# زكو (ز-ك-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%83%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

- Harfler: ز - ك - و
- Kur'an'da: 59 geçiş · 56 ayet · 22 sîga
- 8 sözlük

## Sîgalar (22)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الزَّكَاةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَعَلَةَ | Vergi | 24 | 24 | [2:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:43.md) |
| [أَزْكَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%83%D9%8E%D9%89.md) | أَفْعَلُ | Daha arı | 4 | 4 | [2:232](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:232.md) |
| [تَزَكَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | تَفَعَّلَ | Aklandı | 4 | 4 | [20:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/20:76.md) |
| [وَيُزَكِّيهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | وَيُفَعِّلُهُمْ | Ve onları aklar | 3 | 3 | [2:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:129.md) |
| [الزَّكَاةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%90.md) | الْفَعَلَةِ | Vergi | 2 | 2 | [21:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/21:73.md) |
| [وَالزَّكَاةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%90.md) | وَالْفَعَلَةِ | Ve vergi | 2 | 2 | [19:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/19:31.md) |
| [يَتَزَكَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | يَتَفَعَّلُ | Aklanır | 2 | 2 | [35:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/35:18.md) |
| [يَزَّكَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | يَتَفَعَّلَ | Aklanır | 2 | 2 | [80:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/80:3.md) |
| [يُزَكِّي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%91%D9%8A.md) | يُفَعِّلُ | Aklar | 2 | 2 | [4:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/4:49.md) |
| [يُزَكِّيهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | يُفَعِّلُهُمْ | Onları aklar | 2 | 2 | [2:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:174.md) |
| [تُزَكُّوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%91%D9%88%D8%A7.md) | تُفَعِّلُوا | Aklamayın | 1 | 1 | [53:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/53:32.md) |
| [زَكَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَ | Arındı | 1 | 1 | [24:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/24:21.md) |
| [زَكَاةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%8B.md) | فَعَلَةً | Vergi | 1 | 1 | [18:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/18:81.md) |
| [زَكَاةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%8D.md) | فَعَلَةٍ | Vergi | 1 | 1 | [30:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/30:39.md) |
| [زَكَّاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلَهَا | Onu akladı | 1 | 1 | [91:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/91:9.md) |
| [زَكِيًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Suçsuz | 1 | 1 | [19:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/19:19.md) |
| [زَكِيَّةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8B.md) | فَعِيلَةً | Suçsuz | 1 | 1 | [18:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/18:74.md) |
| [لِلزَّكَاةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D8%B2%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%90.md) | لِلْفَعَلَةِ | Vergi | 1 | 1 | [23:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/23:4.md) |
| [وَتُزَكِّيهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | وَتُفَعِّلُهُمْ | Ve onları aklarsın | 1 | 1 | [9:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/9:103.md) |
| [وَزَكَاةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%8B.md) | وَفَعَلَةً | Ve vergi | 1 | 1 | [19:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/19:13.md) |
| [وَيُزَكِّيكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَيُفَعِّلُكُمْ | Ve sizi aklar | 1 | 1 | [2:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:151.md) |
| [يُزَكُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B2%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفَعِّلُونَ | Aklarlar | 1 | 1 | [4:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/4:49.md) |

## Mücavir kökler — 98 mücavir (289 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 28 ortak ayet · G² 170 · Namaz
2. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 29 ortak ayet · G² 76 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
3. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 27 ortak ayet · G² 56 · Hayvanların ön ayaklarına denir
4. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 24 · Uhur ense demektir
5. [فتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Lif
6. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
7. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Tanınmayan
8. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 12 ortak ayet · G² 12 · Saçak demektir
9. [قرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Kırpıntı demektir
10. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
11. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Akar temiz sudur
12. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 28 ortak ayet · G² 10 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
13. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Tilvi toklu demektir
14. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
15. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Eveye yuva demektir
16. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 8 ortak ayet · G² 8 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
17. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Az
18. [غلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ğulam, Genç, delikanlı demektir
19. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
20. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Onların malları
21. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · “Kudüm” ön demektir
22. [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
23. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
24. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Su birikintisidir
25. [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Dalk” sansar demektir
26. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 13 ortak ayet · G² 6 · Dağın sivri noktası demektir
27. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
28. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Dane, inek yavrusuna denir
29. [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Satın aldılar
30. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
31. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Murar acı bir ağacın adıdır
32. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Batın karın demektir
33. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Tanınan ile
34. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “Sikkin” bıçak demektir
35. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
36. [يقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…
37. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Hayr : At sürüsü demektir
38. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Anlaşma
39. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sunv’a” tas demektir
40. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
41. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
42. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Gem demektir
43. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
44. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 12 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
45. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Söz
46. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Veli arka demektir
47. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
48. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 4 · “Yemm” durgun akan su demektir
49. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
50. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Biribirini kesen yoldur
51. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İcl havuz demektir
52. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
53. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
54. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Akan deredir
55. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
56. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ayağın alt tarafı demektir
57. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
58. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Emam ön demektir
59. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Sahip
60. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Nihayet, son demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%83%D9%88/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زكو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (nakıs) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md), [نمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%88.md), [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md), [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) |
| Zıt Kök | [دسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B3%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin fazlalıklardan, parazitlerden ve kirden arınarak gürbüzleşmesi, bereketlenip boy atması ve verimli biçimde artması |
| Çekirdek Özet 2 | Nefsin günah ve bencil dürtülerden, malın ise haksız pay ve hak sahibinin hakkından arındırılarak manevi ve iktisadi bereketle gelişimi |
| Çekirdek Özet 3 | Arınma ile büyümenin eşzamanlı işlemesi; bir yapının sağlıklı gelişebilmesinin ancak yabancı unsurları tasfiye etmesiyle mümkün olduğu ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramın yalnızca kuru bir bağış, sadaka veya vergiye ya da soyut bir kalp temizliğine indirgenip dinamik arınma-büyüme diyalektiğinin koparılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زك | Birikintiyi dışa atmak, itmek, sıkışıklıktan kurtarmak; canlı ve hazır bir çıkış vermek (karşılaştır: nakit parayı peşin sayıp vermek ve yavruyu birden atmak anlamında [زكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%A3.md)) | و | İtme ve atma hareketine akışkanlık, esneklik ve organik bir boyutta sürekli artma, filizlenme ve boy atma kabiliyeti ekleyerek arınma yoluyla büyümeyi doğurmuştur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Gelişmeyi engelleyen, yapıyı bozan fazlalıkların ve parazit unsurların kesilip budanması |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Koruyucu bir hacim oluşturma, özü avuç içinde tutarak muhafaza etme ve tutma |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Budanan ve korunan yapının besleyici köklerle süreklilik içinde birbirine bağlanması, canlılığın sürdürülmesi |
| زكو | Fazlalıkları kesip ayırarak özü koruma ve sağlam bağlarla sürekli büyütme hareketi | Yapıyı kirleten unsurların kesilerek ayıklanması, kalan saf çekirdeğin kavranıp korunması ve bu sayede doğal bir artış ve bereketle gelişmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ekinin veya bitkinin yabani otlardan ayıklanarak gürbüzleşmesi, boy atıp bereketli ürün vermesi; toprağın verimli ve bol otlu olması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairin cömertliği ve malın arınarak bereketle çoğalmasını nitelediği kullanım: والمال يزكو بك مستكبراً / يختال قد أشرف للناظر |
| Erken Arapça kullanım | Bitkinin veya sürünün döl ve ürün bakımından bereketlenip artması durumunda زكا الزرع يَزْكُو denilerek artış ve nezahetin birlikte zikredilmesi |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisânü’l-Arab, Esâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Arapça زكو kökü, Batı ve Kuzeybatı Sami dillerindeki arınma, aklanma, suçsuz bulunma ve berraklaşma semantik alanıyla doğrudan örtüşmektedir. İbranicede yer alan zākāh (זָכָה) ve Aramicede bulunan zəkhā biçimleri, mahkemede beraat etme, suçtan temizlenme, lekesiz ve saf olma manalarını taşır. Süryanicede zkhā kökü aynı zamanda galip gelme, aklanarak üstün çıkma anlamına evrilmiştir. Arapça bu kökte iki ana semantik damarı tek bir gövdede meczetmiştir: Bir yandan Sami dillerinin ortak mirası olan taharet, aklanma ve masumiyet; diğer yandan güney kolunda özelleşen ve tarımsal hayatla pekişen boy atma, bereketlenme ve artma (nemâ). Arapça dışındaki dillerde maddi büyümeden ziyade adli ve ahlaki berraklık öne çıkarken, Arapçada yabancı unsurların ayıklanması sonucu ortaya çıkan gürbüz artış kökün merkezine yerleşmiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [زكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%A3.md) ve زكو geçişkenliği | Nakit ödemek ve fazlalığı atmak anlamındaki hemzeli kökle birleşerek safiyetin artış getirmesi yönünde gelişmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice zākāh, Aramice ve Süryanice zəkhā | Ortak Sami katmanında suçsuzluk, arılık ve beraat; Arapçada buna eklenen organik nemâ ve bereket | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dairesi dışında doğrudan kök akrabalığı kuracak güvenilir Afro-Asyatik veri tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisânü’l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زكو | Anlamlı | Arınma, temizlenme, bereketle büyüme | Fazlalıklardan kurtularak boy atma ve verim sağlama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [زوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%83.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| كزو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [كوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B2.md) | Anlamlı | Biriktirme kabı, testi | Suyu toplamak ve taşımak için kullanılan dar boğazlı kap | Kur'an'da geçmez |
| [وزك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%83.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [وكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2.md) | Anlamlı | Dürtmek, yumrukla vurmak | Elin ayası veya yumrukla şiddetle itip defetmek | Kur'an'da geçer; fiziksel dışa itme hareketini paylaşır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زكو | Merkez | Arınarak büyüme | Arınmanın zorunlu neticesi olarak bereket ve artışı içerir | Hem kirden temizlenmeyi hem de bu temizliğin doğurduğu organik nemayı birlikte ifade eder |
| [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Salt temizlik | Yalnızca maddi ve manevi pisliğin giderilmesine odaklanır | Büyüme ve nemâ unsuru barındırmaz; nötr bir arılık halidir |
| [نمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%88.md) | Komşu | Büyüme ve artış | Ayrım gözetmeksizin niceliksel hacim artışıdır | İçinde temizlenme veya parazitlerden arınma şartı bulunmaz |
| [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) | Komşu | Düzgünlük ve uygunluk | Bozukluğun ve fesadın giderilerek işlevsel hale gelmesidir | Özdeki kirin tasfiyesinden ziyade fonksiyonel elverişliliği anlatır |
| [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) | Komşu | Bereket ve kalıcılık | İlahi hayrın bir şeyde yerleşmesi ve kesintisiz sürmesidir | Büyüme vardır ancak arınma eyleminin doğrudan bir türevi olarak kurulmaz |
| [دسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B3%D9%88.md) | Zıt | Bastırmak, köreltmek | Kusurları gizleyip alta gömerek potansiyeli çürütmek | Gelişmeyi engellemek, fıtratı örterek soysuzlaştırmak anlamına gelir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زكو | Arınarak büyüme, bereketlenme | Pislik ve parazitlerin tasfiyesiyle gerçekleşen fıtri gelişim | Kesin |
| Latince | Purificare, vegetare | Arındırmak, canlandırmak | Purificare sadece arınmayı verirken, vegetare canlılık ve büyümeyi karşılar; iki kavramı tek gövdede birleştiremez | Güçlü |
| İngilizce | Purify, thrive, tithe | Arınmak, serpilmek, dini vergi | Purify sadece temizliği, thrive ise verimli büyümeyi karşılar; tithe ise kelimenin yalnızca kurumsal zekat payını verir | Güçlü |
| Almanca | Läutern, gedeihen | Arıtmak, boy atıp gelişmek | Läutern ahlaki ve madeni arılığı, gedeihen ise bitkisel ve hayati serpilmeyi anlatır | Güçlü |
| Fransızca | Épurer, prospérer | Saflaştırmak, serpilip gelişmek | Épurer yabancı unsurları ayıklamayı, prospérer ise bereketi ifade eder; tekil bir kök ikisini birden kapsamaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الزَّكَاة | Mali yükümlülük, kamusal arınma payı | Namazla birlikte anılan, zenginlerin malından ihtiyaç sahiplerine aktarılan farz vergi; Bakara [2:43](https://lisan.digital/tr/ayet/2:43.md), Mâide [5:55](https://lisan.digital/tr/ayet/5:55.md), Nûr [24:37](https://lisan.digital/tr/ayet/24:37.md), Beyyine [98:5](https://lisan.digital/tr/ayet/98:5.md) |
| تَزَكَّى / يَتَزَكَّى | Nefsin günah ve şirkten temizlenmesi | İnsanın ahlaki çabayla batıl inanç ve kötülüklerden arınması; Tâhâ [20:76](https://lisan.digital/tr/ayet/20:76.md), Fâtır [35:18](https://lisan.digital/tr/ayet/35:18.md), Nâziât [79:18](https://lisan.digital/tr/ayet/79:18.md), A'lâ [87:14](https://lisan.digital/tr/ayet/87:14.md) |
| يُزَكِّيهِمْ | Peygamberi terbiye ve ilahi inşa | Resulün toplumu cahiliye tortularından, şirkten ve ahlaki zaaflardan arındırıp olgunlaştırması; Bakara [2:129](https://lisan.digital/tr/ayet/2:129.md), Âl-i İmrân [3:164](https://lisan.digital/tr/ayet/3:164.md), Cum'a [62:2](https://lisan.digital/tr/ayet/62:2.md) |
| أَزْكَى | Ahlaken ve fıtraten daha temiz ve verimli | İnsan haysiyetine ve ailevi/içtimai nezakete en uygun olan durum; Bakara [2:232](https://lisan.digital/tr/ayet/2:232.md), Nûr [24:28](https://lisan.digital/tr/ayet/24:28.md), Nûr [24:30](https://lisan.digital/tr/ayet/24:30.md) |
| زَكِيَّةً | Masum, günah işlememiş can | Suçsuz, fıtri saflığını korumuş birey; Kehf [18:74](https://lisan.digital/tr/ayet/18:74.md), Meryem [19:19](https://lisan.digital/tr/ayet/19:19.md) |
| تُزَكُّوا | Kişinin kendini kusursuz ilan etmesi | Kendini temize çıkarma, kusursuzluk iddiasında bulunma yasağı; Necm [53:32](https://lisan.digital/tr/ayet/53:32.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nefsin tezkiyesi ve hidayet | İnsanın kendi fiiliyle mi arındığı yoksa arınmanın salt ilahi bir lütuf mu olduğu tartışması | İrade ve kesb ile ilahi inayet arasındaki dengeye yoğunlaşır |
| Fıkıh | Zekat ibadeti ve şartları | Nisap miktarı, havâic-i asliyye, zekat verilecek sınıflar ve mülkiyetin intikali | Malın üzerindeki kul hakkının tasfiyesi ve hak sahiplerine verilmesiyle meşruiyet kazanması |
| Tefsir | Tensiye ve tezkiye mukayesesi | Şems suresinde nefsi arındıranın kurtulması, onu gömen ve köreltenin hüsrana uğraması | Ahlaki ve ruhi istidadın bastırılmadan açığa çıkarılması ekseninde derinleşir |
| Hadis | Beden ve mal temizliği | Sadakanın malı eksiltmeyeceği, zekatın İslam'ın temeli olduğu ve nifaktan arınma yolları | Zekatın görünürde eksilme gibi dururken hakikatte bereketi ve güveni artırması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve toplumsal arınma | Ruhu kirden, ibadeti riyadan temizleme | Fıtri yeteneklerin önünü açma | Kulun şirk, kibir ve nankörlükten arınarak manevi tekamül zeminini kurması | Kesin |
| İlmi | Bilginin tasfiyesi | Veriyi hurafeden ve safsatadan ayıklama | Saf ve işlevsel bilginin gelişimi | Zihinsel tortuların elenmesiyle hakikatin doğru inşası ve ilmin ilerlemesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu otoritesi ve liyakat | Yönetim mekanizmasını rüşvet ve kayırmacılıktan arındırma | Kurumsal güven ve adalet | Devlet aygıtının parazit yapılardan temizlenerek meşruiyet ve gücünün büyümesi | Güçlü |
| İktisadi | Servet dolaşımı ve mali arınma | Fazlalık sermayenin alt tabakalara aktarımı | İktisadi tıkanıklığı önleme ve piyasayı canlandırma | Malın atıl kalmasını önleyerek alım gücünü tabana yayma ve iktisadi bereketi sağlama | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültü filtreleme ve sinyal optimizasyonu (Signal-to-Noise Ratio) | Sistemdeki yabancı gürültülerin temizlenmesi sayesinde saf sinyalin gücünün ve iletim kapasitesinin katlanarak artması mantığıyla birebir örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Budama etkisi ve kurumsal sağaltım (Pruning effect) | Organizasyonlarda ya da zihinsel şemalarda verimsiz ve işlevsiz yüklerin atılmasıyla temel yetkinliklerin güçlenip büyümesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca yılda bir verilen kırkta birlik mali bir vergiye ya da bireysel vicdan tatminine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zihinsel, ahlaki, içtimai ve iktisadi bünyeyi çürüten tortulardan arındırarak topyekun bir büyüme, saflaşma ve diriliş hamlesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zekat veren kişinin kendini alacaklı veya üstün görmesi, arınma ameliyesini mekanik bir harcamaya çevirerek nefsi terbiye boyutunu yok etmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam'ın ibadet ve ahlak anlayışının mekanik bir yükümlülük değil, bünyeyi parazitlerden kurtararak geliştiren fıtri ve organik bir arınma-büyüme süreci olduğunu kavratır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Namazla birlikte zekatın emredildiği teşrii ayetlerde, peygamberlerin tebliğ gayesini açıklayan tezkiye ayetlerinde ve nefsin felahını arınmaya bağlayan ahlaki uyarılarda |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mal vermenin serveti eksilteceği korkusunu yıkar; arınmanın bir geri çekilme değil, bilakis boy atma ve gerçek zenginliğe ulaşma yöntemi olduğunu ispatlar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bitkinin yabani otlardan ve zararlı fazlalıklardan ayıklanarak gürbüzleşmesi, bereketle boy atması ve ürününü artırması.
- Soyut anlam: Nefsin, zihnin ve toplumsal kurumların parazit eğilimlerden, haksız kazançtan ve kirden arındırılarak kemale erdirilmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin büyüme hızının ve niteliğinin, içindeki safraları ve parazit unsurları tasfiye edebilme kapasitesine bağlı olması kanunu.
- LaTeX modeli: $$Y = (S - P) \cdot (1 + g)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ toplam varlığı veya potansiyeli, $P$ arındırılması gereken kir, parazit ve hak sahibine ait fazlalıkları temsil eder. Parantez içindeki $(S - P)$ farkı saf çekirdeği simgeler. Dışarıdaki $(1 + g)$ çarpanı ise arınmanın tabii ve ilahi sonucu olarak ortaya çıkan büyüme, bereket ve organik nemâyı ($g$) ifade ederek nihai verim ve kemal düzeyini ($Y$) meydana getirir. Arınma ($P$'nin tasfiyesi) gerçekleşmeden hakiki büyüme ($g$) verimli bir sonuca ulaşamaz.

## Geçtiği ayetler (56 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%83%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:43.md) — الزَّكَاةَ

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ

Meal (IK): Namazı kılın, zekatı verin, rüku’ edenlerle birlikte rüku edin.

### [Bakara 2:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:83.md) — الزَّكَاةَ

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Hani, İsrailoğullarından; Allah’tan başkasına ibadet etmeyin; anaya, babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara iyilik yapın. İnsanlara güzellikle söyleyin, namaz kılın zekat verin diye söz almıştık. Sonra pek azınız müstesna yüz çevirdiniz. Ve siz hala yüz çevirenlerdensiniz.

### [Bakara 2:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:110.md) — الزَّكَاةَ

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Namazı kılın, zekatı verin, kendiniz için önceden ne yollarsanız, onu Allah katında bulursunuz. Şüphesiz ki Allah, yaptığınızı hakkıyla görendir.

### [Bakara 2:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:129.md) — وَيُزَكِّيهِمْ

رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Rabbımız, onların arasından, senin ayetlerin onlara okuyacak, kitabı, hikmeti öğretecek ve onları tezkiye edecek bir peygember gönder. Şüphesiz ki Aziz, Hakim Sensin Sen.

### [Bakara 2:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:151.md) — وَيُزَكِّيكُمْ

كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Nitekim size içinizden; ayetlerimizi okuyan, sizi tezkiye eden kitabı ve hikmeti öğreten ve bilmediğiniz şeyleri bildiren bir peygamber gönderdik

### [Bakara 2:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:174.md) — يُزَكِّيهِمْ

إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.

### [Bakara 2:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:177.md) — الزَّكَاةَ

لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ

Meal (IK): Yüzlerinizi Doğu ve Batı tarafına çevirmeniz «bir» değildir. Lakin asıl «bir»; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitablara, peygamberlere iman eden, malını seve seve yakınlarına, yetimlere, miskinlere, yolculara, dilenenlere, kölelere, esirlere veren, namazı kılan, zekatı veren, muahede yaptıklarında ahidlerini yerine getiren, sıkıntıda, hastalıkta ve şiddetli savaş anında sabredenlerinkidir. İşte sadık olanlar da onlardır ve müttakiler de onlardır.

### [Bakara 2:232](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:232.md) — أَزْكَى

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kadınları boşadığınız vakit, onlar iddetlerini bitirdiklerinde, aralarında güzelce anlaştıkları takdirde; kocalarıyla tekrar evlenmelerine mani olmayın. İşte sizden Allah’a ve ahiret gününe inanmış olanlara, bununla öğüt veriliyor. Bu, sizin için daha iyi, daha temizdir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.

### [Bakara 2:277](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/2:277.md) — الزَّكَاةَ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): İman edip salih amel işleyenlerin, namaz kılıp zekat verenlerin Rabbları katında mükafaatları vardır. Onlar için korku yoktur ve üzülecek de değillerdir.

### [Ali İmran 3:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/3:77.md) — يُزَكِّيهِمْ

إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/3:164.md) — وَيُزَكِّيهِمْ

لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): And olsun ki: Allah, mü’minlere büyük bir lutufda bulunmuştur. Zira onlara Allah’ın ayetlerini okuyan, teskiye eden, kitab ve hikmeti öğreten kendi içlerinden bir peygamber göndermiştir. Halbuki onlar, daha önce apaçık bir dalalet içindeydiler.

### [Nisa 4:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/4:49.md) — يُزَكُّونَ · يُزَكِّي

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Meal (IK): Bakmaz mısın şu kendilerini temize çıkaranlara? Halbuki dilediğini temize çıkaran yalnız Allah’tır. Ve kıl payı zulme uğratılmazlar.

### [Nisa 4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/4:77.md) — الزَّكَاةَ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Meal (IK): Kendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

### [Nisa 4:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/4:162.md) — الزَّكَاةَ

لَكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلَاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أُولَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Fakat onlardan ilimde derinleşmiş olanlar ve mü’minler; sana indirilen kitaba ve senden önce indirilmiş olanlara inanırlar. Namaz kılanlara, zekat verenlere, Allah ve ahiret gününe inannalara elbette büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Maide 5:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/5:12.md) — الزَّكَاةَ

وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): And olsun ki, Allah İsrailoğullarından söz almıştı. Biz, onlardan oniki temsilci seçtik. Allah demişti ki: Muhakkak ki Ben, sizinleyim; namaz kılar, zekat verir, peygamberlerime inanır, onlara yardım ederseniz, Allah’a güzel bir borç verirseniz; andolsun ki sizin kötülüklerinizi örterim. Ve andolsun ki sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyarım. Bundan sonra sizden her kim de küfrederse; şüphesiz doğru yoldan sapmış olur.

### [Maide 5:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/5:55.md) — الزَّكَاةَ

إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ

Meal (IK): Sizin dostunuz yalnız Allah, O’nun Rasulü ve namaz kılan, zekat veren, rüku edenlerdir.

### [Araf 7:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/7:156.md) — الزَّكَاةَ

وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Ve bize; hem bu dünyada bir iyilik yaz, hem de ahirette. Biz sana döndük.

### [Tevbe 9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/9:5.md) — الزَّكَاةَ

فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Haram aylar çıkınca; artık müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün. Onları yakalayın ve hapsedin. Her gözetleme yerinde onları bekleyin. Eğer tevbe ederler; namaz kılar, zekat verirlerse; yollarını serbest bırakın. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/9:11.md) — الزَّكَاةَ

فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَنُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Eğer tevbe ederler, namaz kılarlar ve zekat verirlerse; onlar, artık dinde kardeşlerinizdir. Biz, ayetleri bilir bir kavim için açıklıyoruz.

### [Tevbe 9:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/9:18.md) — الزَّكَاةَ

إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ

Meal (IK): Allah’ın mescidlerini; ancak Allah’a ve ahiret gününe iman eden, namaz kılan, zekat veren ve Allah’tan başka kimseden korkmayanlar tamir ederler. İşte bunlar, hidayete erenlerden olabilirler.

### [Tevbe 9:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/9:71.md) — الزَّكَاةَ

وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Mü’min erkekler ve mü’min kadınlar; birbirlerinin velileridirler. Ma’rufu emreder, münkerden nehyederler. Namaz kılarlar, zekat verirler, Allah’a ve Rasulüne itaat ederler. İşte Allah, bunlara rahmet edecektir. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/9:103.md) — وَتُزَكِّيهِمْ

خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Onların mallarından sadaka al ki, bununla onları temizleyip arıtmış olasın. Ve onlara dua et. Şüphesiz ki senin duan onlar için bir sükunettir. Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Kehf 18:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/18:19.md) — أَزْكَى

وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالُوا رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَى طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا

Meal (IK): Böylece, birbirine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri; ne kadar kaldınız? dedi. Bir gün veya daha az bir müddet kaldık, dediler. Ne kadar kaldığınızı Rabbınız daha iyi bilendir. Şimdi siz, birinizi paranızla şehre gönderin de yiyeceklere baksın, hangisi daha temiz ise ondan size getirsin. Orada nazik davransın da sakın sizi kimseye duyurmasın, dediler.

### [Kehf 18:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/18:74.md) — زَكِيَّةً

فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا غُلَامًا فَقَتَلَهُ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا

Meal (IK): Yine gittiler, nihayet bir erkek çocuğa rastladılar. O, hemen bunu öldürdü. Cana karşılık olmaksızın masum bir kimseye mi kıydın? Doğrusu, çok kötü bir şey yaptın, dedi.

### [Kehf 18:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/18:81.md) — زَكَاةً

فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا

Meal (IK): Rabblarının o çocuktan daha temiz ve daha çok merhametli birini vermesini istedik.

### [Meryem 19:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/19:13.md) — وَزَكَاةً

وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً وَكَانَ تَقِيًّا

Meal (IK): Katımızdan bir kalb yumuşaklığı ile safiyet verdik. O, takva sahibi biri idi.

### [Meryem 19:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/19:19.md) — زَكِيًّا

قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّكِ لِأَهَبَ لَكِ غُلَامًا زَكِيًّا

Meal (IK): O da: Ben, Rabbının sana tertemiz bir oğul vermek için gönderdiği bir elçiden başka bir şey değilim, dedi.

### [Meryem 19:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/19:31.md) — وَالزَّكَاةِ

وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَمَا كُنْتُ وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا

Meal (IK): Nerede olursam olayım, beni mübarek kıldı ve yaşadığım müddetçe namaz kılmamı ve zekat vermemi emretti.

### [Meryem 19:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/19:55.md) — وَالزَّكَاةِ

وَكَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَكَانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا

Meal (IK): Kavmine namaz kılmalarını, zekat vermelerini emrederdi. Rabbının katında hoşnudluğu ermişti.

### [Taha 20:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/20:76.md) — تَزَكَّى

جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ مَنْ تَزَكَّى

Meal (IK): Altlarından ırmaklar akan ve içinde temelli kalacakları Adn cennetleri vardır ve bu, arınanların mükafatıdır.

### [Enbiya 21:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/21:73.md) — الزَّكَاةِ

وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ

Meal (IK): Onları emrimizle insanlara doğru yolu gösteren imamlar kıldık. Ve onlara hayırlar yapmayı, namaz kılmayı, zekat vermeyi vahyettik. Ve onlar, Bize kulluk eden kimselerdi.

### [Hac 22:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/22:41.md) — الزَّكَاةَ

الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ

Meal (IK): Onlar ki; eğer kendilerini yeryüzüne yerleştirirsek; namaz kılarlar, zekat verirler, ma’rufu emreder, münkerden nehyederler. Bütün işlerin akıbeti Allah’adır.

### [Hac 22:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/22:78.md) — الزَّكَاةَ

وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلَاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ

Meal (IK): Ve Allah için hakkıyla cihad edin. O, sizi seçmiş ve babanız İbrahim’in yolu olan dinde sizin için bir zorluk kılmamaıştır. Daha önce peygamberlerin size şahid olması, sizin de insanlara şahidler olmanız için size müslüman adını veren O’dur. Şu halde namaz kılın, zekat verin ve Allah’a sarılın. O’dur sizin Mevlanız. Ne güzel Mevla, ne güzel yardımcı.

### [Müminun 23:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/23:4.md) — لِلزَّكَاةِ

وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ

Meal (IK): Ki onlar; zekatlarını verirler.

### [Nur 24:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/24:21.md) — زَكَا · يُزَكِّي

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; şeytanın adımlarına uymayın. Kim, şeytanın adımlarına uyarsa; bilsin ki o, hayasızlığı ve kötülüğü emreder. Şayet Allah’ın sizin üzerinizde lutuf ve rahmeti bulunmasaydı; hiç biriniz ebediyyen temize çıkamazdı. Ancak Allah, dilediğini temize çıkarır ve Allah Semi’ dir, Alim’dir.

### [Nur 24:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/24:28.md) — أَزْكَى

فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ

Meal (IK): Eğer orada kimseyi bulamazsanız; size izin verilinceye kadar içeri girmeyin. Şayet size; dönün, denilirse, dönün. Bu, sizin için daha temizdir. Ve Allah; yaptıklarınızı bilir.

### [Nur 24:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/24:30.md) — أَزْكَى

قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Mü’min erkeklere söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Bu, kendileri için daha temizdir. Allah yaptıklarından şüphesiz haberdardır.

### [Nur 24:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/24:37.md) — الزَّكَاةِ

رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ

Meal (IK): Öyle erler ki; ne ticaret, ne alış-veriş onları Allah’ı zikretmekten, namaz kılmaktan ve zekat vermekten alıkoymaz. Onlar gönüllerin ve gözlerin döneceği günden korkarlar.

### [Nur 24:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/24:56.md) — الزَّكَاةَ

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Namaz kılın, zekat verin ve peygambere itaat edin ki rahmete kavuşturulasınız.

### [Neml 27:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/27:3.md) — الزَّكَاةَ

الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

Meal (IK): Onlar ki; namazı kılarlar, zekatı verirler ve ahirete de yakınen inanırlar.

### [Rum 30:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/30:39.md) — زَكَاةٍ

وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ

Meal (IK): İnsanların malları içinde artsın diye verdiğiniz faiz Allah katında artmaz. Allah’ın rızasını dileyerek verdiğiniz zekat ise böyle değildir. İşte onlar; sevablarını kat kat artıranlardır.

### [Lokman 31:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/31:4.md) — الزَّكَاةَ

الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

Meal (IK): Onlar ki; namaz kılarlar, zekat verirler ve onlar ahirete de yakınen inanırlar.

### [Ahzab 33:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/33:33.md) — الزَّكَاةَ

وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا

Meal (IK): Evlerinizde oturun, ilk cahiliyye devrinde olduğu gibi açılıp saçılmayın. Namaz kılın, zekat verin, Allah’ a ve Rasulüne itaat edin. Ey Ehl-i Beyt; Allah, muhakkak ki sizden eksikliği gidermek ve sizi tertemiz temizlemek ister.

### [Fatır 35:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/35:18.md) — تَزَكَّى · يَتَزَكَّى

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى لِنَفْسِهِ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Günah işleyen hiç bir nefis; başkasının günahını çekmez. Yükü ağır bir kişi onun yüklenilmesini istese-yakını bile olsaondan bir şey yüklenmez. Sen, ancak görmedikleri halde Rabblarından korkanları ve namazı kılmış olanları uyarırsın. Kim de arınırsa; ancak kendisi için arınmış olur ve dönüş, Allah’adır.

### [Fussilet 41:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/41:7.md) — الزَّكَاةَ

الَّذِينَ لَا يُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki; zekat vermezler. Ve onlar; ahireti inkar edenlerdir.

### [Necm 53:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/53:32.md) — تُزَكُّوا

الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى

Meal (IK): Onlar ki; ufak-tefek kusurları dışında günahın büyüklerinden ve hayasızlıktan kaçınırlar. Muhakkak ki Rabbın; mağfireti geniş olandır. Sizi, daha topraktan yarattığı zaman ve henüz analarınızın karınlarında cenin halinde iken sizi en iyi bilen O’dur. Kendinizi temize çıkarmayın. O; takva sahibi olanları da en iyi bilendir.

### [Mücadele 58:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/58:13.md) — الزَّكَاةَ

أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Mahrem bir şey konuşmazdan önce, sadaka vermekten korktunuz mu da yerine getirmediniz? Fakat Allah, sizin tevbelerinizi kabul etti. Şu halde namazı kılın, zekatı verin, Allah’a ve Rasulüne itaat edin. Allah; işlediklerinizden haberdardır.

### [Cuma 62:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/62:2.md) — وَيُزَكِّيهِمْ

هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Ümmiler arasından, kendilerine O’nun ayetlerini okuyan, onları temizleyen ve onlara kitabı ve hikmeti öğreten bir peygamber gönderen O’dur. Halbuki onlar; daha önceleri gerçekten apaçık bir sapıklık içindeydiler.

### [Müzzemmil 73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/73:20.md) — الزَّكَاةَ

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Rabbın; senin, gecenin üçte ikisi, yarısı ve üçte biri içinde kalktığını bilir. Seninle beraber olan bir topluluğun da. Gece ve gündüzü Allah, takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildiğinden tevbenizi kabul etmiştir. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hasta olacakları, Allah’ın lutfundan aramak üzere yeryüzünde dolaşacak olanları ve Allah yolunda savaşacak olanları şüphesiz ki Allah bilir. O halde ondan kolayınıza geleni okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir ödünç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz; Allah katında onu mükafat bakımından daha büyük ve daha hayırlı olarak bulursunuz. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Naziat 79:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/79:18.md) — تَزَكَّى

فَقُلْ هَلْ لَكَ إِلَى أَنْ تَزَكَّى

Meal (IK): De ki: temizlenmeye meylin var mı senin.

### [Abese 80:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/80:3.md) — يَزَّكَّى

وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّى

Meal (IK): Ne bilirsin belki de o, temizlenecekti.

### [Abese 80:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/80:7.md) — يَزَّكَّى

وَمَا عَلَيْكَ أَلَّا يَزَّكَّى

Meal (IK): Halbuki onun temizlenmemesinden sana ne?

### [Ala 87:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/87:14.md) — تَزَكَّى

قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى

Meal (IK): Doğrusu arınan, felah bulmuştur.

### [Şems 91:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/91:9.md) — زَكَّاهَا

قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا

Meal (IK): Onu arıtan, gerçekten felaha ermiştir,

### [Leyl 92:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/92:18.md) — يَتَزَكَّى

الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ يَتَزَكَّى

Meal (IK): Ki o, malını temizlemek için verir.

### [Beyyine 98:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/ayet/98:5.md) — الزَّكَاةَ

وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ

Meal (IK): Halbuki onlar; doğruya yönelerek, dini yalnız Allah’a tahsis ederek O’na kulluk etmek, namazı kılmak ve zekatı vermekle emrolunmuşlardı. En doğru din de işte budur.

## Sözlükler (8)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir. Sonraları canlılık için kullanılmıştır. Canlının temizlik özelliğinden dolayı temizlik; büyüme ve gelişme özelliğinden dolayı da artma anlamı kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والزاي و"وايء" معهما
ك و ز، ز ك و، و ك ز، ز ك أ مستعملات كوز: الكُوزُ: معروف والجميع: الأكواز والكيزان.
زكو: الزَّكَوات: جمع الزّكاة. والزّكاة: زكاة المال، وهو تطهيره. زكّى يُزَكّي تزكيةً، والزكاة: الصلاح. تقول: رجل زكيٌّ تقي، ورجال أزكياءُ أتقياء.
وزَكَا الزرع يَزْكُو زَكاءً: ازداد ونما، وكل شيء ازداد ونما فهو يزكو زَكاءً.
وهذا الأمر لا يَزْكُو، أي: لا يليق، قال:
والمال يَزْكو بك مستكبراً		يختال قد أشرف للناظر
وكز: الوَكْزُ: الطعن. يقال: وَكَزَه بجمع كفه، قال الله عز وجل: "فَوَكَزَه موسى فقضى عليه".
زكأ: زَكَأَتِ الناقة بولدها: رمت به. وَزَكأَةُ مائة درهم: نقده إياها. والزَّكْءُ: مصدره.
ورجل زُكَأَةٌ، أي: حاضر النقد.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الزاي** ve “**وايء**” bunlarla birlikte:
ك و ز، ز ك و، و ك ز، ز ك أ kullanımdadır.

**كوز**: **الكُوزُ**: bilinen (şey)dir; çoğulu: **الأكواز** ve **الكيزان**.

**زكو**: **الزَّكَوات**: **الزّكاة**’nin çoğuludur. **الزّكاة**: malın zekâtı; o da onun temizlenmesidir. **زكّى يُزَكّي تزكيةً**; ve **الزكاة**: صلاح (düzgünlük/iyilik). Dersin ki: **رجل زكيٌّ تقي** (zekî/temiz, takvâ sahibi bir adam); ve **رجال أزكياءُ أتقياء** (zekî/temiz, takvâ sahibi erkekler).

**وزَكَا الزرع يَزْكُو زَكاءً**: arttı ve büyüdü; her şey arttı ve büyüdüyse o, **يزكو زَكاءً** (zekâen) olur.

Ve bu iş **لا يَزْكُو**; yani: yakışmaz. Dedi ki:
والمال يَزْكو بك مستكبراً		يختال قد أشرف للناظر

**وكز**: **الوَكْزُ**: saplama. Denir: **وَكَزَه بجمع كفه** (avuç içini toplayarak onu sapladı). Aziz ve yüce Allah dedi ki: “**فَوَكَزَه موسى فقضى عليه**”.

**زكأ**: **زَكَأَتِ الناقة بولدها**: onu (yavrusunu) attı. Ve **وَزَكأَةُ مائة درهم**: onun (yüz dirhemin) nakdini vermesi. Ve **الزَّكْءُ**: onun masdarıdır.

Ve **رجل زُكَأَةٌ**: yani: hazır nakit (bulunduran).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ك و
زرع زاك ومال زاك‏:‏ نام بين الزكاء وقد زكا الزرع وزكت الأرض وأزكت وأزكى الله مالك ومـن المجاز‏:‏ رجل زكي‏:‏ زائد الخير والفضل بن الزكاء والزكاة‏.‏
‏"‏ وحناناً من لدنا وزكاةً ‏"‏ وقوم أزكياء وقد زكوا‏.‏
وزكى نفسه‏:‏ مدحها ونسبها إلى الزكاء‏.‏
وزكى الشهود‏:‏ عدلهم ووصفهم بأنهم أزكياء وكاء فتزكى وتزكى فلان‏:‏ طلب أن يعد في الأزكياء‏.‏
وكى الرجل ماله تزكية‏:‏ أدى زكاتـه لأنـه ينميـه بمـا يبـارك اللـه لـه فيه ‏"‏ يمحق الله الربا ويربي الصدقات ‏"‏ وهو مصدق بني فلـان ومزكيهـم‏:‏ آخـذ صدقاتهـم وزكواتهـم وقـد زكاهـم وصدقهـم وتزكـى الرجل‏:‏ تصدق‏.‏
ولفلان عمل زاك وقد زكا عمله إذا فضل‏.‏

##### Türkçe

ز ك و
**زرع زاك** ve **مال زاك**: **الزكاء** içinde nâmî (büyüyüp artan); ve ekin büyüdü, yer (toprak) büyüdü; ve büyüttü; ve Allah malını büyüttü. Ve mecazdan: **رجل زكي**: hayır ve faziletçe ziyade; **الزكاء** ve **الزكاة**’nin oğlu.

"Ve katımızdan bir şefkat ve bir **زكاة**"

Ve **قوم أزكياء**; ve büyüdüler.

**وزكى نفسه**: onu övdü ve onu **الزكاء**’ya nisbet etti.

**وزكى الشهود**: onları adil kıldı ve onları **أزكياء** ve **كاء** diye vasfetti; böylece tezkiye olundu. Ve falan tezkiye oldu: **الأزكياء** içinde sayılmayı talep etti.

Adam malını **تزكية** olarak tezkiye etti: **زكاتـه**’ni eda etti; çünkü Allah’ın onda kendisi için bereketlendirdiği şey ile onu nâmî kılar: "Allah ribâyı mahveder ve sadakaları artırır." Ve o, falan oğullarının sadaka ve zekâtlarını alan ve onları tezkiye edenidir; onların sadakalarını ve zekâtlarını alan; ve onları tezkiye etti ve onları sadaka aldı. Ve adam tezkiye oldu: sadaka verdi.

Ve falanın **عمل زاك**’ı vardır; ve ameli faziletli olunca ameli büyüdü.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ك و * * زَكَاةُ * المال معروفة و * زَكَّى * ماله * تَزْكِيَةً * أدى عنه زكاتها و * زكَّى * نفسه أيضا مدحها وقوله تعالى ﴿وتزكيهم بها﴾ قالوا تطهرهم بها و * زَكَّاهُ * أيضا أخذ زكاته و * تَزَكَّى * تصدق و * زَكَا * الزرع * زَكَاءً * بالفتح والمد أي نما وغلام * زَكِيٌّ * أي * زَاكٍ * وقد * زَكَا * من باب سما و * زَكَاءً * أيضا

##### Türkçe

* ز ك و * **زَكَاةُ** mal bilinir ve **زَكَّى** malını **تَزْكِيَةً** onun zekâtını eda etti; ve **زكَّى** nefsini de: onu övdü. Yüce Allah’ın sözü: ﴿وتزكيهم بها﴾; “Onları onunla temizlersin” dediler. Ve **زَكَّاهُ** da: onun zekâtını aldı. Ve **تَزَكَّى**: sadaka verdi. Ve **زَكَا** ekin **زَكَاءً** (fetha ile ve med ile) yani: arttı/büyüdü. Ve **زَكِيٌّ** oğlan, yani **زَاكٍ**. Ve **زَكَا** “سما” babındandır. Ve **زَكَاءً** da.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!زَكا ) المالُ والزَّرْعُ وغيرُهما ( *!يَزْكُو *!زَكاءً ) ، بالمدِّ ، ( *!وزَكْواً ) ، بالفتْحِ ، كذا في النُّسخِ وفي المُحْكَم : كعُلُوَ ؛ ( نَمَا ) وراعَ .
وفي حديثِ عليَ : ( المالُ تنقُصُه النَّفَقَة والعِلْم يَزْكُو على الإِنْفاقِ ) ، فاسْتَعارَ له *!الزَّكاءَ وإن لم يَكُ ذا جِرْمٍ .
وكلُّ شيءٍ يَزْدادُ ويَسْمَنُ . فهو *!يَزْكُو *!زَكاءً .
وقالَ شيْخُنا : قوْلُه *!يَزْكو مُسْتَدركٌ ، لأنَّ اصْطِلاحَه أن عَدَم ذِكْر المُضارِع دَليلٌ على أنَّه ككَتَبَ .
( *!كأَزْكَى ) ؛ نقلَهُ صاحِبُ المِصْباح .
( *!وزَكَّاهُ اللَّهُ تعالى ) *!تَزْكِيةً ( *!وأَزْكاهُ ) : أَنْماهُ وجَعَلَ فيه بركةً ؛ واقْتَصَر الجوهرِيُّ على *!أَزْكاهُ .
( و ) *!زَكا ( الرَّجُلُ ) *!يَزْكُو *!زكواً : ( صَلُحَ ) ؛ وبه فُسِّر قوْلُه تعالى : ﴿ما *!زَكَى مِنْكُم مِن أَحَدٍ﴾ ، أَي ما صَلُحَ .
( و ) زَكا يَزْكُو : ( تَنَعَّمَ ) وكانَ في خِصْبٍ : نقلَهُ الجوهريُّ عن الأُمويّ ؛ ( فهو *!زكِيٌّ مِن ) قوْمٍ ( *!أَزْكياءَ ) فيهما .
( *!والزَّكاةُ : صَفْوَةُ الشَّيءِ ) ؛ عن أَبي عليَ .
( و ) *!الزَّكاةُ : ( ما أَخْرَجْتَه من مالِكَ لتُطَهِّرَهُ به ) ؛ كذا في المُحْكَم .
وفي المِصْباحِ : سُمِّي القَدَر المُخْرَجُ مِن المالِ *!زَكاةٌ لأنَّه سببٌ يُرْجى به *!الزَّكاةُ .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : الزَّكاةُ في اللُّغَةِ الطَّهارةُ والنَّماءُ والبركةُ والمَدْحُ ،

وكلُّ ذلك قد اسْتُعْمِل في القُرْآنِ والحدِيثِ ، ووَزْنُها فَعلةٌ كالصَّدَقَةِ ، فلمَّا تَحرَّكَتِ الواوُ وانْفتَحَ ما قَبْلَها انْقَلَبَتْ ألفاً ، وهي مِنَ الأَسماءِ المُشْتركةِ بينَ المُخْرَج والفِعْل ، فتُطْلَق على العَيْنِ وهي الطَّائفةُ مِن المالِ *!المُزَكَّى بها ، وعلى المعْنَى ، وهو *!التَّزْكِية ؛ وبه فُسِّر قوْلُه تعالى : ﴿والذين هُم *!للزَّكاةِ فاعِلُون﴾ ، فإنَّما المُرادُ به التَّزْكِيَة لا العَيْن ؛ *!فالزَّكاةُ طُهْرةٌ للأَمْوالِ *!وزَكاةُ الفِطْرِ طُهْرةٌ للأَبْدانِ ، انتَهَى .
وأَجْمَع ما رأَيْت في هذا الحَرْف كَلامُ الراغبِ ، رحِمَه الله تعالى في كتابهِ المَفْردَات ، وهذا نَصُّه : أَصْلُ الزَّكاةِ النُّموُّ الحاصِلُ عن بَرَكةِ اللَّهِ ، عزَّ وجلَّ ، ويُعْتَبر ذلكَ بالأُمورِ الدّنيويَّةِ والأُخْروِيَّةِ ، يقالُ : زَكا الزَّرْعُ يَزْكُو إذا حَصَلَ منه نُموٌّ وبركَةٌ .
وقوْلُه ، عزَّ وجلَّ : ﴿فليُنْظَر أَيُّها أَزْكَى طَعاماً﴾ ، إشارَة إلى ما يكونُ حَلالاً لا يُسْتَوْخَم عُقْباهُ ؛ ومنه الزَّكاةُ لمَا يُخْرجُه الإِنْسانُ مِن حَقِّ اللَّهِ ، عزَّ وجلَّ ، إلى الفُقراءِ ، وتَسْمِيَته بذلِكَ لمَا يكونُ فيها مِن رَجاءِ البَركَةِ ، أَو *!لتَزْكِيةِ النَّفْس ، أَي تَنْمِيتها بالخَيْراتِ والبَرَكاتِ أَولَهُما جَمِيعاً ، فإنَّ الخَيْرينِ مَوْجُودَان فيهما ، وقَرَنَ اللَّهُ ، عزَّ وجلَّ ، الزَّكاةَ بالصَّلاةِ في القُرْآنِ بقوْلِهِ : ﴿وأَقِيمُوا الصَّلاةَ وآتُوا الزَّكاةَ﴾ ؛ *!وبزكَاءِ النَّفْسِ وطَهارَتِها يَصِيرُ الإِنْسانُ بحيثُ يسْتَحقُّ في الدُّنيا الأَوْصافَ المَحْمودَةَ وفي الآخِرَةِ الأَجْرَ والمَثُوبَةَ ، وهو أن يَتحرَّى الإِنْسانُ ما فيه تَطْهِيره ، وذلك يُنْسَبُ تارَةً إلى العَبْد لاكْتِسابه ذلكَ نَحْو قوْلِه ، عزَّ وجلَّ : ﴿قد أَفْلَح مَنْ *!زَكَّاها﴾ ؛ وتارَةً

يُنْسَبُ إلى اللَّهِ ، عزَّ وجلَّ ، لكوْنِه فاعِلاً لذلِكَ في الحقِيقَةِ نَحْو : ﴿ولكنَّ اللَّهَ *!يُزَكّي مَنْ يَشاءُ﴾ ؛ وتارَةً إلى النبيِّ صلى الله عليه وسلملكوْنه واسِطَة في وُصولِ ذلكَ إليهم نَحْو قوْلِه : ﴿خُذْ مِن أَمْوالِهم صَدَقَةً تُطَهِّرُهم *!وتُزَكِّيهم بها﴾ وقوْلُه : ﴿يَتْلُو عَلَيْكم آياتِهُ *!ويُزَكِّيكم﴾ ؛ وتارَةً إلى العِبادَةِ التي هي آلَةٌ في ذلِك نَحْو : ﴿وحناناً مِن لدُنَّا *!وزَكاةً﴾ ، وقوْله تعالى : ﴿لأَهِبَ لكَ غُلاماً *!زَكِيّاً﴾ أَي *!مُزَكىً بالخِلْقَةِ وذلكَ على طَريقِ ما ذَكَرْناه من الاجْتِباءِ ، وهو أنْ يجعلَ بعضَ عِبادِهِ عالِماً لا بالتَّعَلُّمِ والمُمارَسَةِ ، بل بقوَّةٍ إلهيَّةٍ كما يكونُ لكلِّ الأَنْبياءِ والرُّسُل .
ويجوزُ أن يكونَ تَسْمِيَته *!بالمُزَكّى لمَا يكونُ عليه في الاسْتِقبالِ لا في الحالِ ، والمَعْنى *!سيُزَكّى ؛ وقوْلُه تعالى : ﴿والذين هُم *!للزَّكاةِ فاعِلُونَ﴾ أي يَفْعلُونَ ما يَفْعلُونَ مِنَ العِبادَةِ *!ليُزَكِّيهم اللَّهُ ، عزَّ وجلَّ ، أَو *!ليُزَكّوا أَنْفُسَهُم ، والمَعْنيانِ واحِدٌ ، وليسَ قَوْلُه عزَّ وجلَّ ، للزَّكاةِ مَفْعولاً لقوْلِهِ فاعِلُون ، بل اللام فيه للقَصْدِ والعلَّةِ ، *!وتَزْكِيَة الإِنْسانِ نَفْسه ضَرْبان : أَحَدُهما بالفِعْلِ وهو مَحْمودٌ وإليه قَصَد بقوْلِه تعالى : ﴿قد أَفْلَحَ مَنْ *!زَكَّاها﴾ ، وقوْلُه : ﴿قد أَفْلَحَ مَنْ *!تَزَكّى﴾ .
والثاني بالقَوْلِ *!كتَزْكِيَةِ العدلِ وغَيره وهو مَذْمُومٌ ، وقد نَهَى اللَّهُ ، عزَّ وجلَّ عنه بقوْلِهِ : ﴿فلا *!تُزَكّوا أَنْفُسكُم هو أَعْلَم بمَنِ اتَّقَى﴾ ؛ ونَهْيه

عن ذلِكَ تأْدِيباً لقبْحِ مَدْحِ الإِنْسانِ نَفْسه عَقْلاً وشَرْعاً ، ولهذا قيلَ لحكيم : ما الذي لا يحسنُ وإن كان حقّاً ؟ فقالَ : مَدْحُ الرَّجُل نَفْسه ، انتَهَى .
( *!والزَّكَا ، مَقْصوراً : الشَّفْعُ من العددِ ) ، والخَسَا للفَرْدِ منه ، وقد تقدَّمَ ، قيلَ للشِّفْع *!زَكاً لأنَّ الزَّوْجَيْن *!أَزْكَى مِن واحِد ، وخَسا *!وزَكا حِكَايَة لا يُنَوَّنانِ وقد يُنَوَّنانِ عن بعضٍ ، ولا يَدْخلهما الألفُ والَّلامُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!زَكَّى مالَهُ *!تَزْكِيةً : أَدى عنه *!زَكاتَهُ .
*!وزكَّى نَفْسَه *!تَزْكيةً : مَدَحَها .
*!وزَكَّاهُ : أَخَذَ زَكاتَهُ .
*!وتَزَكَّى : تصدَّقَ .
وأَيْضاً : تَطَهَّرَ .
وهذا الأَمْرُ لا *!يَزْكُو بفلانٍ : أَي لا يليقُ به .
وغُلامٌ *!زاكٍ *!وزَكِيٌّ بمعْنىً ؛ وقد *!زَكَا *!زُكُوّاً ، كعُلُوَ ، *!وزَكاءً ، كسَحابٍ ، عن الأَخْفَش ، كلُّ ذلِكَ في الصِّحاحِ .
*!والزَّكاءُ : ما أَخْرَجَهُ اللَّهُ من الثَّمرِ .
*!والزَّكاةُ : الصَّلاحُ ، وبه فُسِّر قوْلُه تعالى : ﴿خيراً منه *!زَكَاةً﴾ ، وقيلَ : مَعْناه أَي عَمَلاً صالحاً .
*!وزَكَّاه *!تَزْكيةً أَصْلَحَهُ .
وقُرِىءَ قَوْلُه تعالى : ﴿ما *!زَكَّى منْكُم مِن أَحَدٍ﴾ ، بالتَّشْديدِ ، أَي ما أَصْلَحَ ، ﴿ولكنَّ اللَّهَ *!يُزكِّي﴾ أَي يُصْلحُ .
ويقالُ : هو يُخَسِّي *!ويُزَكِّي إذا قَبَضَ على شيءٍ في كَفِّه ، فقالَ : *!أَزَكا أَمْ خَسَا .
*!والمُزَكِّي ، كمُحَدِّثٍ : مَنْ *!يُزَكِّي الشُّهودَ ويُعَرِّفُ القاضِي أَحْوالَهم ؛ منهم أَبو إسحق إبراهيمُ بنُ محمدِ بنِ يَحْيَى *!المُزَكِّي شيخُ نَيْسابُورَ في عصْرِهِ ، رَوَى عنه الحاكِمُ .
*!وزَكَاةُ الأرضِ : يُبْسُها ، أَي

طَهارَتُها مِن النجاسَةِ .
*!وأَزْكَى المالَ : أَوْعاهُ ، هكذا فَسَّره أَبو موسَى ؛ كذا في النِّهايَةِ .
وإذا نُسِبَ إلى *!الزَّكاةِ وَجَبَ حذْفُ الهاءِ وقَلْب الألفِ واواً فيُقالُ *!زَكَوِيُّ ، كما يُقالُ في الحَصَاةِ حَصَويٌّ .
وقوْلُهم : زَكَاتِيَّة عاميَّةٌ ، والصَّوابُ *!زَكَوِيَّة ؛ كذا في المِصْباح .
(

##### Türkçe

: ( ve ( **زَكا** ) mal ve ekin ve bunların dışındakiler ( **يَزْكُو** **زَكاءً** ) —med ile—, ( **وزَكْواً** ) —fetih ile—; nüshalarda böyle, ve **المُحْكَم**’de: **كعُلُوَ**; ( büyüdü ) ve arttı.
Ve Ali’nin hadisinde: ( malı nafaka eksiltir, ilim ise infak üzerine **يَزْكُو** ) ; ona, cirm sahibi olmasa da, **الزَّكاءَ**’ı ödünç aldı.
Ve her şey ki artar ve semirir. O hâlde o, **يَزْكُو** **زَكاءً**’dır.
Şeyhimiz dedi: onun sözü **يَزْكو** müstedrektir; çünkü onun ıstılahı, muzâriin zikredilmemesinin, onun **كَتَبَ** gibi olduğuna delil olmasıdır.
( **كأَزْكَى** ); onu **المِصْباح** sahibi nakletti.
( ve Allah Teâlâ onu ( **زَكَّاهُ** ) **تَزْكِيةً** ( **وأَزْكاهُ** ) ): onu büyüttü ve onda bereket kıldı; **الجوهريُّ** yalnız **أَزْكاهُ** ile yetindi.
( ve ) **زَكا** ( adam ) **يَزْكُو** **زكواً**: ( salih oldu ); ve bununla, O’nun Teâlâ sözü tefsir edildi: ﴿sizden hiçbiriniz ( **زَكَى** ) olmadı﴾, yani salih olmadı.
( ve ) **زَكا** **يَزْكُو**: ( nimetlendi ) ve bolluk içinde oldu: onu **الجوهريُّ** **الأُمويّ**’den nakletti; ( o hâlde o, ( kavimden ) **زكِيٌّ**’dir ( **أَزْكياءَ** ) ikisinde.
( **والزَّكاةُ**: şeyin safveti ); Ebû Ali’den.
( ve ) **الزَّكاةُ**: ( onunla onu temizlemen için malından çıkardığın şey ); **المُحْكَم**’de böyle.
**المِصْباح**’da: maldan çıkarılan miktara **زَكاةٌ** denildi; çünkü o, onunla **الزَّكاةُ** umulan bir sebeptir.
İbnü’l-Esîr dedi: **الزَّكاةُ** lugatte temizlik, büyüme, bereket ve övgüdür,

ve bunların hepsi Kur’ân ve hadiste kullanılmıştır; vezni **فَعلةٌ**’dir, **الصَّدَقَةِ** gibi; vav harekete geçip öncesi fetha olunca elif’e döndü; ve o, çıkarılan ile fiil arasında müşterek isimlerdendir; böylece ayn üzerine—ki o, onunla **المُزَكَّى بها** olan maldan taifedir—ve mana üzerine—ki o, **التَّزْكِية**’dir—ıtlak olunur; ve bununla O’nun Teâlâ sözü tefsir edildi: ﴿ve onlar **للزَّكاةِ** yapanlardır﴾; çünkü murad, ayn değil, ancak tezkiyedir; öyleyse **الزَّكاةُ** mallar için bir temizliktir, **وزَكاةُ الفِطْرِ** bedenler için bir temizliktir; bitti.
Bu harfte gördüğümün en derlisi, Râgıb’ın—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—**المَفْردَات** kitabındaki sözüdür; ve bu onun nassıdır: **الزَّكاةِ**’ın aslı, Allah’ın—Azze ve Celle—bereketinden hâsıl olan büyümedir; bu, dünyevî ve uhrevî işlerle itibar olunur; denir ki: ekin **زَكا** **يَزْكُو**; ondan bir büyüme ve bereket hâsıl olunca.
Ve O’nun—Azze ve Celle—sözü: ﴿hangisi yiyecekçe daha **أَزْكَى** ise ona bakılsın﴾, akıbeti iğrenç görülmeyen helâl olana işarettir; ve ondan, insanın Allah’ın—Azze ve Celle—hakkından fakirlere çıkardığı şeye **الزَّكاةُ** (denmesi)dir; ona bununla isim verilmesi, onda bereket umudundan dolayıdır; yahut **لتَزْكِيةِ النَّفْس** için, yani onu hayırlar ve bereketlerle büyütmek için; yahut ikisinin hepsi için; çünkü iki hayır da ikisinde mevcuttur; ve Allah—Azze ve Celle—Kur’ân’da **الزَّكاةَ**’ı namazla, O’nun sözüyle, birleştirdi: ﴿namazı ikame edin ve **الزَّكاةَ**’ı verin﴾; ve nefsin **بزكَاءِ**’ı ve temizliğiyle insan, dünyada övülen vasıfları ve âhirette ecir ve mükâfatı hak eder hâle gelir; ve o, insanın, onda kendi temizlenmesi bulunan şeyi araştırmasıdır; bu, bazen, onu kazanması sebebiyle kula nispet edilir; O’nun—Azze ve Celle—sözü gibi: ﴿muhakkak felâh buldu, onu ( **زَكَّاها** ) eden﴾; ve bazen

Allah’a—Azze ve Celle—nispet edilir; hakikatte bunun faili olması sebebiyle; şu gibi: ﴿fakat Allah dilediğini ( **يُزَكّي** ) eder﴾; ve bazen Peygamber’e—sallallahu aleyhi ve sellem—nispet edilir; onlara bunun ulaşmasında vasıta olması sebebiyle; O’nun sözü gibi: ﴿mallarından bir sadaka al; onunla onları temizlersin ve onunla onları ( **تُزَكِّيهم** ) edersin﴾ ve O’nun sözü: ﴿onlara âyetlerini okur ve sizi ( **ويُزَكِّيكم** ) eder﴾; ve bazen, bunda âlet olan ibadete nispet edilir; şu gibi: ﴿katımızdan bir şefkat ve ( **وزَكاةً** )﴾ ve O’nun Teâlâ sözü: ﴿sana bir oğlan bağışlayayım, ( **زَكِيّاً** )﴾ yani yaratılışça ( **مُزَكىً** ); ve bu, bizim zikrettiğimiz seçip ayırma yolundadır; o da, kullarından bazısını, öğrenme ve alıştırma ile değil, bilakis ilâhî bir kuvvetle âlim kılmasıdır; bütün peygamberler ve resuller için olduğu gibi.
Ve onun **بالمُزَكّى** ile isimlendirilmesi, hâlde değil, istikbalde üzerinde olacak şeyden dolayı olabilir; ve mana: ( **سيُزَكّى** )dır; ve O’nun Teâlâ sözü: ﴿ve onlar **للزَّكاةِ** yapanlardır﴾ yani ibadetten yaptıkları şeyi, Allah—Azze ve Celle—onları ( **ليُزَكِّيهم** ) etsin diye, yahut kendilerini ( **ليُزَكّوا** ) etsinler diye yaparlar; iki mana birdir; ve O’nun—Azze ve Celle—sözü, **للزَّكاةِ** , **فاعِلُون** sözünün mef’ûlü değildir; bilakis ondaki lâm, kasd ve illet içindir; ve insanın kendini ( **وتَزْكِيَة** ) etmesi iki kısımdır: birincisi fiil ile; o övülmüştür; ve O’nun Teâlâ sözüyle ona kasdedildi: ﴿muhakkak felâh buldu, onu ( **زَكَّاها** ) eden﴾, ve O’nun sözü: ﴿muhakkak felâh buldu, ( **تَزَكّى** ) eden﴾.
İkincisi söz ile; ( adilin ve başkasının ( **كتَزْكِيَةِ** )si gibi ); ve o yerilmiştir; Allah—Azze ve Celle—O’nun sözüyle ondan nehyetti: ﴿öyleyse kendilerinizi ( **تُزَكّوا** ) etmeyin; O, sakınanı daha iyi bilendir﴾; ve onun nehyi.

Bundan dolayı, aklen ve şer‘an insanın kendini övmesinin çirkinliğini (göstermek için) bir terbiye olarak; bu sebeple bir hakîme denildi: “Hak olsa bile güzel olmayan şey nedir?” O da dedi ki: “Kişinin kendini övmesi.” Bitti.

( **والزَّكَا** , maksûr olarak: sayıdan çift olan kısım), ve ondan tek olan için **الخَسَا**; ve daha önce geçti. Çifte **زَكاً** denildi; çünkü iki eş **أَزْكَى** birden (daha)dır; ve **خَسا** ve **زَكا** hikâye (olarak) tenvinlenmezler; bazılarından (naklen) tenvinlenebilirler; ve onlara elif-lâm girmez.

Ve ona (maddeye) istidrâk olunanlardandır:
**زَكَّى مالَهُ** **تَزْكِيةً**: onun adına **زَكاتَهُ**nu eda etti.
**وزكَّى نَفْسَه** **تَزْكيةً**: onu övdü.
**وزَكَّاهُ**: onun zekâtını aldı.
**وتَزَكَّى**: sadaka verdi.
Ve ayrıca: temizlendi.
Bu iş falana **يَزْكُو** olmaz: yani ona yakışmaz.
Ve bir oğlan **زاكٍ** ve **زَكِيٌّ** aynı mânâda; ve **زَكَا** **زُكُوّاً**, **عُلُوَ** gibi; ve **زَكاءً**, **سَحابٍ** gibi; el-Ahfeş’ten (naklen); bunların hepsi Sıhâh’tadır.
**والزَّكاءُ**: Allah’ın meyveden çıkardığı şey.
**والزَّكاةُ**: صلاح (düzgünlük/iyilik); ve bununla, Yüce’nin sözü ﴿ondan daha hayırlı **زَكَاةً**﴾ tefsir edildi; ve denildi ki: mânâsı, yani صالح bir amel.
**وزَكَّاه** **تَزْكيةً**: onu ıslah etti.
Ve Yüce’nin sözü ﴿sizden hiçbir kimse **زَكَّى** olmadı﴾ şeddeli olarak okundu; yani ıslah etmedi; ﴿fakat Allah **يُزكِّي**﴾ yani ıslah eder.
Ve denilir: o, avucunda bir şey üzerine kabzedince **يُخَسِّي** ve **يُزَكِّي** eder; sonra dedi ki: **أَزَكا** mı yoksa **خَسَا** mı?
**والمُزَكِّي** , **مُحَدِّثٍ** gibi: şahitleri **يُزَكِّي** eden ve hâllerini kadıya tanıtan kimse; onlardan, kendi asrında Nîsâbûr şeyhi olan Ebû İshak İbrâhîm b. Muhammed b. Yahyâ **المُزَكِّي**; Hâkim ondan rivayet etti.
**وزَكَاةُ الأرضِ**: onun kuruluğu; yani

onun necasetten temizliği.
**وأَزْكَى المالَ**: onu (bir kaba) koyup topladı; Ebû Mûsâ bunu böyle tefsir etti; Nihâye’de böyle.
Ve **الزَّكاةِ**’ye nisbet edilince, hâ’nın hazfi ve elifi vâv’a çevirmek vacip olur; böylece **زَكَوِيُّ** denir; tıpkı **الحَصَاةِ** hakkında **حَصَويٌّ** denildiği gibi.
Onların sözü: زَكَاتِيَّة, avâmîdir; doğrusu **زَكَوِيَّة**’dir; Misbâh’ta böyle.
(

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَكَا
1 زَكَا ذ , aor. يَزْكُو, (S, Msb, K, &c.,) inf. n. زَكَآءٌ, (S,) or زُكُوٌّ, (Msb, [accord. to which the former seems to be a simple subst.,]) or both, (K, TA,) the latter like عُلُوٌّ, as in the M, but accord. to [some of] the copies of the K زَكْوٌ, (TA,) It increased, or augmented; (S, Msb, K, TA;) it received increase and blessing from God; it throve by the blessing of God; (Er-Rلghib, TA;) and produced fruit; (TA in art. زكى;) and زَكِىَ, (K in that art.,) aor. يَزْكَى, inf. n. زَكَاةٌ, (TA in that art.,) signifies the same, (K, TA,) mentioned by ISd, on the authority of Lh, as a dial. var. of زَكَا, aor. يزكو; (TA;) and so ↓ ازكى; (Msb, K;) and ↓ تزكّى: (K in art. زكى:) it is said of seed-produce, (S, Msb, Er-Rلghib, TA,) and of wealth, or cattle &c., and of other things: of anything that increases, or augments, one says يَزْكُو, inf. n. زَكَآءٌ. (TA.) [This is the primary meaning: or, accord. to some, the primary meaning is, It was, or became, pure:] some say that the root denotes purity: and some, that it denotes a state of increase, or augmentation. (Mgh.) You say also زَكَتِ الأَرْضُ The land throve, or yielded increase. (Msb.) And زَكَا الغُلَامُ [The boy grew, or throve], inf. n. زُكُوٌّ and زَكَآءٌ, on the authority of Akh. (S.) And زَكَا عَمَلُهُ (assumed tropical:) [His deed, or work, throve]. (K in art. در.) It is said in a trad. of 'Alee, المَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَالعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الاـِنْفَاقِ (assumed tropical:) [Wealth, what one expends diminishes it, but knowledge increases by expending]: زَكَآء being thus predicated of knowledge, though this is not a corporeal thing. (TA.) Accord. to El-Umawee, (S,) said of a man, زَكَا, (S, K,) aor. يَزْكُو, inf. n. زُكُوٌّ, (S,) means He enjoyed, or led, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; (S, K;) was in a state of abundance of the goods, conveniences, or comforts, of life. (S.) And likewise said of a man, (having the same aor. and inf. n., TA,) it means also He was, or became, good, or righteous; (Jel in xxiv. 21, Msb, K, TA;) and pure from sin. (Jel ibid.) [Hence,] هٰذَا الأَمْرُ لَا يَزْكُو بِفُلَانٍ means This thing, or affair, will not be suitable to such a one; will not befit him. (S.)

زكّاهُ
2 زكّاهُ ذ , inf. n. تَزْكِيَةٌ: see 4. ― -b2- Also He purified him, or it. (Er-Rلghib, TA.) Sometimes the agent of the verb in this sense is a man; as in the saying in the Kur [xci. 9], قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا [Verily he prospereth who purifieth it; namely, his soul]: sometimes it is God; as in [the saying in the Kur xxiv. 21,] وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يُزَكِّى مَنْ يَشَآءُ [But God purifieth whom He willeth]: and sometimes it is the Prophet; as in the saying [in the Kur ix. 104], خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا [Take thou, from their possessions, a poor-rate, whereby thou shalt cleanse them and purify them; where (J says in the S) they say that تُزَكِّيهِمْ means the same as تُطَهِّرُهُمْ]; and in the saying [in the Kur ii. 146], يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ [Who reciteth to you our signs, and purifieth you]. (Er-Rلghib, TA.) ― -b3- [Hence, accord. to what is said in the Kur ix. 104, i. e. because the act which it signifies is believed to purify the performer, or because it is believed to purify, or to occasion an increase of, the rest of his property,] زكّى مَالَهُ, (S, Mgh, Msb,) inf. n. as above, (S, Msb,) He gave the زَكَاة [or poorrate] from his property. (S, Mgh.) And زكّاهُ, (S,) or زكّاهُمْ, (Mgh,) He took (S, Mgh) his, (S,) or their, (Mgh,) زَكَاة [or poor-rate]. (S, Mgh.) ― -b4- زَكَّيْتُهُ also signifies I attributed to him زَكَآء, i. e. [purity, or] goodness, or righteousness. (Msb.) [And hence, I praised him.] And زكّى نَفْسَهُ, (S, Mgh,) inf. n. as above, (S,) He praised himself. (S, Mgh.) The doing this is forbidden in the Kur liii. 33. (Er-Rلghib, TA.) Hence, also, تَزْكِيَةُ الشُّهُودِ The pronouncing the witnesses to be veracious, and good, or righteous. (Mgh.) -A2- هُوَ يُخَسِّى وَيُزَكِّى He plays, and says, “ Is it even or odd [or rather odd or even]?” (TA in art. خسو;) he takes, or holds, something in his hand, and says, “ Is it even or odd [or odd or even]?” (TA in the present art.) [See زَكَا below.]

ازكاهُ
4 ازكاهُ ذ He (God) made it to increase, or augment; (S, Msb, K;) [made it to thrive; and put it into a good, or right, state, or condition;] namely, seed-produce, (S, Msb, TA,) and wealth, or cattle &c, and any other thing capable of increase; (TA;) as also ↓ زكّاهُ, (Msb, K, TA,) inf. n. تَزْكِيَةٌ. (TA.) ― -b2- Also He put it into a bag, or some other receptacle; namely, property: thus expl. by Aboo-Moosà. (Nh, TA.) -A2- See also 1, first sentence.

تزكّى
5 تزكّى ذ : see 1, first sentence. ― -b2- Also He became purified; or he purified himself: (TA:) also pronounced اِزَّكَّى, aor. يَزَّكَّى. (Bd in xxxv. 19.) ― -b3- And He endeavoured to attain much piety; from الزَّكَآءُ. (Bd in lxxxvii. 14.) ― -b4- And He gave the poor-rate. (S.)

زَكَا
زَكَا ذ , (S, K, * TA,) without tenween, and accord. to some with tenween, and not having the article ال prefixed to it; and in like manner خَسَا, which is coupled with the former, is without tenween, and accord. to some with tenween, and not having the article ال prefixed to it; (TA;) [but each has ال prefixed to it in the K;] i. q. الشَّفْعُ (S, K) مِنَ العَدَدِ (K) [or شَفْعٌ, as meaning An even number; a number consisting of pairs; or a single pair]: said to be so called because the pair are more, or more perfect, or better, (↓ أَزْكَى,) than is the one. (TA.) You say خَسَا أَوْ زَكَا or خَسًا أَوْ زَكًا [Odd or even?]. (TA.) [See more voce خَسَا.]

زَكَاةٌ
زَكَاةٌ ذ . or زَكٰوةٌ, [accord. to El-Hareeree, to be written with ا when prefixed to a pronoun, and also in the dual number, (see De Sacy's Anthol. Gram. Arabe, p. 67 of the Arabic text,) but this rule I have not found to be generally observed, even in the best MSS., nor have I in the similar cases of صَلٰوةٌ and حَيٰوةٌ, (to which it is also applied,) in the best copies of the Kur-لn,] of the measure فَعَلَةٌ, [i. e., originally زَكَوَةٌ,] like صَدَقَةٌ [which is one of its syns.]; a noun of the class of homonyms: (IAth, TA:) it signifies Increase, or augmentation, (IAth, Er-Rلghib, TA,) as also ↓ زَكَآءٌ [mentioned in the first paragraph as an inf. n.], (Msb,) resulting from the blessing of God; and this is [said to be] the primary meaning; and is considered as relating to the things of the present world and to those of the world to come. (Er-Rلghib, TA.) ― -b2- And Purity. (IAth, TA.) And [particularly] The dryness of the earth or ground; which is its purity from defilement. (TA.) ― -b3- And Purification: a meaning which it is said to have in the saying in the Kur [xxiii. 4], وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكٰوةِ فَاعِلُونَ, (IAth, Mgh, Er-Rلghib, TA,) i. e. And who are acting in their religious service for God's purification of them; or for their purification of themselves: for لِلزَّكٰوة is not here an objective complement of فَاعِلُونَ; the ل therein denoting the aim and the cause. (Er-Rلghib, TA.) ― -b4- Also, [as being a mode of purification of oneself,] Good, or righteous, conduct: and in this sense it has been expl. as used in the Kur xviii. 80: or as meaning goodness, or righteousness: (TA:) which ↓ زَكَآءٌ [also] signifies. (Msb.) And Religious service; as being the means of purification: so [accord. to some] it signifies in the saying [in the Kur xix. 14], وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكٰوةً [And the disposition to mercy, or compassion, from us, and religious service]: (Er-Rلghib, TA:) or it here means طُهْرَة [i. e. purification, or purity]: and [accord. to some, if we except the instances mentioned above in the next two preceding sentences,] this is the only instance in the Kur-لn in which it is used in any other sense than that which next follows. (Kull p. 199.) ― -b5- And [The poor-rate;] the portion, or amount, of property, that is given therefrom, (M, IAth, Mgh, Msb, K, Er-Rلghib, TA,) as the due of God, (Er-Rلghib, TA,) by its possessor, (M, K, TA,) to the poor, (M, Mgh, Er-Rلghib, TA,) in order that he may purify it thereby: (M, IAth, K, TA:) [in the S it is merely said that “ the زَكٰوة of property is well known: ” the giving it is obligatory, provided that the property is of a certain amount, and has been in possession eleven months: the portion given varies according to the nature and amount of the property; but is generally a fortieth part thereof, or of its value; i. e. two and a half per cent.:] it is thus termed [for the reason assigned above; or] as being a cause of the hope of increase, (Msb, Er-Rلghib, TA,) or as causing the soul, or person, to thrive, or grow, by means of good things and blessings [procured thereby], or for both of these reasons. (Er-Rلghib, TA.) زَكَاةُ الفِطْرِ [The alms of the breaking of the fast, given at the end of Ramadلn,] is obligatory upon every person of the Muslims, the free and the slave, the male and the female, the young and the old, the poor and the rich; and purifies the faster from unprofitable and lewd discourse: it consists of a صَاع [q. v.] of dates, or of barley, [or of raisins or some other ordinary kind of food,] or half that quantity of wheat. (El-Jلmi' es-Sagheer, voce زَكَاة.) [The pl. is زَكَوَاتٌ.] ― -b6- Also, [as being an attribution of purity or goodness or righteousness,] Praise. (IAth, TA.) ― -b7- And The pure, or best, part of a thing: (K, TA:) on the authority of Aboo-'Alee. (TA.)

زَكَآءٌ
زَكَآءٌ ذ an inf. n. of 1 [q. v.]. (S, K.) See also the next preceding paragraph, in two places. ― -b2- Also [The increase of the earth; or] the fruits caused to come forth by God. (TA.)

زَكِىٌّ
زَكِىٌّ ذ i. q. ↓ زَاكٍ, (Akh, S,) which signifies Increasing [&c., as act part. n. of زَكَا, q. v.]: (Ham p. 722:) [and growing, or thriving]: applied in this sense to a boy. (Akh, S.) ― -b2- غُلَامًا زَكِيًّا in the Kur xix. 19 means [A boy] pure from sins: or growing, or increasing, in goodness and righteousness: (Bd:) or purified by nature: or such as shall in the future become purified. (TA.) And نَفْسًا زَكِيَّةً in the Kur xviii. 73 means [A soul, or person,] pure from sins: some read ↓ زَاكِيَةً; but the former is more forcible: [or,] accord. to AA, ↓ the latter means that has never sinned: and the former, that has sinned and then been forgiven. (Bd.) [Or] رَجُلٌ زَكِىٌّ signifies A good, or righteous, man: and the pl. is أَزْكِيَآءُ. (Msb, K, * TA.) And also A man enjoying, or leading, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life: pl. as above. (K, TA.) ― -b3- And أَرْضٌ زَكِيَّةٌ Good, fat land. (TA in art زكى.)

زَكَوِىٌّ
زَكَوِىٌّ ذ [generally meaning Of, or relating to, the poor-rate] is the rel. n. of زَكَاةٌ; like as حَصَوِىٌّ is that of حَصَاةٌ; because the rel. n. reduces the word to its original form: زَكَائِىٌّ is vulgar and wrong. (Msb.)

زَاكٍ
زَاكٍ ذ , and its fem. زَاكِيَةٌ: see زَكِىٌّ, in three places.

أَزْكَى
أَزْكَى ذ More, or most, profitable: (Bd in ii. 232:) or better, or best: (Jel ibid:) more, or most, pure: (Bd in xxiv. 28:) more, or most, lawful, (Bd and Jel in xviii. 18,) and good, or pleasant: or more, or most, abundant and cheap. (Bd ibid.) See also زَكَا as a noun.

##### Türkçe

**زَكَا**
1 **زَكَا** ذ , muzâri‘i **يَزْكُو**, (S, Msb, K, &c.,) mastar ismi **زَكَآءٌ**, (S,) yahut **زُكُوٌّ**, (Msb, [buna göre birincisi basit bir isim gibi görünür,]) yahut ikisi birden, (K, TA,) ikincisi M’de olduğu gibi **عُلُوٌّ** gibidir; fakat K’nın [bazı] nüshalarına göre **زَكْوٌ**, (TA,) Arttı, çoğaldı; (S, Msb, K, TA;) Allah’tan artış ve bereket aldı; Allah’ın bereketiyle gelişti; (Er-Râghib, TA;) ve meyve verdi; (TA, **زكى** maddesinde;) ve **زَكِىَ**, (K, o maddede,) muzâri‘i **يَزْكَى**, mastar ismi **زَكَاةٌ**, (TA, o maddede,) aynı manaya gelir, (K, TA,) ISd tarafından Lh’nin rivayetine dayanarak, **زَكَا**’nın, muzâri‘i **يزكو** olanının, lehçe varyantı olarak zikredilmiştir; (TA;) ve bunun gibi ↓ **ازكى**; (Msb, K;) ve ↓ **تزكّى**: (K, **زكى** maddesinde:) tohum mahsulü hakkında söylenir, (S, Msb, Er-Râghib, TA,) ve mal yahut davar vb. hakkında ve başka şeyler hakkında: artan yahut çoğalan her şey için **يَزْكُو**, mastar ismi **زَكَآءٌ** denir. (TA.) [Bu birincil manadır: yahut bazılarına göre birincil mana, Temiz oldu yahut temizleşti’dir:] bazıları kökün temizlik ifade ettiğini söyler: bazıları da artış yahut çoğalma hâlini ifade ettiğini söyler. (Mgh.) Yine **زَكَتِ الأَرْضُ** dersin: Arazi gelişti yahut artış verdi. (Msb.) Ve **زَكَا الغُلَامُ** [Oğlan büyüdü yahut gelişti], mastar ismi **زُكُوٌّ** ve **زَكَآءٌ**, Akh’nin rivayetine göre. (S.) Ve **زَكَا عَمَلُهُ** (mecaz kabul edilerek:) [Onun işi yahut ameli gelişti]. (K, **در** maddesinde.) ‘Alî’den bir rivayette şöyle denmiştir: **المَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَالعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الاـِنْفَاقِ** (mecaz kabul edilerek:) [Mal, harcama onu eksiltir; ilim ise harcama üzerine artar]: böylece **زَكَآء** ilme nispet edilmiştir; hâlbuki bu cisimsel bir şey değildir. (TA.) El-Umawee’ye göre, (S,) bir adam hakkında **زَكَا**, (S, K,) muzâri‘i **يَزْكُو**, mastar ismi **زُكُوٌّ**, (S,) şu demektir: Bol ve hoş yahut kolay, ve yumuşak yahut nazik bir hayat sürdü; (S, K;) hayatın malları, kolaylıkları yahut rahatlıkları bakımından bolluk hâlinde oldu. (S.) Ve yine bir adam hakkında (aynı muzâri‘ ve mastar ismiyle, TA) şu manaya da gelir: İyi oldu yahut salih oldu; (Jel, xxiv. 21’de, Msb, K, TA;) ve günahtan temiz oldu. (Jel, aynı yer.) [Bundan dolayı,] **هٰذَا الأَمْرُ لَا يَزْكُو بِفُلَانٍ** şu demektir: Bu şey yahut iş, falana uygun olmayacaktır; ona yakışmayacaktır. (S.)

**زكّاهُ**
2 **زكّاهُ** ذ , mastar ismi **تَزْكِيَةٌ**: 4’e bak. ― -b2- Ayrıca onu yahut onu (şeyi) temizledi. (Er-Râghib, TA.) Bazen bu manada fiilin faili bir insandır; Kur’ân [xci. 9] sözünde olduğu gibi: **قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا** [Şüphesiz onu; yani nefsini; temizleyen kurtuluşa ermiştir]: bazen Allah’tır; Kur’ân [xxiv. 21] sözünde olduğu gibi: **وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يُزَكِّى مَنْ يَشَآءُ** [Fakat Allah dilediğini temizler]: bazen de Peygamber’dir; Kur’ân [ix. 104] sözünde olduğu gibi: **خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا** [Onların mallarından bir sadaka al; onunla onları temizlersin ve onunla onları arıtırsın; burada (S’de J der ki) **تُزَكِّيهِمْ**’in **تُطَهِّرُهُمْ** ile aynı manaya geldiğini söylerler]; ve Kur’ân [ii. 146] sözünde: **يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ** [Size âyetlerimizi okur ve sizi arıtır]. (Er-Râghib, TA.) ― -b3- [Bundan dolayı, Kur’ân ix. 104’te söylenene göre; yani işaret ettiği fiilin yapanı temizlediğine inanıldığı için, yahut malının geri kalanını temizlediğine yahut artırmaya sebep olduğuna inanıldığı için,] **زكّى مَالَهُ**, (S, Mgh, Msb,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (S, Msb,) Malından **زَكَاة** [yahut zekât] verdi. (S, Mgh.) Ve **زكّاهُ**, (S,) yahut **زكّاهُمْ**, (Mgh,) Onun, (S,) yahut onların, (Mgh,) **زَكَاة**’ını [yahut zekâtını] aldı. (S, Mgh.) ― -b4- **زَكَّيْتُهُ** ayrıca şu manaya gelir: Ona **زَكَآء** nispet ettim; yani [temizlik yahut] iyilik yahut salâh. (Msb.) [Ve bundan dolayı, onu övdüm.] Ve **زكّى نَفْسَهُ**, (S, Mgh,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (S,) Kendini övdü. (S, Mgh.) Bunu yapmak Kur’ân’da liii. 33’te yasaklanmıştır. (Er-Râghib, TA.) Bundan dolayı ayrıca, **تَزْكِيَةُ الشُّهُودِ**: Şahitlerin doğru sözlü ve iyi yahut salih olduklarına hükmetmek. (Mgh.) -A2- **هُوَ يُخَسِّى وَيُزَكِّى**: O oynar ve “Çift mi tek mi [daha doğrusu tek mi çift mi]?” der. (TA, **خسو** maddesinde;) elinde bir şey alır yahut tutar ve “Çift mi tek mi [yahut tek mi çift mi]?” der. (TA, bu maddede.) [Aşağıda **زَكَا**’ya bak.]

**ازكاهُ**
4 **ازكاهُ** ذ O (Allah) onu artırdı yahut çoğalttı; (S, Msb, K;) [onu gelişmiş kıldı; ve onu iyi yahut doğru bir hâle yahut duruma koydu;] yani tohum mahsulünü, (S, Msb, TA,) ve malı yahut davarı vb.’yi ve artmaya elverişli başka her şeyi; (TA;) bunun gibi ↓ **زكّاهُ** da, (Msb, K, TA,) mastar ismi **تَزْكِيَةٌ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca onu bir torbaya yahut başka bir kaba koydu; yani malı: böylece Aboo-Moosà tarafından açıklanmıştır. (Nh, TA.) -A2- 1’in ilk cümlesine de bak.

**تزكّى**
5 **تزكّى** ذ : 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- Ayrıca temizleşti; yahut kendini temizledi: (TA:) ayrıca **اِزَّكَّى** diye de telaffuz edilir, muzâri‘i **يَزَّكَّى**. (Bd, xxxv. 19’da.) ― -b3- Ve çok takvaya erişmeye çalıştı; **الزَّكَآءُ**’dan. (Bd, lxxxvii. 14’te.) ― -b4- Ve zekât verdi. (S.)

**زَكَا**
**زَكَا** ذ , (S, K, * TA,) tenvinsiz; ve bazılarına göre tenvinli; ve başına artikel **ال** getirilmemiş olarak; ve aynı şekilde, bununla birlikte zikredilen **خَسَا** da tenvinsizdir; ve bazılarına göre tenvinlidir; ve başına artikel **ال** getirilmemiştir; (TA;) [fakat K’da her birinin başına **ال** getirilmiştir;] **الشَّفْعُ** (S, K) **مِنَ العَدَدِ** (K) ile aynı manadadır [yahut **شَفْعٌ**; yani çift sayı; ikililerden oluşan sayı; yahut tek bir çift]: çiftin, birden daha çok yahut daha mükemmel yahut daha iyi (↓ **أَزْكَى**) olmasından dolayı böyle adlandırıldığı söylenir. (TA.) **خَسَا أَوْ زَكَا** yahut **خَسًا أَوْ زَكًا** dersin: [Tek mi çift mi?]. (TA.) [Daha fazlası için **خَسَا** maddesine bak.]

**زَكَاةٌ**
**زَكَاةٌ** ذ . yahut **زَكٰوةٌ**, [El-Hareeree’ye göre zamire izafe edildiğinde ve ikilide **ا** ile yazılmalıdır, (De Sacy’nin Anthol. Gram. Arabe’sinde, Arapça metnin 67. s.’sine bak,) fakat bu kuralın en iyi yazmalarda bile genel olarak gözetildiğini bulmadım; ve benzer durumlarda **صَلٰوةٌ** ve **حَيٰوةٌ**’da da (buna da uygulanır) Kur’ân’ın en iyi nüshalarında,] vezni **فَعَلَةٌ**’dur, [yani aslında **زَكَوَةٌ**,] **صَدَقَةٌ** gibi [ki bu onun eşanlamlılarındandır]; müşterek isimler sınıfından bir isimdir: (IAth, TA:) Artış yahut çoğalma manasına gelir, (IAth, Er-Râghib, TA,) ve bunun gibi ↓ **زَكَآءٌ** [ilk paragrafta mastar ismi olarak zikredilen], (Msb,) Allah’ın bereketinden doğan; ve bunun birincil mana olduğu [söylenir]; ve dünya işlerine ve âhiret işlerine ilişkin sayılır. (Er-Râghib, TA.) ― -b2- Ve temizlik. (IAth, TA.) Ve [özellikle] yerin yahut toprağın kuruluğu; ki bu, onun pislikten temizliğidir. (TA.) ― -b3- Ve arıtma: Kur’ân [xxiii. 4] sözünde bu manaya geldiği söylenir: **وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكٰوةِ فَاعِلُونَ**, (IAth, Mgh, Er-Râghib, TA,) yani Allah’ın onları arıtması için yahut onların kendilerini arıtmaları için ibadetlerinde amel edenler: zira burada **لِلزَّكٰوة** , **فَاعِلُونَ**’un mef‘ûlü değildir; oradaki **ل** gaye ve sebebi gösterir. (Er-Râghib, TA.) ― -b4- Ayrıca, [kendini arıtmanın bir yolu olarak,] iyi yahut salih davranış: ve bu manada Kur’ân xviii. 80’de kullanıldığı açıklanmıştır: yahut iyilik yahut salâh manasında: (TA:) ki ↓ **زَكَآءٌ** da [ayrıca] bunu ifade eder. (Msb.) Ve ibadet; arınmanın vasıtası olmak bakımından: [bazılarına göre] Kur’ân xix. 14 sözünde böyle manaya gelir: **وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكٰوةً** [Bizden bir merhamet ve ibadet]: (Er-Râghib, TA:) yahut burada **طُهْرَة** [yani arıtma yahut temizlik] demektir: ve [bazılarına göre, yukarıda önceki iki cümlede zikredilen örnekler hariç tutulursa,] Kur’ân’da bunun, hemen ardından gelen manadan başka bir manada kullanıldığı tek yer budur. (Kull s. 199.) ― -b5- Ve [zekât;] maldan verilen pay yahut miktar, (M, IAth, Mgh, Msb, K, Er-Râghib, TA,) Allah’ın hakkı olarak, (Er-Râghib, TA,) onun sahibi tarafından, (M, K, TA,) fakirlere, (M, Mgh, Er-Râghib, TA,) onunla onu arıtması için: (M, IAth, K, TA:) [S’de sadece “malın **زَكٰوة**’ı bilinir” denir: onu vermek, mal belli bir miktarda olup on bir ay elde bulunmuşsa farzdır: verilen pay, malın türüne ve miktarına göre değişir; fakat genellikle onun yahut değerinin kırkta biridir; yani yüzde iki buçuk:] böyle adlandırılır [yukarıda verilen sebepten dolayı; yahut] artış umuduna sebep olduğu için, (Msb, Er-Râghib, TA,) yahut nefsi yahut kişiyi, [bununla elde edilen] hayırlar ve bereketler vasıtasıyla geliştirdiği yahut büyüttüğü için, yahut bu iki sebepten dolayı. (Er-Râghib, TA.) **زَكَاةُ الفِطْرِ** [Ramazan sonunda orucun bozulmasının sadakası] Müslümanların her bir ferdi üzerine, hür ve köle, erkek ve kadın, küçük ve büyük, fakir ve zengin üzerine vaciptir; ve oruçluyu faydasız ve edepsiz sözden arıtır: bir **صَاع** [bk. maddesi] hurma yahut arpa [yahut kuru üzüm yahut başka sıradan bir yiyecek türü] yahut bunun yarısı kadar buğdaydan ibarettir. (El-Jâmi‘ es-Sagheer, **زَكَاة** maddesinde.) [Çoğulu **زَكَوَاتٌ**’tır.] ― -b6- Ayrıca, [temizlik yahut iyilik yahut salâh nispeti olmak bakımından,] övgü. (IAth, TA.) ― -b7- Ve bir şeyin temiz yahut en iyi kısmı: (K, TA:) Aboo-‘Alee’nin rivayetine göre. (TA.)

**زَكَآءٌ**
**زَكَآءٌ** ذ 1’in mastar ismidir [bk.]. (S, K.) Ayrıca bir önceki paragrafa iki yerde bak. ― -b2- Ayrıca [yerin artışı; yahut] Allah’ın çıkardığı meyveler. (TA.)

**زَكِىٌّ**
**زَكِىٌّ** ذ ↓ **زَاكٍ** ile aynı manadadır, (Akh, S,) ki bu, **زَكَا**’nın ism-i fâili olarak Artan [&c., bk.], manasına gelir: (Ham s. 722:) [ve büyüyen yahut gelişen]: bu manada bir oğlana söylenir. (Akh, S.) ― -b2- Kur’ân xix. 19’daki **غُلَامًا زَكِيًّا** şu demektir: [Bir oğlan] günahlardan temiz: yahut iyilik ve salâhta büyüyen yahut artan: (Bd:) yahut tabiatça arıtılmış: yahut ileride arıtılmış olacak olan. (TA.) Ve Kur’ân xviii. 73’teki **نَفْسًا زَكِيَّةً** şu demektir: [Bir nefis yahut kişi] günahlardan temiz: bazıları ↓ **زَاكِيَةً** okur; fakat birincisi daha kuvvetlidir: [yahut,] AA’ya göre ↓ ikincisi hiç günah işlememiş olan demektir: birincisi ise günah işlemiş sonra bağışlanmış olan demektir. (Bd.) [Yahut] **رَجُلٌ زَكِىٌّ**: iyi yahut salih bir adam demektir: çoğulu **أَزْكِيَآءُ**’dur. (Msb, K, * TA.) Ve ayrıca bol ve hoş yahut kolay, ve yumuşak yahut nazik bir hayat süren adam: çoğulu yukarıdaki gibidir. (K, TA.) ― -b3- Ve **أَرْضٌ زَكِيَّةٌ**: iyi, yağlı arazi. (TA, **زكى** maddesinde.)

**زَكَوِىٌّ**
**زَكَوِىٌّ** ذ [genellikle zekâta dair manasında] **زَكَاةٌ**’ın nisbet ismidir; **حَصَوِىٌّ**’nin **حَصَاةٌ**’a nisbeti gibi; çünkü nisbet ismi kelimeyi aslî şekline döndürür: **زَكَائِىٌّ** avamîdir ve yanlıştır. (Msb.)

**زَاكٍ**
**زَاكٍ** ذ , ve onun müennesi **زَاكِيَةٌ**: üç yerde **زَكِىٌّ**’ye bak.

**أَزْكَى**
**أَزْكَى** ذ Daha çok yahut en çok faydalı: (Bd, ii. 232’de:) yahut daha iyi yahut en iyi: (Jel, aynı yerde:) daha çok yahut en çok temiz: (Bd, xxiv. 28’de:) daha çok yahut en çok helâl, (Bd ve Jel, xviii. 18’de,) ve iyi yahut hoş: yahut daha çok yahut en çok bol ve ucuz. (Bd, aynı yerde.) Bir isim olarak **زَكَا**’ya da bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَكَا
زَكَا U ( n. ac. زَكَآء [ 22A ] , زُكُوّ [ 27 ] ) زَكِيَ A ( n. ac. زَكًى [ 4 ] , زَكَاة [ 4tA ] )
a.  Grew, throve; increased.

b.  Was upright, just; was pure.

زَكَّوَ
زَكَّوَ II ,
a.  Made to grow, thrive; increased.

b.  Purified ; declared pure.

c.  Paid the poor-rate on ( his property ).

d.  Collected the poor-rate of.

أَزْكَوَ
أَزْكَوَ IV ,
a.  see I (a) & II ( a ).

تَزَكَّوَ
تَزَكَّوَ V ,
a.  Was good, pious &c.; purified himself; gave the poor-rate, gave alms.

زَكًا
زَكًا [ 4A ],
a.  Even; even number; pair.

زَكَاة
زَكَاة [ 4tA ] , ( pl. زَكَو 4A ,  زَكَوَات ),
a.  Purity; purification.

b.  Poorrate, legal alms.

زَكِيّ
زَكِيّ [ 25 ] , ( pl. أَزْكِيَآء [ 68 ] ),
a.  Pure, spotless; pious, good; righteous; upright, honest, virtuous.

b.  [ coll. ], Intelligent.

زَكِيَّة
زَكِيَّة [ 25t ],
a.  Rich, excellent ( soil ).

##### Türkçe

**زَكَا**
**زَكَا** U ( n. ac. **زَكَآء** [ 22A ] , **زُكُوّ** [ 27 ] ) **زَكِيَ** A ( n. ac. **زَكًى** [ 4 ] , **زَكَاة** [ 4tA ] )
a. Büyüdü, gelişti; arttı.

b. Dürüst, âdil oldu; temiz oldu.

**زَكَّوَ**
**زَكَّوَ** II ,
a. Büyüttü, geliştirdi; artırdı.

b. Temizledi; temiz ilan etti.

c. (Malı) üzerine zekâtı ödedi.

d. Zekâtı topladı.

**أَزْكَوَ**
**أَزْكَوَ** IV ,
a. I (a) ve II (a)’ya bak.

**تَزَكَّوَ**
**تَزَكَّوَ** V ,
a. İyi, dindar vb. oldu; kendini temizledi; zekât verdi, sadaka verdi.

**زَكًا**
**زَكًا** [ 4A ],
a. Çift; çift sayı; çift (eş).

**زَكَاة**
**زَكَاة** [ 4tA ] , ( pl. **زَكَو** 4A , **زَكَوَات** ),
a. Temizlik; temizleme.

b. Zekât, şer‘î sadaka.

**زَكِيّ**
**زَكِيّ** [ 25 ] , ( pl. **أَزْكِيَآء** [ 68 ] ),
a. Temiz, lekesiz; dindar, iyi; sâlih; dürüst, doğru, erdemli.

b. [ topluluk adı ], zeki.

**زَكِيَّة**
**زَكِيَّة** [ 25t ],
a. Zengin, mükemmel (toprak).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

زكو
زَكَا - يَزْكُو - زَكَاة - زَكَيّ - أَزْكَى - زَكَّى - يُزَكِّي - تَزَكَّى - يَتَزَكَّى
زَكَا - يَزْكُو + الكائن: يصبح نقياً طاهراً صافياً خالياً من الشوائب والأمراض والشذوذات
﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا﴾
زَكَاة: على وزن " فـَعْـلـَة" أصلها " زكواة": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " زَكَا - يَزْكُو ": الفعلة الخاصة التي فيها تنقية وتطهير وتصفية وفصل الشوائب والأمراض والشذوذات والتحرر منها عن شيء أو كائن: وهي اصطلاحاً الزكاة المعروفة: إيتاء الصدقة تطهيراً للنفس
تَزْكِيَة: على وزن " تـَفـْعـِلة " اسم فعل مبالغة من " زَكَا - يَزْكُو "
زَكِيّ: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " زَكَا - يَزْكُو ": من تكون صفته أنه طاهر وصاف وخال من الشوائب والعيوب والشذوذات
أَزْكَى: اسم تفضيل من " زَكِيّ ": أكثر من الآخر في الصفاء والطهارة والخلو من العيوب والشذوذات
زَكَّى - يُزَكِّي: على وزن " فَعَّلَ " من " زَكَا - يَزْكُو ": جعله " يَزْكُو " على وجه التكرار والشدة
تَزَكَّى - يَتَزَكَّى: على وزن " تَفعَّلَ " من " زَكَا - يَزْكُو ": يسعى ويجهد أن " يَزْكُو " بإرادة وجهد ذاتي: زكَّى نفسه بنفسه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الصفاء والنقاء والخلو من الملوثات والقذر والعيوب"، وهي:
بَرِئَ - يَبْرُؤُ، طَهُرَ- يَطْهُرُ، صَفَا - يَصْفُوْ، خَلَصَ - يَخْلُصُ، زَكا - يَزْكو، عَذَُبَ - يَعْذُبُ
يفرق لفظاً:
زَكَا - يَزْكُو + الكائن: يصبح نقياً طاهراً صافياً خالياً من الشوائب والأمراض والشذوذات
ذَكَا - يَذْكُوْ + الكائن أو الشيء: يتصف بأنه " ذَكِيّ ": يكون تام صفات الطيب والحسن والجود والقبول، بالطعم أو الرائحة أو المنظر أو البناء والتركيب
زكا - يزكو :
	﴿ياءيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور
زكاة
الأمر أن أقيموا الصلاة وآتوا الزكاة
ماتقدموا من خير	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله إن الله بما تعملون بصير(110)﴾ البقرة { إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (20) المزمل
اعتصموا بالله	﴿وجاهدوا في الله حق جهاده هو اجتباكم وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم إبراهيم هو سماكم المسلمين من قبل وفي هذا ليكون الرسول شهيدا عليكم وتكونوا شهداء على الناس فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واعتصموا بالله هو مولاكم فنعم المولى ونعم النصير(78)﴾ الحج
أطيعوا  الرسول	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الرسول لعلكم ترحمون(56)﴾ النور
أطيعوا الله ورسوله	﴿والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة ويطيعون الله ورسوله أولئك سيرحمهم الله إن الله عزيز حكيم(71)﴾ التوبة ﴿أأشفقتم أن تقدموا بين يدي نجواكم صدقات فإذ لم تفعلوا وتاب الله عليكم فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الله ورسوله والله خبير بما تعملون(13)﴾ المجادلة ﴿وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى وأقمن الصلاة وآتين الزكاة وأطعن الله ورسوله إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا    (33)﴾ الأحزاب
وركعوا	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واركعوا مع الراكعين(43)﴾ البقرة ﴿إنما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم راكعون (55)﴾ المائدة
يتفون       شرح من هم المتقين المقصودين	﴿واكتب لنا في هذه الدنيا حسنة وفي الآخرة إنا هدنا إليك قال عذابي أصيب به من أشاء ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون ويؤتون الزكاة والذين هم بآياتنا يؤمنون (156)﴾ الأعراف ﴿ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق والمغرب ولكن البر من آمن بالله واليوم الآخر والملائكة والكتاب والنبيين وآتى المال على حبه ذوي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل والسائلين وفي الرقاب وأقام الصلاة وآتى الزكاة والموفون بعهدهم إذا عاهدوا والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس أولئك الذين صدقوا وأولئك هم المتقون(177)﴾ البقرة
تابوا  	﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم(5)﴾ التوبة ﴿فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فإخوانكم في الدين ونفصل الآيات لقوم يعلمون (11)﴾ التوبة
الذين أمروا ولم يفعلوا
﴿ولقد أخذ الله ميثاق بني إسرائيل وبعثنا منهم اثني عشر نقيبا وقال الله إني معكم لئن أقمتم الصلاة وآتيتم الزكاة وآمنتم برسلي وعزرتموهم وأقرضتم الله قرضا حسنا لأكفرن عنكم سيئاتكم ولأدخلنكم جنات تجري من تحتها الأنهار فمن كفر بعد ذلك منكم فقد ضل سواء السبيل(12)﴾ المائدة ﴿وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون إلا الله وبالوالدين إحسانا وذي القربى واليتامى والمساكين وقولوا للناس حسنا وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة ثم توليتم إلا قليلا منكم وأنتم معرضون(83)﴾ البقرة
	﴿ألم تر إلى الذين قيل لهم كفوا أيديكم وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة فلما كتب عليهم القتال إذا فريق منهم يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية وقالوا ربنا لم كتبت علينا القتال لولا أخرتنا إلى أجل قريب قل متاع الدنيا قليل والآخرة خير لمن اتقى ولا تظلمون فتيلا(77)﴾ النساء ﴿وما أمروا إلا ليعبدوا الله مخلصين له الدين حنفاء ويقيموا الصلاة ويؤتوا الزكاة وذلك دين القيمة(5)﴾ البينة
 	﴿الذين لا يؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم كافرون(7)﴾ فصللت
	﴿وما آتيتم من ربا ليربوا في أموال الناس فلا يربوا عند الله وما آتيتم من زكاة تريدون وجه الله فأولئك هم المضعفون (39)﴾ الروم
أُمروا وفعلوا
آمنوا وعملوا الصالحات  ﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(277)﴾ البقرة ﴿لكن الراسخون في العلم منهم والمؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك وما أنزل من قبلك والمقيمين الصلاة والمؤتون الزكاة والمؤمنون بالله واليوم الآخر أولئك سنؤتيهم أجرا عظيما (162)﴾ النساء
يوقنون بالآخرة	﴿الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم يوقنون (3)﴾ النمل ﴿الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم يوقنون (4)﴾ لقمان
 	﴿وكان يأمر أهله بالصلاة والزكاة وكان عند ربه مرضيا(55)﴾ مريم { وجعلني مباركا أين ما كنت ‎وأوصاني بالصلاة والزكاة ما دمت حيا(31) مريم
 	﴿وجعلناهم أئمة يهدون بأمرنا وأوحينا إليهم فعل الخيرات وإقامة الصلاة وإيتاء الزكاة وكانوا لنا عابدين(73)﴾ الأنبياء ﴿إنما يعمر مساجد الله من آمن بالله واليوم الآخر وأقام الصلاة وآتى الزكاة ولم يخش إلا الله فعسى أولئك أن يكونوا من المهتدين(18)﴾ التوبة
 	﴿الذين إن مكناهم في الأرض أقاموا الصلاة وآتوا الزكاة وأمروا بالمعروف ونهوا عن المنكر ولله عاقبة الأمور(41)﴾ الحج ﴿والذين هم للزكاة فاعلون (4)﴾ المؤمنون ﴿رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاةيخافون يوما تتقلب فيه القلوب والأبصار(37)﴾ النور
 	﴿وما آتيتم من ربا ليربوا في أموال الناس فلا يربوا عند الله وما آتيتم من زكاة تريدون وجه الله فأولئك هم المضعفون (39)﴾ الروم
 	﴿فأردنا أن يبدلهما ربهما خيرا منه زكاة وأقرب رحما(81)﴾ الكهف ﴿وحنانا من لدنا وزكاة وكان تقيا(13)﴾ مريم
زكي
الغلام الزكي	﴿فانطلقا حتى إذا لقيا غلاما فقتله قال أقتلت نفسا زكية بغير نفس لقد جئت شيئا نكرا (74)﴾ الكهف ﴿قال إنما أنا رسول ربك لأهب لك غلاما زكيا(19)﴾ مريم
أزكى
عدم دخول البيوت إلا بإذن غض البصر  ﴿فإن لم تجدوا فيها أحدا فلا تدخلوها حتى يؤذن لكم وإن قيل لكم ارجعوا فارجعوا هو أزكى لكم والله بما تعملون عليم(28)﴾ النور ﴿قل للمؤمنين يغضوا من أبصارهم ويحفظوا فروجهم ذلك أزكى لهم إن الله خبير بما يصنعون(30)﴾ النور
عدم عضال النساء بعد الطلاق  	﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فلا تعضلوهن أن ينكحن أزواجهن إذا تراضوا بينهم بالمعروف ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن بالله واليوم الآخر ذلكم أزكى لكم وأطهر والله يعلم وأنتم لا تعلمون(232)﴾ البقرة
الطعام	﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف
 	﴿فأردنا أن يبدلهما ربهما خيرا منه زكاة وأقرب رحما(81)﴾ الكهف
زكَّى - يُزَكِّي
الله يزكي من يشاء﴿ألم تر إلى الذين يزكون أنفسهم بل الله يزكي من يشاء ولا يظلمون فتيلا(49)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور
الله  لا يزكي من يكتمون ما أنزل الله ومن يشترون به ثمناً قليلاً	﴿إن الذين يكتمون ما أنزل الله من الكتاب ويشترون به ثمنا قليلا أولئك ما يأكلون في بطونهم إلا النار ولا يكلمهم الله يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم (174)﴾ البقرة ﴿إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا أولئك لا خلاق لهم في الآخرة ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(77)﴾ آل عمران
الرسول يزكي الأميين  	﴿هو الذي بعث في الأميين رسولا منهم يتلو عليهم آياته ويزكيهم ويعلمهم الكتاب والحكمة وإن كانوا من قبل لفي ضلال مبين(2)﴾ الجمعة ﴿لقد من الله على المؤمنين إذ بعث فيهم رسولا من أنفسهم يتلوا عليهم آياته ويزكيهم ويعلمهم الكتاب والحكمة وإن كانوا من قبل لفي ضلال مبين(164)﴾آل عمران
 	﴿ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلو عليهم آياتك ويعلمهم الكتاب والحكمة ويزكيهم إنك أنت العزيز الحكيم(129)﴾ البقرة ﴿كما أرسلنا فيكم رسولا منكم يتلو عليكم آياتنا ويزكيكم ويعلمكم الكتاب والحكمة ويعلمكم ما لم تكونوا تعلمون(151)﴾ البقرة
الصدقة  	﴿خذ من أموالهم صدقة تطهرهم وتزكيهم بها وصل عليهم إن صلاتك سكن لهم والله سميع عليم(103)﴾ التوبة
 	﴿ألم تر إلى الذين يزكون أنفسهم بل الله يزكي من يشاء ولا يظلمون فتيلا(49)﴾ النساء ﴿الذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش إلا اللمم إن ربك واسع المغفرة هو أعلم بكم إذ أنشأكم من الأرض وإذ أنتم أجنة في بطون أمهاتكم فلا تزكوا أنفسكم هو أعلم بمن اتقى (32)﴾ النجم
تزكية النفس	{ قد أفلح من زكاها(9)  الشمس
تزكى - يتزكى
 ﴿الذي يؤتي ماله يتزكى(18)﴾ الليل ﴿قد أفلح من تزكى(14)﴾ الأعلى
جزاء من تزكى	﴿جنات عدن تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك جزاء من تزكى(76)﴾ طه ﴿ولا تزر وازرة وزر أخرى وإن تدع مثقلة إلى حملها لا يحمل منه شيء ولو كان ذا قربى إنما تنذر الذين يخشون ربهم بالغيب وأقاموا الصلاة ومن تزكى فإنما يتزكى لنفسه وإلى الله المصير(18)﴾ فاطر ﴿فقل هل لك إلى أن تزكى(18)﴾ النازعات
 	﴿وما يدريك لعله يزكى(3)﴾ عبس ﴿وما عليك ألا يزكى(7)﴾ عبس
تصنيف موضوعي
1 - تعريف الزكاة بشكل عام: الزكاة هي الطهارة والنقاء:
أنواع الزكاة: (1) زكاة للطعام  (2) زكاة للنفس  (3) زكاة للمال
(1) طعام أزكى من طعام
 	﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف
(2) زكاة النفس ضد تدسيتها
زكاة النفس﴿فأردنا أن يبدلهما ربهما خيرا منه زكاة وأقرب رحما(81)﴾ الكهف
تزكية النفس	﴿ونفس وما سواها(7) فألهمها فجورها وتقواها (8) قد أفلح من زكاها(9) وقد خاب من دساها (10)﴾ الشمس
(3) زكاة المال
إيتاء الصدقة تزكي إيتاء المال إلى مصارفه يزكي﴿خذ من أموالهم صدقة تطهرهم وتزكيهم بها وصل عليهم إن صلاتك سكن لهم والله سميع عليم(103)﴾ التوبة ﴿الذي يؤتي ماله يتزكى(18)﴾ الليل

2 - تعريف زكاة النفس: هي طهارتها من الشرك والمعصية والفجور
زكاة النفس﴿فأردنا أن يبدلهما ربهما خيرا منه زكاة وأقرب رحما(81)﴾ الكهف
تزكية النفس	﴿ونفس وما سواها(7) فألهمها فجورها وتقواها (8) قد أفلح من زكاها(9) وقد خاب من دساها (10)﴾ الشمس
أسباب ووسائل تزكية النفس
1) - الله يزكي من يشاء
2) - الله  لا يزكي من يكتمون ما أنزل الله
3) -  الله لا يزكي ومن يشترون به ثمناً قليلاً
4) - الرسول يزكي الأميين: بتلاوة آياته وبتعليمهم الكتاب والحكمة
5) - ذكر اسم الرب والصلاة
6) - عدم اتباع حطوات الشيطان
7) - الذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش إلا اللمم
8) - عدم دخول البيوت إلا بإذن
9) - غض البصر
10) - عدم عضال النساء بعد الطلاق
11) - إيتاء الصدقة تزكي
12) - إيتاء المال إلى مصارفه يزكي
الله يزكي من يشاء﴿ألم تر إلى الذين يزكون أنفسهم بل الله يزكي من يشاء ولا يظلمون فتيلا(49)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور
الله  لا يزكي من يكتمون ما أنزل الله ومن يشترون به ثمناً قليلاً	﴿إن الذين يكتمون ما أنزل الله من الكتاب ويشترون به ثمنا قليلا أولئك ما يأكلون في بطونهم إلا النار ولا يكلمهم الله يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم (174)﴾ البقرة ﴿إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا أولئك لا خلاق لهم في الآخرة ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(77)﴾ آل عمران
 	﴿وما يدريك لعله يزكى(3)﴾ عبس ﴿وما عليك ألا يزكى(7)﴾ عبس
الرسول يزكي الأميين  	﴿هو الذي بعث في الأميين رسولا منهم يتلو عليهم آياته ويزكيهم ويعلمهم الكتاب والحكمة وإن كانوا من قبل لفي ضلال مبين(2)﴾ الجمعة ﴿لقد من الله على المؤمنين إذ بعث فيهم رسولا من أنفسهم يتلوا عليهم آياته ويزكيهم ويعلمهم الكتاب والحكمة وإن كانوا من قبل لفي ضلال مبين(164)﴾آل عمران
الرسول يزكي الأميين بتلاوة آياته وبتعليمهم الكتاب والحكمة	﴿ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلو عليهم آياتك ويعلمهم الكتاب والحكمة ويزكيهم إنك أنت العزيز الحكيم(129)﴾ البقرة ﴿كما أرسلنا فيكم رسولا منكم يتلو عليكم آياتنا ويزكيكم ويعلمكم الكتاب والحكمةويعلمكم ما لم تكونوا تعلمون(151)﴾ البقرة
وذكر اسم ربه فصلى	﴿قد أفلح من تزكى(14) وذكر اسم ربه فصلى (15)﴾ الأعلى ﴿فقل هل لك إلى أن تزكى(18) وأهديك إلى ربك فتخشى(19)﴾ النازعات
عدم اتباع حطوات الشيطان	﴿ألم تر إلى الذين يزكون أنفسهم بل الله يزكي من يشاء ولا يظلمون فتيلا(49)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور
الذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش إلا اللمم	﴿الذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش إلا اللمم إن ربك واسع المغفرة هو أعلم بكم إذ أنشأكم من الأرض وإذ أنتم أجنة في بطون أمهاتكم فلا تزكوا أنفسكم هو أعلم بمن اتقى (32)﴾ النجم ﴿ألم تر إلى الذين يزكون أنفسهم بل الله يزكي من يشاء ولا يظلمون فتيلا(49)﴾ النساء
عدم دخول البيوت إلا بإذن غض البصر  	﴿فإن لم تجدوا فيها أحدا فلا تدخلوها حتى يؤذن لكم وإن قيل لكم ارجعوا فارجعوا هو أزكى لكم والله بما تعملون عليم(28)﴾ النور ﴿قل للمؤمنين يغضوا من أبصارهم ويحفظوا فروجهم ذلك أزكى لهم إن الله خبير بما يصنعون(30)﴾ النور
عدم عضال النساء بعد الطلاق  	﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فلا تعضلوهن أن ينكحن أزواجهن إذا تراضوا بينهم بالمعروف ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن بالله واليوم الآخر ذلكم أزكى لكم وأطهر والله يعلم وأنتم لا تعلمون(232)﴾ البقرة
إيتاء الصدقة تزكي إيتاء المال إلى مصارفه يزكي	﴿خذ من أموالهم صدقة تطهرهم وتزكيهم بها وصل عليهم إن صلاتك سكن لهم والله سميع عليم(103)﴾ التوبة ﴿الذي يؤتي ماله يتزكى(18)﴾ الليل

جزاء من تزكى﴿ولا تزر وازرة وزر أخرى وإن تدع مثقلة إلى حملها لا يحمل منه شيء ولو كان ذا قربى إنما تنذر الذين يخشون ربهم بالغيب وأقاموا الصلاة ومن تزكى فإنما يتزكى لنفسه وإلى الله المصير(18)﴾ فاطر ﴿جنات عدن تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك جزاء من تزكى(76)﴾ طه

3 - تعريف زكاة المال: هي الصدقة التي تؤتى: يذهب بها الدافع أو يأخذها عامل الصدقة إلى أولي الأمر، والتي يتزكى الدافع بدفعها: أي يتطهر من شبهات الشرك أو عدم الإسلام
إيتاء الصدقة تزكي إيتاء المال إلى مصارفه يزكي﴿خذ من أموالهم صدقة تطهرهم وتزكيهم بها وصل عليهم إن صلاتك سكن لهم والله سميع عليم(103)﴾ التوبة ﴿الذي يؤتي ماله يتزكى(18)﴾ الليل
أنواع الزكاة المالية
(1) الصدقة بأنواعها السبعة
1 - الصدقة التطوعية
2 - الصدقة من النفقة
3 - الصدقة في القرض الحسن
4 - الصدقة في الكفارة والتوبة
5 - صدقة نجوى الرسول (كرسم على مقابلة المسؤولين والشكوى إليهم؟؟)
6 - صدقة الحق المعلوم (الزكاة الجبرية)
7 - صدقة النذور: الوقف أو العهد أو الوصية
(2) إيتاء المال إلى مصارفه
(3) إنفاق المال في مصارفه
(4) إنفاق المال في الإحسان وفي وجوه الخير
الأمر أن أقيموا الصلاة وآتوا الزكاة
ماتقدموا من خير	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله إن الله بما تعملون بصير(110)﴾ البقرة { إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (20) المزمل
اعتصموا بالله	﴿وجاهدوا في الله حق جهاده هو اجتباكم وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم إبراهيم هو سماكم المسلمين من قبل وفي هذا ليكون الرسول شهيدا عليكم وتكونوا شهداء على الناس فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واعتصموا بالله هو مولاكم فنعم المولى ونعم النصير(78)﴾ الحج
أطيعوا  الرسول	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الرسول لعلكم ترحمون(56)﴾ النور
أطيعوا الله ورسوله	﴿والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة ويطيعون الله ورسوله أولئك سيرحمهم الله إن الله عزيز حكيم(71)﴾ التوبة ﴿أأشفقتم أن تقدموا بين يدي نجواكم صدقات فإذ لم تفعلوا وتاب الله عليكم فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الله ورسوله والله خبير بما تعملون(13)﴾ المجادلة ﴿وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى وأقمن الصلاة وآتين الزكاة وأطعن الله ورسوله إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا    (33)﴾ الأحزاب
وركعوا	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واركعوا مع الراكعين(43)﴾ البقرة ﴿إنما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم راكعون(55)﴾ المائدة
يتفون       شرح من هم المتقين المقصودين	﴿واكتب لنا في هذه الدنيا حسنة وفي الآخرة إنا هدنا إليك قال عذابي أصيب به من أشاء ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون ويؤتون الزكاة والذين هم بآياتنا يؤمنون (156)﴾ الأعراف ﴿ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق والمغرب ولكن البر من آمن بالله واليوم الآخر والملائكة والكتاب والنبيين وآتى المال على حبه ذوي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل والسائلين وفي الرقاب وأقام الصلاة وآتى الزكاة والموفون بعهدهم إذا عاهدوا والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس أولئك الذين صدقوا وأولئك هم المتقون(177)﴾ البقرة
تابوا  	﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم(5)﴾ التوبة ﴿فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فإخوانكم في الدين ونفصل الآيات لقوم يعلمون (11)﴾ التوبة
الذين أمروا ولم يفعلوا
	﴿ولقد أخذ الله ميثاق بني إسرائيل وبعثنا منهم اثني عشر نقيبا وقال الله إني معكم لئن أقمتم الصلاة وآتيتم الزكاة وآمنتم برسلي وعزرتموهم وأقرضتم الله قرضا حسنا لأكفرن عنكم سيئاتكم ولأدخلنكم جنات تجري من تحتها الأنهار فمن كفر بعد ذلك منكم فقد ضل سواء السبيل(12)﴾ المائدة ﴿وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون إلا الله وبالوالدين إحسانا وذي القربى واليتامى والمساكين وقولوا للناس حسنا وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة ثم توليتم إلا قليلا منكم وأنتم معرضون(83)﴾ البقرة
	﴿ألم تر إلى الذين قيل لهم كفوا أيديكم وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة فلما كتب عليهم القتال إذا فريق منهم يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية وقالوا ربنا لم كتبت علينا القتال لولا أخرتنا إلى أجل قريب قل متاع الدنيا قليل والآخرة خير لمن اتقى ولا تظلمون فتيلا(77)﴾ النساء ﴿وما أمروا إلا ليعبدوا الله مخلصين له الدين حنفاء ويقيموا الصلاة ويؤتوا الزكاة وذلك دين القيمة(5)﴾ البينة
 	﴿الذين لا يؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم كافرون(7)﴾ فصللت
	﴿وما آتيتم من ربا ليربوا في أموال الناس فلا يربوا عند الله وما آتيتم من زكاة تريدون وجه الله فأولئك هم المضعفون (39)﴾ الروم
أُمروا وفعلوا
آمنوا وعملوا الصالحات  	﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(277)﴾ البقرة ﴿لكن الراسخون في العلم منهم والمؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك وما أنزل من قبلك والمقيمين الصلاة والمؤتون الزكاة والمؤمنون بالله واليوم الآخر أولئك سنؤتيهم أجرا عظيما (162)﴾ النساء
يوقنون بالآخرة	﴿الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم يوقنون (3)﴾ النمل ﴿الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم يوقنون (4)﴾ لقمان
 	﴿وكان يأمر أهله بالصلاة والزكاة وكان عند ربه مرضيا(55)﴾ مريم { وجعلني مباركا أين ما كنت ‎وأوصاني بالصلاة والزكاة ما دمت حيا(31) مريم
 	﴿وجعلناهم أئمة يهدون بأمرنا وأوحينا إليهم فعل الخيرات وإقامة الصلاة وإيتاء الزكاة وكانوا لنا عابدين (73)﴾ الأنبياء ﴿إنما يعمر مساجد الله من آمن بالله واليوم الآخر وأقام الصلاة وآتى الزكاة ولم يخش إلا اللهفعسى أولئك أن يكونوا من المهتدين(18)﴾ التوبة
 	﴿الذين إن مكناهم في الأرض أقاموا الصلاة وآتوا الزكاة وأمروا بالمعروف ونهوا عن المنكر ولله عاقبة الأمور(41)﴾ الحج ﴿والذين هم للزكاة فاعلون (4)﴾ المؤمنون ﴿رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة يخافون يوما تتقلب فيه القلوب والأبصار(37)﴾ النور
 	﴿وما آتيتم من ربا ليربوا في أموال الناس فلا يربوا عند الله وما آتيتم من زكاة تريدون وجه الله فأولئك هم المضعفون (39)﴾ الروم
 	﴿فأردنا أن يبدلهما ربهما خيرا منه زكاة وأقرب رحما(81)﴾ الكهف ﴿وحنانا من لدنا وزكاة وكان تقيا(13)﴾ مريم
الأمر بإيتاء الزكاة والثواب عليها
ماتقدموا من خير	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله إن الله بما تعملون بصير(110)﴾ البقرة { إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجراواستغفروا الله إن الله غفور رحيم (20) المزمل
اعتصموا بالله	﴿وجاهدوا في الله حق جهاده هو اجتباكم وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم إبراهيم هو سماكم المسلمين من قبل وفي هذا ليكون الرسول شهيدا عليكم وتكونوا شهداء على الناس فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واعتصموا بالله هو مولاكم فنعم المولى ونعم النصير(78)﴾ الحج
أطيعوا  الرسول	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الرسول لعلكم ترحمون(56)﴾ النور
أطيعوا الله ورسوله	﴿والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة ويطيعون الله ورسوله أولئك سيرحمهم الله إن الله عزيز حكيم(71)﴾ التوبة ﴿أأشفقتم أن تقدموا بين يدي نجواكم صدقات فإذ لم تفعلوا وتاب الله عليكم فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الله ورسوله والله خبير بما تعملون(13)﴾ المجادلة ﴿وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى وأقمن الصلاة وآتين الزكاة وأطعن الله ورسوله إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا    (33)﴾ الأحزاب
وركعوا	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واركعوا مع الراكعين(43)﴾ البقرة ﴿إنما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم راكعون (55)﴾ المائدة
يتفون       شرح من هم المتقين المقصودين	﴿واكتب لنا في هذه الدنيا حسنة وفي الآخرة إنا هدنا إليك قال عذابي أصيب به من أشاء ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون ويؤتون الزكاة والذين هم بآياتنا يؤمنون (156)﴾ الأعراف ﴿ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق والمغرب ولكن البر من آمن بالله واليوم الآخر والملائكة والكتاب والنبيين وآتى المال على حبه ذوي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل والسائلين وفي الرقاب وأقام الصلاة وآتى الزكاة والموفون بعهدهم إذا عاهدوا والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس أولئك الذين صدقوا وأولئك هم المتقون(177)﴾ البقرة
تابوا  	﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم(5)﴾ التوبة ﴿فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فإخوانكم في الدين ونفصل الآيات لقوم يعلمون (11)﴾ التوبة
آمنوا وعملوا الصالحات  	﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(277)﴾ البقرة ﴿لكن الراسخون في العلم منهم والمؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك وما أنزل من قبلك والمقيمين الصلاة والمؤتون الزكاة والمؤمنون بالله واليوم الآخر أولئك سنؤتيهم أجرا عظيما (162)﴾ النساء
يوقنون بالآخرة	﴿الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم يوقنون (3)﴾ النمل ﴿الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم يوقنون (4)﴾ لقمان
 	﴿وكان يأمر أهله بالصلاة والزكاة وكان عند ربه مرضيا(55)﴾ مريم { وجعلني مباركا أين ما كنت ‎وأوصاني بالصلاة والزكاة ما دمت حيا(31) مريم
 	﴿وجعلناهم أئمة يهدون بأمرنا وأوحينا إليهم فعل الخيرات وإقامة الصلاة وإيتاء الزكاة وكانوا لنا عابدين (73)﴾ الأنبياء ﴿إنما يعمر مساجد الله من آمن بالله واليوم الآخر وأقام الصلاة وآتى الزكاة ولم يخش إلا الله فعسى أولئك أن يكونوا من المهتدين(18)﴾ التوبة
 	﴿الذين إن مكناهم في الأرض أقاموا الصلاة وآتوا الزكاة وأمروا بالمعروف ونهوا عن المنكر ولله عاقبة الأمور(41)﴾ الحج ﴿والذين هم للزكاة فاعلون (4)﴾ المؤمنون ﴿رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة يخافون يوما تتقلب فيه القلوب والأبصار(37)﴾ النور
 	﴿وما آتيتم من ربا ليربوا في أموال الناس فلا يربوا عند الله وما آتيتم من زكاة تريدون وجه الله فأولئك هم المضعفون(39)﴾ الروم
آمنوا وعملوا الصالحات  	﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(277)﴾ البقرة ﴿لكن الراسخون في العلم منهم والمؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك وما أنزل من قبلك والمقيمين الصلاة والمؤتون الزكاة والمؤمنون بالله واليوم الآخر أولئك سنؤتيهم أجرا عظيما (162)﴾ النساء
يوقنون بالآخرة	﴿الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم يوقنون (3)﴾ النمل ﴿الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم يوقنون (4)﴾ لقمان
 	﴿الذي يؤتي ماله يتزكى(18)﴾ الليل
مختار الصحاح
● [زكا] ز ك ا: زَكَاةُ المال معروفة و زَكَّى ماله تَزْكِيَةً أدى عنه زكاتها و زكَّى نفسه أيضا مدحها وقوله تعالى ﴿وتزكيهم بها﴾ قالوا تطهرهم بها و زَكَّاهُ أيضا أخذ زكاته و تَزَكَّى تصدق و زَكَا الزرع زَكَاءً بالفتح والمد أي نما وغلام زَكِيٌّ أي زَاكٍ وقد زَكَا من باب سما و زَكَاءً أيضا
الراغب
زكا
- أصل الزكاة: النمو الحاصل عن بركة الله تعالى، ويعتبر ذلك بالأمور الدنيوية والأخروية. يقال: زكا الزرع يزكو: إذا حصل منه نمو وبركة. وقوله: }أيها أزكى طعاما﴿[الكهف/19]، إشارة إلى ما يكون حلالا لا يستوخم عقباه، ومنه الزكاة: لما يخرج الإنسان من حق الله تعالى إلى الفقراء، وتسميته بذلك لما يكون فيها من رجاء البركة، أو لتزكية النفس، أي: تنميتها بالخيرات والبركات، أو لهما جميعا، فإن الخيرين موجودان فيها. وقرن الله تعالى الزكاة بالصلاة في القرآن بقوله:﴾وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة﴿[البقرة/43]، وبزكاء النفس وطهارتها يصير الإنسان بحيث يستحق في الدنيا الأوصاف المحمودة، وفي الآخرة الأجر والمثوبة. هو أن يتحرى الإنسان ما فيه تطهيره، وذلك ينسب تارة إلى العبد لكونه مكتسبا لذلك، نحو:﴾قد أفلح من زكاها﴿[الشمس/9]، وتارة ينسب إلى الله تعالى؛ لكونه فاعلا لذلك في الحقيقة نحو:﴾بل الله يزكي من يشاء﴿[النساء/49]، وتارة إلى النبي لكونه واسطة في وصول ذلك إليهم، نحو:﴾تطهرهم وتزكيهم بها﴿[التوبة/103]،﴾يتلو عليكم آياتنا ويزكيكم﴿[البقرة/151]، وتارة إلى العبادة التي هي آلة في ذلك، نحو:﴾وحنانا من لدنا وزكاة﴿[مريم/13]،﴾لأهب لك غلاما زكيا﴿[مريم/19]، أي: مزكى بالخلقة، وذلك على طريق ما ذكرنا من الاجتباء، وهو أن يجعل بعض عباده عالما وطاهر الخلق لا بالتعلم والممارسة بل بتوفيق إلهي، كما يكون لجل الأنبياء والرسل. ويجوز أن يكون تسميته بالمزكى لما يكون عليه في الاستقبال لا في الحال، والمعنى: سيتزكى،﴾والذين هم للزكاة فاعلون{ [المؤمنون/4]، أي: يفعلون ما يفعلون من العبادة ليزكيهم الله، أو ليزكوا أنفسهم، والمعنيان واحد. وليس قوله: (للزكاة) مفعولا لقوله: (فاعلون)، بل اللام فيه للعلة والقصد. وتزكية الإنسان نفسه ضربان:
أحدهما: بالفعل، وهو محمود وإليه قصد بقوله: }قد أفلح من زكاها﴿[الشمس/9]، وقوله:﴾قد أفلح من تزكى{ [الأعلى/14].
والثاني: بالقول، كتزكية العدل غيره، وذلك مذموم أن يفعل الإنسان بنفسه، وقد نهى الله تعالى عنه فقال: }فلاتزكوا أنفسكم{ [النجم/32]، ونهيه عن ذلك تأديب لقبح مدح الإنسان نفسه عقلا وشرعا، ولهذا قيل لحكيم: ما الذي لا يحسن وإن كان حقا؟ فقال: مدح الرجل نفسه.
ملخص اللسان
1.     الزَّكاء، ممدود: النَّماء والرَّيْعُ، زَكا يَزْكو زَكاء  وزُكُوّاً. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: المالُ تنقُصه النَّفقة والعِلم يَزْكُو  على الإِنْفاقِ، فاستعار له الزَّكاء وإِن لم يك ذا جِرْمٍ، وقد زَكَّاه  اللهُ وأَزْكاه.
2.     والزَّكاء: ما أَخرجه الله من الثمر.
3.     وأَرضٌ زَكِيَّةٌ:  طيِّبةٌ سمينة
4.    زكا، والزَّرع يَزْكو زَكاء، ممدود،  أَي نما. وأَزْكاه الله، وكلُّ شيء يزداد ويَنْمي فهو يَزْكو زكاء وتقول:  هذا الأَمر لا يَزْكو بفلان زَكاء أَي لا يليق به
5.     وحَناناً من لَدُنَّا وزَكاةً؛ معناه  وفعلنا ذلك رحمةً لأَبويه وتَزْكِيةً له
6.     والزَّكاةُ: الصلاحُ. ورجل تقيٌّ زَكِيٌّ أَي زاكٍ من  قوم أَتْقياء أَزْكِياء، وقد زَكا زَكاء وزُكُوّاً وزَكِيَ وتَزَكَّى،
7.     ما زَكا فمعناه ما صلح منكم ، وقيل لما يُخْرَج من المال للمساكين من حقوقهم زَكاةٌ لأَنه تطهيرٌ للمال  وتَثْميرٌ وإِصْلاحٌ ونماء،
8.     وزَكَّاه الله، وزَكَّى نفسَه تَزْكِيةً: مدَحها. وفي حديث زينبَ: كان اسمُها  بَرَّةَ فغَّيره وقال تُزَكِّي نفسَها.
9.     وزَكَّى الرجل نفسَه إِذا وصفها  وأَثنى عليها.
10. والزَّكاةُ: زَكاةُ المال معروفة، وهو تطهيره، والفعل منه زَكَّى  يُزَكِّي تَزْكِيةً إِذا أَدّى عن ماله زَكاته
11.                        الزَّكاة ما أَخرجته من  مالك لتهطره به، وقد زَكَّى المالَ. وقوله تعالى: وتُزَكِّيهم بها؛ قالوا:  تُطهِّرُهم.
12. الزَّكاةُ صفوةُ الشيء.
13.                       وزَكَّاه إِذا أَخذ  زَكاتَه. وتَزَكَّى أَي تصدَّق.
14.                        وأَصل الزكاة في اللغة الطهارة والنَّماء والبَركةُ  والمَدْح وكله قد استعمل في القرآن والحديث، ووزنها فَعَلةٌ كالصَّدَقة،
15.                        زَكاةُ الأَرض  يُبْسُها، يريد طَهارَتَها من النجاسة كالبول وأَشباهه بأَن يجف ويذهب  أَثرُه.والزَّكا، مقصور: الشَّفْعُ من العدد.
16.                        وزَكاً الشَّفْعُ. يقال: خساً أَو زَكاً، والعرب تقول للفرد خَساً  وللزوجين اثنين زَكاً،
17.                        زَِكِيَ الرجل  يَزْكى وزَكا يَزْكو زُكوّاً وزَكاءً، وقد زَكَوْتَ وزَكِيتَ أَي صرت  زاكياً : الزَّكاءُ الزِّيادة من قولك زَكا يَزْكو زكاءً، وهذا  ممدود، وزكاً، مقصورٌ: الزوجان،
18.                        وزَكا الرجلُ يَزْكو زُكوّاً: تَنَعَّم وكان في خِصْب.
19.                       وزَكِيَ يَزْكى:  عَطِشَ.
لسان العرب
● - زكا: الزَّكاء، ممدود: النَّماء والرَّيْعُ، زَكا يَزْكو زَكاء  وزُكُوّاً. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: المالُ تنقُصه النَّفقة والعِلم يَزْكُو  على الإِنْفاقِ، فاستعار له الزَّكاء وإِن لم يك ذا جِرْمٍ، وقد زَكَّاه  اللهُ وأَزْكاه. والزَّكاء: ما أَخرجه الله من الثمر. وأَرضٌ زَكِيَّةٌ:  طيِّبةٌ سمينة؛ حكاه أَبو حنيفة. زكا، والزَّرع يَزْكو زَكاء، ممدود،  أَي نما. وأَزْكاه الله، وكلُّ شيء يزداد ويَنْمي فهو يَزْكو زكاء وتقول:  هذا الأَمر لا يَزْكو بفلان زَكاء أَي لا يليق به؛ وأَنشد:  والمالُ يَزْكو بك مُسْتَكْبراً،  يَخْتال قد أَشرق للناظرِ  (* قوله «اشرق» كذا في الأصل بالقاف، وفي التهذيب بالفاء).  ابن الأَنْباري في قوله تعالى: وحَناناً من لَدُنَّا وزَكاةً؛ معناه  وفعلنا ذلك رحمةً لأَبويه وتَزْكِيةً له؛ قال الأَزهري: أَقام الاسم مُقامَ  المصدر الحقيقي. والزَّكاةُ: الصلاحُ. ورجل تقيٌّ زَكِيٌّ أَي زاكٍ من  قوم أَتْقياء أَزْكِياء، وقد زَكا زَكاء وزُكُوّاً وزَكِيَ وتَزَكَّى،  وزَكَّاه الله، وزَكَّى نفسَه تَزْكِيةً: مدَحها. وفي حديث زينبَ: كان اسمُها  بَرَّةَ فغَّيره وقال تُزَكِّي نفسَها. وزَكَّى الرجل نفسَه إِذا وصفها  وأَثنى عليها.  والزَّكاةُ: زَكاةُ المال معروفة، وهو تطهيره، والفعل منه زَكَّى  يُزَكِّي تَزْكِيةً إِذا أَدّى عن ماله زَكاته غيره: الزَّكاة ما أَخرجته من  مالك لتهطره به، وقد زَكَّى المالَ. وقوله تعالى: وتُزَكِّيهم بها؛ قالوا:  تُطهِّرُهم. قال أَبو علي: الزَّكاةُ صفوةُ الشيء. وزَكَّاه إِذا أَخذ  زَكاتَه. وتَزَكَّى أَي تصدَّق. وفي التنزيل العزيز: والذين هم للزَّكاةِ  فاعِلُون؛ قال بعضُهم: الذين هم للزكاة مُؤْتُون، وقال آخرون: الذين هم  للعمل الصالح فاعِلُون، وقال تعالى: خيراً منه زَكاةً؛ أَي خيراً منه  عملاً صالحاً، وقال الفراء: زَكاةً صلاحاً، وكذلك قوله عز وجل: وحناناً من  لدُنَّا وزَكاةً؛ قال: صلاحاً. أَبو زيد النحوي في قوله عز وجل: ولولا فضل  الله عليكم ورحمتُه ما زَكا منكم من أَحد أَبداً ولكن الله يُزَكِّي من  يشاء؛ وقرئ ما زَكَّى منكم، فمن قرأَ ما زَكا فمعناه ما صلح منكم، ومن  قرأَ ما زَكَّى فمعناه ما أَصلح، ولكن الله يُزَكِّي من يشاء أَي يُصلح،  وقيل لما يُخْرَج من المال للمساكين من حقوقهم زَكاةٌ لأَنه تطهيرٌ للمال  وتَثْميرٌ وإِصْلاحٌ ونماء، كل ذلك قيل، وقد تكرر ذكر الزكاةِ  والتَّزْكِيةِ في الحديث، قال: وأَصل الزكاة في اللغة الطهارة والنَّماء والبَركةُ  والمَدْح وكله قد استعمل في القرآن والحديث، ووزنها فَعَلةٌ كالصَّدَقة،  فلما تحرَّكت الواو وانفتحُ ما قبلها انقلبت أَلفاً، وهي من الأَسماء  المشتركة بين المُخْرَج والفعل، فيطلق على العين وهي الطائفة من المال  المُزَكَّى بها، وعلى المَعنى وهي التَّزْكِيَة؛ قال: ومن الجهل بهذا البيان  أَتى من ظلم نفسَه بالطعن على قوله تعالى: والذي هم للزَّكاةِ فاعلون؛  ذاهباً إِلى العين، وإِنما المراد المعنى الذي هو التَّزْكِيةُ، فالزَّكاة  طُهرةٌ للأَموال وزَكاةُ  الفِطْرِ طهرةٌ للأَبدان. وفي حديث الباقر أَنه قال: زَكاةُ الأَرض  يُبْسُها، يريد طَهارَتَها من النجاسة كالبول وأَشباهه بأَن يجف ويذهب  أَثرُه.والزَّكا، مقصور: الشَّفْعُ من العدد. الجوهري:  وزَكاً الشَّفْعُ. يقال: خساً أَو زَكاً، والعرب تقول للفرد خَساً  وللزوجين اثنين زَكاً، وقيل لهما زَكاً لأَن اثنين أَزْكى من واحد؛ قال  العجاج:عن قبْضِ من لاقى أَخاسٍ أَمْ زَكا  ابن السكيت: الأَخاسي جمع خَساً، وهو الفرد. اللحياني: زَِكِيَ الرجل  يَزْكى وزَكا يَزْكو زُكوّاً وزَكاءً، وقد زَكَوْتَ وزَكِيتَ أَي صرت  زاكياً. ابن الأَنباري: الزَّكاءُ الزِّيادة من قولك زَكا يَزْكو زكاءً، وهذا  ممدود، وزكاً، مقصورٌ: الزوجان، ويجوز خَساً وزكاً باللإجْراء، ومن لم  يُجْرِهما جعلهما بمنزلة مَثْنى وثُلاثَ ورُباعَ، ومن أَجراهما جعلهما  نكرتين. وقال أَحمد بن عبيد: خَسا وزَكا لا ينوَّنان ولا تدخلهما الأَلف  واللام لأَنهما على مذهب فَعَل وهي وعَفا؛ وأَنشد للكميت:  لادى خَسا أَو زَكا من سِنِيك  إلى أَربعٍ فيقول انتظارا  (* قوله «لادى» وضع له في الأصل علامة وقفة ولم نجده في غيره، والرسم  قابل أن يكون لادّى، من التأدية فاللام مفتوحة، ولأن يكون أدنى من الدنوّ  فاللام مكسورة).  وقال الفراء: يكتب خَسا بالأَلف لأَنه من خَسأَ، مهموز، وزكا يكتب  بالأَلف لأَنه من يزكو، والعرب تقول للزوج زَكاً وللفرد خَساً فتلحقه بباب  فتىً، ومنهم من يقول زَكا وخَسا فيلحقه بباب زُفَرَ. ويقال: هو يُخَسِّي  ويُزَكِّي إذا قبض على شيء في كفه وقال أَزَكا أَم خَسا، وهو مهموز.  الأَصمعي: رجل زُكأَةٌ أَي موسر. اللحياني: إنه لمَلِيءٌ زُكأَةٌ أَي حاضر  النَّقْد عاجِله. ويقال: قد زَكأَه إذا عجَّل نقده. وفي حديث معاوية أَنه قدِم  المدينة بمال فسأل عن الحسن بن علي فقيل إنه بمكة فأَزْكى المالَ ومضى،  فلحِق الحسن فقال: قدِمْتُ بمال فلما بلغني شُخُوصُك أَزْكَيْتُه، وها  هوذا؛ قال: كأَنه يريد أَوْعَيْتُه.  وزَكا الرجلُ يَزْكو زُكوّاً: تَنَعَّم وكان في خِصْب. وزَكِيَ يَزْكى:  عَطِشَ. قال ابن سيده: أَثبته في الواو لعدم ز ك ي ووجود ز ك و؛ قاله  ثعلب؛ وأَنشد:  كصاحِبِ الخَمْرِ يَزْكى كُلَّما نَفِدَتْ  عنه، وإنْ ذاقَ شِرْباً هَشَّ لِلعَلَلِ
مقاييس اللغة:
(زكي) الزاء والكاف والحرف المعتلّ أصلٌ يدل على نَمَاءٍ وزيادة. ويقال الطَّهارة زكاة المال. قال *بعضهم: سُمِّيت بذلك لأنَّها مما يُرجَى به زَكاءُ المال، وهو زيادتهُ ونماؤه. وقال بعضُهم:سمِّيت زكاةً لأنّها طهارة. قالوا: وحُجّة ذلك قولُهُ جلَّ ثناؤُه: ﴿خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا﴾ [التوبة 103]. والأصل في ذلك كلِّه راجع إلى هذين المعنيين، وهما النَّماء والطهارة. ومن النَّماء: زرْع زاكٍ، بيِّن الزكاء. ويقال هو أمْرٌ لا يَزْكُو بفلانٍ، أي لا يليق به. والزَّكا: الزَّوْج، وهو الشّفع.‏
فأمَّا المهموز فقريبٌ من الذي قبله. قال الفرّاء: رجلٌ زُكَأةٌ(3): حاضِر النَّقد كثيرُهُ. قال الأصمَعيّ: الزُّكَأَةُ: الموسِر.‏
وممّا شذَّ عن الباب جميعاً قولهم: زَكَأَتِ الناقة بولدها تَزْكَأُ به زَكْأً، إذا رمَتْ به عند رجليها.‏
القاموس المحيط:
و زَكَا يَزْكُو زَكاءً وزَكْواً نَمَا، كأَزْكَى، وزَكَّاهُ الله تعالى، وأزْكاهُ، و الرَّجلُ صَلُحَ، وتَنَعَّمَ، فهو زكِيٌّ من أزْكياءَ. والزَّكاةُ صَفْوَةُ الشيءِ، وما أخْرَجْتَه من مالِكَ لتُطَهِّرَهُ به. والزَّكَا، مَقْصوراً الشَّفْعُ من العددِ.
تاج العروس:
( زكا ) المال والزرع وغيرهما ( يزكو زكاء ) بالمد ( وزكوا ) بالفتح كذا في النسخ وفى المحكم كعلو ( نما ) وراع وفى حديث على المال تنقصه النفقة والعلم يزكو على الانفاق فاستعار له الزكاء وان لم يك ذا جرم وكل شى يزداد ويسمن فهو يزكو زكاء وقال شيخنا قوله يزكو مستدرك لان اصطلاحه ان عدم ذكر المضارع دليل على انه ككتب ( كازكى ) نقله صاحب المصباح ( وزكاه الله تعالى ) تزكية ( وازكاه ) انماه وجعل يه بركة واقتصر الجوهرى على ازكاه ( و ) زكا ( الرجل ) يزكو زكوا ( صلح ) وبه فسر قوله تعالى ما زكا منكم من احد أي ما صلح ( و ) زكا يزكو ( تنعم ) وكان في خصب نقله الجوهرى عن الاموى ( فهو زكى من ) قوم ( ازكياء ) فيهما ( والزكاه صفوة الشئ ) عن ابى على على ( و ) الزكاة ( ما اخرجته من مالك لتطهرة به ) كذا في المحكم وفى المصباح سمى القدر المخرج من المال زكاة لانه سبب يرجى به الزكاء وقال ابن الاثير الزكاة في اللعة الطهارة والنماء والبركة والمدح وكل ذلك قد استعمل في القرآن والحديث ووزنها فعلة كالصدقة فلما تحركت الواو وانفتح ما قبلها انقلبت الفا وهى من الاسماء المشتركة بين المخرج والفعل فتطلق على العين وهى الطائفة من المال المزكى بها وعلى المعنى وهو التزكية وبه فسر قوله تعالى والذين هم للزكاة فاعلون فانما المراد به التزكية لا العين فالزكاة طهرة للاموال وزكاة الفطر طهرة للابدان انتهى واجمع ما رايت في هذا الحرف كلام الراغب رحمه الله تعالى في كتابه المفردات وهذا نصه اصل الزكاة النمو الحاصل عن بركة الله عز وجل ويعتبر ذلك بالامور الدنيوية والاخروية يقال زكا الزرع يزكو إذا حصل منه نمو وبركة وقوله عز وجل فلينظر ايها ازكى طعاما اشرة الى ما يكون حلالا لا يستوخم عقباه ومنه الزكاة لما يخرجه الانسان من حق الله عز وجل الى الفقراء وتسميته بذلك لما يكون فيها من رجاء البركة أو لتزكية النفس أي تنميتها بالخيرات والبركات اولهما جميعا فان الخيران موجودان فيهما وقرن الله عز وجل الزكاة بالصلاة في القرآن بقوله واقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وبزكاء النفس وطهارتها يصير الانسان بحيث يستحق في الدنيا الاوصاف المحمودة وفى الاخرة الاجر والمثوبة وهو ان يتحرى الانسان ما فيه تطهيره وذلك ينسب تارة الى العبد لاكتسابه ذلك نحو قوله عز وجل قد افلح من زكاها وتارة ينسب الى الله عز وجل لكونه فاعلا لذلك في الحقيقة نحو ولكن الله يزكى من يشاء وتارة الى النبي صلى الله عليه وسلم لكونه واسطة في وصول ذلك إليهم نحو قوله خذ من اموالهم صدقة تطهرهم وتزكيهم بها وقوله يتلو عليكم آياته ويزكيكم وتارة الى العبادة التى هو آلة في ذلك نحو وحنانا من لدنا وزكاة وقوله تعالى لاهب لك غلاما زكيا أي مزكى بالخلقة وذلك على طريق ما ذكرناه من الاجتباء وهو ان يجعل بعض عباده عالما لا بالتعلم والممارسة بل بقوة الهية كما يكون لكل الانبياء والرسل ويجوز ان يكون تسميته بالمزكى لما يكون عليه في الاستقبال لا في الحال والمعنى سيزكى وقوله تعالى والذين هم للزكاة فاعلون أي يفعلون من العبادة ليزكيهم الله عز وجل أو ليزكوا انفسهم والمعنيان واحد وليس قوله
عز وجل للزكاة مفعولا لقوله فاعلون بل اللام فيه للقصد والعلة وتزكية الانسان نفسه ضربان احدهما بالفعل وهو محمود واليه قصد بقوله تعالى قد افلح من زكاها وقول هقد افلح من تزكى والثانى بالقول كتزكية العدل وغيره وهو مذموم وقد نهى الله عز وجل عنه بقوله فلا تزكوا انفسكم هو اعلم بمن اتقى ونهيه عن ذلك تأديبا لقبح مدح الانسان نفسه عقلا وشرعا ولهذا قيل لحكيم ما الذى لا يحسن وان حقا فقال مدح الرجل نفسه انتهى ( والزكا مقصورا الشفع من العدد ) والخسا للفرد منه وقد تقدم
قيل للشفع زكا لان الزوجين ازكى من واحد وخسا وزكا حكاية لا ينونان وقد ينونان عن بعض ولا يدخلهما الالف واللام * ومما يستدرك عليه زكى ماله تزكية ادى عنه زكاته وزكى نفسه تزكية مدحها وزكاه اخذ زكاته وتزكى تصدق وايضا تطهر وهذا الامر لا يزكو بفلان أي لا يليق به وغلام زاك وزكى بمعنى وقد زكا زكوا كعلو وزكاء كسحاب عن الاخفش كل ذلك في الصحاح والزكاء ما اخرجه الله من الثمر والزكاة الصلاح وبه فسر قوله تعالى خير امنه زكاة وقيل معناه أي عملا صالحا وزكاه تزكية اصلحه وقرى قوله تعالى ما زكى منكم من احد بالتشديد أي ما اصلح ولكن الله يزكى أي يصلح ويقال هو يخسى وزكى إذا قبض على شئ في كفه فقال ازكا ام خسا والمزكى كمحدث من يزكى الشهود ويعرف القاضى احوالهم منهم أبو السحق ابراهيم بن محمد بن يحيى المزكى شيخ نيسابور في عصره روى عنه الحاكم وزكاة الارض يبسها أي طهارتها من النجاسة وازكى الامال اوعاه هكذا فسره أبو موسى كذا في النهاية وإذا نسب إليه الزكاة وجب حذف الهاء وقلب الالف واو فيقال زكوى كما يقال في الحصاة حصوى وقولهم زكاتية عامية والصواب زكوية كذا في المصباح

_Türkçe çeviri henüz yok_
