَ،والزُّكْرَةُ، بالضم زِقٌّ للخَمْرِ والخَلِّ. وتَزَكَّرَ الشرابُ اجْتَمَعَ، بَطْنُ الصَّبِيِّ: عَظُمَ وحَسُنَتْ حالُهُ، كَزَكَّرَ تَزْكيراً. وعَنْزٌ زَكْريَّةٌ وزَكَرِيَّةٌ: شديدةُ الحُمْرَةِ. وزَكَرِيَّاءُ، ويُقْصَرُ، وكعربِيٍّ، ويُخَفَّفَ: عَلَمٌ، فإن مَدَدْتَ أو قَصَرْتَ، لم تَصْرِفْ، وإن شَدَّدْتَ، صَرَفْتَ، وتَثْنِيَةُ الممْدُودِ زَكَرِيَّاوانِ ج: زَكَرِيَّاؤونَ، وفي النَّصْبِ والخَفْصِ: زَكَرِيَّاوِينَ، والنِّسْبَةُ: زَكَرِيَّاوِيُّ، فإِذا أضَفْتَ إليكَ، قلت: زَكَرِيَّائِي بلا واوٍ، وفي التَّثْنِيَةِ: زَكَرِيَّاوايَ، وفي الجَمْعِ: زَكَرِيَّاويَّ، وتَثْنِيَةُ المَقْصُور: زَكَرِيَّانِ، ورأيتُ زَكَرِيَّيْنِ، وهُمْ زَكَرِيُّونَ، وتَثْنِيَةُ زَكَرِي، مُخَفَّفَةً: زَكَرِيَانِ ج: زَكَرونَ.
تاج العروس:
ز ك ر
زَكَرَهُ أَي الإِناءَ زَكْراً : مَلأَه كَزَكَّرَه فتَزَكَّرَ تَزْكِيراً . يقال : زَكَّرَ السِّقاءَ وزَكَّتَه إِذا مَلأَهُ وهو مَجَازٌ . والزُّكْرَة بالضَّمِّ : وِعَاءٌ من أَدَمٍ . وقال أَبو حَنِيفَة : الزُّكْرَة : الزِّقُّ الصَّغِير . وفي المحكم : زِقٌّ يُجْعَل للخَمْر أو الخَلّ . وفي الصّحاح زُقَيْقٌ للشَّراب . وتَزَكَّرَ الشَّرابُ : اجْتَمَعَ في الزُّكْرَةِ . وتَزَكَّرَ بَطْنُ الصَّبِيِّ أَي عَظُمَ وامْتَلأَ حتَّى صارَ كالزُّكْرَةِ وحَسُنَتْ حَالُه وهو مَجَاز كزَكَّرَ تَزْكِيراً . وقال اللَّيْثُ : يقال : عَنْزٌ زَكْرِيَّة بفَتْح فسُكُون وزَكَرِيَّة مُحَرَّكَةً : شَدِيدَةُ الحُمْرَةِ وهي نَوْعٌ من العُنُوزِ الحُمْر . وفي الكِتَاب العَزِيز : " وكَفَّلها زَكَرِيّاءُ " . وفيه أَربعُ لُغَات : مَمْدودٌ مَهْمُوزٌ وبه قَرَأَ ابنُ كَثِير ونافِعٌ وأَبو عَمْرو وابنُ عَامِر ويَعْقُوبُ ويُقْصَرُ وبه قَرَأَ حَمْزَةُ والكِسَائِيّ وحَفْص وزَكَرِيُّ كعرَبِيّ بحذْفِ الأَلف غَيْر مُنَوَّن أَيضاً ويُخَفَّفُ - وهي اللُّغَةُ الرَّابِعَة . قال الأَزْهَرِيّ : وهذا مَرْفُوض عند سِيبَوَيْه . قُلْت : ولذا اقتصرَ الزَّجَّاجُ وابنُ دُرَيْد والجَوْهَرِيّ على الثَّلاثَةِ الُأَول . وشذَّ بعضُ المفسِّرين فزادَ لُغَةً خَامِسَةً وقال : زَكَر كجَبَل . وقول شيخنا : وكلام الجوهريّ يقتَضيه محلّ تأْمل - : عَلَمٌ على رَجلٍ
قال الجوهريّ : فإِن مَدَدْت أَو قَصَرْت لم تَصْرِف وإِن شَدَّدت صَرَفْتَ وعبارَة الجوهريّ : وإن حذَفْت الأَلفَ صَرَفْت . وقال الزَّجَّاجُ : وأَمَّا تَرْكُ صَرْفه فإِنّ في آخرِه أَلِفَيِ التّأْنِيثِ في المَدّ وأَلِفَ التأْنِيث في القَصْر . وقال بعضُ النَّحْوِيِّين : لم يَنْصرف لأَنَّه أَعجميّ وما كانت فيه أَلف التّأْنِيث فهو سواءٌ في العَرَبيّةَ والعُجْمَة ويَلْزَم صاحبَ هذا القولِ أَن يقول : مَرَرْت بزَكَرِيَّاءَ وزَكَرِيَّاءَ آخَرَ . لأَن ما كان أَعجميّاً فهو يَنْصَرِف في النَّكِرَة ولا يجوز أَن تصَرف الأَسماءُ التي فيها أَلفُ التأْنيثِ في مَعْرِفة ولا نَكِرَة لأَنَّها فيها عَلامةُ تأْنِيث وأَنها مَصوغَة مع الاسم صِيغَةً واحدةً فقد فارقَتْ هاءَ التَّأْنِيث فلِذلك لم تُصْرَف في النَّكْرة . قال الجوهريّ : وتَثْنِيَةُ المَمْدُودِ المهموزِ زَكَرِيَّاوَانِ . وزاد اللَّيْثُ زَكَريَّا آنِ . ج زَكَرِيّاؤُونَ . وفي النَّصْبِ والخَفْضِ زَكَرِيَّاوِينَ . والنِّسْبَة إليه زَكَرِيَّاوِيٌّ بالواو . فإذا أضْفَت إليك وعبارةُ الجوهريّ : وإذا أضَفْتَه إلى نَفْسِك قُلْتَ : زَكَرِيَّاِئي بلا وَاوٍ . كما تقول : حَمْرائِي . وفي التَّثْنِيَة زَكَرِيَّاوَايَ بالواو لأنَّك تقول زَكَرِيَّاوَانِ . وفي الجَمْعِ زَكَرِيّاوِيّ بكسر الواو . يستوِي فيه الرَّفْعُ والخَفْضُ والنَّصْبِ كما يَستوِي في مُسلِمَّي وزَيْدِيَّ . وتَثْنِيَة المَقْصُور زَكِريَّيَانِ تُحَرَّكُ ألف زَكَرِيّا لاجتماع السَّاكِنَيْن فصارت يَاءً كما تقول : مَدَنِيّ ومَدَنِيَّان . وفي النَّصْب رأَيْت زَكَرِيَّيْنِ وفي الجَمْع : هم زَكَرِيُّون حَذَفْت الألِف لاجْتِماع السَّاكِنَيْن ولم تُحَرِّكها لأنك لو حَرَّكتها ضَمَمْتَها ولا تكون الياءُ مضمومةً ولا مَكْسُورةً وما قبلها مُتَحَرِّكٌ ولذلك خالَف التَّثْنِيَةَ . وقال الليثُ : وتَثْنِيَة زَكِرى مُخَفَّفَةً زَكَرِيَانِ مُخَفَّفة ج زَكَرُونَ بطَرْح الياءِ . ومما يستدرك عليه : الزُّواكِرَة : مَنْ يَتلَبَّسِ فيُظْهِر النُّسُكَ والعِبَادَةَ ويُبْطِن الفِسْقَ والفَسَادَ نقلَه المَقَّرِيّ في نَفخ الطِّيب قاله شَيْخُنا . وزُكْرَة بن عبد الله بالضَّمّ أوْرَدَه أبو حَاتِم في الصَّحَابَة وله حَدِيث ضَعِيف . وأبو حَفْص عُمَر بن زَكّار ابن أحمَد بن زَكَّار بن يَحيى بن ميمون التَمّار الزَّكَّارِيّ البغداديّ ثقة عن المحامليّ والصّفّار

### Türkçe

زكر
**زَكَرَ** - **يَزْكَرُ** - **زَكَرِيّا**
perşembe, 10 şubat/şubat 2011 14:40 yazar: Administrator
**زَكَرَ** - **يَزْكَرُ** + varlık: zühd eder ve ibadete kapanır
**زَكَريّا**: bilinen peygamberin adı: ve görünüşe göre onun adının, ibadete kapanmış olmasıyla bir ilişkisi vardır
ve lafız, “günahtan ve isyandan geri dönme, pişmanlık ve tevbe ve itaate dönüş ve Allah’a boyun eğme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**هَادَ** - **يَهُوْدُ**، **تَابَ** - **يَتُوْبُ**، **سَرأََلَ** - **يُسَرْئِلُ**، **نَاحَ** - **يَنُوْحُ**، **سَمْعَلَ** -  **يُسَمْعِلُ**، **زَكَرَ** - **يَزْكَرُ**

زكريا
	﴿Orada Zekeriya Rabbine dua etti; dedi: Rabbim, bana katından temiz bir zürriyet bağışla; şüphesiz sen duayı işitensin(38)﴾ Âl-i İmrân ﴿Ve Zekeriya; Rabbine seslendiği vakit: Rabbim, beni tek başıma bırakma; sen vârislerin en hayırlısısın(89)﴾ el-Enbiyâ
	﴿Rabbinin, kulu Zekeriya’ya rahmetini an(2)﴾ Meryem ﴿Ey Zekeriya, biz seni adı Yahyâ olan bir oğlanla müjdeliyoruz; daha önce ona hiçbir adaş kılmadık(7)﴾ Meryem
	﴿Ve Zekeriya’yı ve Yahyâ’yı ve Îsâ’yı ve İlyâs’ı; hepsi salihlerdendir(85)﴾ el-En‘âm
	﴿Böylece Rabbi onu güzel bir kabulle kabul etti ve onu güzel bir bitirişle bitirdi; ve ona Zekeriya kefil oldu; Zekeriya her ne zaman onun yanına mihraba girse, onun yanında bir rızık bulurdu; dedi: Ey Meryem, bu sana nereden? dedi: O, Allah katındandır; şüphesiz Allah dilediğine hesapsız rızık verir(37)﴾ Âl-i İmrân

Muhtârü’s-sıhâh
● [زكر] ز ك ر: **الزُّكْرَةُ** (damme ile) içecek için küçük tulumdur; ve **تَزَكَّرَ** çocuğun karnı: doldu; ve **زكَرِيّا**’da üç lügat vardır: uzatma, kısaltma ve elifin hazfi; eğer uzatırsan yahut kısaltırsan sarf olunmaz; eğer elifi hazfedersen sarf olunur

Lisân’ın özeti:
1.     **زَكَرَ الإِناءَ**: onu doldurdu.
2.     ve **الزُّكْرَةُ**: deriden bir kap; ve **المحكم**’de: içine içecek yahut sirke konulan bir tulum.
3.     ve **تَزَكَّرَ الشرابُ**: toplandı.
4.     ve **تَزَكَّرَ بطنُ الصبي**: büyüdü ve hâli güzelleşti. ve **تَزَكَّرَ بطنُ الصبي**: doldu.
5.     ve **عَنْزٌ زَكْرِيَّةٌ** ve **زَكَرِيَّةٌ**: şiddetli kızıllıkta.
6.     ve **زَكَرِيٌّ**: bir isim. Ve tenzilde: **وكَفَّلَها زَكَرِيَّا**; ve **زكريا** üç lügattir ki meşhur olanlardır: uzatılmış **زكرياء**; ve kısaltma ile **زكريا**, iki durumda da tenvinsiz; ve elifin hazfiyle **زَكَرِي**, tenvinsiz,

Lisânü’l-ʿArab
● - زكر: **زَكَرَ الإِناءَ**: onu doldurdu. ve **زَكَّرْتُ السَّقاء** **تَزْكِيراً** ve **زَكَّتُّهُ** **تَزْكِيتاً**: onu doldurduğum zaman. ve **الزُّكْرَةُ**: deriden bir kap; ve **المحكم**’de: içine içecek yahut sirke konulan bir tulum. ve Ebû Hanîfe dedi: **الزُّكْرَةُ** küçük tulumdur. el-Cevherî: **الزُّكرة** (damme ile) içecek için küçük tulumdur. ve **تَزَكَّرَ الشرابُ**: toplandı. ve **تَزَكَّرَ بطنُ الصبي**: büyüdü ve hâli güzelleşti. ve **تَزَكَّرَ بطنُ الصبي**: doldu. ve kızıl keçilerden: kızıl bir keçi **زَكَرِيَّة**. ve **عَنْزٌ زَكْرِيَّةٌ** ve **زَكَرِيَّةٌ**: şiddetli kızıllıkta. ve **زَكَرِيٌّ**: bir isim. ve tenzilde: **وكَفَّلَها زَكَرِيَّا**; ve şöyle okunmuştur: **وكَفَلَها زَكَرِيَّاءُ**; ve şöyle okunmuştur: **زكريَّا** kısaltma ile; İbn Kesîr, Nâfiʿ, Ebû ʿAmr, İbn ʿÂmir ve Yaʿkûb okudu: **وكفلها** (hafif), **زكرياء** (uzatılmış, hemzeli, merfû); ve Ebû Bekr, ʿÂsım’dan: **وكفَّلها** (şeddeli), **زكرياء** (uzatılmış, hemzeli) yine; ve Hamza, Kisâî ve Hafs okudu: **وكفلها زكريا** kısaltılmış olarak bütün Kur’ân’da; İbn Sîde: ve **زَكَرِيا**’da dört lügat vardır: **زَكَرِيُّ** tıpkı **عَرَبِيٍّ** gibi; ve **زَكَرِي** yâ’nın hafifletilmesiyle; dedi: bu, Sîbeveyh’e göre reddedilmiştir; ve **زكريا** üç lügattir ki meşhur olanlardır: uzatılmış **زكرياء**; ve kısaltma ile **زكريا**, iki durumda da tenvinsiz; ve elifin hazfiyle **زَكَرِي**, tenvinsiz; ama sarfının terk edilmesine gelince: sonunda uzatmada te’nîs elifi ve kısaltmada te’nîs elifi vardır; ve bazı nahivciler dedi: acemî olduğu için sarf olunmadı; ve içinde te’nîs elifi bulunan şey Arapçada da acemcede de birdir; ve bu sözün sahibine şu gerekir: **مررت بزكرياءَ وزكرياءٍ آخَرَ** demesi; çünkü acemî olan şey nekirede sarf olunur; ve içinde te’nîs elifi bulunan isimleri marife de nekire de sarf etmen caiz değildir; çünkü onda te’nîs alâmeti vardır; ve o, isimle birlikte tek bir kalıp üzere yapılmıştır; böylece te’nîs **هاء**’sından ayrılmıştır; bu yüzden nekirede sarf olunmadı; ve Leys dedi: **زكريا**’da dört lügat vardır: “bu **زكرياء** geldi” dersin; tesniyede **زَكَرِيَّاءانِ**, cem‘de **زَكَرِيَّاؤُونَ**; ikinci lügat: “bu **زَكَرِيَّا** geldi”; tesniyede **زَمكَرِيَّيَانِ**, cem‘de **زَكَرِيُّون**; üçüncü lügat: “bu **زَكَرِيُّ**”; tesniyede **زَكَرِيَّاتِ**, tıpkı **مَدَنِيُّ** ve **مَدَنِيَّانِ** denildiği gibi; dördüncü lügat: “bu **زَكَرِي**” yâ’nın hafifletilmesiyle; tesniyede **زَكَرِيَانِ**; yâ hafiftir; cem‘de **زَكَرُونَ** yâ’yı atmakla. el-Cevherî: **زكريا**’da üç lügat vardır: uzatma, kısaltma ve elifin hazfi; eğer uzatırsan yahut kısaltırsan sarf olunmaz; eğer elifi hazfedersen sarf olunur; uzatılmışın tesniyesi **زَكَرِيَّاوَانِ**, cem‘i cer ve nasbda **زَكَرِيَّاوونَ** ve **زَكَرِيَّاوين**; ona nisbet **زَكَرِيَّاوِيُّ**; ve onu kendine izafe ettiğinde **زَكَرِيَّائِِيُّ** dersin vâvsız; tıpkı **حمرائيَّ** dediğin gibi; tesniyede **زَكَرِيّاوَايَ** vâv ile; çünkü **زَكَرِيَّاوَانِ** dersin; cem‘de **زَكَرِيَّاوِيَّ** vâvın kesresiyle; onda ref‘, cer ve nasb eşit olur; tıpkı **مسلميَّ** ve **زَيْدِيَّ**’de eşit olduğu gibi; kısaltılmışın tesniyesi **زَكَرِيَّيان**: iki sâkinin birleşmesi sebebiyle **زكريا**’nın elifi harekelenir ve yâ olur; nasbda “**رأَيت زَكَرِيَّيَيْنِ**”; cem‘de “bunlar **زَكَرِيُّونَ**”: iki sâkinin birleşmesi sebebiyle elifi hazfettin; onu harekelemedin; çünkü harekeleseydin onu dammelerdin; yâ dammeli de kesreli de olmaz, öncesi harekeli iken; bu yüzden tesniyeye muhalefet etti.

Maqâyîsü’l-luğa:
(**زكر**) **الزاء** ve **الكاف** ve **الراء**, sahih ise, **الزُّكْرة** denilen bir kaba delâlet eden bir asıldır. ve denir: **زَكَّرَ الصبيُّ** ve **تزكَّر**: karnı doldu.‏

el-Qâmûsü’l-muhît:
**زكره**: onu doldurdu; **كَزَكَّرَهُ**; böylece **فَتَزَكَّرَ**; ve **الزُّكْرَةُ** (damme ile): şarap ve sirke için tulumdur. ve **تَزَكَّرَ الشرابُ**: toplandı; çocuğun karnı: büyüdü ve hâli güzelleşti; **كَزَكَّرَ** **تَزْكيراً** gibi. ve **عَنْزٌ زَكْريَّةٌ** ve **زَكَرِيَّةٌ**: şiddetli kızıllıkta. ve **زَكَرِيَّاءُ**; ve kısaltılır; ve **عربِيّ** gibi; ve hafifletilir: bir özel addır; eğer uzatırsan yahut kısaltırsan sarf etmezsin; eğer şeddelersen sarf edersin; uzatılmışın tesniyesi **زَكَرِيَّاوانِ**; cem‘i: **زَكَرِيَّاؤونَ**; nasb ve cerde: **زَكَرِيَّاوِينَ**; nisbet: **زَكَرِيَّاوِيُّ**; kendine izafe ettiğinde: **زَكَرِيَّائِي** dersin vâvsız; tesniyede: **زَكَرِيَّاوايَ**; cem‘de: **زَكَرِيَّاويَّ**; kısaltılmışın tesniyesi: **زَكَرِيَّانِ**; “**ورأيتُ زَكَرِيَّيْنِ**”; ve onlar **زَكَرِيُّونَ**; ve **زَكَرِي**’nin tesniyesi, hafifletilmiş olarak: **زَكَرِيَانِ**; cem‘i: **زَكَرونَ**.

Tâcü’l-ʿArûs:
ز ك ر
**زَكَرَهُ** yani kabı **زَكْراً**: onu doldurdu; **كَزَكَّرَهُ**; böylece **فتَزَكَّرَ** **تَزْكِيراً**. denir: **زَكَّرَ السِّقاءَ** ve **زَكَّتَه** onu doldurduğu zaman; ve bu mecazdır. ve **الزُّكْرَة** (damme ile): deriden bir kaptır. ve Ebû Hanîfe dedi: **الزُّكْرَة** küçük tulumdur. ve **المحكم**’de: şarap yahut sirke için yapılan bir tulum. ve **الصّحاح**’ta: içecek için küçük tulum. ve **تَزَكَّرَ الشَّرابُ**: **الزُّكْرَة** içinde toplandı. ve **تَزَكَّرَ بَطْنُ الصَّبِيِّ** yani büyüdü ve doldu; ta ki **الزُّكْرَة** gibi oldu; ve hâli güzelleşti; ve bu mecazdır; **كزَكَّرَ** **تَزْكِيراً** gibi. ve Leys dedi: denir: **عَنْزٌ زَكْرِيَّة** fetha sonra sükûn ile ve **زَكَرِيَّة** harekeli olarak: şiddetli kızıllıkta; ve o, kızıl keçilerden bir türdür. ve Kitâb-ı ʿAzîz’de: **" وكَفَّلها زَكَرِيّاءُ "**. ve onda dört lügat vardır: uzatılmış hemzeli; bununla İbn Kesîr, Nâfiʿ, Ebû ʿAmr, İbn ʿÂmir ve Yaʿkûb okudu; ve kısaltılır; bununla Hamza, Kisâî ve Hafs okudu; ve **زَكَرِيُّ** **عربِيّ** gibi, elifin hazfiyle, yine tenvinsiz; ve hafifletilir—bu dördüncü lügattir. el-Ezherî dedi: bu, Sîbeveyh’e göre reddedilmiştir. dedim: bu yüzden Zecâc, İbn Düreyd ve Cevherî ilk üçle yetindi. ve bazı müfessirler şâz oldu da beşinci bir lügat ekledi ve dedi: **زَكَر** **جَبَل** gibi. ve şeyhimizin sözü: “ve Cevherî’nin sözü onu gerektirir; düşünme yeri”—: bir adam üzerine özel addır.
el-Cevherî dedi: eğer uzatırsan yahut kısaltırsan sarf etmezsin; eğer şeddelersen sarf edersin; ve Cevherî’nin ibaresi: “ve eğer elifi hazfedersen sarf edersin.” ve Zecâc dedi: sarfının terk edilmesine gelince: sonunda uzatmada iki te’nîs elifi ve kısaltmada te’nîs elifi vardır. ve bazı nahivciler dedi: acemî olduğu için sarf olunmadı; ve içinde te’nîs elifi bulunan şey Arapçada da acemcede de birdir; ve bu sözün sahibine şu gerekir: “**مَرَرْت بزَكَرِيَّاءَ وزَكَرِيَّاءَ آخَرَ**” demesi; çünkü acemî olan şey nekirede sarf olunur; ve içinde te’nîs elifi bulunan isimleri marife de nekire de sarf etmen caiz değildir; çünkü onda te’nîs alâmeti vardır; ve o, isimle birlikte tek bir kalıp üzere yapılmıştır; böylece te’nîs **هاء**’sından ayrılmıştır; bu yüzden nekirede sarf olunmadı. el-Cevherî dedi: uzatılmış hemzeli olanın tesniyesi **زَكَرِيَّاوَانِ**. ve Leys artırdı: **زَكَريَّا آنِ**. cem‘i **زَكَرِيّاؤُونَ**. nasb ve cerde **زَكَرِيَّاوِينَ**. ona nisbet **زَكَرِيَّاوِيٌّ** vâv ile. kendine izafe ettiğinde—Cevherî’nin ibaresi: “ve onu kendine izafe ettiğinde **زَكَرِيَّاِئي** dersin vâvsız”—tıpkı **حَمْرائِي** dediğin gibi. tesniyede **زَكَرِيَّاوَايَ** vâv ile; çünkü **زَكَرِيَّاوَانِ** dersin. cem‘de **زَكَرِيّاوِيّ** vâvın kesresiyle. onda ref‘, cer ve nasb eşit olur; tıpkı **مُسلِمَّي** ve **زَيْدِيَّ**’de eşit olduğu gibi. kısaltılmışın tesniyesi **زَكِريَّيَانِ**: iki sâkinin birleşmesi sebebiyle **زَكَرِيّا**’nın elifi harekelenir de yâ olur; tıpkı **مَدَنِيّ** ve **مَدَنِيَّان** dediğin gibi. nasbda “**رأَيْت زَكَرِيَّيْنِ**”; cem‘de: “onlar **زَكَرِيُّون**”: iki sâkinin birleşmesi sebebiyle elifi hazfettin; onu harekelemedin; çünkü onu harekeleseydin onu dammelerdin; yâ dammeli de kesreli de olmaz, öncesi harekeli iken; bu yüzden tesniyeye muhalefet etti. ve Leys dedi: **زَكِرى**’nın tesniyesi, hafifletilmiş olarak: **زَكَرِيَانِ** hafifletilmiş; cem‘i: **زَكَرُونَ** yâ’yı atmakla. ve ona zeyl olarak kaydedilenlerdendir: **الزُّواكِرَة**: zühd ve ibadeti ortaya koyup fıskı ve fesadı içte gizleyen kimse; onu el-Makkarî **نفخ الطِّيب**’de nakletti; şeyhimiz söyledi. ve **زُكْرَة بن عبد الله** (damme ile): Ebû Hâtim onu sahâbede zikretti; ve onun zayıf bir hadisi vardır. ve Ebû Hafs ʿUmar b. **زَكّار** b. Ahmed b. **زَكَّار** b. Yahyâ b. Meymûn et-Temmâr ez-**زَكَّارِيّ** el-Bağdâdî: el-Muhâmilî ve es-Saffâr’dan sika.
