# زلج — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%AC/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%84%D8%AC/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زلج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%AC.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: زلج

زَلَجَ
1 زَلَجَ ذ , aor. زَلِجَ , inf. n. زَلْجٌ and زَلَجَانٌ and زَلِيجٌ; and ↓ انزلج; He went a gentle pace: and he walked, or ran, quickly: (L:) or زَلْجٌ signifies the being quick in going and in other things: and the going quickly: (TA:) and زَلَجَانٌ, the advancing, or preceding, (O, K, TA,) quickly, (O,) or in journeying: (TA: [see also زَلَخَانٌ:]) or, as some say, the going a gentle pace. (TA.) You say of a she-camel, زَلَجَتْ, aor. زَلِجَ , inf. n. زَلْجٌ, She went swiftly, [appearing] as though she did not move her legs by reason of her swiftness. (Lth, TA.) And زَلَجَتْ occurring in a verse of Dhu-r-Rummeh, [app. referring to draughts of water,] is expl. as meaning They descended quickly into the entrance of the gullet, by reason of vehemence of thirst. (TA.) You say also, زَلَجَتْ رِجْلُهُ His foot slipped; as also زَلَخَتْ. (AZ, L and TA in art. زلخ.) And مَرَّ يَزْلِجُ, inf. n. زَلْجٌ and زَلِيجٌ, He, or it, passed, going lightly upon the ground. (S, K.) And, of an arrow, يَزْلِجُ عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ [app. It goes along lightly upon the ground]: and يَمْضِى مَضَآءً زَلْجًا [app. meaning the same]. (TA.) And زَلَجَ السَّهْمُ, aor. زَلِجَ , inf. n. زُلُوجٌ and زَلِيجٌ, The arrow fell upon the ground, and did not go straight to the animal at which it was shot. (TA. [See also زَلَخَ.]) ― -b2- زَلَجَ, aor. زَلِجَ , also signifies He escaped from difficulties, troubles, or distresses. (TA.) ― -b3- And He drank vehemently of anything. (TA.) -A2- See also 4.

زلّج
2 زلّج ذ , inf. n. تَزْلِيجٌ, He uttered, and made current, his words, or speech, (K, TA,) and an ode, or an oration. (TA.) ― -b2- And تَزْلِيجٌ signifies also The striving to retain life with a bare sufficiency of the means of subsistence; التَّزْلِيجُ being expl. by مُدَافَعَةُ العَيْشِ بِالبُلْغَةِ. (K.)

ازلج السَّهْمَ
4 ازلج السَّهْمَ ذ He made the arrow to fall upon the ground, and not to go straight to the animal at which it was shot. (TA. [See also 4 in art. زلخ.]) ― -b2- ازلج البَابَ He closed, or made fast, the door with the مِزْلَاج [q. v.]; (S, * K;) as also ↓ زَلَجَهُ, (K,) inf. n. زَلْجٌ. (TA. [See, again, 4 in art. زلج.])

تزلّج
5 تزلّج ذ He, or it, slipped, or slid along or down; syn. تَزَلَّقَ: (S, TA:) his foot slipped. (KL. [See also 5 in art. زلخ.]) ― -b2- One says of an arrow, يَتَزَلَّجُ عَنِ القَوْسِ or ↓ يَنْزَلِجُ [It slips from the bow]. (S and K, accord. to different copies.) -A2- Also He persevered, or persisted, in drinking the beverage called نَبِيذ, (Lh, K, TA,) and wine; (Lh, TA;) like تسلّج. (TA.)

7 اـِنْزَلَجَ see 1, first sentence: ― -b2- and see also 5 and زَلُوجٌ, and مِزْلَاجٌ.

زَلْجٌ
زَلْجٌ ذ , as an epithet applied to a place, (S, TA,) Slippery; syn. [زَلْقٌ and] زَلَقٌ; [like زَلْخٌ;] as also ↓ زَلَجٌ (S, K) and ↓ زَلِيجٌ. (TA.) ― -b2- See also زَالِجٌ. -A2- [Explained by Freytag as meaning “ Quod aliquis in jaculando multum tollit manum, ut majori vi mittat telum, ” on the authority of Meyd, it is app. a mistranscription for زَلْخٌ, q. v.; or it may be a dial. var. of the latter.]

زَلَجٌ
زَلَجٌ ذ : see the next preceding paragraph.

زُلُجٌ
زُلُجٌ ذ Smooth rocks; (K;) because the feet slip from them. (TA.)

زَلَجَى
زَلَجَى ذ , like جَمَزَى [in measure and meaning], and ↓ زَلِيجَةٌ, (K, TA,) and ↓ زَلُوجٌ, (TA,) applied to a she-camel, Quick, or swift, (K, TA,) in pace, or journeying: or, as some say, that quickly finishes in being milked. (TA.)

زِلَاجٌ
زِلَاجٌ ذ : see مِزْلَاجٌ.

زَلُوجٌ
زَلُوجٌ ذ Quick, or swift; (K;) as also ↓ زَالِجٌ, applied to anything. (Ham p. 764.) See also زَلَجَى. [And see زَلُوخٌ.] ― -b2- An arrow, such as is called قِدْح, that slips (↓ يَنْزَلِجُ) quickly from the hand, (K, TA,) or from the bow. (TA.) See also زَالِجٌ. ― -b3- Applied to a well, i. q. زَلُوخٌ [q. v.]. (TA in art. زلخ.) ― -b4- عُقْبَةٌ زَلُوجٌ A far-extending, long [stage of a journey]; (Lh, K;) as also زَلُوقٌ. (Lh, K in art. زلق, and TA. [In the CK, in this art. and in art. زلق, عَقَبَةٌ: in my MS. copy of the K, in this art., عقَبةٌ; but in art. زلق, عُقْبَةٌ, which is the right reading. See also زَلُوخٌ.]) So in the saying, سِرْنًا عقبةً زَلُوجًا [We journeyed a farextending, long stage]. (Lh, TA.)

زَلِيجٌ
زَلِيجٌ ذ : see زَلْجٌ: ― -b2- and its fem., with ة: see زَلَجَى.

زَالِجٌ
زَالِجٌ ذ : see زَلُوجٌ. ― -b2- Also An arrow that slips (يَتَزَلَّجُ or يَنْزَلِجُ [see 5]) from the bow; (S, K;) and so ↓ زَلُوجٌ [q. v.]: (K:) or an arrow that is shot by the archer, and falls short of the butt, striking violently upon a rock, and bounding up from it to the butt: but such is not reckoned مُقَرْطِس: (AHeyth, TA: [see also زَالِخٌ:]) and ↓ زَلْجٌ, as though an inf. n. used as an epithet, an arrow that falls upon the ground, and does not go straight to the animal at which it is shot. (TA.) ― -b3- Also Escaping from difficulties, troubles, or distresses. (K.) ― -b4- And Drinking vehemently (K) of anything. (TA.)

مِزْلَجٌ
[ مِزْلَجٌ ذ , written in Freytag's Lex. مِزْلج, there expl. as meaning Quickly, or swiftly, passing; on the authority of the Deewلn el-Hudhaleeyeen.]

مُزَلَّجٌ
مُزَلَّجٌ ذ Small in quantity or number: (K:) a mean, paltry, small, or little, gift: (S, TA:) one hat is imperfect, or incomplete: and anything that is not done superlatively, excellently, consummately, thoroughly, or soundly: (TA:) anything low, base, vile, mean, paltry, inconsiderable, or contemptible. (K. [See also مُزَلَّخٌ.]) ― -b2- Love (حُبّ [in the CK, erroneously, حَبّ]) that is not pure, or not genuine. (K.) ― -b3- Having little taste. (Ham p. 404.) ― -b4- Small in body. (Ham ibid.) ― -b5- And hence, (Ham ibid.,) A man (K) deficient, or defective, (K, Ham,) in manliness, or manly virtue or moral goodness, (Ham,) and weak: (TA:) or defective in make: and deficient in prudence, or discretion, and precaution, or sound judgment, or firmness of mind or of judgment: (TA:) and niggardly. (K.) ― -b6- One who is consociated with a people, not being of them: (S, K, TA:) or, as some say, i. q. دَعِىٌّ [i. e. one whose origin, or lineage, is suspected; or an adopted son; &c.]. (TA.) ― -b7- Also Life striven to be retained (مُدَافَعٌ) with a bare sufficiency of the means of subsistence. (TA.)

مِزْلَاجٌ
مِزْلَاجٌ ذ (S, K) and ↓ زِلَاجٌ (K) [A kind of latch, or sliding bolt; like مِزْلَاقٌ and مِزْلَاخٌ;] a [thing like the] مِغْلَاق, except that it is opened with the hand, whereas the مغلاق is not to be opened save with the key: (S, K:) a wooden thing by means of which one closes or makes fast [a door]: (Ham p. 764; in explanation of the former word:) so called because of the quickness with which it slips (↓ لِسُرْعَةِ انْزِلَاجِهِ): but ISh describes the kind of مزلاج used by the people of El-Basrah as having a crooked iron key, which slips into a hole in the door, by means of which the door is locked: pl. مَزَالِيجُ. (TA.) -A2- Also the former word, applied to a woman, Having little flesh in her posteriors, or posteriors and thighs; or having small buttocks, sticking together; syn. رَسْحَآءُ. (S, K.)

### Türkçe

**زَلَجَ**
1 **زَلَجَ** ذ , muzârîsi **زَلِجَ** , mastarı **زَلْجٌ** ve **زَلَجَانٌ** ve **زَلِيجٌ**; ve ↓ **انزلج**; O, yumuşak bir yürüyüşle gitti: ve hızlı yürüdü, yahut koştu: (L:) yahut **زَلْجٌ**, gitmede ve başka şeylerde çabuk olmayı; ve hızlı gitmeyi ifade eder: (TA:) ve **زَلَجَانٌ**, hızlı olarak (O,) yahut yolculukta (TA:) ilerlemek, yahut öne geçmektir, (O, K, TA): (TA: [ayrıca **زَلَخَانٌ**’a da bak:]) yahut, bazılarının dediğine göre, yumuşak bir yürüyüşle gitmektir. (TA.) Dişi deve hakkında şöyle dersin: **زَلَجَتْ**, muzârîsi **زَلِجَ** , mastarı **زَلْجٌ**, O hızlı gitti; hızından dolayı sanki bacaklarını hareket ettirmiyormuş gibi [görünerek]. (Lth, TA.) Ve Zü’r-Rumme’nin bir beytinde vârid olan **زَلَجَتْ**, [görünüşe göre su yudumlarına işaret ederek,] “Şiddetli susuzluk sebebiyle, gırtlağın girişine hızlıca indiler” mânâsıyla açıklanır. (TA.) Yine şöyle dersin: **زَلَجَتْ رِجْلُهُ** Ayağı kaydı; **زَلَخَتْ** da böyledir. (AZ, L ve TA, madde **زلخ**’ta.) Ve **مَرَّ يَزْلِجُ**, mastarı **زَلْجٌ** ve **زَلِيجٌ**, O, yahut o şey, yerde hafifçe giderek geçti. (S, K.) Ve ok hakkında, **يَزْلِجُ عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ** [görünüşe göre: yerde hafifçe gider]: ve **يَمْضِى مَضَآءً زَلْجًا** [görünüşe göre aynı mânâda]. (TA.) Ve **زَلَجَ السَّهْمُ**, muzârîsi **زَلِجَ** , mastarı **زُلُوجٌ** ve **زَلِيجٌ**, Ok yere düştü ve atıldığı hayvana dosdoğru gitmedi. (TA. [Ayrıca **زَلَخَ**’a da bak.]) ― -b2- **زَلَجَ**, muzârîsi **زَلِجَ** , ayrıca şu mânâyı da ifade eder: O, zorluklardan, sıkıntılardan yahut darlıklardan kurtuldu. (TA.) ― -b3- Ve O, herhangi bir şeyi şiddetle içti. (TA.) -A2- Ayrıca 4’e bak.

**زلّج**
2 **زلّج** ذ , mastarı **تَزْلِيجٌ**, O, sözlerini yahut konuşmasını (K, TA) ve bir kasideyi yahut bir hutbeyi (TA) söyledi ve yaygınlaştırdı. (TA.) ― -b2- Ve **تَزْلِيجٌ** ayrıca, geçim vasıtalarının yalın bir yeterliğiyle hayatı elde tutmaya çalışmayı ifade eder; **التَّزْلِيجُ**, **مُدَافَعَةُ العَيْشِ بِالبُلْغَةِ** ile açıklanmıştır. (K.)

**ازلج السَّهْمَ**
4 **ازلج السَّهْمَ** ذ O, oku yere düşürttü ve atıldığı hayvana dosdoğru gitmemesini sağladı. (TA. [Ayrıca **زلخ** maddesinde 4’e de bak.]) ― -b2- **ازلج البَابَ** O, kapıyı **مِزْلَاج** [bk. o] ile kapattı yahut sağlamladı; (S, * K;) ↓ **زَلَجَهُ** da böyledir, (K,) mastarı **زَلْجٌ**. (TA. [Yine, **زلج** maddesinde 4’e bak.])

**تزلّج**
5 **تزلّج** ذ O, yahut o şey, kaydı yahut sürçerek (yatay) kaydı veya aşağı doğru kaydı; eş anlamlısı **تَزَلَّقَ**: (S, TA:) ayağı kaydı. (KL. [Ayrıca **زلخ** maddesinde 5’e de bak.]) ― -b2- Ok hakkında şöyle denir: **يَتَزَلَّجُ عَنِ القَوْسِ** yahut ↓ **يَنْزَلِجُ** [Yaydan kayar]. (S ve K, farklı nüshalara göre.) -A2- Ayrıca O, **نَبِيذ** denilen içeceği (Lh, K, TA) ve şarabı (Lh, TA) içmede sebat etti yahut ısrar etti; **تسلّج** gibi. (TA.)

7 **اـِنْزَلَجَ**: 1’in ilk cümlesine bak: ― -b2- ve ayrıca 5’e ve **زَلُوجٌ**’a ve **مِزْلَاجٌ**’a da bak.

**زَلْجٌ**
**زَلْجٌ** ذ , bir yere sıfat olarak uygulandığında, (S, TA,) Kaygan; eş anlamlısı [**زَلْقٌ** ve] **زَلَقٌ**; [**زَلْخٌ** gibi;] ↓ **زَلَجٌ** (S, K) ve ↓ **زَلِيجٌ** da böyledir. (TA.) ― -b2- Ayrıca **زَالِجٌ**’e bak. -A2- [Freytag tarafından, Meyd’in otoritesine dayanarak, “Quod aliquis in jaculando multum tollit manum, ut majori vi mittat telum,” mânâsında açıklanmıştır; görünüşe göre bu, **زَلْخٌ** için bir yanlış yazımdır, bk. o; yahut o, bunun lehçesel bir varyantı olabilir.]

**زَلَجٌ**
**زَلَجٌ** ذ : bir önceki paragrafı gör.

**زُلُجٌ**
**زُلُجٌ** ذ Düz kayalar; (K;) çünkü ayaklar onların üzerinden kayar. (TA.)

**زَلَجَى**
**زَلَجَى** ذ , ölçü ve mânâ bakımından **جَمَزَى** gibi, ve ↓ **زَلِيجَةٌ**, (K, TA,) ve ↓ **زَلُوجٌ**, (TA,) dişi deveye uygulanır: yürüyüşte yahut yolculukta çabuk, yahut hızlı; (K, TA;) yahut, bazılarının dediğine göre, sağımda çabucak bitiren. (TA.)

**زِلَاجٌ**
**زِلَاجٌ** ذ : **مِزْلَاجٌ**’a bak.

**زَلُوجٌ**
**زَلُوجٌ** ذ Çabuk, yahut hızlı; (K;) ↓ **زَالِجٌ** de böyledir, herhangi bir şeye uygulanır. (Ham s. 764.) Ayrıca **زَلَجَى**’a bak. [Ve **زَلُوخٌ**’a bak.] ― -b2- **قِدْح** denilen türden bir ok; elden (↓ **يَنْزَلِجُ**) hızlıca kayar, (K, TA,) yahut yaydan. (TA.) Ayrıca **زَالِجٌ**’e bak. ― -b3- Bir kuyuya uygulanır; **زَلُوخٌ** ile aynı mânâda [bk. o]. (TA, madde **زلخ**’ta.) ― -b4- **عُقْبَةٌ زَلُوجٌ** Uzağa uzanan, uzun [bir menzil]; (Lh, K;) **زَلُوقٌ** da böyledir. (Lh, K, madde **زلق**’ta, ve TA. [CK’de, bu maddede ve **زلق** maddesinde, **عَقَبَةٌ**: K’nin benim yazma nüshamda, bu maddede, **عقَبةٌ**; fakat **زلق** maddesinde, doğru okunuş olan **عُقْبَةٌ**. Ayrıca **زَلُوخٌ**’a bak.]) Şu sözde böyledir: **سِرْنًا عقبةً زَلُوجًا** [Uzağa uzanan, uzun bir menzil yol aldık]. (Lh, TA.)

**زَلِيجٌ**
**زَلِيجٌ** ذ : **زَلْجٌ**’e bak: ― -b2- ve onun müennesi, ة ile: **زَلَجَى**’a bak.

**زَالِجٌ**
**زَالِجٌ** ذ : **زَلُوجٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, yaydan (**يَتَزَلَّجُ** yahut **يَنْزَلِجُ** [5’e bak]) kayan bir ok; (S, K;) ve ↓ **زَلُوجٌ** [bk. o] da böyledir: (K:) yahut, okçu tarafından atılan ve hedefin gerisinde kısa düşen; bir kayaya şiddetle çarpıp ondan hedefe doğru sıçrayan bir ok: fakat böyle olan **مُقَرْطِس** sayılmaz: (AHeyth, TA: [ayrıca **زَالِخٌ**’a da bak:]) ve ↓ **زَلْجٌ**, sanki bir mastar olup sıfat olarak kullanılmış gibi, yere düşen ve atıldığı hayvana dosdoğru gitmeyen bir ok. (TA.) ― -b3- Ayrıca, zorluklardan, sıkıntılardan yahut darlıklardan kurtulan. (K.) ― -b4- Ve herhangi bir şeyi şiddetle içen. (K) (TA.)

**مِزْلَجٌ**
[ **مِزْلَجٌ** ذ , Freytag’ın Lex.’inde **مِزْلج** şeklinde yazılmıştır; orada, Hudhaleeyeen Dîvânı’nın otoritesine dayanarak, “Çabuk, yahut hızlı, geçen” mânâsında açıklanmıştır.]

**مُزَلَّجٌ**
**مُزَلَّجٌ** ذ Miktar yahut sayı bakımından küçük: (K:) bayağı, değersiz, küçük yahut az bir hediye: (S, TA:) bir şey eksik yahut tamamlanmamış: ve üstün derecede, mükemmelce, kusursuzca, tam olarak yahut sağlamca yapılmamış herhangi bir şey: (TA:) alçak, bayağı, rezil, değersiz, önemsiz yahut hakir herhangi bir şey. (K. [Ayrıca **مُزَلَّخٌ**’a bak.]) ― -b2- Saf olmayan yahut hakiki olmayan sevgi (**حُبّ** [CK’de yanlışlıkla **حَبّ**]). (K.) ― -b3- Tadı az olan. (Ham s. 404.) ― -b4- Bedence küçük. (Ham, aynı yer.) ― -b5- Ve bundan dolayı, (Ham, aynı yer,) bir adam (K) erkeklikte yahut erkeklik faziletinde yahut ahlâkî iyilikte (Ham) noksan yahut kusurlu, (K, Ham,) ve zayıf: (TA:) yahut yaratılışta kusurlu: ve tedbirde yahut basirette ve ihtiyatta, yahut sağlam hükümde, yahut zihnin yahut hükmün sebatında noksan: (TA:) ve cimri. (K.) ― -b6- Bir kavimle birlikte bulunan, onlardan olmadığı hâlde: (S, K, TA:) yahut, bazılarının dediğine göre, **دَعِىٌّ** ile aynı mânâda [yani aslı yahut nesebi şüpheli olan; yahut evlât edinilmiş oğul; vb.]. (TA.) ― -b7- Ayrıca, geçim vasıtalarının yalın bir yeterliğiyle elde tutulmaya çalışılan (**مُدَافَعٌ**) hayat. (TA.)

**مِزْلَاجٌ**
**مِزْلَاجٌ** ذ (S, K) ve ↓ **زِلَاجٌ** (K) [bir tür sürgü yahut kayar sürgü; **مِزْلَاقٌ** ve **مِزْلَاخٌ** gibi;] **مِغْلَاق** gibi bir şeydir; ancak o, elle açılır, hâlbuki **مغلاق** anahtar dışında açılmaz: (S, K:) onunla [bir kapı] kapatılan yahut sağlamlanan tahta bir şey: (Ham s. 764; önceki kelimenin açıklamasında:) ona, (↓ **لِسُرْعَةِ انْزِلَاجِهِ**) kayışının çabukluğundan dolayı bu ad verilmiştir: fakat ISh, Basra halkının kullandığı türden **مزلاج**’ı, kapıdaki bir deliğe kayan eğri bir demir anahtarı olan; onunla kapının kilitlendiği, şeklinde vasfeder: çoğulu **مَزَالِيجُ**. (TA.) -A2- Ayrıca önceki kelime, bir kadına uygulandığında: kalçalarında, yahut kalçaları ve uyluklarında eti az olan; yahut kalçaları küçük, birbirine yapışık olan; eş anlamlısı **رَسْحَآءُ**. (S, K.)
