# زكر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%83%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زكر

زَكَرَ الإِناءَ: مَلأَهُ. وزَكَّرْتُ السَّقاء تَزْكِيراً وزَكَّتُّهُ تَزْكِيتاً إِذا ملأْته.
والزُّكْرَةُ: وعاء من أَدَمٍ، وفي المحكم: زِقٌّ يجعل فيه شراب أَو خل. وقال أَبو حنيفة: الزُّكْرَةُ الزِّقُّ الصغير. الجوهري: الزُّكرة، بالضم، زُقَيْقٌ للشراب.
وتَزَكَّرَ الشرابُ: اجتمع. وتَزَكَّرَ بطنُ الصبي: عَظُمَ وحَسُنَتْ حاله. وتَزَكَّرَ بطنُ الصبي: امتلأَ. ومن العُنُوزِ الحُمْرِ عنز حَمْراءُ زَكَرِيَّة. وعَنْزٌ زَكْرِيَّةٌ وزَكَرِيَّةٌ: شديدة الحمرة. وزَكَرِيٌّ: اسم. وفي التنزيل: وكَفَّلَها زَكَرِيَّا؛ وقرئ: وكَفَلَها زَكَرِيَّاءُ، وقرئ: زكريَّا، بالقصر؛ قرأَ ابن كثير ونافع وأَبو عمرو وابن عامر ويعقوب: وكفلها، خفيف، زكرياء، ممدود مهموز مرفوع، وقرأَ أَبو بكر عن عاصم: وكفَّلها، مشدداً، زكرياء، ممدوداً مهموزاً أَيضاً، وقرأَ حمزة والكسائي وحفص: وكفلها زكريا، مقصوراً في كل القرآن؛ ابن سيده: وفي زَكَرِيا أَربع لغات: زَكَرِيُّ مثل عَرَبِيٍّ، وزَكَرِي، بتخفيف الياء، قال: وهذا مرفوض عند سيبويه، وزكريا ثلاث لغات هي المشهورة: زكرياء الممدودة، وزكريا بالقصر غير منوّن في الجهتين، وزَكَرِي بحذف الأَلف غير منوّن، فأَما ترك صرفه فإِن في آخره أَلِف التأْنيث في المد وأَلف التأْنيث في القصر، وقال بعض النحويين: لم ينصرف لأَنه أَعجمي، وما كانت فيه أَلف التأْنيث فهو سواء في العربية والعجمة، ويلزم صاحب هذا القول أَن يقول مررت بزكرياءَ وزكرياءٍ آخَرَ لأَن ما كان أَعجميّاً فهو ينصرف في النكرة، ولا يجوز أَن تصرف الأَسماء التي فيها أَلف التأْنيث في معرفة ولا نكرة لأَنها فيها علامة التأْنيث، وأَنها مصوغة مع الاسم صيغة واحدة فقد فارقت هاء التأْنيث، فلذلك لم تصرف في النكرة، وقال الليث: في زكريا أَربع لغات: تقول هذا زكرياء قد جاء وفي التثنية زَكَرِيَّاءانِ وفي الجمع زَكَرِيَّاؤُونَ، واللغة الثانية هذا زَكَرِيَّا قد جاء وفي التثنية زَمكَرِيَّيَانِ وفي الجمع زَكَرِيُّون، واللغة الثالثة هذا زَكَرِيُّ وفي التثنية زَكَرِيَّاتِ، كما يقال مَدَنِيُّ ومَدَنِيَّانِ، واللغة الرابعة هذا زَكَرِي بتخفيف الياء وفي التثنية زَكَرِيَانِ، الياء خفيفة، وفي الجمع زَكَرُونَ بطرح الياء. الجوهري: في زكريا ثلاث لغات: المد والقصر وحذف الأَلف، فإِن مددت أَو قصرت لم تصرف، وإِن حذفت الأَلف صرفت، وتثنية الممدود زَكَرِيَّاوَانِ والجمع زَكَرِيَّاوونَ وزَكَرِيَّاوين في الخفض والنصب، والنسبة إِليه زَكَرِيَّاوِيُّ، وإِذا أَضفته إِلى نفسك قلت زَكَرِيَّائِِيُّ بلا واو، كما تقول حمرائيَّ، وفي التثنية زَكَرِيّاوَايَ بالواو لأَنك تقول زَكَرِيَّاوَانِ والجمع زَكَرِيَّاوِيَّ بكسر الواو ويستوي فيه الرفع والخفض والنصب كما يستويفي مسلميَّ وزَيْدِيَّ، وتثنية المقصور زَكَرِيَّيان تحرك أَلف زكريا لاجتماع الساكنين فتصير ياء، وفي النصب رأَيت زَكَرِيَّيَيْنِ وفي الجمع هؤلاء زَكَرِيُّونَ حذفت الأَلف لاجتماع الساكنين، ولم تحركها لأَنك لو حركتها ضممتها، ولا تكون الياء مضمومة ولا مكسورة وما قبلها متحرك ولذلك خالف التثنية.

### Türkçe

**زَكَرَ الإِناءَ**: onu doldurdu. Ve **زَكَّرْتُ السَّقاء تَزْكِيراً**
ve **زَكَّتُّهُ تَزْكِيتاً**: onu doldurduğum zaman.

Ve **الزُّكْرَةُ**: deriden bir kap; ve el-Muḥkem’de: içine içki yahut sirke konulan bir tulumdur.
Ve Ebû Hanîfe dedi: **الزُّكْرَةُ** küçük tulumdur. el-Cevherî: **الزُّكرة**,
(ḍamme ile) içki için küçük bir tulumdur.

Ve **تَزَكَّرَ الشرابُ**: toplandı. Ve **تَزَكَّرَ بطنُ الصبي**: büyüdü ve
hâli güzelleşti. Ve **تَزَكَّرَ بطنُ الصبي**: doldu. Ve kızıl keçilerden kızıl bir keçi
**زَكَرِيَّة**. Ve **عَنْزٌ زَكْرِيَّةٌ** ve **زَكَرِيَّةٌ**: kızıllığı şiddetli.

Ve **زَكَرِيٌّ**: bir isim. Ve tenzîlde: **وكَفَّلَها زَكَرِيَّا**; ve şöyle okunmuştur: **وكَفَلَها
زَكَرِيَّاءُ**; ve şöyle okunmuştur: **زكريَّا** (kısaltma ile); İbn Kesîr, Nâfi‘, Ebû ‘Amr,
İbn ‘Âmir ve Ya‘kūb okudu: **وكفلها** (hafif), **زكرياء** (uzatılmış, hemzeli, merfû‘); ve Ebû
Bekr, ‘Âṣım’dan: **وكفَّلها** (şeddeli), **زكرياء** (uzatılmış, hemzeli de) okudu; ve Ḥamza,
el-Kisâî ve Ḥafṣ okudu: **وكفلها زكريا** (kısaltılmış) bütün Kur’ân’da; İbn Sîde: **زَكَرِيا**’da
dört lügat vardır: **زَكَرِيُّ** (tıpkı **عَرَبِيٍّ** gibi), ve **زَكَرِي** (yâ’yı hafifletmekle),
dedi: bu Sîbeveyh’e göre reddedilmiştir; ve **زكريا** üç lügattir, onlar meşhurdur: **زكرياء**
(uzatılmış), ve **زكريا** (kısaltma ile) iki yönde de tenvinsiz, ve **زَكَرِي** (elifin
hazfiyle) tenvinsiz; sarfının terkine gelince, zira sonunda uzatmada **أَلِف التأْنيث** ve
kısaltmada **أَلف التأْنيث** vardır; ve bazı nahivciler dedi: yabancı olduğu için munsarif
olmadı; ve içinde **أَلف التأْنيث** bulunan şey Arapçada da yabancılıkta da birdir; ve bu
sözün sahibine gerekir ki “**مررت بزكرياءَ وزكرياءٍ آخَرَ**” desin; çünkü yabancı olan şey
nekirede munsarif olur; ve içinde **أَلف التأْنيث** bulunan isimleri ma‘rifede de nekirede de
sarf etmen câiz değildir; çünkü onda dişilik alâmeti vardır; ve onun isimle birlikte tek bir
kalıp üzere yapılmış olması sebebiyle **هاء التأْنيث**’ten ayrılmıştır; bu yüzden nekirede
sarf edilmedi. Ve el-Leys dedi: **زكريا**’da dört lügat vardır: “bu **زكرياء** geldi” dersin; ve
tesniyede **زَكَرِيَّاءانِ**, ve cem‘de **زَكَرِيَّاؤُونَ**; ve ikinci lügat “bu **زَكَرِيَّا** geldi” ve
tesniyede **زَمكَرِيَّيَانِ** ve cem‘de **زَكَرِيُّون**; ve üçüncü lügat “bu **زَكَرِيُّ**” ve tesniyede
**زَكَرِيَّاتِ**, tıpkı **مَدَنِيُّ** ve **مَدَنِيَّانِ** denildiği gibi; ve dördüncü lügat “bu **زَكَرِي**”
(yâ’yı hafifletmekle) ve tesniyede **زَكَرِيَانِ**; yâ hafiftir; ve cem‘de **زَكَرُونَ** (yâ’yı
atmakla). el-Cevherî: **زكريا**’da üç lügat vardır: uzatma, kısaltma ve elifin hazfi; uzatırsan
yahut kısaltırsan sarf edilmez; elif’i hazfedersen sarf edilir; uzatılmışın tesniyesi
**زَكَرِيَّاوَانِ**, cem‘i **زَكَرِيَّاوونَ** ve cer ve nasbda **زَكَرِيَّاوين**; ona nisbet **زَكَرِيَّاوِيُّ**;
ve onu nefsine izâfe ettiğinde **زَكَرِيَّائِِيُّ** dersin vâvsız, tıpkı **حمرائيَّ** dediğin gibi; ve
tesniyede **زَكَرِيّاوَايَ** vâv ile, çünkü **زَكَرِيَّاوَانِ** dersin; ve cem‘de **زَكَرِيَّاوِيَّ** vâvı
kesrelemekle; onda ref‘, cer ve nasb eşit olur, tıpkı **مسلميَّ** ve **زَيْدِيَّ**’de eşit olduğu gibi.
Ve kısaltılmışın tesniyesi **زَكَرِيَّيان**: iki sâkinin birleşmesi sebebiyle **زكريا**’nın elifi
harekelenir de yâ olur; ve nasbda “**رأَيت زَكَرِيَّيَيْنِ**”; ve cem‘de “**هؤلاء زَكَرِيُّونَ**”: iki
sâkinin birleşmesi sebebiyle elif’i hazfettin; onu harekelemedin, çünkü onu harekeleseydin
ona ḍamme verirdin; yâ ne ḍammeli olur ne kesreli, öncesi harekeli iken; bu yüzden tesniyeye
muhalefet etti.
