# زكن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%83%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زكن

زَكِنَ الخَبَرَ زَكَناً، بالتحريك، وأَزْكنه: علمه، وأَزْكَنه غيره، وقيل: هو الظن الذي هو عندك كاليقين، وقيل: الزَّكَنُ طرف من الظن. غيره: الزَّكَنُ، بالتحريك، التفرُّس والظن. يقال: زَكِنْتُه صالحاً أَي ظننته، قال: ولا يقال منه رجل زَكِنٌ وقد أَزْكنته ، وإِن كانت العامة قد أُلِعَتْ به، وإنما يقال أَزْكنته شيئاً أَعلمته إياه وأَفهمته حتى زَكِنَه؛ قال ابن بري: حكى الخليل أَزْكَنْتُ بمعنى ظننت فأَصبت، قال: يقال رجل مُزْكِنٌ إذا كان يظن فيصيب، والأَفصح زَكِنت، بغير أَلف، وأَنكر ابن قتيبة زَكِنْتُ بمعنى ظننت. وحكى أَبو زيد قال: يقال زَكِنْتُ منك مثل الذي زَكِنْتَ مني، قال: وهو الظن الذي يكون عندك كاليقين وإن لم تخبر به، وقال غيره: الزُّكَنُ الحافظ، وقيل: زَكِنْتُ به الأمرَ وأَزْكَنْتُه قاربت تَوَهُّمَه وظننته. وفي نوادر الأَعراب: هذا الجيش يُزاكِنُ أَلفاً ويُناظِر أَلفاً أَي يُقارب. الليث: الإِزْكانُ أَن تُزْكِنَ شيئاً بالظن فتُصيب، تقول: أَزْكَنْتُه إِزْكاناً. اللحياني: هي الزَّكانةُ والزَّكانِيَة. أَبو زيد: زَكِنْتُ الرجلَ أَزْكَنُه زَكَناً إذا ظننت به شيئاً، وأَزْكَنْتُه الخبر إزْكاناً: أَفهمته حتى زَكِنَه فَهِمَه فَهْماً. وأَزْكَنَ غيره: أَعلمه. يقال: زَكِنْته، بالكسر، أَزْكَنه زَكَناً، بالتحريك، أَي علمته. قال ابن الأَعرابي: زَكِنَ الشيءَ عَلِمَه وأَزْكنه ظنه، وقيل: زَكِنَه فهمه، وأَزْكَنه غيرُه أَفهمه. الأَصمعي: يقال: زَكِنْتُ من فلان كذا أَي علمته؛ وقول قعنب بن أُم صاحبٍ:
ولن يُراجِعَ قَلْبي وُدَّهم أَبداً،
زَكِنْتُ منهم على مثلَ الذي زَكِنُوا
عدّاه بعلى لأَن فيه معنى اطَّلَعْتُ كأَنه قال اطلعت منهم على مثل الذي اطلعوا عليه مني؛ وقال الجوهري: قوله على مقحمةٌ. أَبو زيد: زَكِنْت منه مثلَ الذي زَكِنَهُ مني وأَنا أَزْكَنُه زَكَناً، وهو الظن الذي يكون عندك بمنزلة اليقين، وإن لم يخبرك به أَحد. قال أَبو الصَّقْر: زَكِنْتُ من الرجل مثلَ الذي زَكِنَ، تقول علمت منه مثل ما علم مني. قال أَبو بكر: التَّزْكِينُ التشبيه والظُّنون التي تقع في النفوس؛ وأَنشد: يا أَيُّهذا الكاشِرُ المُزَكِّنُ،
أَعْلِنْ بما تُخْفي، فإِني مُعْلِنُ
اليَزيديُّ: زَكِنْتُ بفلانٍ كذا وأَزْكَنْتُ أَي ظننت. الأَصمعي: التَّزْكين التشبيه؛ يقال: زَكَّنَ عليهم وزَكَّمَ أَي شَبَّه عليهم ولَبَّسَ. وفي ذكر إياس بن معاوية المزني قاضي البصرة يضرب به المثل في الذكاء، قال بعضهم: هو أَزْكَنُ من إياس؛ الزَّكنُ والإِزْكانُ: الفِطْنة والحَدْسُ الصادق. يقال: زَكِنْت منه كذا زَكَناً وزَكانةً وأَزْكنته. وبنو فلان يُزاكِنُون بني فلان مُزاكنة أَي يُدانونهم ويُثافِنونهم إذا كانوا يَسْتَخِصُّونهم. ابن شميل: زَكِنَ فلانٌ إلى فلان إذا ما لجأَ إليه وخالطه وكان معه، يَزْكَنُ زُكوناً. وزَكِن فلان من فلان زَكَناً أَي ظن به ظَنّاً. وزَكِنْتُ منه عداوة أَي عرفتها منه. وقد زَكِنْتُ أَنه رجل سَوْء أَي علمت.

### Türkçe

**زَكِنَ** **الخَبَرَ** **زَكَناً**، harekeli olarak; ve **أَزْكنه**: onu bildi; ve **أَزْكَنه** başkası: ona bildirdi; ve denildi ki: o, senin yanında yakîn gibi olan zandır; ve denildi ki: **الزَّكَنُ** zannın bir ucudur.

Başkası: **الزَّكَنُ**, harekeli olarak, firâset ve zandır. Denilir: **زَكِنْتُه** صالحاً yani onu zannettim; dedi ki: bundan **رجل زَكِنٌ** denilmez; hâlbuki **أَزْكنته** (denir); her ne kadar avam ona alıştırılmış olsa da; ancak **أَزْكنته** شيئاً denilir: onu ona bildirdim ve ona anlattım, ta ki onu **زَكِنَه**; İbn Berrî dedi ki: Halîl, **أَزْكَنْتُ**’ü “zannettim de isabet ettim” mânasında nakletti; dedi ki: “zanneder de isabet eder” olduğu zaman **رجل مُزْكِنٌ** denilir; daha fasih olan, elifsiz olarak **زَكِنت**’tir; İbn Kuteybe, **زَكِنْتُ**’ü “zannettim” mânasında inkâr etti. Ebû Zeyd nakletti, dedi ki: denilir: **زَكِنْتُ** منك مثل الذي **زَكِنْتَ** مني; dedi ki: o, senin yanında yakîn gibi olan zandır, her ne kadar onu haber vermemiş olsan da. Başkası dedi ki: **الزُّكَنُ** hâfızdır; ve denildi ki: **زَكِنْتُ** به الأمرَ ve **أَزْكَنْتُه**: onun vehmini yaklaştırdım ve onu zannettim. A‘râbın nevâdirinde: هذا الجيش **يُزاكِنُ** أَلفاً ve **يُناظِر** أَلفاً yani yaklaşır. Leys: **الإِزْكانُ**: bir şeyi zan ile **تُزْكِنَ** da isabet etmen; dersin: **أَزْكَنْتُه** **إِزْكاناً**. Lihyânî: o, **الزَّكانةُ** ve **الزَّكانِيَة**’dir. Ebû Zeyd: **زَكِنْتُ** الرجلَ **أَزْكَنُه** **زَكَناً**: ona dair bir şeyi zannettiğim zaman; ve **أَزْكَنْتُه** الخبر **إزْكاناً**: onu, onu **زَكِنَه** oluncaya kadar ona anlattım; böylece onu anladı, bir anlayışla. Ve **أَزْكَنَ** başkasını: ona bildirdi. Denilir: **زَكِنْته**; kesre ile; **أَزْكَنه** **زَكَناً**; harekeli olarak; yani ona bildirdim. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **زَكِنَ** الشيءَ: onu bildi; ve **أَزْكنه**: onu zannetti; ve denildi ki: **زَكِنَه**: onu anladı; ve **أَزْكَنه** başkası: ona anlattı. Asma‘î: denilir: **زَكِنْتُ** من فلان كذا yani onu bildim; ve Ka‘neb b. Ümm Sâhib’in sözü:
ولن يُراجِعَ قَلْبي وُدَّهم أَبداً،
**زَكِنْتُ** منهم على مثلَ الذي **زَكِنُوا**
Onu **على** ile geçişli kıldı; çünkü onda **اطَّلَعْتُ** mânası vardır; sanki şöyle dedi: onlardan, benden üzerine muttali olduklarının benzeri üzerine muttali oldum; Cevherî dedi ki: onun **على**’sı araya sokulmuştur. Ebû Zeyd: **زَكِنْت** منه مثلَ الذي **زَكِنَه** مني ve ben onu **أَزْكَنُه** **زَكَناً**; ve o, senin yanında yakîn menzilesinde olan zandır; her ne kadar onu sana hiç kimse haber vermemiş olsa da. Ebû’s-Sakr dedi ki: **زَكِنْتُ** من الرجل مثلَ الذي **زَكِنَ**; dersin: ondan, benden bildiği kadarını bildim. Ebû Bekir dedi ki: **التَّزْكِينُ** teşbih ve nefislerde vâki olan zannlardır; ve inşâd etti:
يا أَيُّهذا الكاشِرُ المُزَكِّنُ،
أَعْلِنْ بما تُخْفي، فإِني مُعْلِنُ
Yezîdî: **زَكِنْتُ** بفلانٍ كذا ve **أَزْكَنْتُ** yani zannettim. Asma‘î: **التَّزْكين** teşbihtir; denilir: **زَكَّنَ** عليهم ve **زَكَّمَ** yani onlara benzetti ve onlara karıştırdı. Basra kadısı Müzeynî İyâs b. Muâviye’nin zikrinde—zekâda kendisiyle mesel vurulur—bazıları dedi ki: o, İyâs’tan daha **أَزْكَنُ**’dur; **الزَّكنُ** ve **الإِزْكانُ**: fıtnet ve doğru hadstir. Denilir: ondan şöyleyi **زَكِنْت** **زَكَناً** ve **زَكانةً** ve onu **أَزْكنته**. Ve falan oğulları, falan oğullarını **يُزاكِنُون** **مُزاكنة** yani onlara yaklaşırlar ve onlarla diz dize olurlar; onları seçkin saydıkları zaman. İbn Şümeyl: **زَكِنَ** falan, falana **إلى**: ona sığındığı, onunla karışıp kaynaştığı ve onunla beraber olduğu zaman; **يَزْكَنُ** **زُكوناً**. Ve falan, falandan **زَكِِن** **زَكَناً** yani ona bir zan ile zannetti. Ve ondan bir düşmanlığı **زَكِنْتُ** yani onu ondan tanıdım. Ve gerçekten ben, onun kötü bir adam olduğunu **زَكِنْتُ** yani bildim.
