# زكك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%83%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زكك

زك الرجل يزك زكا وزككا محركة وزكيكا ولم يذكر ابن دريد زككا وزكزك وهذه عن أبي زيد: مر يقارب خطوه ضعفا وكذلك الفرخ، وأنشد الجوهري لعمر بن لجأ:
  فهو يزك دائم الـتـزغـم
  مثل زكيك الناهض المحمم وقيل: الزكزكة: مقاربة الخطو مع تحريك الجسد، قاله أبو زيد. ومشى زكيك: مقرمط نقله الجوهري.
 وقال أبو عمرو: الزكيك: مشى الفراخ. وقال الأصمعي: الزكيك: أن يقارب الخطو ويسرع الرفع والوضع.
 ورجل زكازك، كعلابط: دميم كما في العباب، زاد في الصحاح قليل. والزك: المهزول هكذا نقله الجوهري، وأنشد لمنظور بن مرثد الأسدي:
  يا حبذا جارية مـن عـك
  تعقد المرط على المـدك
  مثل كثيب الرمل غير زك وغلطه الأزهري، فقال: الصواب - في اللغة والرجز - بالراء، وقد تقدما الإشارة إليه. والزك بالضم: فرخ الفاختة. والزكة، بالكسر: السلاح يقال: أخذ فلان زكته، وشكته، أي سلاحه. والزكة بالضم: الغيظ والغم مثل الزخة. وزك الغلام زكا: إذا عدا في مشيه، عن ابن عباد. قال: وزك بسلحه: إذا رمى به. وزكت الدجاجة، كذا في النسخ والصواب الدراجة، كما في الصحاح: هرولت كما يقال زافت الحمامة. وزك القربة زكا: إذا ملأها نقله الصاغاني. وتزكزك الرجل: إذا أخذ عدته وسلاحه، والذي رواه أبو زيد: تزكك تزككا. والزكزاكة: العجزاء من النساء، عن ابن عباد، إن لم يكن مصحفا عن الركراكة بالراء، وقد تقدم. قال: ويقال: أزك على الشيء كالرأي وغيره: إذا أصر واستولى عليه، وكذلك إذا استبد به دون غيره. قال: وأزك ببوله: إذا حقن فهو مزك به. قال: وازدك الزرع أي: ارتوى وامتلأ والتف.
 ومما يستدرك عليه:

  قال ابن الأعرابي: زك الرجل، مبنيا للمفعول: إذا هرم. وزك: إذا ضعف من مرض. وتزكك: أخذ زكته، عن أبي زيد. وفي النوادر: رجل مزك ومصك ومغذ، أي: غضبان. وهو مزك وزاك، كمشك، وشاك: أي مسلح. وهم زاكون، أي: مجتمعون. وهو زاك عليه: أي غضبان. وزكه الماء، أي: أرواه، كلاهما عن ابن عباد. قال: والإزكاك بالرأي: الاستبداد به دون غيره. وقد سموا زكزوكا. وإبراهيم بن يزيد بن قرة بن شرحبيل بن زكة القاضي بمصر، روى عن جرير بن حازم، ومفضل بن فضالة، ذكره الحافظ. وأبو بكر محمد بن موسى الزكاني: محدث ذكره الزمخشري. وأزك الزرع: مثل ازدك.

### Türkçe

**زك** adam **يزك**; **زكا** ve harekeli olarak **زككا** ve **زكيكا**. İbn Düreyd **زككا**’yı zikretmedi; ve **زكزك**. Bu, Ebû Zeyd’dendir: (o) geçti; adımını zayıfça yaklaştırır; yavru kuş da böyledir. Cevherî, Ömer b. Lec’e için inşad etti:

  O, sürekli **يزك** eder, **التزغم** (ederek),
  hamamlanmış kalkmakta olanın **زكيك**’i gibi.

Ve denildi: **الزكزكة**: bedeni hareket ettirmekle birlikte adımı yaklaştırmaktır; bunu Ebû Zeyd söyledi. Ve **زكيك** yürüdü: büzülmüş (yürüyüş); Cevherî onu nakletti.
Ebû Amr dedi: **الزكيك**: civcivlerin yürüyüşüdür. Asmaî dedi: **الزكيك**: adımı yaklaştırmak ve kaldırıp koymayı hızlandırmaktır.
Ve **زكازك** adam, **علابط** gibi: çirkin; **العباب**’da olduğu üzere; **الصحاح**’ta “az” diye artırdı. Ve **الزك**: zayıf düşmüş; Cevherî onu böyle nakletti. Ve Esedî Manzûr b. Mersed’e ait olarak inşad etti:

  Ne hoş, **عك**’tan bir cariye,
  **المدك** üzerine **المرط**’u bağlar,
  **زك** olmayan kum tepeciği gibi.

Ezherî onu hatalı saydı; şöyle dedi: doğru olan — dilde ve recezde — **الراء** iledir; ona daha önce işaret geçti. Ve **الزك** (ضم ile): **اليمام** yavrusu. Ve **الزكة** (kesre ile): silah; “falanca onun **زكته**’sini ve **شكته**’sini aldı” denir; yani silahını. Ve **الزكة** (ضم ile): **الزخة** gibi öfke ve keder. Ve çocuk **زك** etti, **زكا**: yürüyüşünde koştuğu zaman; İbn Abbâd’dan. Dedi: ve **زك** etti, silahıyla: onunla attığı zaman. Ve tavuk **زكت**; nüshalarda böyledir; doğru olan **الدراجة**’dır, **الصحاح**’ta olduğu üzere: “**زافت** güvercin” denildiği gibi, hızlı yürüdü. Ve kırba **زك** etti, **زكا**: onu doldurduğu zaman; Sâgânî onu nakletti. Ve adam **تزكزك** etti: hazırlığını ve silahını aldığı zaman; Ebû Zeyd’in rivayet ettiği: **تزكك** (eder), **تزككا**. Ve **الزكزاكة**: kadınlardan kalçalı olan; İbn Abbâd’dan; eğer **الركراكة**’dan ( **الراء** ile) tashif edilmiş değilse; daha önce geçti. Dedi: ve denilir: görüş ve benzeri gibi bir şey üzerinde **أزك** etti: ısrar ettiği ve ona hâkim olduğu zaman; yine, başkası olmaksızın onunla tek başına kaldığı zaman. Dedi: ve idrarını **أزك** etti: tuttuğu zaman; o hâlde o, onunla **مزك**’dır. Dedi: ve ekin **ازدك** etti; yani: kandı, doldu ve sarıldı.
Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:

İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **زك** etti, meçhul bina ile: ihtiyarladığı zaman. Ve **زك**: hastalıktan zayıfladığı zaman. Ve **تزكك**: **زكته**’sini aldı; Ebû Zeyd’den. Ve **النوادر**’de: **مزك** ve **مصك** ve **مغذ** adam; yani: öfkeli. Ve o, **مزك** ve **زاك**’tır; **مشك** ve **شاك** gibi; yani: silahlı. Ve onlar **زاكون**’dur; yani: toplanmışlar. Ve o, onun üzerine **زاك**’tır; yani: öfkeli. Ve su onu **زكه** etti; yani: onu suladı; ikisi de İbn Abbâd’dan. Dedi: ve görüşle **الإزكاك**: başkası olmaksızın onunla tek başına kalmaktır. Ve **زكزوكا** diye adlandırdılar. Ve Mısır’da kadı İbrâhîm b. Yezîd b. Kurra b. Şurahbîl b. **زكة**; Cerîr b. Hâzim’den ve Mufaddal b. Fudâle’den rivayet etti; onu Hâfız zikretti. Ve Ebû Bekr Muhammed b. Mûsâ **الزكاني**: muhaddis; onu Zemahşerî zikretti. Ve ekin **أزك** etti: **ازدك** gibi.
