# زكم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%83%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زكم

| | ( الزُّكَام بالضَّمّ والزَّكْمة ) معروف ، | وهو ( تَحَلُّب فُضُولٍ رَطْبَةٍ من بَطْنَي | الدِّماغ المُقَدَّمَيْن إلى المَنْخِريْن ) ، | وله أَسباب ذَكَرها الأطِبَّاء ، ( وقد | زُكِم ) الرجلُ ( كعُنِي ، وَزَكَمه ) اللهُ | تعالى ، ( وأزكَمَه فهو مَزْكُوم ) بُنِي | على زُكِم . قال أبو زيد : رجل | مَزْكُوم ، وقد أزكمَه اللهُ تَعالى ، | وكذلك قال الأصمعيّ ، قال : ولا | يقال أنت أزكمُ منه ، وكذلك كُلّ ما | جاء على فُعِل فهو مَفْعُول ، وما | أزكمَك ، وأصل الزَّكْم المَلْء | كالزَّكْبِ ، ومه أُخِذ الزُّكام . | ( وزَكَم بنُطْفَتِه : رَمَى ) بها ، كما في | المُحْكَم . وفي الأَساس أي : حَذَف | بها كَمَخْطة المَزْكُوم ، وهو مجاز . | | ( و ) زَكَم ( القِرْبَةَ : مَلأَها ) ، فَهِي | مزكومة . | | ( والزُّكْمَة بالضَّمّ : الثَّقِيل الجَافِي ) ، | وهو مجاز . | | ( و ) الزُّكْمَة : ( آخِرُ وَلَد الأَبَوَيْن ) . | يقال : هو زُكمةُ أبويه : إذا كان آخرَ | ولدِهما ، وهو مجاز ، نقله | الجوهري . | | ( و ) الزَّكْمَة ( بالفَتْح ) : الزَّحْرة | يَخْرُج منها الوَلَد ، وقد ذكر ( في ز | ج م ) . | | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | الزَّكْمَةُ : النَّسْل ، عن اْبنِ | الأعرابيّ ، وأنشد : | % ( زَكْمَةُ عَمَّارٍ بَنُو عَمَّارِ % ) % | % ( مثلُ الحَراقِيص على حِمارِ % ) % | | وأنشد يعقوب : زُكمة عَمَّار | بالضَّمّ ، وهو ألأمُ زُكْمَة في الأرض ، | أي : ألأمُ شَيْء لفَظَه شَيْء كَزُكْبَةٍ . وفي | الأساس أي : أَحْقَر نُطْفة . | | ولفُلان زُكْمَة سُوء : وَلدٌ غَيرُ |

| صالح . ولَعَن اللهُ أُمًّا زَكَمت به . | وقال اْبن الأعرابِيّ : زَكَمَت به أُمُّه | إذا ولدَتْه سَرْحاً . |

### Türkçe

| | ( **الزُّكَام** بالضَّمّ و**الزَّكْمة** ) bilinen(şey)dir, | ve o, ( **تَحَلُّب** ıslak artıkların **بَطْنَي** | **الدِّماغ**’ın iki ön(boşluğ)undan **المُقَدَّمَيْن** **المَنْخِريْن**’e doğru )dur, | ve onun hekimlerin zikrettikleri sebepleri vardır, ( ve | ( **زُكِم** ) adam ( **كعُنِي** gibi ), ve Allah | Teâlâ onu ( **وَزَكَمه** ) (nezle etti), | ( **وأزكَمَه فهو مَزْكُوم** ) **زُكِم** üzerine bina edildi. | Ebû Zeyd dedi: **مَزْكُوم** adam, | ve Allah Teâlâ onu **أزكمَه** (nezle etti), | ve Asmaî de böyle dedi; dedi ki: ve | “sen ondan daha **أزكمُ**sün” denilmez; ve yine her ne | **فُعِل** üzere gelirse o **مَفْعُول**dur; ve “seni ne | **أزكمَك** (nezle etti)”; ve **الزَّكْم**’ın aslı dolma/doluluk(tur), | **كالزَّكْبِ** gibi; ve ondan **الزُّكام** alınmıştır. | ( Ve **زَكَم** onun **نُطْفَتِه**siyle: ( attı ) ) onunla, | **المُحْكَم**’da olduğu gibi. | Ve **الأَساس**’ta, yani: onunla fırlattı/attı, | **كَمَخْطة المَزْكُوم** gibi; ve o mecazdır. | | ( Ve ) **زَكَم** ( **القِرْبَةَ**: onu doldurdu ), böylece o | **مزكومة**dur. | | ( Ve **الزُّكْمَة** بالضَّمّ: ağır, kaba/katı )dır, | ve o mecazdır. | | ( Ve ) **الزُّكْمَة**: ( ana-babanın çocuğunun sonuncusu )dur. | Denilir: o, ana-babasının **زُكمةُ**sidir: eğer onların | çocuklarının sonuncusu ise; ve o mecazdır; onu | Cevherî nakletti. | | ( Ve ) **الزَّكْمَة** ( **بالفَتْح** ): **الزَّحْرة**(dir); | ondan çocuk çıkar; ve ( **ز | ج م** )’de zikredilmiştir. | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | | **الزَّكْمَةُ**: nesil/soy, İbn | el-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu: | % ( **زَكْمَةُ عَمَّارٍ بَنُو عَمَّارِ** % ) % | % ( مثلُ الحَراقِيص على حِمارِ % ) % | | Ve Ya‘kūb okudu: **زُكمة** **عَمَّار** | بالضَّمّ; ve o, yeryüzündeki en aşağılık **زُكْمَة**dir; | yani: bir şeyin, **كَزُكْبَةٍ** gibi, bir şeyin fırlattığı en aşağılık şey. Ve | **الأساس**’ta, yani: en hakir **نُطْفة**. | | Ve falanın **زُكْمَة سُوء**’u vardır: salih olmayan bir | çocuk. Ve Allah, onunla **زَكَمت** (doğurdu/attı) bir anaya lânet etsin. | Ve İbn el-A‘râbî dedi: anası onunla **زَكَمَت** | eğer onu **سَرْحاً** olarak doğurduysa. |
