# زلع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%84%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زلع

الزلع، محركة: شقاق في ظاهر القدم وباطنه وقد زلعت قدمه، بالكسر، تزلع زلعا، كذلك إذا كان في ظاهر الكف، فأما إن كان في باطنها فهو الكلع، كما في الصحاح، وفي الأساس: وتقول: أخذه زلع وعلز، أي شقاق وقلق. وقيل: الزلع: شقاق في ظاهر القدم والكف، والكلع: في باطنهما، أو هو تفطر الجلد قاله ابن دريد، وخصه بعضهم بجلد القدم. قال ابن دريد: الزلعة، بهاء: جراحة فاسدة يقال: زلعت جراحته، كفرح، تزلع زلعا، إذا فسدت. قال الليث: زلعه، كمنعه زلعا: استلبه في ختل، كازدلعه هذه عن ابن عباد. قال أبو عبيد: زلع رجله بالنار زلعا: أحرقها، وقال غيره: زلع جلده. قال الليث: والزيلع: ضرب من الودع صغار. قال ابن دريد: زيلع: موضع، وقد غلب على الجبل، وأدخلوا اللام فيه على حد اليهود. قال غيره: هو: د، بساحل بحر الحبشة مشهور، وقد خرج منه جماعة من العلماء والمحدثين. وأبو العباس أحمد بن عمر الزيلعي، صاحب اللحية، أحد أقطاب اليمن. والزولع، كجوهر: المشقق الأعقاب، نقله الصاغاني. المزلع، كمعظم: من انقشر جلد قدمه عن اللحم، نقله الجوهري عن أبي عمرو. وتزلع: تشقق، ومنه الحديث:  إن المحرم إذا تزلعت رجله فله أن يدهنها  وفي حديث أبي ذر: مر به قوم وهم محرمون، وقد تزلعت أيديهم وأرجلهم، فسألوه: بأي شيء نداويها? فقال: بالدهن. وقال الراعي:
  وغملى نصي بالمتان كأنهـا                      ثعالب موتى جلدها قد تزلعا

  ويروى: تسلعا، والمعنى واحد. قال ابن عباد: تزلع: تكسر. قال الليث: أزلعه: أطمعه في شيء يأخذه. قال المفضل: ازدلع حقه: اقتطعه والدال في ازدلع في الأصل تاء. ومما يستدرك عليه: زلع الماء من البئر يزلعه زلعا: أخرجه. وزلعت له من مالي زلعة: قطعت له منه قطعة. والزلوع: تشقق الأقدام. شفة زلعاء: متزلعة لا تزال تنسلق، وكذلك الجلد. وازدلعت الشجرة، إذا قطعتها. وتزلع جلده: انحرق بالنار. وزلع رأسه، كسلعه، عن ابن الأعرابي. وتزلع ريشه: ذهب، وأنشد ثعلب:
  كلا قادميها يفضل الكف نصفه                      كجيد الحبارى ريشه قد تزلعا والزلوع، والسلوع: صدوع في الجبل في عرضه. وقال ابن الأعرابي زلعته وعصوته وفأوته، بمعنى واحد. والزلعة، بالفتح: خابية للماء، مولدة. وزلعت الشمس زلوعا: طلعت. وزلعت النار: ارتفعت. وهذان الحرفان أوردهما ابن عباد بالغين معجمة، وصوب المصنف هناك أنهما بالعين مهملة، وقد أهملها هنا، فتأمل.

### Türkçe

**الزلع**, harekeli: Ayağın dış yüzünde ve iç yüzünde çatlaklardır; ve “ayağı **زَلِعَتْ**”, kesre ile, “**تَزْلَعُ** **زَلْعًا**”, yine böyledir; eğer avucun dış yüzünde olursa; fakat eğer onun iç yüzünde olursa o **الكلع**’dır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الأساس**’ta: “Ve dersin: Onu **زَلَع** ve **عَلَز** aldı; yani çatlaklar ve huzursuzluk.” Ve denildi: **الزلع**: ayağın ve avucun dış yüzünde çatlaklardır; ve **الكلع**: ikisinin iç yüzünde; yahut o derinin çatlamasıdır; bunu İbn Düreyd söyledi; ve bazıları onu ayak derisine tahsis etti. İbn Düreyd dedi: **الزلعة**, **هاء** ile: bozuk bir yaradır; “yarası **زَلِعَتْ**” denir; “**تَزَلَّعَ** **زَلْعًا**”, “**فَرِحَ**” gibi; bozulduğu zaman. Leys dedi: “Onu **زَلَعَهُ**”, “**مَنَعَهُ**” gibi, **زَلْعًا**: onu bir hile içinde soyup aldı; “**ازْدَلَعَهُ**” gibi; bu İbn Abbâd’dandır. Ebû Ubeyd dedi: “Bacağını ateşle **زَلَعَ** **زَلْعًا**: onu yaktı.” Ve başkası dedi: “Derisini **زَلَعَ**.” Leys dedi: Ve **الزيلع**: küçüklerden bir tür **الودع**’dır. İbn Düreyd dedi: **زيلع**: bir yerdir; ve dağa galip geldi; ve onda **اللام**’ı, Yahudiler tarzı üzere, içeri soktular. Başkası dedi: O: **د**’dir; Habeş denizinin sahilinde meşhurdur; ve ondan âlimlerden ve muhaddislerden bir cemaat çıkmıştır. Ve Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Ömer **الزيلعي**, sakal sahibi, Yemen’in kutuplarından biridir. Ve **الزولع**, “**جَوْهَر**” gibi: topukları çatlamış olan; bunu Sâgânî nakletti. **المزلع**, “**مُعَظَّم**” gibi: ayağının derisi etten soyulmuş olan; bunu Cevherî, Ebû Amr’dan nakletti. Ve **تَزَلَّعَ**: çatladı; ve ondan hadis: “Muharrem (ihramlı) kişi, eğer ayağı **تَزَلَّعَتْ** olursa, onu yağlaması ona helâldir.” Ve Ebû Zerr hadîsinde: Bir kavme uğradı, hâlbuki onlar ihramlı idiler; ve elleri ve ayakları **تَزَلَّعَتْ**; ona sordular: “Onu ne ile tedavi edelim?” Dedi ki: “Yağ ile.” Ve Râî dedi:
  Ve metân’da bir nasîbim var, sanki o                      ölü tilkiler; derisi gerçekten **تَزَلَّعَ** olmuş

Ve rivayet olunur: **تَسَلَّعَ**; ve mânâ birdir. İbn Abbâd dedi: **تَزَلَّعَ**: kırıldı. Leys dedi: “Onu **أَزْلَعَهُ**”: onu, alacağı bir şeyde tamahlandırdı. Mufaddal dedi: “Hakkını **ازْدَلَعَ**”: onu koparıp aldı; ve **ازْدَلَعَ**’daki **الدال**, aslında **تاء**’dır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: “Kuyudan suyu **زَلَعَ**; onu **يَزْلَعُ** **زَلْعًا**: onu çıkardı.” Ve “Malımdan onun için bir **زَلْعَة** **زَلَعْتُ**: ondan bir parça kestim.” Ve **الزلوع**: ayakların çatlamasıdır. **شفة زلعاء**: **متزلعة**; durmadan soyulur; ve deri de böyledir. Ve ağaç **ازْدَلَعَتْ**, onu kestiğin zaman. Ve derisi **تَزَلَّعَ**: ateşle yandı. Ve “başını **زَلَعَ**”, “**سَلَعَ**” gibi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve tüyü **تَزَلَّعَ**: gitti; Sa‘leb inşâd etti:
  İkisinin de ön tarafı, avucun yarısını aşar                      hubârâ’nın boynu gibi; tüyü gerçekten **تَزَلَّعَ** olmuş

Ve **الزلوع** ve **السلوع**: dağın enine olan yarıklardır. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Onu **زَلَعْتُهُ** ve **عَصَوْتُهُ** ve **فَأَوْتُهُ**”; bir mânâdadır. Ve **الزلعة**, fetha ile: su için bir küp; müvelleddir. Ve güneş **زَلَعَتْ** **زُلُوعًا**: doğdu. Ve ateş **زَلَعَتْ**: yükseldi. Ve bu iki harfi İbn Abbâd, **الغين** mu‘ceme ile zikretti; ve musannif orada, ikisinin **العين** muhmele ile olduğunu tashih etti; ve onu burada ihmal etti; öyleyse düşün.
