# زك (ز-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الكاف والزاي
كز ، زك .
كز : قال الليث : الكزازة : اليبس والانقباض ، رجلٌ كزٌّ : قليل الخير والمُواتاة بيِّن الكزَز .
وأنشد :
أنت للأَبعَدِ هَيْنٌ لَيِّنٌ
وعلى الأقرب كزٌّ جافي
وخشَبةٌ كَزَّةٌ : إذا كان فيها يُبس واعوجاج . وذهَبٌ كَزٌّ : صُلْبٌ جداً . ويقال للشيء إذا جعلتَه ضيِّقاً كزَزتُه فهو مَكْزُوز .
وأنشد :
يا رُبَّ بيضاء تكُزّ الدُّمْلَجا
تزوّجتْ شَيخاً طُوالاً عَنْشَجا
قال : والكُزاز : داء يأخذ مِن شِدّة البَرْد ، والعَفْز تعتري من الرِّعدة . رجلٌ مكزُوز .
أبو زيد : كُزّ فهو مكْزوز ، وقد أكزَّه الله ، وهو تشنج يصيب الإنسانَ من برد شديد وخروج دَمٍ كثير .
عمرو عن أبيه : الكَزَز : البُخْل .
وقال ابن الأعرابي : الكزَّاز : الرِّعدة من البَرْد . والعامة تقول كُزَازَ .
ابن شميل : من القسِيّ الكَزَّة ، وهي الغليظة الأزَّة الضيِّقةُ الفَرْج . والوطيئة أكزُّ القِسِيّ .
زك : ثعلب عن ابن الأعرابي : زُكَّ : إذا هَرِم ، وزُكَّ : إذا ضَعُف من مَرَض .
عمرو عن أبيه : الزَّكيك : مَشْيُ الفِراخ . والزَّوْك : مشي الغراب .
أبو نصر عن الأصمعي : الزَّكيك : أنْ يقارب الخَطو ويُسرع الرّفْع والوَضْع ، يقال : زَكَّ يَزُك زكيكاً .
وقال أبو زيد زَكْزَك زَكْزكة ، وزَوْزَى زَوْزاةً ، ووَزْوَزَ وَزْوزةً ، وزاكَ يَزُوك زَوْكاً وزاك يَزِيك زيكاً ، كلُّه مَشْيٌ متقارب الخَطْو مع حركة الجسد .
وقال غيره : يقال : أخذَ فلانٌ زِكَّتَه ، أي : سلاحه ؛ وقد تَزكَّكَ تَزكُّكاً : إذا أخذ عُدَّته .
وفي ( النوادر ) : ورجل مُصِكٌّ مُزِكٌّ ومُغِدّ ، أي : غضبان . وفلانٌ مِزَكٌّ وزاكٌّ ومِشَكٌّ ، وهو في زِكيّة وشِكيَة ، أي : في سِلاحِه . وزُكُّ الفاختة : فرخُها .

##### Türkçe

باب **الكاف** و**الزاي**
**كز** ، **زك** .
**كز** : Leys dedi: **الكزازة**: kuruluk ve büzülme; **رجلٌ كزٌّ**: hayrı ve uyuşması az olan, **الكزَز**’i açık (belli) olan.

Ve inşad etti:
أنت للأَبعَدِ هَيْنٌ لَيِّنٌ
وعلى الأقرب كزٌّ جافي

Ve **خشَبةٌ كَزَّةٌ**: onda kuruluk ve eğrilik olduğu zaman. Ve **ذهَبٌ كَزٌّ**: çok katı. Ve şeye, onu dar yaptığın zaman, denilir: **كزَزتُه**; o da **مَكْزُوز**’dur.

Ve inşad etti:
يا رُبَّ بيضاء تكُزّ الدُّمْلَجا
تزوّجتْ شَيخاً طُوالاً عَنْشَجا

Dedi: ve **الكُزاز**: şiddetli soğuktan alan bir hastalıktır; ve **العَفْز** titremeden arız olur. **رجلٌ مكزُوز**.

Ebu Zeyd: **كُزّ**; o da **مكْزوز**’dur; ve Allah onu **أكزَّه**; ve o, şiddetli soğuktan ve çok kan çıkışından insana isabet eden bir kasılmadır.

Amr, babasından: **الكَزَز**: cimriliktir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الكزَّاز**: soğuktan titremedir. Avam **كُزَازَ** der.

İbn Şümeyl: yaylardan **الكَزَّة** (olanı) vardır; o, kalın, **الأزَّة** (olan), dar **الفَرْج**’li olandır. Ve **الوطيئة** yayların en **أكزُّ**’udur.

**زك** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **زُكَّ**: ihtiyarladığı zaman; ve **زُكَّ**: hastalıktan zayıfladığı zaman.

Amr, babasından: **الزَّكيك**: civcivlerin yürüyüşüdür. Ve **الزَّوْك**: karganın yürüyüşüdür.

Ebu Nasr, el-Asma‘î’den: **الزَّكيك**: adımı yaklaştırması ve kaldırma ile koymayı hızlandırmasıdır; denilir: **زَكَّ يَزُك زكيكاً**.

Ve Ebu Zeyd dedi: **زَكْزَك** **زَكْزَكة** (ile), ve **زَوْزَى** **زَوْزاةً** (ile), ve **وَزْوَزَ** **وَزْوزةً** (ile), ve **زاكَ يَزُوك زَوْكاً** ve **زاك يَزِيك زيكاً**; hepsi, bedenin hareketiyle birlikte adımı birbirine yakın bir yürüyüştür.

Ve başkası dedi: denilir: falan kimse **زِكَّتَه**’ini aldı; yani: silahını; ve **تَزكَّكَ تَزكُّكاً**: teçhizatını aldığı zaman.

Ve (**النوادر**)’de: ve bir adam **مُصِكٌّ مُزِكٌّ** ve **مُغِدّ**; yani: öfkeli. Ve falan kimse **مِزَكٌّ** ve **زاكٌّ** ve **مِشَكٌّ**; ve o, **زِكيّة** ve **شِكيَة** içindedir; yani: silahının içindedir. Ve **زُكُّ الفاختة**: onun yavrusudur.
