# زلف (ز-ل-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%84%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Alna dökülen saçtır

- Harfler: ز - ل - ف
- Kur'an'da: 10 geçiş · 10 ayet · 7 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [زُلْفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/siga/%D8%B2%D9%8F%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | فُعْلَى | Yaklaşmak | 2 | 2 | [34:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/34:37.md) |
| [لَزُلْفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B2%D9%8F%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | لَفُعْلَى | Yaklaşmak | 2 | 2 | [38:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/38:25.md) |
| [وَأُزْلِفَتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8F%D8%B2%D9%92%D9%84%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%90.md) | وَأَفْعَلَتِ | Ve yaklaştırıldı | 2 | 2 | [26:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/26:90.md) |
| [أُزْلِفَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%B2%D9%92%D9%84%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | أُفْعِلَتْ | Yaklaştırıldı | 1 | 1 | [81:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/81:13.md) |
| [زُلْفَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/siga/%D8%B2%D9%8F%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فُعْلَةً | Yaklaşmak | 1 | 1 | [67:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/67:27.md) |
| [وَأَزْلَفْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%81%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَأَفْعَلْنَا | Ve yaklaştırdık | 1 | 1 | [26:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/26:64.md) |
| [وَزُلَفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8F%D9%84%D9%8E%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعَلًا | Ve kısa zamanlar | 1 | 1 | [11:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/11:114.md) |

## Mücavir kökler — 40 mücavir (62 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Ev arı sürüsü anlamındadır
2. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
3. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
4. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Bahçe demektir
5. [غرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir
6. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
7. [طرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dilin ucu demektir
8. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
9. [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hales : Çekirdek içidir
10. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
11. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Katlanmış deri demektir
12. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
13. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yüz demektir
14. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Onların malları
15. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yavru” demektir
16. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
17. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Namaz
18. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
19. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
20. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
21. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Half : Ense demektir
22. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
23. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dane, inek yavrusuna denir
24. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
25. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
26. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
27. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Gem demektir
28. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
29. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Veli arka demektir
30. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Baid uzak demektir
31. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
32. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
33. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
34. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
35. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
36. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
37. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
38. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
39. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Beyn topraktaki yarık demektir
40. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زلف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md), [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md), [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir noktaya doğru kayarak veya hamle yaparak aşamalı biçimde yaklaşma ve mesafe daraltma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi huzurda aşamalı yakınlık, manevi derece, yaklaşan zaman dilimleri ve ahiret menzilinin hazır kılınması |
| Çekirdek Özet 3 | Statik bir mesafe yakınlığı değil, yönelim ve eylemle elde edilen rütbe, itibar ve mertebe |
| Kritik Hata Riski | Kökün anlamını nesnel ve coğrafi bir temas mesafesine indirgeyerek manevi derece ve hamleli yakınlaşma boyutunu yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زل | Bir yüzeyden veya konumdan kayma, yerinden ayrılarak ileri doğru hareket etme ve dengenin yer değiştirmesi; [زلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%84.md), [زلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%82.md), [زلزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84.md) ve [زلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%85.md) köklerinde olduğu gibi kayganlık, sarsılma ve hızla yerinden akma anlamını taşır. | ف | Ağız, sınır açıklığı ve hava temasını temsil eden harfin eklenmesiyle kayma hareketi, belirli bir sınıra, eşiğe veya hedefe doğru kontrollü bir ilerleme, yaklaşma ve derece alma anlamı kazanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Keskin bir hamle yapma, ayrışma ve yönelinen hatta doğru ani bir hareket başlatma. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Hareketi belirli bir amaca, menzile veya otoriteye doğru sevk etme, yönlendirme ve bağlama. |
| ف | Ağız | Açıklık, temas eşiği, son sınır ve huzura varış noktası. |
| زلف | Keskin yönelişle eşiğe ilerleme | Ayrışan bir noktadan amaca doğru sevk olunarak bir eşiğe, hedefe veya makama doğru aşamalı hamlelerle yaklaşma hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hedefe doğru adım adım veya atılarak yaklaşmak; çöl ile verimli tarım arazisi arasındaki sınır istasyonları ve basamaklı su havuzları (المزالف). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd bin Rebîa bir beytinde suyla dolup taşan havuzları bu kökten türeyen kelimeyle niteler: حتّى تَحَيَّرَتِ الدِّبارُ كأنّهـا / زَلَفٌ وأُلْقِيَ قِتْبُها المَحْزُومُ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde Hac ibadetinde Arafat’tan Mina’ya doğru geceleyin ilerleyip yaklaşılan vadiye المزدلفة adı verilmiş; gece vakitlerinin birbirine yaklaşan dilimleri için de زلف tabiri kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Lebîd.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde زلف kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Arap sahasında özelleşmiş bir semantik yapı sergiler. Kuzey-Batı Sami sahasında ve İbranicede doğrudan ses denkliğiyle birebir örtüşen yaygın bir üçlü kök türevi sınırlı kalırken, Arapçada زل ikili çekirdeğinin (kayma, ileri atılma, yerinden oynama) labiyal ف ile birleşmesi sonucu belirgin bir yönelimsel yaklaşma semantiği gelişmiştir. Süryanicede z-l-p biçiminde rastlanan bazı kökler dokuma, kenara ekleme veya yanaştırma gibi temas bildiren ikincil alanlarda yer alır. Arapça bu kökü, bir makama intisap etmek, aşama aşama yaklaşmak, geceleyin birbirine bitişen zaman parçalarını tanımlamak ve çölün medeniyet havzasına yaklaştığı sınır kasabalarını adlandırmak suretiyle mertebeli ve menzilli bir yakınlaşma matrisinde merkezileştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زل çekirdeğinden türeme ve yönelme | Kayma, akma ve hamle yapma tabanından hedefe doğru aşamalı yaklaşma ve rütbe kazanma anlamına geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kenar, bitişme ve eklenme semantiği | Süryanice ve civar lehçelerde kenara raptetme ve bitiştirme anlamlarıyla sınırlı paralellikler mevcuttur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kök yapısıyla doğrulanmış doğrudan bir eşasıl tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زلف | Anlamlı | Yaklaşmak, mertebe, sınır | Hedefe doğru aşamalı olarak ilerlemek, derece ve itibar kazanmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [زفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Hızlı insan topluluğu | Bir araya toplanıp hızla hareket eden cemaat ve kalabalık (الأزفلة). | Hızlı hareket ve toplanma bağı; Kur'an'da geçmez. |
| لزف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| لفز | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [فزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D9%84.md) | Anlamlı | Ayrılmak, sıyrılmak | Bir şeyden kopup ayrılmak veya uzaklaşmak; sözlüklerde nadir kullanımlı olarak kayıtlıdır. | Hedef kökün yaklaşma anlamının zıddı yönde hareket; Kur'an'da geçmez. |
| [فلز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B2.md) | Anlamlı | Sert maden, katı cisim | Bakır veya eritilmeye elverişli sert yer altı madeni; katı ve dayanıklı madde. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زلف | Merkez | Hamleli ve mertebeli yaklaşma | Çaba ve yönelimle bir hedefe doğru aşama aşama yaklaşmayı ve rütbe kazanmayı ifade eder. | Sadece mesafe daralması değil, konum ve itibar elde etme hareketidir. |
| [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | Genel yakınlık | Mekân, zaman veya nesep bakımından mesafenin azlığını anlatan genel köktür. | زلف kökündeki aşamalı ilerleme ve manevi paye vurgusu [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) kökünde nötr bir mesafe olarak bulunabilir. |
| [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) | Komşu | Alçalma ve eğilerek yaklaşma | Bir nesnenin yukarıdan aşağıya veya yatayda sarkarak, boyun eğerek yaklaşmasıdır. | زلف yükselme ve mertebe ima ederken, [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) daha çok meyil ve fiziksel yakınlaşma taşır. |
| [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) | Komşu | Hazır bulunma | Gaip olmanın zıddı olarak tanıklık sahasına girip mevcut bulunmaktır. | [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) kökünde hareketten ziyade bulunma hali esasken, زلف hedefe doğru yürümeyi içerir. |
| [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) | Zıt | Uzaklık | Zaman, mekân veya manevi bağlamda mesafenin açılması ve hedeften kopmadır. | Yaklaşmanın, menzile erişmenin ve paye elde etmenin tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زلف | Yaklaşma, derece, yakınlık | Bir amaca veya makama doğru aşamalı yöneliş ve elde edilen manevi itibar. | Kesin |
| Latince | accessus, gradus, appropinquatio | Yaklaşma, adım, derece | Hem fiziksel yaklaşmayı hem de aşamalı mertebe kat etmeyi kısmen karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | approach, proximity, advancement, station | Yaklaşma, yakınlık, ilerleme, mevki | "Approach" eylemi, "station/proximity" ise ulaşılan dereceyi karşılar; ancak kökün manevi hamle boyutunu tek başına veremez. | Güçlü |
| Almanca | Annäherung, Vorrücken, Stufe | Yaklaşma, ilerleme, aşama | Hedefe doğru bilinçli ilerleme ve rütbe alma nüansını yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | approche, avancement, degré | Yaklaşma, terfi, basamak | Bir makama doğru adım atarak mesafe katetme ve paye alma anlamına denk gelir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زُلْفَى | Yüksek manevi derece ve Allah katında itibar | Kulun ameliyle elde ettiği veya peygamberlere lütfedilen yakınlık makamı bağlamında (Sebe' [34:37](https://lisan.digital/tr/ayet/34:37.md), Sâd [38:25](https://lisan.digital/tr/ayet/38:25.md), Sâd [38:40](https://lisan.digital/tr/ayet/38:40.md)). |
| زُلْفَى | Şefaat ve aracı edinme vasıtası kılınan sahte yakınlık | Müşriklerin putları Allah'a yaklaştırıcı bir vesile sayma iddiaları bağlamında (Zümer [39:3](https://lisan.digital/tr/ayet/39:3.md)). |
| أُزْلِفَتْ / وَأُزْلِفَتِ | Hazır kılınma, göz önüne getirilme | Cennetin takva sahiplerine ötelerden alınıp hemen yanı başlarına getirilmesi bağlamında (Şu'arâ [26:90](https://lisan.digital/tr/ayet/26:90.md), Kâf [50:31](https://lisan.digital/tr/ayet/50:31.md), Tekvîr [81:13](https://lisan.digital/tr/ayet/81:13.md)). |
| وَأَزْلَفْنَا | Helake doğru yaklaştırma ve sevk etme | Firavun ordusunun denizin yarılan yerine doğru sürülüp birbirine yaklaştırılması bağlamında (Şu'arâ [26:64](https://lisan.digital/tr/ayet/26:64.md)). |
| زُلْفَةً | Yüz yüze gelinen kaçınılmaz yakınlık | Kafirlerin vadolunan azabı veya kıyameti hemen burunlarının ucunda görmeleri bağlamında (Mülk [67:27](https://lisan.digital/tr/ayet/67:27.md)). |
| زُلَفًا | Gündüze bitişen ve yaklaşan gece dilimleri | Gündüzün sınırlarına bitişik namaz vakitleri bağlamında (Hûd [11:114](https://lisan.digital/tr/ayet/11:114.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kurb-i ilâhî ve şefaat meselesi | Kulun Allah'a yakınlığının cismani bir mesafe mi yoksa derece, rıza ve lütuf mu olduğu; aracıların şefaat iddiasının geçersizliği. | Mekânsal yakınlığın reddi, itibar ve manevi rütbe vurgusu. |
| Fıkıh | Hac menasiki ve namaz vakitleri | Müzdelife'de cem-i tehir ile vakfe yapılması; gündüze yakın gece vakitlerinde eda edilen namazlar. | İbadetin ifa edildiği zaman ve mekân koordinatlarının sınırları. |
| Tefsir | Ahirette cennetin yaklaşması ve azabın belirmesi | Cennetin bizzat mı taşındığı yoksa müminlerin bakışına mı yaklaştırıldığı; putperestlerin "bizi yaklaştırsınlar" savunusunun analizi. | İlahi kudretin mekânı dürüp nimeti veya hesabı kulun önüne koyması. |
| Hadis | İbadetle Allah'a yönelme teşviki | Nafilelerle Allah'a yaklaşma ve kulun iki rekatla Rabbine yönelmesi (ازدلفوا إلى الله). | Kulun samimi ameliyle ilahi lütufla buluşma gayreti. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ubudiyet ve takva | Kurbet ve manevi rütbe | Amelle Allah'a yönelip lütfa mazhar olma | İbadet ve salih amel, kul ile yaratıcı arasındaki manevi engelleri kaldırarak derece kazandırır. | Kesin |
| İlmi | Metodolojik aşama | Kademeli ilerleme | Bilinmeyene adım adım yaklaşarak kavrama | Bilgi basamaklarının aşılmasıyla hakikate doğru mesafe alınması sürecini temsil eder. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve liyakat hiyerarşisi | Mertebe ve protokole kabul | Ehliyetle karar merkezine dahil olma | Bir sisteme sadakat ve liyakatle hizmet edenlerin karar mekanizmalarına yakınlaşması. | Muhtemel |
| İktisadi | Pazar ve tüketici ilişkisi | Arzın talebe yaklaştırılması | Malların ihtiyaç mahalline hazır kılınması | Lojistik ve dağıtım süreçlerinde ürünün tüketim noktasına tam vaktinde ulaştırılması. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Limit ve yakınsama (convergence) | Bir fonksiyonun veya dizinin belirli bir değere adım adım sonsuz derecede yaklaşması, aradaki mesafenin sıfıra doğru küçülmesi modeli. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal hareketlilik ve statü edinimi | Bireyin veya grubun çaba ve yeterlilik sergileyerek toplumsal katmanlar arasında üst mevkilere ve prestij alanlarına doğru yükselmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | زلف kökünü sadece zaman veya mekânda "yakın durmak" olarak görmek; kökteki rütbe, manevi derece, hamle ve hak edilerek kazanılan itibar boyutunu ıskalamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca fiziksel yakınlığı değil; amelle hak edilen mertebeyi, ahiret sahnelerinde ilahi ikram olarak cennetin bizzat müminin ayağına getirilmesini ve şirkin bâtıl aracı mantığını deşifre eden bir ekseni kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zümer [39:3](https://lisan.digital/tr/ayet/39:3.md) ayetindeki aracı putperestlik mantığının psikolojik kökeni anlaşılamaz; kulun Allah'a yakınlaşmasının amelle değil, statik vesilelerle olabileceği vehmine kapılınabilir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an'ın temel davası, kulun Allah ile olan irtibatını doğru kurmasıdır. Bu kök, hakiki yakınlığın (zülfâ) soyut iddialarla, soy, mal veya evlatla değil; iman, takva ve salih amelle inşa edilen bir rütbe olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadet vakitlerini düzenleyen emirlerde (Hûd [11:114](https://lisan.digital/tr/ayet/11:114.md)), müşriklerin şefaat ve aracı edinme zihniyetini eleştiren uyarılarda (Zümer [39:3](https://lisan.digital/tr/ayet/39:3.md)), peygamberlerin ilahi huzurdaki mertebelerinde (Sâd suresi) ve kıyamet tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | "Bizi Allah'a yaklaştırsınlar diye onlara tapıyoruz" diyen şirkin aracı kültürünü kökten yıkar; mal ve evladın insanı Allah katında tek başına itibarlı kılacağı zannını düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir noktaya doğru kayarak, sürüklenerek veya hamle yaparak aşamalı biçimde yaklaşma, aradaki mesafeyi tüketme ve eşiğe erişme.
- Soyut anlam: Amel, niyet ve gayret vasıtasıyla hedeflenen bir makamda manevi derece, itibar, rütbe ve yüksek huzura kabul edilme ehliyeti.
- Sistematik karşılık: Bir sistem içinde periferiden (çeperden) merkeze doğru mesafe daraltan, liyakat ve yönelim ölçüsünde konumu yükselten dinamik yakınsama mekanizması.
- LaTeX modeli: $$\lim_{t \to t^*} d(x(t), x_0) = 0 \implies R(x) = R_{\max}$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $x(t)$, yönelen varlığın zaman veya amel eksenindeki dinamik konumunu; $x_0$, hedeflenen merkezî huzur veya menzili; $d$, özne ile hedef arasındaki mesafeyi; $t^*$, menzile varış eşiğini; $R(x)$ ise öznenin katettiği mesafeye bağlı olarak kazandığı rütbe ve manevi derece fonksiyonunu temsil eder. Mesafe sıfıra yakınsadıkça, kazanılan derece en üst düzeye ($R_{\max}$) ulaşır.

## Geçtiği ayetler (10 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%84%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/11:114.md) — وَزُلَفًا

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ

Meal (IK): Gündüzün iki tarafında ve gecenin de yakın saatlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu; öğüt kabul edenlere bir öğüttür.

### [Şuara 26:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/26:64.md) — وَأَزْلَفْنَا

وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الْآخَرِينَ

Meal (IK): Sonra diğerlerini oraya yaklaştırdık.

### [Şuara 26:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/26:90.md) — وَأُزْلِفَتِ

وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Cennet, muttakiler için hazırlanmıştır.

### [Sebe 34:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/34:37.md) — زُلْفَى

وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفَى إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَهُمْ فِي الْغُرُفَاتِ آمِنُونَ

Meal (IK): Ne mallarınız, ne de çocuklarınız sizi, Bizim katımıza yaklaştıracak olan. Ancak iman edip salih amel işleyen kimselerin, işte onların yaptıklarına karşılık kkat kat mükafat vardır. Ve onlar, yüksek dereceler içinde emindirler.

### [Sad 38:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/38:25.md) — لَزُلْفَى

فَغَفَرْنَا لَهُ ذَلِكَ وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ

Meal (IK): Bunun üzerine Biz de onu bağışladık. Onun için şüphesiz ki katımızda yüksek bir makam ve güzel bir sonuç vardır.

### [Sad 38:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/38:40.md) — لَزُلْفَى

وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ

Meal (IK): Doğrusu katımızda onun için yüksek bir makam ve güzel bir netice vardır.

### [Zümer 39:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/39:3.md) — زُلْفَى

أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ

Meal (IK): İyi bil ki; halis din, Allah’ındır. O’ndan başka veliler edinenler; onlara, sırf bizi Allah’a yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz, derler. Doğrusu Allah, ihtilafa düştükleri şeylerde, aralarında hüküm verecektir. Muhakkak ki Allah; yalancı ve kafir olan kimseyi hidayete eriştirmez.

### [Kaf 50:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/50:31.md) — وَأُزْلِفَتِ

وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ

Meal (IK): Cennet de takva sahiplerine yaklaştırılır. Zaten uzakta değildir.

### [Mülk 67:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/67:27.md) — زُلْفَةً

فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ

Meal (IK): Onu yaklaşırken gördükleri vakit, küfredenlerin yüzleri buruştu. Ve: Sizin isteyip durduğunuz işte budur, denildi.

### [Tekvir 81:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/ayet/81:13.md) — أُزْلِفَتْ

وَإِذَا الْجَنَّةُ أُزْلِفَتْ

Meal (IK): Ve Cennet yaklaştırıldığı zaman;

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Alna dökülen saçtır. Çok yakın veya çok kısa zaman anlamına da gelmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي واللام والفاء معهما
ز ل ف، ز ف ل، ف ل ز مستعملات
زلف:
المَزْلَفةُ: قريةٌ تكونُ بين البرّ وبلاد الرّيف، والجميع: مَزالِف. والزَّلَفُ المصانعُ، واحدتها: زَلَفة، قال لبيد:
حتّى تَحَيَّرَتِ الدِّبارُ كأنّهـا		زَلَفٌ وأُلْقِيَ قِتْبُها المَحْزُومُ

والزُّلَفُ: جمع الزُّلْفَة، وهي الزُّلْفَى وهي: القُرْبة وزُلْفَةٌ من اللّيل: طائفة من أوّله.
والزَّلَفَةُ: الصَّحْفة، وجمعها: زَلَف.
وأَزْلَفْته: قَرَّبْته. وازدلفَ: اقترب، وسُمِّيَتِ المُزْدَرِلفَة، لاِقْتِرابِ النّاسِ إلى مِنىً بعدَ الإفاضةِ من عَرَفات.
زفل:
الأَزْفَلَةُ: الجماعةُ من النّاس.
فلز:
الفِلِزُّ والفُلُزُّ: نُحاسٌ أبيض يجعل منه قُدُورٌ وعِظامٌ مُفْرَغة. وقيل: الفِلِزُّ: الحجارة ورجل فِلِزُّ: غليظ شديد.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**اللام** و**الفاء** معهما
**ز ل ف**، **ز ف ل**، **ف ل ز** مستعملات

**زلف**:
**المَزْلَفةُ**: kara ile kır (kırsal) beldeleri arasında bulunan bir köy; çoğulu: **مَزالِف**. Ve **الزَّلَفُ**: su yapıları; tekili: **زَلَفة**. Lebîd dedi ki:
حتّى تَحَيَّرَتِ الدِّبارُ كأنّهـا		زَلَفٌ وأُلْقِيَ قِتْبُها المَحْزُومُ

Ve **الزُّلَفُ**: **الزُّلْفَة**’nin çoğulu; o da **الزُّلْفَى**’dır; o da: yakınlık. Ve geceden **زُلْفَةٌ**: onun evvelinden bir taife (bir bölüm).
Ve **الزَّلَفَةُ**: sahan; çoğulu: **زَلَف**.
Ve **أَزْلَفْته**: onu yaklaştırdım. Ve **ازدلفَ**: yaklaştı. Ve **المُزْدَرِلفَة** adlandırıldı; insanların Arafat’tan ifâzadan sonra Minâ’ya yaklaşmalarından dolayı.

**زفل**:
**الأَزْفَلَةُ**: insanlardan bir cemaat.

**فلز**:
**الفِلِزُّ** ve **الفُلُزُّ**: ondan tencereler ve içi boşaltılmış büyük kemikler yapılan beyaz bakır. Ve denildi ki: **الفِلِزُّ**: taşlar. Ve **رجل فِلِزُّ**: kalın, şiddetli (sert).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزَلَفَةُ بالتحريك: المَصْنَعَةُ الممتلئةُ، والجمع زَلَفٌ. والمزالفُ: البراغيلُ، وهي البلاد التي بين الريف والبرّ، الوَاحدةُ مَزْلَفَةٌ. وأَزْلَفَهُ، أي قَرَّبَهُ. والزُلْفَةُ والزُلْفى: القُرْبَةُ والمنزلةُ. ومنه قوله تعالى: "وَما أَمْوالُكُمْ وَلا أَوْلادُكُمْ بِالَّتي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنا زُلْفى"، وهي اسمُ المصدر، كأنّه قال بالتي تُقَرِّبُكُم عندنا ازْدِلافاً. والزُلْفَةُ: الطائفة من أوّل الليل، والجمعُ زُلَفٌ وزُلْفاتٌ. والزَلْفُ: التقدمُ. وتَزَلَّفوا وازْدَلَفوا، أي تقدَّموا.

##### Türkçe

**الزَلَفَةُ** (harekeli olarak): dolu olan havuzdur; çoğulu **زَلَفٌ**’tur.

**والمزالفُ**: **البراغيلُ**’dir; o, kır ile çöl arasındaki beldelerdir; bir tanesi **مَزْلَفَةٌ**’dir.

Ve **أَزْلَفَهُ**, yani onu yaklaştırdı.

Ve **الزُلْفَةُ** ve **الزُلْفى**: yakınlık ve mertebedir.

Ondan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: “وَما أَمْوالُكُمْ وَلا أَوْلادُكُمْ بِالَّتي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنا زُلْفى”، ve o, mastar ismidir; sanki “bizim katımızda sizi **ازْدِلافاً** ile yaklaştıran (şey) ile” demiş gibidir.

Ve **الزُلْفَةُ**: gecenin evvelinden bir taifedir; çoğulu **زُلَفٌ** ve **زُلْفاتٌ**’tır.

Ve **الزَلْفُ**: ilerlemedir.

Ve **تَزَلَّفوا** ve **ازْدَلَفوا**, yani ilerlediler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ل ف
زلف ، زفل ، فلز ، فزل : ( مستعملة ) .
زفل : أبو عبيد عن الأصمعي : الأزْفَلة بفتح الهمزة والفاء : الجماعةُ ، وكذلك الزرافة .
وقال الفرّاء : جاءوا بأزْفَاتهم وبأجْفَلتهم .
وقال غيره : جاءوا الأجْفَلَى : والأزْفَلَى : الجماعة من كل شيء .
قال الزَّفَيان :
حتى إذا أظماؤها تكشفتْ
عَنِّي وعن صَيْهَبَةٍ قد شرفتْ
عادت تُبَاري الأزْفَلَى واستأنفتْ
وقال أبو عُبَيد : قال الفرّاء : الأزْفَلَة : الجماعة من الإبل . وزَنفل : اسمُ رجل .
زلف : أبو عبيد : الزَّلَف : التقدُّم ، وأَنشد :
دَنَا تَزَلُّفَ ذي هِدْمَيْنِ مَقْرورِ
وقول الله تعالى : ( ) وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الاَخَرِينَ ) ( الشعراء : 64 ) .
قال الزجاج : أي : وقرَّبنا الآخرين من الغرق ، وهم أصحابُ فرعون .
قال : وقال أبو عُبَيْدة : ( أزْلفنَا ) : جمعْنا ، ثمَّ الآخرين . قال : ومن ذلك سُمِّيت مُزْدَلفةُ جمْعاً ، قال : وكلا القولين حَسَن جميل ، لأن جمعهم تقريبُ بعضهم من بعض .
وأصلُ الزُّلْفى في كلام العرب : القُرْبى ، وقال جلّ وعزّ : ( وَأَقِمِ الصَّلَواةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفاً مِّنَ الَّيْلِ ) ( هود : 114 ) ، فطرفا النهَار : غُدْوَةٌ وعَشِيّة ، وصلاةُ طرفي النهار الصبحُ في أحد الطرفين والأولى والعصرُ في الطّرف الأخير ، وهو العَشِيّ .
وقوله تعالى : ( وَزُلَفاً مِّنَ الَّيْلِ ( . قال الزّجّاج : نصب ) وَزُلَفاً ( عَلَى الظرف ، كما تقول : جئتُ طرفي النهار وأوّلَ النهار وأوّلَ الليل . ومعنى ( زُلفاً من الليل ) : الصلاة القريبة من أول الليل . أراد بالزُّلف : المغرِبَ والعشاء الأخير . ومن قرأ : ( وزُلفاً ) فهو جمع زَليف ، مثلُ : قريب وقُرَب .
وقال أبو إسحاق في قوله تعالى : ( مُّبِينٌ فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِي ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَقِيلَ هَاذَا ) ( الملك : 27 ) ، أي : رأوا العذاب قريباً .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن هَدْيه طفِقْنَ يَزْدَلِفْنَ بأيَّتهنّ يبدأ ، أي : يَقتربن .
وقوله : ( وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ ) ( الشعراء : 90 ) ، أي : قُرِّبَتْ .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : المَزَالفُ واحدها مَزْلفة وهي القرى التي بين البَرِّ والريف مِثل القادسية والأنْبَار ونحوها .
قال : والزَّلَف : المصانعُ ، واحدتُها زَلفة ، قال لَبيد :
حتى تحيَّرَت الدِّيارُ كأنّهَا
زَلَفٌ وألْقِيَ قِتْبُهَا المحزُوم
قال : وهي المزالف أيضاً .
وفي حديث يأجوجَ ومأجوجَ : يُرسل اللَّهُ مطراً فيغْسِلُ الأرضَ حتى يتركها كالزُّلفة .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الزَّلَفُ وجه المرأة ، يقال : البِرْكة تطفح مثل الزَّلف .
وقال الليث : الزَّلفة : الصَّحفة وجمعُهَا
زَلف ، وروى ابن دريد عن الأُشناندانيِّ عَن الثَّوْرِيِّ عن أبي عبيدة في قول العُمَاني :
من بعدما كانت مِلاَءً كالزَّلَفْ
قال : هي الأجَاجِين الخُضْر .
وقال ابن دريد : يقال : فلان يُزَلِّفُ في حديثه ويُزَرِّفُ ، أي : يزيد .
قال : والزَّلَف والزَّلَفة : الدرجة والمنزلة . 6
وقال أَبو العباس : قولُه : ( وَزُلَفاً مِّنَ الَّيْلِ ) ( هود : 114 ) ، قال : الزُّلَف : أولُ ساعات الليل ، واحدتُهَا زُلْفَة ، وقال شمر في قول العجّاج :
طيَّ الليالِي زُلَفاً فزُلَفَا
أي : قليلاً قليلاً ، يقول : طوَى الإعياءُ هذا البعيرَ كما تَطوِي الليالي سمَاوَة الهلال أي : شخصه قليلاً قليلاً حتى دَقّ واستقْوَسَ .
فلز : قال الليث : الفِلْزُ والفُلُزُّ : نُحاس أبيَضُ ، يُجعَل منه القُدور العظام المُفرَغة والهاوُونات ، قال : ورَجُلٌ فِلِزٌّ غليظٌ شديدٌ .
وقال أبو عبيد : الفِلَزّ : جَواهرُ الأرض من الذَّهب والفِضّة والنُّحاس ، وأشباهِ ذلك .
فزل : رَوَى ابن دُريْد عن أبي عبد الرحمن عن عمّه الأصمعيّ : أرضٌ فَيْزَلَة سريعةُ السَّيْل : إذا أصابها الغَيث .

##### Türkçe

ز ل ف
زلف ، زفل ، فلز ، فزل : (kullanılan) .

زفل : Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الأزْفَلة** (hemzenin ve **الفاء**’ın fethasıyla): topluluk; **الزرافة** da böyledir.
el-Ferrâ dedi: **بأزْفَاتهم** ve **بأجْفَلتهم** ile geldiler.
Başkası dedi: **الأجْفَلَى** ile geldiler; ve **الأزْفَلَى**: her şeyden topluluk.
ez-Zafeyân dedi:
حتى إذا أظماؤها تكشفتْ
عَنِّي وعن صَيْهَبَةٍ قد شرفتْ
عادت تُبَاري الأزْفَلَى واستأنفتْ

Ebû Ubeyd dedi: el-Ferrâ dedi: **الأزْفَلَة**: develerden topluluk. Ve **زَنفل**: bir adamın adıdır.

زلف : Ebû Ubeyd: **الزَّلَف**: ilerleme; ve şu beyti okudu:
دَنَا تَزَلُّفَ ذي هِدْمَيْنِ مَقْرورِ

Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **( وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الاَخَرِينَ )** (eş-Şuarâ: 64).
ez-Zeccâc dedi: yani: diğerlerini boğulmaya yaklaştırdık; onlar Firavun’un adamlarıdır.
Dedi: Ebû Ubeyde dedi: **( أزْلفنَا )**: topladık; sonra diğerlerini. Dedi: bundan dolayı **مُزْدَلفة**’ye **جَمْعاً** adı verildi. Dedi: iki sözün de her ikisi güzel, iyi; çünkü onları toplamak, bazısını bazısına yaklaştırmaktır.

Ve Arapların كلامında **الزُّلْفى**’nın aslı: yakınlık. Ve Azîz ve Celîl dedi: **( وَأَقِمِ الصَّلَواةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفاً مِّنَ الَّيْلِ )** (Hûd: 114); günün iki ucu: sabah ve akşamdır. Günün iki ucunun namazı: uçlardan birinde sabah; ve ilk (namaz) ile ikindi, son uçtadır; o da akşam vaktidir.

Ve O’nun sözü: **( وَزُلَفاً مِّنَ الَّيْلِ )**. ez-Zeccâc dedi: **( وَزُلَفاً )**’ı zarf üzerine nasb etti; senin “günün iki ucunda geldim, günün başında ve gecenin başında” demen gibi. **( زُلفاً من الليل )**’in manası: gecenin başına yakın namazdır. **الزُّلف** ile akşam ve son yatsıyı kastetti. Kim **( وزُلفاً )** okursa, o **زَليف**’in cem‘idir; “yakın” ve “yakınlar” gibi.

Ebû İshâk, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **( مُّبِينٌ فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَقِيلَ هَاذَا )** (el-Mülk: 27): yani azabı yakın görmüşlerdir.

Peygamber’in (صلى الله عليه وسلم) hadisinde: onun kurbanlıkları, hangisiyle başlayacağını (seçmek için) **يَزْدَلِفْنَ** etmeye koyuldu; yani yaklaşırlar.

Ve O’nun sözü: **( وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ )** (eş-Şuarâ: 90): yani yaklaştırıldı.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المَزَالفُ**; onun teki **مَزْلفة**’dir; o, البرّ ile الريف arasındaki köylerdir; el-Kâdisiyye, el-Enbâr ve benzerleri gibi.
Dedi: ve **الزَّلَف**: yapılar/imalathaneler; onun teki **زَلفة**’dir. Lebîd dedi:
حتى تحيَّرَت الدِّيارُ كأنّهَا
زَلَفٌ وألْقِيَ قِتْبُهَا المحزُوم

Dedi: o da **المزالف**’tır.

Ye’cûc ve Me’cûc hadîsinde: Allah bir yağmur gönderir; yeri yıkar; ta ki onu **كالزُّلفة** gibi bırakıncaya kadar.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **الزَّلَفُ**: kadının yüzüdür; “havuz taşar, **مثل الزَّلف** gibi” denir.

el-Leys dedi: **الزَّلفة**: sahan; onun çoğulu **زَلف**’tır. İbn Düreyd, el-Uşnândânî’den, es-Sevrî’den, Ebû Ubeyde’den, el-Umânî’nin sözü hakkında rivayet etti:
من بعدما كانت مِلاَءً كالزَّلَفْ
Dedi: onlar yeşil **الأجَاجِين**’dir.

İbn Düreyd dedi: “Falanca, konuşmasında **يُزَلِّفُ** eder ve **يُزَرِّفُ** eder” denir; yani artırır.
Dedi: ve **الزَّلَف** ile **الزَّلَفة**: derece ve menzildir. 6

Ebû’l-Abbâs dedi: O’nun sözü: **( وَزُلَفاً مِّنَ الَّيْلِ )** (Hûd: 114); dedi: **الزُّلَف**: gecenin ilk saatleridir; onun teki **زُلْفَة**’dir. Ve Şemmer, el-A‘câc’ın sözü hakkında:
طيَّ الليالِي زُلَفاً فزُلَفَا
yani: az az. Diyor ki: yorgunluk bu deveyi, gecelerin hilâlin **سمَاوَة**’sını yani şahsını az az dürmesi gibi dürdü; ta ki inceldi ve yay gibi kıvrıldı.

فلز : el-Leys dedi: **الفِلْزُ** ve **الفُلُزُّ**: beyaz bakırdır; ondan büyük boşaltılmış kazanlar ve havanlar yapılır. Dedi: ve **رَجُلٌ فِلِزٌّ**: kalın, serttir.
Ebû Ubeyd dedi: **الفِلَزّ**: yerin cevherleri; altın, gümüş ve bakır ve bunun benzerleri.

فزل : İbn Düreyd, Ebû Abdirrahmân’dan, amcası el-Asmaî’den rivayet etti: **أرضٌ فَيْزَلَة**: yağmur ona isabet ettiğinde, hızlı sel akıtan (arazi).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء واللام وما يثلثهما)
(زلم) الزاء واللام والميم أصلٌ يدل على نَحَافةٍ ودِقّة في ملاسة. وقد يشذّ عنه الشيء.  فالأصل الزَّلَمْ والزُّلَم: قِدْح يُسْتَقْسَمُ به. وكانوا يفعلون ذلك في الجاهليّة، وحُرِّمَ ذلك في الإسلام، بقولـه جلّ ثناؤه: ﴿وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بالأَزْلاَم﴾ [المائدة 3]. فأمَّا قول لبيد:
* تَزِلُّ عن الثَّرَى أزلامُها ([1]) *
فيقال إنّه أراد أظلاف البقرة؛ وهذا على التشبيه.
ويقولون: رجلٌ مُزَلَّمٌ: نَحيف. والزَّلَمة: الهَنَة المتدلِّية من عُنُق الماعزة، ولها زَلمتان. والزَّلَمُ أيضاً: الزَّمَع التي تكون خَلْفَ الظِّلْف. ومن الباب المُزَلَّم: السيِّئ الغِذاء، وإِنَّما قيل لـه ذلك لأنه يَنْحَُف ويَدِقُّ. فأمَّا قولهم: "هو العبد زَُلْمَةً"([2])، فقال قومٌ: معناه خالصٌ في العُبودية، وكان الأصل أنَّه شُبِّه بِما خَلف الأظلاف من الزَّمَع . وأمَّا الأزْلَم الجَذَع، فيقال إنَّه الدَّهر، ويقال إنَّ الأسَد يسمَّى الأزلم الجَذَع.([3])
(زلج) الزاء واللام والجيم أُصَيْلٌ يدلُّ على الاندفاع والدَّفْع. من ذلك المُزَلَّج من العيش، وهو المُدَافعُ بالبُلْغَة. والمُزَلَّج: الذي يُدفَع عن كلِّ خيرٍ من كِفَايةٍ وغَناء. قال:
دعَوْتُ إلى ما نابني فَأَجابَني *** كريمٌ من الفِتْيانِ غيرُ مُزَلَّجِ
والزَّلْج: السُّرْعَة في المشْيِ وغيرِه، وكلُّ سريعٍ  زالجٌ. وسَهْمٌ([4]) زالجٌ: يتزَلّج من القَوس. والمُزَلَّج: المدفوع عن حَسَبه. فأمّا المِزْلاج فالمرأة الرَّسْحَاء، وكأنها شُبِّهت في دِقّتها بالسَّهم الزّالج.
(زلح) الزاء واللام والحاء ليس بأصل في اللغة منقاسٍ، وقد جاءت فيه كلماتٌ الله أعلَمُ بصحَّتها، يقولون: قَصعة زَلَحْلَحَةٌ، وهي التي لا قَعْرَ لها.
وقال ابن السِّكيت: الزَّلَحْلَحُ من الرِّجال: الخفيف([5]). وقالوا: الزَّلَحْلَحُ الوادي الذي ليس بعميقٍ: فإن كان هذا صحيحاً فالكلمةُ تدلُّ على تبسُّط الشَّيءِ من غير قعر يكون لـه.
(زلخ) الزاء واللام والخاء أصلٌ إنْ صحَ يدلُّ على تزلُّق الشَّيء. فالزَّلْخ: المَزَِلَّة. ويقال بئرٌ زَلُوخٌ، إذا كان أعلاها مَزَِلّة يُزْلِق مَنْ قام عليه. ويقال إنَّ الزَّلْخ: رفْعُك يدَك في رَمْي السهم إلى أقصى ما تقدِرُ عليه، تريد به الغَلْوة([6]). قال:
* مِنْ مائةٍ زَلْخ بِمِرِّيخٍ غالْ([7]) *
وقال بعضهم الزَّلْخُ: أقصى غايةِ المغَالي، ويقولون: إن الزُّلَّخَة عِلّة([8]). وهو كلامٌ يُنْظَرُ فيه.
(زلع) الزاء واللام والعين أصلٌ يدلُّ على تَفَطُّرٍ وزَوَالِ شيء عن مكانه. فالزَّلَع: تفطُّر الجِلد. تَزَلَّعَت يدُهُ: تشقَّقَت. ويقال: زَلِعَت جراحته: فسدَتْ. قال الخليل: الزَّلَع: شُقاقُ ظاهِرِ الكفّ. فإن كانَ في الباطن فهو كَلَع. والزَّلْع: استلابُ شيءٍ في خَتْل.
(زلف) الزاء واللام والفاء يدلُّ* على اندفاعٍ وتقدمٍ  في قرب إلى شيء. يقال من ذلك ازدَلَف الرجلُ: تقدَّم. وسمِّيَت مُزْدَلِفَة بمكة، لاقترابِ الناس إلى مِنَىً بعد الإفاضة من عَرَفات. ويقال لفُلانٍ عند فلانٍ زُلفَى، أي قرْبى. قال الله جلَّ وعزَّ: ﴿وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى﴾  [ص 25 و 40]. والزَّلف والزُّلْفَة: الدَّرجة والمنْزلة. وأزْلَفت الرجلَ إلى كذا: أدنَيته. فأما قولُ القائل:
حتى إذا ماءُ الصَّهاريجِ نَشَفْ *** من بَعدِ ما كانت مِلاَءً كالزَّلَفْ([9])فقال قومٌ: الزَّلَف: الأجاجِينُ الخُضْر. فإن كان كذا فإِنما سُمِّيَت بذلك لأن الماء لا يثبُت فيها عند امتلائِها، بل يندفع. وقال قومٌ: المزالف هي بلادٌ بين البرِّ والرِّيف. وإنّما سُمِّيت بذلك لقُرْبِها من الرِّيف. وأما الزُّلَف من الليل، فهي طوائفُ منه؛ لأنَّ كلَّ طائفةٍ منها تقربُ من الأخرى.
(زلق) الزاء واللام والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تزلُّج الشيء عن مقامهِ. من ذلك الزَّلَق. ويقال أَزْلَقَتِ الحامل، إذا أَزْلَقَتِ ولدَها. ويقال ـ وهو الأصحُّ ـ إِذا ألقَتِ الماء ولم تقبَلْهُ رَحِمُها. والمَزْلَقَة والمَزْلَق: الموضع لا يُثْبَت عليه. فأمَّا قَولُه جلَّ ثناؤُه: ﴿وَإِنْ يَكَادُ الَّذينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ﴾ [القلم 51]. فحقيقة معناه أنَّه مِنْ حِدّة نظرِهما حَسَدَاً، يكادون يُنحُّونَك عن مكانِك. قال:
* نظراً يُزيل مواطئ الأقدامِ([10]) *
ويقال إنَّ الزَّلِق: الذي إذا دنا من المرأة رَمَى بِمائِهِ قبل أن يَغْشاها. قال:
* إنَّ الزُّبير زَلِقٌ وَزُمَّلِق([11])  *
وقال ابنُ الأعرابيّ: زَلَقَ الرَّجلُ رأسه: حَلَقه. فأما قولُ رُؤبة:
* كَأَنّها حَقْبَاءُ بَلْقَاءُ الزَّلَقْ([12]) *
فيقال إنّ الزَّلَق العَجُز منها ومِنْ كلِّ دابة. وسُمِّيت بذلك لأنَّ اليدَ تَزْلَقُ عنها، وكذلك ما يصيبُها من مَطَرٍ وندى. والله أعلم.
--------------ـــــ
([1]) قطعة من بيت لـه في معلقته. وهو بتمامه:
حتى إذا انحسر الظلام وأسفرت *** بكرت تزل عن الثرى أزلامها
([2]) هو كغرفة وتمرة وشجرة ولمزة.
([3])  كذا في الأصل: ولم أجده لغيره.
([4]) في الأصل: "ومنهم" صوابه في المجمل واللسان.
([5]) ذكر في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([6]) الغلوة: قدر رمية  بسهم. وفي اللسان والتاج: "تريد به بعد الغلوة". لكن ورد هكذا في الأصل والمجمل.
([7]) البيت في المجمل واللسان (مرخ، غلا).
([8]) قال ابن سيده: وهو داء يأخذ في الظهر والجنب، وأنشد:
كأن ظهري أخذته زلخه *** لما تمطى بالفرى المفضخه
 ([9]) الرجز للعماني ، كمافي اللسان (زلف).
([10]) البيت في البيان والتبيين: (1: 11)، من مكتبة الجاحظ. وأنشده في اللسان (قرض، زلق)، وصدره:  * يتقارضون إذا التقوا في موطن *.
([11]) هو للقلاخ بن حزن المنقري. وكذا أنشده في اللسان (زملق)، والمخصص (5: 115): "إن الحصين". على أنه ذكر أن صواب روايته: "إن الجليد" وهو الجليد الكلابي. وذلك لأن في الرجز: *يدعى الجليد وهو فينا الزملق*.
([12]) سبق إنشاد البيت في (حقب)، وسيعيده في (غني). وهو في ديوانه 104 واللسان (حقب، زلق)، والمخصص (6: 143).

ـ

##### Türkçe

(زay ve lâm ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**زلم**) **الزاء** ve **اللام** ve **الميم**; pürüzsüzlükte bir incelik ve dakikliğe delâlet eden bir asıldır. Ve şey ondan şâz olabilir. Asıl **الزَّلَمْ** ve **الزُّلَم**: kendisiyle kura çekilen bir ok (kadeh). Ve onlar bunu câhiliyyede yaparlardı; ve İslâm’da bu, O’nun (yüce senâsı) sözüyle haram kılındı: ﴿وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بالأَزْلاَم﴾ [المائدة 3]. Lebîd’in sözüne gelince:
* تَزِلُّ عن الثَّرَى أزلامُها ([1]) *
denir ki: o, ineğin tırnaklarını murad etti; ve bu, teşbih üzerinedir.
Ve derler: **رجلٌ مُزَلَّمٌ**: zayıf. Ve **الزَّلَمة**: keçinin boynundan sarkan şey; ve onun iki **زَلمتان**’ı vardır. Ve **الزَّلَمُ** dahi: tırnağın arkasında olan **الزَّمَع**. Ve bâbdan **المُزَلَّم**: kötü gıdalı; ve ancak ona bu denildi, çünkü o zayıflar ve incelir. “**هو العبد زَُلْمَةً**”([2]) sözlerine gelince, bir kavim dedi: mânâsı, kullukta hâlistir; ve asıl, tırnakların arkasındaki **الزَّمَع**’a benzetilmiş olmasıdır. Ve **الأزْلَم الجَذَع**’a gelince, denir ki o, dehrdir; ve denir ki aslan **الأزلم الجَذَع** diye adlandırılır.([3])

(**زلج**) **الزاء** ve **اللام** ve **الجيم**; itiliş ve itme üzerine delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: geçimden **المُزَلَّج**; o, azıkla (geçimlik ile) defeden/itip savandır. Ve **المُزَلَّج**: her hayırdan, yeterlilikten ve zenginlikten uzaklaştırılan (itilen) kimsedir. Dedi ki:
دعَوْتُ إلى ما نابني فَأَجابَني *** كريمٌ من الفِتْيانِ غيرُ مُزَلَّجِ
Ve **الزَّلْج**: yürüyüşte ve başkasında sürat; ve her süratli **زالج**’dir. Ve **سَهْمٌ**([4]) **زالجٌ**: yaydan kayıp gider. Ve **المُزَلَّج**: soyundan (hasebinden) uzaklaştırılmış (itilmiş) olan. **المِزْلاج**’a gelince, o, kalçaları geniş kadındır; sanki o, inceliğinde kayıp giden oka benzetilmiştir.

(**زلح**) **الزاء** ve **اللام** ve **الحاء**; dilde kıyaslı bir asıl değildir; ve onda, Allah sıhhatini daha iyi bilmek üzere, kelimeler gelmiştir; derler: **قَصعة زَلَحْلَحَةٌ**; o, dibi olmayan (çanağı)dır.
İbnü’s-Sikkît dedi: erkeklerden **الزَّلَحْلَحُ**: hafif([5]). Ve dediler: **الزَّلَحْلَحُ**: derin olmayan vadi; eğer bu sahih ise, kelime, kendisi için bir dip olmaksızın şeyin yayılıp düzleşmesine delâlet eder.

(**زلخ**) **الزاء** ve **اللام** ve **الخاء**; sahih olursa, şeyin kaymasına delâlet eden bir asıldır. Öyleyse **الزَّلْخ**: kaygan yer. Ve denir: **بئرٌ زَلُوخٌ**; eğer onun üstü kaygan bir yer olup üzerinde duran kimseyi kaydırırsa. Ve denir ki **الزَّلْخ**: oku atmada elini, gücünün yettiği en uca kadar kaldırmandır; bununla **الغَلْوة**([6])’yi istersin. Dedi ki:
* مِنْ مائةٍ زَلْخ بِمِرِّيخٍ غالْ([7]) *
Ve bazısı dedi: **الزَّلْخُ**: en uç atışların en uç gayesi; ve derler: **الزُّلَّخَة** bir hastalıktır([8]). Ve o, hakkında bakılacak bir sözdür.

(**زلع**) **الزاء** ve **اللام** ve **العين**; bir çatlama ve bir şeyin yerinden zâil olması üzerine delâlet eden bir asıldır. Öyleyse **الزَّلَع**: derinin çatlaması. **تَزَلَّعَت يدُهُ**: çatladı. Ve denir: **زَلِعَت جراحته**: bozuldu. Halîl dedi: **الزَّلَع**: avucun dışının yarılmasıdır; eğer içte ise o **كَلَع**’dır. Ve **الزَّلْع**: gizlice kapıp alma ile bir şeyi çekip almaktır.

(**زلف**) **الزاء** ve **اللام** ve **الفاء**; bir şeye yakınlıkta bir itiliş ve ilerleme üzerine delâlet eder. Bundan: **ازدَلَف الرجلُ**: ilerledi. Ve Mekke’de **مُزْدَلِفَة** adlandırıldı; Arafat’tan dönüşten sonra insanların Minâ’ya yaklaşmaları sebebiyle. Ve denir: falanın, falan yanında **زُلفَى**’sı vardır; yani yakınlık. Allah (azîz ve celîl) dedi: ﴿وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى﴾ [ص 25 و 40]. Ve **الزَّلف** ve **الزُّلْفَة**: derece ve menzildir. Ve **أزْلَفت الرجلَ** ilâ kezâ: onu yaklaştırdın. “Kāilin sözü”ne gelince:
حتى إذا ماءُ الصَّهاريجِ نَشَفْ *** من بَعدِ ما كانت مِلاَءً كالزَّلَفْ([9])
bir kavim dedi: **الزَّلَف**: yeşil **الأجاجِين**’dir. Eğer böyle ise, ancak ona bu ad verildi; çünkü su, dolulukları sırasında onda durmaz; bilakis itilir. Ve bir kavim dedi: **المزالف**; kır ile köy arası beldelerdir. Ve ancak ona bu ad verildi; köye yakınlığı sebebiyle. Ve geceden **الزُّلَف**’e gelince, o, ondan taifelerdir; çünkü onun her taifesi ötekine yaklaşır.

(**زلق**) **الزاء** ve **اللام** ve **القاف**; bir tek asıldır; şeyin makamından kaymasına delâlet eder. Bundan **الزَّلَق**. Ve denir: **أَزْلَقَتِ الحامل**; eğer çocuğunu düşürdüyse. Ve denir — ve o daha sahih olandır — eğer suyu attı da rahmi onu kabul etmediyse. Ve **المَزْلَقَة** ve **المَزْلَق**: üzerinde durulup sabit kalınmayan yerdir. O’nun (yüce senâsı) sözüne gelince: ﴿وَإِنْ يَكَادُ الَّذينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ﴾ [القلم 51]. Onun hakikati mânâsı: onların bakış keskinliğinden, hased olarak, seni yerinden uzaklaştıracak gibi olmalarıdır. Dedi ki:
* نظراً يُزيل مواطئ الأقدامِ([10]) *
Ve denir ki **الزَّلِق**: kadına yaklaştığında, ona girmeden önce suyunu atan kimsedir. Dedi ki:
* إنَّ الزُّبير زَلِقٌ وَزُمَّلِق([11])  *
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **زَلَقَ الرَّجلُ رأسه**: onu tıraş etti. Ru’be’nin sözüne gelince:
* كَأَنّها حَقْبَاءُ بَلْقَاءُ الزَّلَقْ([12]) *
denir ki **الزَّلَق**: onun sağrısıdır ve her binek hayvanından da (böyledir). Ve ona bu ad verildi; çünkü el ondan kayar; ve ona isabet eden yağmur ve çiy de (böyledir). Ve Allah daha iyi bilir.

--------------ـــــ
([1]) Muallakasında ona ait bir beytin parçasıdır. Ve o, tamamıyla şöyledir:
حتى إذا انحسر الظلام وأسفرت *** بكرت تزل عن الثرى أزلامها
([2]) O, **غرفة** ve **تمرة** ve **شجرة** ve **لمزة** gibidir.
([3]) Asılda böyle: ve onu başkası için bulmadım.
([4]) Asılda: “**ومنهم**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([5]) **القاموس**’ta zikredildi, **اللسان**’da zikredilmedi.
([6]) **الغلوة**: ok ile atış miktarı. **اللسان** ve **التاج**’da: “**تريد به بعد الغلوة**”. Lâkin asıl ve **المجمل**’de böyle vârid olmuştur.
([7]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’dadır ( **مرخ**، **غلا** ).
([8]) İbn Sîde dedi: o, sırt ve böğürde olan bir hastalıktır; ve şu beyti şâhid getirdi:
كأن ظهري أخذته زلخه *** لما تمطى بالفرى المفضخه
([9]) Recez, el-‘Umânî’nindir; **اللسان**’da ( **زلف** ) olduğu gibi.
([10]) Beyit **البيان والتبيين**’dedir: (1: 11), Câhiz kütüphanesinden. Ve onu **اللسان**’da ( **قرض**، **زلق** ) rivayet etti; ve onun صدر’ı:
* يتقارضون إذا التقوا في موطن *.
([11]) O, el-Kallâh b. Hazn el-Munkarî’nindir. Ve onu **اللسان**’da ( **زملق** ) ve **المخصص** (5: 115)’te: “**إن الحصين**” diye rivayet etti; bununla beraber, rivayetinin doğrusunun: “**إن الجليد**” olduğunu zikretti; ve o, el-Celîd el-Kilâbî’dir. Bu, recezde şu bulunduğu içindir:
*يدعى الجليد وهو فينا الزملق*.
([12]) Beytin inşâdı ( **حقب** )’de geçti; ve onu ( **غني** )’de iade edecektir. Ve o, dîvânında 104 ve **اللسان**’da ( **حقب**، **زلق** ) ve **المخصص** (6: 143)’tedir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الزلفة: المنزلة والحظوة (انظر: البصائر 3/136؛ والمجمل 2/438)، وقوله تعالى: ﴿فلما رأوه زلفة﴾ [الملك/27]، قيل: معناه: لما رأوا زلفة المؤمنين وقد حرموها. وقيل: استعمال الزلفة في منزلة العذاب كاستعمال البشارة ونحوها من الألفاظ. وقيل لمنازل الليل: زلف قال: ﴿وزلفا من الليل﴾ [هود/114]، وقال الشاعر:
*طي الليالي زلفا فزلفا*
(الرجز للعجاج، وقبله: ناج طواه البين مما وجفا
وهو في ديوانه ص 231؛ والبصائر 3/137؛ وشرح مقصورة ابن دريد ص 214)
والزلفى: الحظوة، قال الله تعالى: ﴿إلا ليقربونا إلى الله زلفى﴾ [الزمر/3]، والمزالف: المراقي، وأزلفته: جعلت له زلفى، قال: ﴿وأزلفنا ثم الآخرين﴾ [الشعراء/64]، ﴿وأزلفت الجنة للمتقين﴾ [الشعراء/90]، وليلة المزدلفة: خصت بذلك لقربهم من منى بعد الإفاضة. وفي الحديث: (ازدلفوا إلى الله بركعتين) (الحديث عن سليمان بن موسى قال: كتب رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى مصعب بن عمير، وهو بالمدينة: انظر من اليوم الذي تجهز فيه اليهود لسبتها، فإذا زالت الشمس فازدلف إلى الله بركعتين، واخطب فيهما. أخرجه الخطابي في غريب الحديث 2/25).

##### Türkçe

- **الزلفة**: menzil ve hatırda tutulma (bak: البصائر 3/136; ve **المجمل** 2/438); ve O’nun (yüce) sözü: ﴿فلما رأوه **زلفة**﴾ [الملك/27]; denildi ki: mânâsı: müminlerin **زلفة**sini gördüklerinde, hâlbuki ondan mahrum bırakılmışlardı. Ve denildi: azap menzilesinde **الزلفة**nin kullanımı, müjde ve onun benzeri lafızların kullanımı gibidir. Ve gecenin menzilleri için: **زلف** denildi; dedi: ﴿وزلفا من الليل﴾ [هود/114]; ve şair dedi:
*طي الليالي زلفا فزلفا*
(Recez, **العجاج**’ındır; ve ondan önce: ناج طواه البين مما وجفا
ve onun divanında s. 231’dedir; ve **البصائر** 3/137; ve **شرح مقصورة ابن دريد** s. 214)
ve **الزلفى**: hatırda tutulma; Allah (yüce) dedi: ﴿إلا ليقربونا إلى الله **زلفى**﴾ [الزمر/3]; ve **المزالف**: merdivenler; ve **أزلفته**: ona **زلفى** kıldım; dedi: ﴿وأزلفنا ثم الآخرين﴾ [الشعراء/64]; ﴿وأزلفت الجنة للمتقين﴾ [الشعراء/90]; ve **ليلة المزدلفة**: bununla tahsis edildi; çünkü ifâzadan sonra onların **منى**’ya yakınlıkları sebebiyledir. Ve hadiste: (**ازدلفوا** إلى الله بركعتين) (hadis, **سليمان بن موسى**’dan: dedi ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم, **مصعب بن عمير**’e yazdı, o Medine’dedir: Yahudilerin sebtleri için hazırlandıkları günün hangisi olduğuna bak; güneş zeval bulduğunda Allah’a iki rek‘at ile **ازدلف** et ve ikisinde hutbe irad et. **الخطابي**, **غريب الحديث** 2/25’te onu çıkardı).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ل ف
له زُلفة وزُلفَى، واحتمل فلان الكُلَف حتى نال الزلـف‏.‏
وأزلفتـه‏:‏ قربتـه وأزلفنـي كـذا عنـد الأمير وازدلف إليه‏:‏ اقترب‏.‏
قال‏:‏ وكل يوم مضى أو ليلة سلفت فيها النفوس إلى الآجال تزدلف ومضت زلفة من الليل وهي الطائفة‏.‏
وأقاموا بالمزالف والمزارع وهي القرى بين البر والريف‏.‏
قال المرقش‏:‏ دقاق الخصور لم تعفـر قرونهـا لشجو ولم يحضرن حمى المزالف وسرنـا مزالـف حتـى طوينـا المتالـف وهـي المراحـل‏.‏
والدليل يزلف الناس‏:‏ يزعجهم مزلفة مزلفة‏.‏

##### Türkçe

ز ل ف
Onun için **زُلفة** ve **زُلفَى** vardır; falan kimse, **الكُلَف**’i taşıdı da nihayet **الزلـف**’e ulaştı.
Ve **أزلفتـه**: onu yaklaştırdım; ve **أزلفنـي** şu, emir yanında; ve **ازدلف إليه**: yaklaştı.
Dedi ki: Ve geçen her gün yahut içinde nefislerin ecelere doğru ilerlediği her gece **تزدلف**; ve geceden bir **زلفة** geçti; o da taifedir (bölüktür).
Ve **المزالف** ve **المزارع**’da ikamet ettiler; o da berr ile rif arasındaki köylerdir.
**المرقش** dedi ki:
“İnce beller; boynuzları, bir kederden dolayı topraklanmadı; ve **حمى المزالف**’e gelmediler; ve biz **مزالـف** yürüdük, nihayet **المتالـف**’i katettik; o da menzillerdir.”
Ve kılavuz **يزلف الناس**: onları **مزلفة مزلفة** sevk eder (acele ettirir).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّلَفُ والزُّلْفةُ والزُّلْفَى: القُربةُ والدَّرَجة
والمَنزلةُ. وفي التنزيل العزيز: وما أَموالُكم ولا أَولادُكم بالتي تُقَرِّبكم عندنا زُلْفَى؛ قال: هي اسم كأَنه قال بالتي تقرِّبكم عندنا ازْدِلافاً؛ وقول العجاج:
ناجٍ طَواه الأَيْنُ مِما وَجَفَا،
طَيُّ الليالي زُلَفاً فَزُلَفا،
سَماوةَ الهِلالِ حتى احْقَوقَفا
يقول: منزلةً بَعد منزلةٍ ودرجةً بعد درجةٍ.
وزَلَفَ إليه وازْدَلَفَ وتَزَلَّفَ: دنا منه؛ قال أَبو زبيد: حتى إذا اعْصَوْصَبُوا، دون الرِّكابِ مَعاً،
دنا تَزَلُّفَ ذِي هِدْمَيْنِ مَقْرُورِ
وأَزْلَفَ الشيءَ: قَرَّبَه. وفي التنزيل العزيز: وأُزْلِفَتِ الجنةُ للمتقين؛ أَي قُرِّبَتْ، قال الزجاج: وتأْويله أَي قَرُبَ دخولهم فيها ونَظَرُهُم إليها. وازْدَلَفَه: أَدْناه إلى هَلَكةٍ.
ومُزْدَلِفَةُ والمُزْدَلِفَة: موضع بمكة، قيل: سميت بذلك لاقتراب الناس إلى مِنًى بعد الإفاضة من عرَفات. قال ابن سيده: لا أَدْري كيف هذا. وأَزْلَفَه الشيء صار جميعه
(* قوله « وأزلفه الشيء صار جميعه» كذا بالأصل.)
؛ حكاه الزجاج عن أَبي عبيدة، قال أَبو عبيدة: ومُزْدَلِفَةُ من ذلك. وقوله عز وجلّ: وأَزْلَفْنا ثمَّ الآخرينَ؛ معنى أَزْلَفْنا جمعنا، وقيل: قَرَّبْنا الآخرين من الغَرَقِ وهم أَصحاب فرعون، وكلاهما حَسَن جميل لأَن جَمْعَهم تَقريبُ بعضِهم من بعض، ومن ذلك سميت مزدلفة جَمْعاً. وأَصل الزُّلْفَى في كلام العرب القُرْبَى. وقال أَبو إسحق في قوله عز وجل: فلما رأَوْه زُلْفةً سِيئتْ وجُوهُ الذين كفروا أَي رأَوا العذاب قريباً. وفي الحديث إذا أَسْلَمَ العبدُ فَحَسُنَ إسلامه يُكَفِّرُ اللّه عنه كلَّ سيئة أَزْلَفَها أَي أَسْلَفَها وقدَّمها، والأَصل فيه القُرْبُ والتَّقدُّم.
والزُّلْفةُ: الطائفةُ من أَوّل الليل، والجمع زُلَفٌ وزُلَفاتٌ. ابن سيده: وزُلَفُ الليلِ: ساعات من أَوّله، وقيل: هي ساعاتُ الليل الآخذةُ من النهار وساعات النهار الآخذة من الليل، واحدتها زُلْفةٌ، فأَما قراءة ابن مُحَيْصِنٍ: وزُلُفاً من الليل، بضم الزاي واللام، وزُلْفاً من الليل، بسكون اللام، فإنَّ الأُولى جمع زُلُفةٍ كبُسُرةٍ وبُسُرٍ، وأَما زُلْفاً فجمع زُلْفةٍ جمعها جمع الأَجناس المخلوقة وإن لم تكن جوهراً كما جمعوا الجواهر المخلوقة نحو دُرَّةٍ ودُرٍّ. وفي حديث ابن مسعود ذِكْرُ زُلَفِ الليلِ، وهي ساعاته، وقيل: هي الطائفة من الليل، قليلةً كانت أَو كثيرة. وفي التنزيل العزيز: وأَقم الصلاة طَرَفَي النهارِ وزُلَفاً من الليل؛ فطَرَفا النهارِ غُدْوةٌ وعَشِيَّةٌ، وصلاةُ طَرَفي النهار: الصبحُ في أَحد الطرفين والأُولى، والعصرُ في الطرَف الأخير؛ وزلفاً من الليل، قال الزجاج: هو منصوب على الظرف كما تقول جئت طرفي النهار وأَوّل الليل، ومعنى زلفاً من الليل الصلاة القريبة من أَول الليل، أَراد بالزُّلَفِ المغربَ والعشاء الأَخيرة؛ ومن قرأَ وزُلْفاً فهو جمع زَلِيفٍ مثل القُرْب والقَريب.وفي حديث الضَّحِيّة: أُتي بِبَدَناتٍ خَمْسٍ أَو سِتٍّ فَطَفِقْنَ يَزْدَلِفْنَ إليه بأَيَّتِهِنَّ يَبْدَأُ أَي يَقْرُبْنَ منه، وهو يَفْتَعِلْنَ من القُرْبِ فأَبدل التاء دالاً لأَجل الزاي. ومنه الحديث: أَنه كتب إلى مُصْعبِ بن عمير وهو بالمَدينة: انظر من اليوم الذي تَتَجَهَّزُ فيه اليهود لسبتها، فإذا زالت الشمس فازْدَلِفْ إلى اللّه بركعتين واخطب فيهما أَي تَقَرَّبْ. وفي حديث أَبي بكر والنَّسَّابة: فمنكم المزْدَلِفُ الحُرُّ صاحِبُ العِمامة الفَرْدةِ؛ إنما سمي المُزْدَلِف لاقترابه إلى الأقْران وإِقْدامِه عليهم، وقيل: لأَنه قال في حرب كليب: ازْدَلِفُوا قَوْسي أَو قَدْرَها أَي تَقَدَّموا في الحرب بقدر قَوْسي. وفي حديث الباقِر: ما لَك من عَيْشِك إلا لَذَّةٌ تَزْدَلِفُ بكَ إلى حِمامك أَي تُقَرِّبُك إلى موتك؛ ومنه سمي المَشْعَرُ الحرامُ مُزْدَلِفةَ لأَنه يتقرّب فيها. والزَّلَفُ
(* قوله «والزلف» كذا ضبط بالأصل، وضبط في بعض نسخ الصحاح بسكون اللام.) والزَّلِيفُ والتَّزَلُّفُ: التّقدم من مَوْضع إلى موضع. والمُزْدَلِفُ: رجل من فُرْسان العرب، سمي بذلك لأَنه أَلْقى رُمْحَه بين يديه في حرْب كانت بينه وبين قوم ثم قال: ازْدَلِفُوا إلى رُمْحي. وزَلَفْنا له أَي تَقَدَّمْنا. وزَلَفَ الشيءَ وزَلَّفَه: قَدَّمه؛ عن ابن الأَعرابي. وتَزَلَّفُوا وازْدَلفُوا أَي تَقَدَّموا. والزَّلَفةُ: الصَّحْفةُ الممتلئة، بالتحريك، والزَّلَفةُ: الإجّانةُ الخَضْراء، والزَّلَفةُ: المِرآة؛ وقال ابن الأَعرابي: الزَّلَفةُ وجْه المِرآة. يقال: البِرْكَةُ تَطْفَح مثل الزَّلفة، والجمع من كل ذلك زَلَفٌ، والزَّلَفةُ المَصْنَعةُ، والجمع زَلَفٌ؛ قال لبيد:
حتى تَحَيَّرتِ الدِّبارُ كأَنها
زَلَفٌ، وأُلْقِيَ قِتْبُها المَحْزومُ
وأَورد ابن بري هذا البيت شاهداً على الزَّلَفِ جمع زَلَفَةٍ وهي المَحارةُ. قال: وقال أَو عَمرو الزَّلَفُ في هذا البيت مَصانِعُ الماء؛ وأَنشد الجوهري للعُمانيّ:
حتى إذا ماءُ الصَّهاريجِ نَشَفْ،
من بعدِ ما كانتْ مِلاءً كالزَّلَفْ
قال: وهي المَصانِعُ؛ وقال أَبو عبيدة: هي الأَجاجِينُ الخُضْر، قال: وهي المَزالِفُ أَيضاً. وفي حديث يأْجُوجَ ومأْجُوجَ: ثم يُرْسِلُ اللّه مطراً فيَغْسِل الأَرض حتى يَتْرُكَها كالزَّلَفةِ، وهي مَصْنَعةُ الماء؛ أَراد أَن المطر يُغَدِّرُ في الأَرض فتصير كأَنها مَصنعة من مَصانِعِ الماء، وقيل: الزَّلَفةُ المِرآةُ شبهها بها لاستوائها ونَظافتها، وقيل: الزَّلَفةُ الرَّوْضةُ، ويقال بالقاف أَيضاً، وكل مُمْتَلئٍ من الماء زلفةٌ، وأَصبحت الأَرضُ زَلَفةً واحدة على التشبيه كما قالوا أَصبحت قَرْواً واحداً. وقال أَبو حنيفة: الزَّلَفُ الغديرُ الملآنُ؛ قال الشاعر: جَثْجاثُها وخُزاماها وثامِرُها
هَبائِبٌ تَضْرِبُ النُّغْبانَ والزَّلَفا
(* قوله «هبائب إلخ» كذا بالأصل ومثله شرح القاموس.)
وقال شمر في قوله: طَيَّ الليالي زُلَفاً فَزُلَفا، أَي قليلاً قليلاً؛ يقول: طوَى هذا البعيرَ الإعياءُ كما يَطْوي الليلُ سَماوةَ الهِلالِ أَي شَّخْصَه قليلاً قليلاً حتى دَقَّ واسْتَقْوَس. وحكى ابن بري عن أَبي عمر الزاهد قال: الزَّلَفةُ ثلاثة أَشياء: البِركةُ والرَّوْضَةُ والمِرآة، قال: وزاد ابن خالويه رابعاً أَصْبَحَتِ الأَرضُ زَلَفة ودَثَّة من كثرة الأَمطار.
والمَزالِفُ والمَزْلَفةُ: البلد، وقيل: القُرى التي بين البر والبحر كالأَنْبار والقادِسِيَّةِ ونحوهما.
وزَلَّفَّ في حديثه: زاد كَزَرَّفَ، يقال: فلان يُزَلِّفُ في حديث ويُزَرِّفُ أَي يَزيدُ.
وفي الصحاح: المَزالِفُ البَراغيلُ وهي البلاد التي بين الريف والبَر، الواحدة مَزلفة. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَن رجلاً قال له: إني حَجَجْتُ من رأْس هِرّ أَو خارَكَ أَو بَعْضِ هذه المَزالِفِ؛ رأْسُ هرّ وخارَكُ: موضعان من ساحِلِ فارسَ يُرابَطُ فيهما، والمَزالِفُ: قرى بين البر والرِّيف. وبنو زُلَيْفةَ: بَطْنٌ؛ قال أَبو جُنْدَبَ الهُذليُّ: مَنْ مُبْلغٌ مآلكي حُبْشيّا؟
أَجابَني زُلَيْفةُ الصُّبْحيّا

##### Türkçe

**الزَّلَفُ** ve **الزُّلْفةُ** ve **الزُّلْفَى**: yakınlık ve derece
ve menzile. Aziz tenzilde: “Ve mallarınız da evlatlarınız da, sizi
katımızda **زُلْفَى** (yakınlığa) yaklaştıran şey değildir”; dedi: o bir isimdir; sanki “katımızda sizi **ازْدِلافاً** (yaklaşma olarak) yaklaştıran şey değildir” demiş gibidir;
ve el-‘Accâc’ın sözü:
ناجٍ طَواه الأَيْنُ مِما وَجَفَا،
طَيُّ الليالي زُلَفاً فَزُلَفا،
سَماوةَ الهِلالِ حتى احْقَوقَفا
der ki: menzil ardından menzil ve derece ardından derece.
Ve **زَلَفَ** ona ve **ازْدَلَفَ** ve **تَزَلَّفَ**: ona yaklaştı; Ebû Zübeyd dedi:
حتى إذا اعْصَوْصَبُوا، دون الرِّكابِ مَعاً،
دنا تَزَلُّفَ ذِي هِدْمَيْنِ مَقْرُورِ
Ve **أَزْلَفَ** şeyi: onu yaklaştırdı. Aziz tenzilde: “Ve cennet
müttakîler için **أُزْلِفَتِ**”; yani yaklaştırıldı; ez-Zeccâc dedi: onun te’vili, yani onların ona girişinin
ve ona bakışlarının yakın olmasıdır. Ve **ازْدَلَفَه**: onu bir helâke yaklaştırdı.
Ve **مُزْدَلِفَةُ** ve **المُزْدَلِفَة**: Mekke’de bir yer; denildi ki, Arafat’tan ifâzadan sonra insanların Minâ’ya yaklaşmalarından dolayı böyle adlandırıldı. İbn Sîde dedi: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum.
Ve **أَزْلَفَه** şey: onun tamamı oldu
(* Sözü “**وأزلفه الشيء صار جميعه**” asılda böyle.)
; ez-Zeccâc bunu Ebû Ubeyde’den nakletti; Ebû Ubeyde dedi: ve **مُزْدَلِفَةُ** da bundandır.
Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “Ve sonra diğerlerini **أَزْلَفْنا**”; **أَزْلَفْنا**’nın manası: topladık; ve denildi: diğerlerini boğulmaya yaklaştırdık; onlar Firavun’un ashabıdır; ikisi de güzel hoştur; çünkü onları toplamak, bazısını bazısına yaklaştırmaktır; bundan dolayı **مزدلفة** “toplanma” olarak adlandırıldı.
Ve Arapların sözünde **الزُّلْفَى**’nın aslı **القُرْبَى** (yakınlık)tır. Ebû İshâk, O’nun azze ve celle sözü hakkında dedi: “Onu **زُلْفةً** görünce, inkâr edenlerin yüzleri kötüleşti”; yani azabı yakın gördüler. Hadiste: kul Müslüman olursa ve İslâmı güzel olursa, Allah ondan her bir **سيئة**yi, onu **أَزْلَفَها** (yaklaştırdığı/öne aldığı) şeyi örter; yani onu **أَسْلَفَها** (önceden yaptı) ve onu öne sürdü; bunun aslı yakınlık
ve öne geçmedir.
Ve **الزُّلْفةُ**: gecenin başından bir taife; çoğulu **زُلَفٌ** ve **زُلَفاتٌ**. İbn
Sîde: ve **زُلَفُ الليلِ**: onun başından saatlerdir; ve denildi: onlar, gündüzden alan gece saatleri ve geceden alan gündüz saatleridir; bir tanesi **زُلْفةٌ**’dir. İbn
Muhaysın’ın kıraatine gelince: “ve geceden **زُلُفاً**”, **الزاي** ve **اللام**’ın dammesiyle; ve “geceden **زُلْفاً**”, **اللام**’ın sükûnuyla; birincisi **زُلُفةٍ**’nin çoğuludur; **بُسُرةٍ** ve **بُسُرٍ** gibi; **زُلْفاً** ise **زُلْفةٍ**’nin çoğuludur; onu, cevher olmasa bile yaratılmış cinslerin çoğulu olarak çoğul yaptı; tıpkı yaratılmış cevherleri çoğul yaptıkları gibi; **دُرَّةٍ** ve **دُرٍّ** gibi. İbn Mes‘ûd hadîsinde **زُلَفِ الليلِ** zikri vardır; o, onun saatleridir; ve denildi: geceden bir taifedir; az da olsa çok da olsa. Aziz tenzilde: “Ve namazı gündüzün iki ucunda ve geceden **زُلَفاً** kıl”; gündüzün iki ucu: sabah ve akşamdır; gündüzün iki ucunun namazı: uçlardan birinde ve birincide sabah; son uçta ise ikindi; ve geceden **زلفاً**; ez-Zeccâc dedi: o, “gündüzün iki ucunda ve gecenin başında geldim” dediğin gibi zarf üzere mansuptur; “geceden **زلفاً**”ın manası, gecenin başına yakın namazdır; **الزُّلَفِ** ile akşamı
ve yatsı sonrasını kastetti; “ve geceden **زُلْفاً**” okuyan ise onu **زَلِيفٍ**’in çoğulu kıldı; **القُرْب** ve **القَريب** gibi. **الضَّحِيّة** hadîsinde: beş yahut altı **بَدَناتٍ** getirildi; derken hangisiyle başlayacağını ona doğru **يَزْدَلِفْنَ** oldular; yani ona yaklaşırlar; o, yakınlıktan **يَفْتَعِلْنَ** yaparlar; **الزاي** sebebiyle **التاء**’yı **دالاً**’a çevirdi. Ondandır hadîs: Medine’de iken Mus‘ab b. Umeyr’e yazdı: Yahudilerin sebtleri için hazırlandıkları günü gözet; güneş zeval bulunca Allah’a iki rek‘at ile **فازْدَلِفْ** ve ikisinde hutbe oku; yani yaklaş. Ebû Bekir ve nes-sebâbe hadîsinde: “Sizden, tek sarıklı hür **المزْدَلِفُ** vardır”; **المُزْدَلِف** ancak akranlara yaklaşması ve onların üzerine atılması sebebiyle böyle adlandırıldı; ve denildi: çünkü Kuleyb savaşında dedi ki: “**ازْدَلِفُوا قَوْسي** yahut onun miktarı”; yani savaşta yayım miktarınca öne geçin. el-Bâkır hadîsinde: “Yaşayışından sana ancak bir lezzet vardır; seni **تَزْدَلِفُ** ile hamâmına (ölümüne) götürür”; yani seni ölümüne yaklaştırır; ondan dolayı **المَشْعَرُ الحرامُ** **مُزْدَلِفةَ** diye adlandırıldı; çünkü onda yaklaşılır.
Ve **الزَّلَفُ**
(* Sözü “**والزلف**” asılda böyle zabtedilmiştir; صحاح’ın bazı nüshalarında **اللام**’ın sükûnuyla zabtedilmiştir.) ve **الزَّلِيفُ** ve **التَّزَلُّفُ**: bir yerden bir yere ilerlemedir.
Ve **المُزْدَلِفُ**: Arap süvarilerinden bir adamdır; bununla adlandırıldı; çünkü kendisiyle kavmi arasında bir savaşta mızrağını önüne attı, sonra dedi: “Mızrağıma doğru **ازْدَلِفُوا**.”
Ve “ona **زَلَفْنا**”: yani öne geçtik. Ve **زَلَفَ** şeyi ve **زَلَّفَه**: onu öne aldı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **تَزَلَّفُوا** ve **ازْدَلفُوا**: yani öne geçtiler.
Ve **الزَّلَفةُ**: dolu sahan; hareke ile. Ve **الزَّلَفةُ**: yeşil leğen. Ve **الزَّلَفةُ**: ayna; İbnü’l-A‘râbî dedi: **الزَّلَفةُ** aynanın yüzüdür. Denilir: havuz **الزَّلفة** gibi taşar; bunların hepsinin çoğulu **زَلَفٌ**’tur. Ve **الزَّلَفةُ**: su yapısı; çoğulu **زَلَفٌ**; Lebîd dedi:
حتى تَحَيَّرتِ الدِّبارُ كأَنها
زَلَفٌ، وأُلْقِيَ قِتْبُها المَحْزومُ
İbn Berrî bu beyti, **زَلَفَةٍ**’nin çoğulu olan **الزَّلَفِ**e şahit olarak getirdi; o da **المَحارةُ**’dır. Dedi: ve Ebû ‘Amr dedi ki, bu beyitte **الزَّلَفُ** su yapılarıdır; el-Cevherî, el-‘Umânî’ye nispetle şu beyti rivayet etti:
حتى إذا ماءُ الصَّهاريجِ نَشَفْ،
من بعدِ ما كانتْ مِلاءً كالزَّلَفْ
Dedi: o, su yapılarıdır. Ebû Ubeyde dedi: o, yeşil leğenlerdir; dedi:
ve onlar **المَزالِفُ** da olur. Ye’cûc ve Me’cûc hadîsinde: sonra Allah bir yağmur gönderir; yeri yıkar; ta ki onu **كالزَّلَفةِ** bırakıncaya kadar; o, su yapısıdır; muradı: yağmur yerde su biriktirir de sanki su yapılarından bir su yapısı gibi olur; ve denildi: **الزَّلَفةُ** aynadır; düzlüğü ve temizliği sebebiyle onu ona benzetti; ve denildi: **الزَّلَفةُ** çayırdır; **القاف** ile de söylenir; su ile dolu olan her şey **زلفةٌ**’dir; ve “yer bir tek **زَلَفةً** oldu” benzetme üzere; tıpkı “bir tek **قَرْواً** oldu” dedikleri gibi. Ebû Hanîfe dedi: **الزَّلَفُ** dolu gölcüktür; şair dedi:
جَثْجاثُها وخُزاماها وثامِرُها
هَبائِبٌ تَضْرِبُ النُّغْبانَ والزَّلَفا
(* Sözü “**هبائب إلخ**” asılda böyle; قاموس şerhi de böyledir.)
Şemmer, “**طَيَّ الليالي زُلَفاً فَزُلَفا**” sözünde dedi: yani azar azar; der ki: bu deveyi yorgunluk bürüdü; tıpkı gecenin hilâlin göğünü, yani şahsını, azar azar bürüyüp inceltmesi ve yay gibi kılması gibi. İbn Berrî, Ebû ‘Umer ez-Zâhid’den nakletti: **الزَّلَفةُ** üç şeydir: havuz, çayır ve ayna; dedi: İbn Hâlaveyh dördüncüyü ekledi: “yer, yağmurların çokluğundan **زَلَفة** ve **دَثَّة** oldu.”
Ve **المَزالِفُ** ve **المَزْلَفةُ**: belde; ve denildi: kara ile deniz arasındaki köyler; **الأَنْبار** ve **القادِسِيَّة** ve benzerleri gibi.
Ve hadîsinde **زَلَّفَّ**: **زَرَّفَ** gibi artırdı; denilir: falan, sözünde **يُزَلِّفُ** ve **يُزَرِّفُ**; yani artırır.
**الصحاح**’ta: **المَزالِفُ** **البَراغيلُ**’dir; o da kır ile kara arasındaki beldelerdir; bir tanesi **مَزلفة**. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: bir adam ona dedi ki: “Ben **رأْس هِرّ**’den yahut **خارَكَ**’dan yahut bu **المَزالِفِ**in bazısından hac yaptım”; **رأْسُ هرّ**
ve **خارَكُ**: Fars sahilinden iki yerdir; oralarda ribât tutulur; ve **المَزالِفُ**: kara ile kır arasındaki köylerdir. Ve **بنو زُلَيْفةَ**: bir batındır; Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi:
مَنْ مُبْلغٌ مآلكي حُبْشيّا؟
أَجابَني زُلَيْفةُ الصُّبْحيّا

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ل ف * * أزْلَفَهُ * قربه و * الزُّلْفَةُ * و * الزُّلْفَى * القربة والمنزلة ومنه قوله تعالى ﴿وما أموالكم ولا أولادكم بالتي تقربكم عندنا زلفى﴾ وهو اسم المصدر كأنه قال بالتي تقربكم عندنا إزلافا و * الزُّلْفَةُ * أيضا الطائفة من أول الليل والجمع * زُلَفٌ * و * زُلْفَاتٌ * و * مُزْدَلِفَةُ * موضع بمكة

##### Türkçe

* ز ل ف * * **أزْلَفَهُ** *: onu yaklaştırdı; ve * **الزُّلْفَةُ** * ve * **الزُّلْفَى** *: yakınlık ve mevki. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿وما أموالكم ولا أولادكم بالتي تقربكم عندنا زلفى﴾; ve o, mastar ismidir; sanki şöyle dedi: “sizi katımızda bir **إزلافا** ile yaklaştıran şeyle.” Ve * **الزُّلْفَةُ** * ayrıca gecenin evvelinden bir taife(=kısım); cem‘i * **زُلَفٌ** * ve * **زُلْفَاتٌ** *. Ve * **مُزْدَلِفَةُ** *: Mekke’de bir yer.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزلف، محركة: القربة، عن ابن دريد، زاد غيره: الدرجة. والمنزلة. الزلف: الحياض الممتلئة، جمع زلفة، وأنشد الجوهري للعماني:
  حتى إذا ماءث الصهاريج نشف
  من بعد ما كانت ملاء كالزلف الزلف: الحوض الملآنث، وأنشد أبوحنيفة:
  جثجانها وخزاماها وثامرهـا                      هبائب تضرب النغبان والزلفا

  الزلفة، بهاء: المصنعة الممتلئة من مصانع الماء، ومنه حديث يأجوج ومأجوج: )ثم يرسل الله مطرا، فيغسل الأرض حتى يتركها كالزلفة( أي: كأنها مصنعة من مصانع الماء، هكذا فسره شمر. قال: الزلفة: الصحفة الممتلئة، جمعها: زلف. قال أبو عبيدة: الزلفة: الإجانة الخضراء، جمعها: زلف، وأنشد:
  يقذف بالطلح والقتاد على                      متون روض كأنها زلف وقال أبو حاتم: لم يدر الأصمعي ما الزلف، ولكن بلغني عن غيره أن الزلف الأجاجين الخضر، وكذا قال ابن دريد، وقال: هكذا أخبرني أبو عثمان، عن التوزي، عن أبي عبيدة، قال: وقد كنت قرأت عليه في رجز العماني:
  من بعد ماكانت ملاء كالزلف
  وصار صلصال الغدير كالخزف قال: فسألته عن الزلف، فذكر ما ذكرته لك آنفا، وسألت أبا حاتم، والرياشي، فلم يجيبا فيه بشيء، قال القتيبي: وقد فسرت الزلفة، في حديث يأجوج ومأجوج الذي تقدم آنفا بالمحارة هي: الصدفة، قال: ولست أعرف هذا التفسير، إلا أن يكون الغدير يسمى محارة، لأن الماء يحور إليه، ويجتمع فيه، فيكون بمنزلة تفسيرنا، وأورد ابن بري شاهدا على أن الزلفة هي المحارة قول لبيد:
  حتى تحيرت الدبار كأنهـا                      زلف وألقي قتبها المحزوم قال: وقال أبو عمرو: الزلفة في هذا البيت مصنعة الماء. الزلفة: الصخرة الملساء، وبه فسر أيضا حديث يأجوج ومأجوج السابق، ويروى بالقاف أيضا. الزلفة: الأرض الغليظة، قيل: هي الأرض المكنوسة، قيل: هو المستوي من الجبل الدمث:، أي جمع الكل، زلف. الزلفة: المرآة، حكاه ابن بري، عن أبي عمر الزاهد، ونقله الصاغاني، عن الكسائي، قال: وكذا تسميها العرب، وبه فسر أيضا حديث يأجوج ومأجوج السابق، شبهت الأرض بها لاستوائها ونظافتها، أو وجهها، وهو قول ابن الأعرابي. المزلفة، كمرحلة: كل قرية تكون بين البر والريف: ج مزالف، وهي البراغيل، كما في الصحاح، وفي المحكم: بين البر والبحر، كالأنبار، والقادسية، ونحوها. والزلفة، بالضم: ماءه شرقي سميراء، وقال عبيد بن أيوب:
  لعمرك إني يوم أقواع زلـفة                      على ماأرى خلف القفا لوقور الزلفة: الصحفة، عن ابن عباد، وجمعهضا: زلف. الزلفة: القربة، ومنه قوله تعالى: )فلما رأوه زلفة سيئت وجوه الذين كفروا(، قال الزجاج: أي رأوا العذاب قريبا، وأنشد ابن دريد لابن جرموز:
  أتيت عليا برأس الزبير                      وقد كنت أحسبه زلفه الزلفة أيضا: المنزلة، والرتبة، والدرجة، والجمع: زلف، وأنشد الجوهري للعجاج:
  ناج طواه الأين مما وجفـا
  طي الليالي زلفا فزلـفـا
  سماوة الهلال حتى احقوقفا

  يقول: منزلة بعد منزلة، ودرجة بعد درجة، كالزلف، بالفتح، نقله الصاغاني في التكملة. الزلفى، كحبلى، ومنه قوله تعالى: )وما أموالكم ولا أولادكم بالتي تقربكم عندنا زلفى(، أو هي، أي الزلفى: اسم المصدر، قال الجوهري: كأنه قال: بالتي تقربكم عندنا ازدلافا، وقال جماعة: وقد تستعمل الزلفة بمعنى القريب، كما في العناية، وقال ابن عرفة: الزلفى: التقريب جدا، قال شيخنا: وأما قول ابن التلمساني، في شرح الشفاء: إن الزلفى جمع زلفة، فهو غريب جدا، غير معروف، والصحيح أن جمعه زلف. الزلفة: الطائفة من أول الليل، قليلة كانت أو كثيرة، كما ذهب إليه ثعلب، وقال الأخفش: من مطلق الليل: زلف، كغرف، زلفات، بضم ففتح مثل غرفات وزلفات، بضمتين، مثل غرفات، وزلفات، بضم فسكون، مثل غرفات. أو الزلف، كغرف: ساعات الليل الآخذة من النهار، وساعات النهارالآخذة من الليل، واحدتها: زلفة. قوله تعالى: )أقم الصلاة طرفي النهار وزلفا من الليل(، قال الزجاج: هو منصوب على الظرف، كما تقول: جئت طرفي النهار وأول الليل، أي ساعة بعد ساعة، يقرب بعضها من بعض، وعنى بالزلف من الليل: المغرب والعشاء، وقرئ: وزلفا، بضمتين، وهي قراءة ابن محيصن، وفيها وجهان: إما مفرد، كحلم، وإما جمع زلفة، كبسر وبسرة، بضم سينهما، و قرئ: )وزلفا( بضمة فسكون، وفيها أيضا وجهان: إما جمع زلفة بالضم، جمعها جمع الأجناس المخلوقة، وإن لم تكن جواهر، كما جمعوا الجواهر المخلوقة، كدرة ودر، وإما جمع زليف، مثل القرب، والقريب، والغرب والغريب. قرئ أيضا: )وزلفى(، كحبلى، والألف للتأنيث، أي: لا أنه مصدر، أو اسم مصدر. والزلف، بالكسر: الروضة، نقله الصاغاني في التكملة. وزلف في حديثه، تزليفا: زاد، كزرف تزريفا، وهو يزلف في حديثه، ويزرف، عن ابن دريد. زليفة، كجهينة: بطنق باليمن، عن ابن دريد، قال أبو جندب الهذلي:
  من مبلغ مآلكي حبشيا
  أجابني زليفة الصبحيا

  والمزالف: المراقي، لأن الراقي فيها تزلفه، أي: تدنيه مما يرتقي إليه. وعقبة زلوف: أي بعيدة نقله ابن فارس. والزليف: المتقدم، هكذا في النسخ، والصواب: التقدم من موضع إلى موضع، نقله ابن دريد. والمزدلف بن أبي عمرو بن معتر بن بولان بن عمرو بن الغوث: طائي. المزدلف أيضا: لقب الخصيب، وهو أبو ربيعة، كما نقله الصاغاني، أو هو لقب عمرو بن أبي ربيعة بن ذهل ابن شيبان، كما نقله ابن حبيب، وإنما لقب به، لأنه ألقى رمحه بين يديه في حرب كانت بينه وبين قوم، فقال: ازدلفوا إليه، وله حديث، كما قاله ابن دريد. وفي اللسان: ازدلفوا قوسي أو قدرها، أي: تقدموا في الحرب بقدر قوسي، قال الصاغاني: وهذه الحرب هي حرب كليب، وكان إذا ركب لم يعتم معه غيره، أولاقترابه من الأقران في الحروب، وازدلافه إليهم، وإقدامه عليهم، كما نقله ابن حبيب. والمزدلفة، ويقال أيضا: مزدلفة، بلالام: ع، بين عرفات ومنى، قيل: حده من مأزمي عرفة إلى مأزمي محسر، ولو قال: موضع بمكة، كما قاله الجوهري، أو موضع معروف، كان أظهر، سمي به لأنه يتقرب فيها إلى الله تعالى، كما في العباب، أو لاقتراب الناس إلى منى بعد الإفاضة من عرفات، كما قاله الليث، وقال ابن سيده: ولا أدري كيف هذا أو لمجيء الناس إليها في زلف من الليل، أو لأنها أرض مستوية مكنوسة، وهذا أقرب، قال شيخنا: وأشهر منه ما ذكره المؤرخون، وأكثر أهل المناسك، والمصنفون في المواضع: أنها سميت لأن آدم اجتمع فيها مع حواء عليهما السلام، وازدلف منها، أي: دنا، كما سميت جمعا لذلك، قلت: وإلى هذا الوجه مال أبو عبيدة. وتزلفوا: تقدموا، نقله الجوهري. تزلفوا: تفرقوا، هكذا في النسخ، وهو غلط، والصواب: تقربوا، أي دنوا، كما هو نص اللسان، والعباب، وقال أبو زبيد:
  حتى إذا اعصوصبوا دون الركاب معادنا تزلف ذي هدمين مقرور

  كازدلفوا فيهما، أي في التقدم والتقرب، والأول نقله الجوهري، ومنه المزدلف على قول ابن حبيب، وقد تقدم، ومن الثاني الحديث: )فإذا زالت الشمس فازدلف إلى الله فيه بركعتين، وفي حديث آخر: أنه )أتي ببدنات خمس أو ست، فظفقن يزدلفن إليه، بأيتهن يبدأ أي: يقربن، كما قاله الصاغاني، ولو قيل في معناه: يتقدمن إليه، لكان مناسبا أيضا، وفي حديث محمد الباقر - عليه السلام والرضا -: مالك من عيشك إلا لذة تزدلف بك إلى حمامك. ومما يستدرك عليه: زلف إليه: دنا منه. وأزلف الشيء: قربه، ومنه قوله تعالى: )وأزلفت الجنة للمتقين(، أي: قربت، وقال الزجاج: تأويله: أي قرب دخولهم فيها، ونظرهم إليها. وازدلفه: أدناه إلى هلكة. وأزلفه: جمعه. ومنه قوله تعالى:) وأزلفنا ثم الآخرين( وأزلف سيئة: أسلفها من موضع إلى موضع، نقله الجوهري، عن أبي عبيد، كالزليف، والتزلف، وقد ذكرهما المصنف. وزلفنا له: أي تقدمنا. وزلف الشيء، وزلفه: قدمه، عن ابن الأعرابي. والمزالف: الأجاجين الخضر، عن أبي عبيدة. والزلفة، محركة: الروضة، حكاه ابن بري، عن أبي عمر الزاهد، وبه فسر حديث يأجوج ومأجوج السابق، ويقال بالقاف أيضا. وقال ابن عباد: فلان يزلف الناس تزليفا: أي يزعجهم مزلفة مزلفة، ونقله الزمخشري أيضا هكذا، إلا أنه قال: دليل، بدل فلان.

##### Türkçe

**الزلف**، harekeli: **القربة** (su tulumu), İbn Düreyd’den; başkası ekledi: **الدرجة** (derece). Ve **المنزلة** (menzil/mertebe). **الزلف**: dolu havuzcuklar; **زلفة**’nin çoğulu. Cevherî, Umânî’ye ait olarak inşad etti:
  حتى إذا ماءث الصهاريج نشف
  من بعد ما كانت ملاء كالزلف **الزلف**: dolu havuz; Ebû Hanîfe inşad etti:
  جثجانها وخزاماها وثامرهـا                      هبائب تضرب النغبان والزلفا

  **الزلفة**، **بهاء** ile: su yapılarından dolu olan **المصنعة**; ondan, Ye’cûc ve Me’cûc hadisi: )ثم يرسل الله مطرا، فيغسل الأرض حتى يتركها كالزلفة( yani: sanki su yapılarından bir **مصنعة** imiş gibi; Şemir bunu böyle tefsir etti. Dedi: **الزلفة**: dolu **الصحفة** (sahan); onun çoğulu: **زلف**. Ebû Ubeyde dedi: **الزلفة**: yeşil **الإجانة** (leğen); onun çoğulu: **زلف**; ve inşad etti:
  يقذف بالطلح والقتاد على                      متون روض كأنها زلف وقال Ebû Hâtim dedi: Asma‘î **الزلف**’ün ne olduğunu bilmedi; fakat bana başkasından ulaştı ki **الزلف** yeşil **الأجاجين**’dir; İbn Düreyd de böyle dedi ve dedi: Ebû Osmân bana böyle haber verdi; Tevzî’den, Ebû Ubeyde’den: dedi ki: Ben onu Umânî’nin recezinde ona okumuştum:
  من بعد ماكانت ملاء كالزلف
  وصار صلصال الغدير كالخزف dedi ki: Ona **الزلف**’ü sordum; sana az önce zikrettiğimi zikretti; Ebû Hâtim’e ve Riyâşî’ye sordum; onda hiçbir şeyle cevap vermediler. Kuteybî dedi: Az önce geçen Ye’cûc ve Me’cûc hadisinde **الزلفة**’yi **المحارة** ile tefsir ettim; o: **الصدفة** (midye kabuğu)dur. Dedi: Bu tefsiri tanımıyorum; ancak **الغدير** (gölet) **محارة** diye adlandırılırsa; çünkü su ona döner (**يحور**) ve onda toplanır; böylece bizim tefsirimizin menzilesinde olur. İbn Berrî, **الزلفة**’nin **المحارة** olduğuna şahit olarak Lebîd’in sözünü getirdi:
  حتى تحيرت الدبار كأنهـا                      زلف وألقي قتبها المحزوم dedi: Ebû Amr dedi: Bu beyitte **الزلفة** su **مصنعة**’sıdır. **الزلفة**: pürüzsüz kaya; bununla da önceki Ye’cûc ve Me’cûc hadisi tefsir edildi; **بالقاف** ile de rivayet olunur. **الزلفة**: sert toprak; denildi ki: süpürülmüş topraktır; denildi ki: yumuşak dağın düz olanıdır; yani hepsinin çoğulu: **زلف**. **الزلفة**: ayna; İbn Berrî bunu Ebû Ömer ez-Zâhid’den nakletti; Sâgânî de Kisâî’den nakletti; dedi: Araplar onu böyle adlandırır; bununla da önceki Ye’cûc ve Me’cûc hadisi tefsir edildi; yer, düzlüğü ve temizliğiyle yahut yüzüyle ona benzetildi; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür. **المزلفة**، **كمرحلة**: çöl ile kırsal arasında bulunan her köy; çoğulu **مزالف**; o, **البراغيل**’dir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **المحكم**’de: çöl ile deniz arasında; **كالأنبار** ve **القادسية** ve benzerleri gibi. Ve **الزلفة**، **بالضم**: Semîrâ’nın doğusunda bir su(yer)i; Ubeyd b. Eyyûb dedi:
  لعمرك إني يوم أقواع زلـفة                      على ماأرى خلف القفا لوقور **الزلفة**: **الصحفة**; İbn Abbâd’dan; onun çoğulu: **زلف**. **الزلفة**: **القربة**; ondan Yüce Allah’ın sözü: )فلما رأوه زلفة سيئت وجوه الذين كفروا(; Zeccâc dedi: yani azabı yakın gördüler. İbn Düreyd, İbn Cermûz’a ait olarak inşad etti:
  أتيت عليا برأس الزبير                      وقد كنت أحسبه زلفه **الزلفة** ayrıca: **المنزلة** (menzil/mertebe), **الرتبة** (rütbe), **الدرجة** (derece); çoğulu: **زلف**. Cevherî, A‘câc’a ait olarak inşad etti:
  ناج طواه الأين مما وجفـا
  طي الليالي زلفا فزلـفـا
  سماوة الهلال حتى احقوقفا

  Diyor ki: menzil üstüne menzil, derece üstüne derece; **كالزلف**، **بالفتح**; Sâgânî bunu **التكملة**’de nakletti. **الزلفى**، **كحبلى**; ondan Yüce Allah’ın sözü: )وما أموالكم ولا أولادكم بالتي تقربكم عندنا زلفى(; yahut o, yani **الزلفى**: **اسم المصدر**’dür. Cevherî dedi: sanki şöyle dedi: “sizin için, katımızda **ازدلافا** (yaklaştırma) ile yaklaştıran.” Bir cemaat dedi: **الزلفة** bazen **القريب** (yakın) manasında kullanılır; **العناية**’de olduğu gibi. İbn Arefe dedi: **الزلفى**: pek çok yaklaştırmadır. Şeyhimiz dedi: İbnü’t-Tilimsânî’nin **شرح الشفاء**’da “**الزلفى** **زلفة**’nin çoğuludur” sözü ise pek gariptir, bilinmez; doğrusu onun çoğulu **زلف**’tur. **الزلفة**: gecenin ilk kısmından bir taife; az da olsa çok da olsa; Sa‘leb’in gittiği üzere. Ahfeş dedi: gecenin mutlağından: **زلف**; **كغرف**; **زلفات**; **بضم ففتح** tıpkı **غرفات** ve **زلفات** gibi; **بضمتين** tıpkı **غرفات**; ve **زلفات**; **بضم فسكون** tıpkı **غرفات**. Yahut **الزلف**، **كغرف**: gündüzden alan gece saatleri ve geceden alan gündüz saatleri; onun bir tanesi: **زلفة**. Yüce Allah’ın sözü: )أقم الصلاة طرفي النهار وزلفا من الليل(; Zeccâc dedi: zarf olarak mansuptur; senin “gündüzün iki ucunda ve gecenin başında geldim” demen gibi; yani saat saat; bazısı bazısına yaklaşır. Geceden **الزلف** ile murad: akşam ve yatsıdır. Ve **وزلفا** diye, **بضمتين** ile okundu; bu İbn Muhaysın’ın kıraatidir; onda iki vecih vardır: ya müfred, **كحلم** gibi; yahut **زلفة**’nin çoğulu, **كبسر وبسرة** gibi; **بضم سينهما** ile. Ve )وزلفا( diye, **بضمة فسكون** ile okundu; onda da iki vecih vardır: ya **بالضم** ile **زلفة**’nin çoğulu; onun çoğulu, yaratılmış cinslerin çoğulu olarak; cevher olmasalar bile; yaratılmış cevherleri topladıkları gibi; **كدرة ودر** gibi. Yahut **زليف**’in çoğulu; **مثل القرب، والقريب، والغرب والغريب**. Ayrıca )وزلفى( diye okundu; **كحبلى**; elif, dişillik içindir; yani onun kaynak yahut **اسم مصدر** olması için değildir. Ve **الزلف**، **بالكسر**: **الروضة** (çayır); Sâgânî bunu **التكملة**’de nakletti. Ve onun sözünde **زلف** etti, **تزليفا**: artırdı; **كزرف تزريفا** gibi; o sözünde **يزلف** eder ve **يزرف** eder; İbn Düreyd’den. **زليفة**، **كجهينة**: Yemen’de bir kabile; İbn Düreyd’den. Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi:
  من مبلغ مآلكي حبشيا
  أجابني زليفة الصبحيا

Ve **المزالف**: merâkîdir (basamaklar); çünkü oradaki tırmanan, onu **تزلفه** eder; yani: onu, tırmandığı şeye yaklaştırır. Ve **عقبة زلوف**: yani uzak; bunu İbn Fâris nakletti. Ve **الزليف**: öne geçen; nüshalarda böyle; doğrusu: bir yerden bir yere ilerlemedir; bunu İbn Düreyd nakletti. Ve **المزدلف بن أبي عمرو بن معتر بن بولان بن عمرو بن الغوث**: Tâî’dir. **المزدلف** ayrıca: **الخصيب**’in lakabıdır; o da Ebû Rabîa’dır; bunu Sâgânî naklettiği gibi; yahut o, İbn Habîb’in naklettiği üzere, **عمرو بن أبي ربيعة بن ذهل ابن شيبان**’ın lakabıdır; ancak ona bu lakap verilmiştir; çünkü bir kavimle arasında olan bir savaşta mızrağını önüne attı da: “**ازدلفوا** ona” dedi; ve onun bir hadisi vardır; İbn Düreyd’in dediği gibi. Ve **اللسان**’da: “**ازدلفوا** yayım(ın) yahut onun miktarı” (vardır); yani: savaşta yayım kadar ilerleyin; Sâgânî dedi: Bu savaş, **حرب كليب**’tir; bindiği zaman onunla birlikte ondan başkası sarık sarınmazdı; akranlara savaşlarda yaklaşmasından, onlara **ازدلافه** etmesinden ve onların üzerine atılmasından dolayı; İbn Habîb’in naklettiği gibi. Ve **المزدلفة**; ve ayrıca **مزدلفة** diye de denir, **باللام** ile: bir yer adıdır; Arafat ile Mina arasındadır; denildi ki: sınırı, Arafat’ın iki dar geçidinden Muhassir’in iki dar geçidine kadardır; eğer “Cidde’de bir yer” dediği gibi Cevherî’nin, yahut “bilinen bir yer” (deseydi) daha açık olurdu; **العباب**’da olduğu üzere, orada Allah Teâlâ’ya yaklaşılır diye onunla adlandırıldı; yahut Leys’in dediği gibi, Arafat’tan ifâzadan sonra insanların Mina’ya yaklaşmasından dolayı; İbn Sîde dedi: Bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; yahut gecenin bir kısmında insanların ona gelmesinden dolayı; yahut onun, düz ve süpürülmüş bir yer olmasından dolayı; bu daha yakındır. Şeyhimiz dedi: Ondan daha meşhur olan, tarihçilerin ve menâsik ehlinin çoğunun ve yerler hakkında tasnif yapanların zikrettiğidir: Âdem’in Havvâ ile - ikisine selâm olsun - orada buluşmasından ve oradan **ازدلف** etmesinden, yani yaklaştığından dolayı adlandırılmıştır; bunun için **جمع** diye de adlandırılmıştır. Dedim ki: Ebû Ubeyde bu yöne meyletti. Ve **تزلفوا**: ilerlediler; Cevherî nakletti. **تزلفوا**: dağıldılar; nüshalarda böyle; o yanlıştır; doğrusu: yaklaştılar; yani yaklaştılar (dandılar); **اللسان** ve **العباب**’ın nassı böyledir. Ebû Zübeyd dedi:
  حتى إذا اعصوصبوا دون الركاب معادنا تزلف ذي هدمين مقرور

  yani: ikisinde **كازدلفوا**; yani ilerleme ve yaklaşmada; birincisini Cevherî nakletti; ondan da, İbn Habîb’in görüşüne göre **المزدلف** (gelir); ve geçti. İkinciden de hadis: “Güneş zeval bulunca, onda iki rek‘at ile Allah’a **فازدلف** et.” Ve başka bir hadiste: “Beş yahut altı deve kurbanı getirildi; derken onlar ona doğru **يزدلفن** etmeye başladılar; hangisiyle başlayacak?” yani: yaklaşırlar; Sâgânî’nin dediği gibi; eğer manasında “ona doğru öne geçerler” denilseydi, bu da uygun olurdu. Ve Muhammed el-Bâkır - عليه السلام - ve er-Rızâ -’nın hadisinde: “Senin yaşayışından, seni hamamına **تزدلف** eden bir lezzetten başka (bir şey) yoktur.” Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **زلف إليه**: ona yaklaştı. Ve **أزلف الشيء**: onu yaklaştırdı; ondan da Allah Teâlâ’nın sözü: “**وأزلفت الجنة للمتقين**”; yani: yaklaştırıldı. Zeccâc dedi: Onun te’vili: yani onların oraya girişinin ve ona bakışlarının yaklaştırılmasıdır. Ve **ازدلفه**: onu helâke yaklaştırdı. Ve **أزلفه**: onu topladı. Ondan da Allah Teâlâ’nın sözü: “**وأزلفنا ثم الآخرين**”. Ve **أزلف سيئة**: onu bir yerden bir yere önden gönderdi; Cevherî, Ebû Ubeyd’den nakletti; **كالزليف** ve **التزلف** gibi; musannif ikisini de zikretmişti. Ve **زلفنا له**: yani ilerledik. Ve **زلف الشيء** ve **زلفه**: onu öne aldı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **المزالف**: yeşil acı (tuzlu) otlar; Ebû Ubeyde’den. Ve **الزلفة** (harekeli): çayırlık; İbn Berrî, Ebû Ömer ez-Zâhid’den nakletti; ve bununla, daha önce geçen Ye’cûc ve Me’cûc hadisi tefsir edildi; ve **بالقاف** ile de denir. İbn Abbâd dedi: Falan, insanları **تزليفا** ile **يزلف** eder; yani onları basamak basamak (**مزلفة مزلفة**) sevk eder; Zemahşerî de bunu böyle nakletti; ancak o, “falan” yerine “**دليل**” dedi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَلَفَ
1 زَلَفَ ذ : see 2: -A2- and see also 8, in three places.

زلّفهُ
2 زلّفهُ ذ , (O, TA,) inf. n. تَزْلِيفٌ, (O,) He did it previously, or beforehand; namely, a thing; (IAar, O, TA;) as, for instance, an evil action; (O, TA;) and so ↓ زَلَفَهُ; (IAar, TA;) syn. أَسْلَفَهُ, (O, TA,) and قَدَّمَهُ. (IAar, O, TA.) ― -b2- زلّف النَّاسَ, inf. n. as above, He disquieted, or agitated, the people, step by step: (Ibn-'Abbلd, Z, O, TA:) accord. to Z, said of a guide. (TA.) ― -b3- زلّف فِى حَدِيثِهِ, (inf. n. as above, K,) He added, or exaggerated, in his discourse, or narration; (IDrd, O, K;) as also ذرّف. (IDrd, O.)

ازلفهُ
4 ازلفهُ ذ He made, brought, or drew, him, or it, (namely, a thing, TA,) near. (S, Mgh, Msb, TA.) Hence, in the Kur [xxvi. 90 and 1. 30], وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ And Paradise shall be brought near to the pious: meaning, accord. to Zj, that their entrance thereinto shall become near, and their view thereof. (TA.) [بِهِ ↓ ازدلف also signifies the same as ازلفه (agreeably with analogy); as is shown by what here follows:] it is said in a trad. of Mohammad El-Bلkir, مَا لَكَ مِنْ عَيْشِكَ اـِلَّا لَذَّةٌ تَزْدَلِفُ بِكَ اـِلَى حِمَامِكَ [i. e. There is not remaining to thee, of thy life, save a pleasure that brings thee near to thy predestined term]. (O, TA.) And ↓ ازدلفهُ means He, or it, brought him near to destruction. (TA.) ― -b2- Also He collected it together; (Msb, TA;) namely, a thing. (Msb.) Hence, in the Kur [xxvi. 64], وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الآخَرِينَ [And we collected there the others]. (TA.)

5 تَزَلَّفَ see the next paragraph.

اِزْدَلَفَ
8 اِزْدَلَفَ ذ , (Mgh, Msb,) originally اِزْتَلَفَ, (Msb,) or اِزْدَلَفُوا, and ↓ تزلّفوا, (S, O, L, K,) He, or they, approached, or drew near: (Mgh, O, L, Msb, TA: in the K, تَفَرَّقُوا is erroneously put for تَقَرَّبُوا: TA:) or (O, accord. to the K “ and ”) advanced; or went forward, or before: (S, O, K:) اـِلَيْهِ [to him, or it], (Mgh, K,) and مِنْهُ [which means the same, as after دَنَا &c.]: (TA, and Har p. 452:) [and ↓ زَلَفَ and زَلَفُوا, inf. n. app. زَلْفٌ and زَلَفٌ, signify the same: for] you say also, اـِلَيْهِ ↓ زَلَفَ He drew near to him, or it: and لَهُ ↓ زَلَفْنَا We advanced, or went forward, to him, or it: (TA:) and زَلْفٌ signifies the act of advancing, or going forward, (A'Obeyd, S, TA,) from place to place; as also زَلَفٌ. (TA.) One says, ازدلف السَّهْمُ اـِلَى كَذَا The arrow approached, or drew near, to such a thing. (Msb.) And it is said in a trad., فَاـِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ فَاْزْدَلِفْ اـِلَى اللّٰهِ فِيهِ بِرَكْعَتَيْنِ, meaning تَقَرَّبْ [i. e., When the sun declines from the meridian, then seek thou to draw near unto God therein by means of the prayers of two rek'ahs]. (TA.) -A2- See also 4, in two places.

زَلْفٌ
زَلْفٌ ذ : see زُلْفَةٌ.

زُلْفٌ
زُلْفٌ ذ : see its accus. case voce زُلْفَةٌ, near the end of the paragraph.

زِلْفٌ
زِلْفٌ ذ A meadow; syn. رَوْضَةٌ; (TS, K;) and so ↓ زَلَفَةٌ: (IB, TA:) thus the latter is expl. as occurring in a trad. relating to Ya-jooj and Ma-jooj, in which it is said, ثُمَّ يُرْسِلُ اللّٰهُ مَطَرًا فَيَغْسِلُ الأَرْضَ حَتَّى يَتْرُكَهَا كَالزَّلَفَةِ [Then God will send rain, and it will wash the earth so that it will leave it like the meadow]: but in this instance, several other meanings are assigned to it: see زَلَفَةٌ below. (TA.)

زَلَفٌ
زَلَفٌ ذ : see زُلْفَةٌ, in two places: -A2- and see also زَلَفَةٌ, in five places.

زُلُفٌ
زُلُفٌ ذ : see its accus. case voce زُلْفَةٌ, near the end of the paragraph.

زُلْفَةٌ
زُلْفَةٌ ذ i. q. قُرْبَةٌ [i. e. Nearness, with respect to rank, degree, or station]; (S, Mgh, O, Msb, K;) as also ↓ زُلْفَى, (S, Mgh, O, Msb,) and ↓ زَلَفٌ. (IDrd, O, K.) [It would seem that it means also Nearness with respect to place or situation: for SM immediately adds,] hence, in the Kur [lxvii. 27], فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً, [as though meaning But when they shall see it in a state of nearness: but] Zj says that the meaning is, but when they shall see it (i. e. the punishment) near (قَرِيبًا): and several authors say that زُلْفَةٌ is sometimes used in the sense of قَرِيبٌ, as is stated in the 'Inلyeh. (TA.) And Station, rank, grade, or degree; as also ↓ زُلْفَى, (S, O, K, TA,) and ↓ زَلْفٌ, (TS, K,) and ↓ زَلَفٌ: (K, TA:) pl. of the first زُلَفٌ: (S, * TA:) or (K) ↓ زُلْفَى is a quasi-inf. n.; (S, K;) and such it is in the saying in the Kur [xxxiv. 36], وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِى تُقَرِّبُكُمْ عِنْدِنَا زُلْفَى, as though meaning ازْدِلَافًا [i. e. And neither your riches nor your children are what will bring you near to us in advancement: but here it may be well rendered, in station]: (S:) accord. to Ibn- 'Arafeh, زُلْفَى signifies the bringing very near: (TA:) the saying of Ibn-El-Tilimsلnee that it is pl. of زُلْفَةٌ is very strange, and unknown; the correct pl. of this last word being زُلَفٌ. (MF, TA.) ― -b2- Also A portion (S, K) of the first part (S) of the night, (S, K,) whether small or large: so accord. to Th: or, accord. to Akh, of the night absolutely: (TA:) pl. زُلَفٌ and زُلَفَاتٌ (S, K) and زُلُفَاتٌ and زُلْفَاتٌ: or زُلَفٌ signifies the hours, or periods, (سَاعَات,) of the night, commencing from the daytime, and the hours, or periods, of the daytime, commencing from the night: (K:) and its sing. is زُلْفَةٌ. (TA.) وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ, in the Kur [xi. 116], means And at sunset and nightfall (the مَغْرِب and the عِشَآء): (Zj, TA:) some read ↓ زُلُفًا, with two dammehs; which may be a sing., like حُلُمٌ; or a pl. of زُلْفَةٌ, like as بُسُرٌ is of بُسُرَةٌ, with damm to the س in each: [but this is not a parallel instance; for بُسُرٌ is a coll. gen. n. of which بُسُرَةٌ is the n. un., and the latter is not of the same measure as زُلْفَةٌ:] and some read ↓ زُلْفًا, which is a pl. [or rather coll. gen. n.] of زُلْفَةٌ, like as دُرٌّ is of دُرَّةٌ; (K, TA;) or pl. of ↓ زَلِيفٌ, like as قُرْبٌ is of قَرِيبٌ, and غُرْبٌ of غَرِيبٌ: (TA:) and some read ↓ زُلْفَى, in which the alif [written ى] is a denotative of the fem. gender. (K, TA.) -A2- See also the next paragraph.

زَلَفَةٌ
زَلَفَةٌ ذ A full [reservoir of water such as is called] مَصْنَعَة: (S, K:) pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ زَلَفٌ: (S:) so, accord. to Sh, in the trad. mentioned voce زِلْفٌ: (TA:) or ↓ زَلَفٌ signifies full watering-troughs, (K,) as pl. [or coll. gen. n.] of زَلَفَةٌ: (TA:) or a full watering-trough. (K.) Also A [bowl such as is called] صَحْفَة: (K;) and so ↓ زُلْفَةٌ; (Ibn-'Abbلd, K;) of which the pl. is زُلَفٌ: (TA:) or a full صَحْفَة; and its pl. [or coll. gen. n.] is ↓ زَلَفٌ. (Lth, TA.) Also A green [vessel of the kind called] اـِجَّانَة: (K:) so says AO: pl. [or coll. gen. n.] ↓ زَلَفٌ; and ↓ مَزَالِفُ likewise signifies green أَجَاجِين [app. as an anomalous pl. of زَلَفَةٌ or of زَلَفٌ, like as مَشَابِهُ is of شَبَهٌ]; both, also, mentioned on the authority of AO. (TA.) ― -b2- Also A mother-of-pearl-'shell, or an oyster-shell; syn. صَدَفَةٌ: (K:) Kt says that الزَّلَفَة in the trad. mentioned above voce زِلْفٌ has been expl. as meaning the مَحَارَة, i. e. the صَدَفَة; but he adds, I know not this explanation, unless a pool of water be called محارة because the water returns (يَحُورُ) to it and collects in it. (TA.) ― -b3- Also A smooth rock: (K:) so, too, said to mean in the same trad.: and some read الزلقة. (TA.) And Rugged ground. (K.) And Swept ground. (K.) And An even part of a soft mountain. (K.) Pl. (K) [or rather coll. gen. n.] in all these senses (TA) ↓ زَلَفٌ. (K.) ― -b4- See also زِلْفٌ. ― -b5- Also A mirror: (O, K: [in the CK, المَرْأَةُ is put in the place of المِرْآةُ:]) [like زَلَقَةٌ:] mentioned by IB on the authority of Aboo-'Amr Ez-Zلhid, and by Sgh on that of Ks: and so, too, it is said to mean in the trad. mentioned above; the earth being likened thereto because of its evenness and cleanness: (TA:) or the face thereof; (K;) as is said by IAar. (TA.)

زُلْفَى
زُلْفَى ذ : see زُلْفَةٌ, in four places.

عُقْبَةٌ زَلُوفٌ
عُقْبَةٌ زَلُوفٌ ذ [A stage of a journey] far-extend- ing: (O, K:) so says IF. (O.) [In the CK, عَقَبَةٌ is erroneously put for عُقْبَةٌ.]

زَلِيفٌ
زَلِيفٌ ذ Advancing; or going forward, or before. (O, K. [It is said in the TA that المُتَقَدِّمُ as the explanation of الزَّلِيفُ is erroneously put in the copies of the K for التَّقَدُّمُ: but this assertion is app. itself erroneous.]) See زُلْفَةٌ, near the end of the paragraph.

أَزْلَفُ
[ أَزْلَفُ ذ expl. by Golius as on the authority of the KL, and by Freytag after him, as meaning Parvo naso prوditus ejusque recto ac parvo mucrone, is a mistake for أَذْلَفُ, thus written in my copy of the KL.]

أَزْلَفَةٌ
[ أَزْلَفَةٌ ذ and أَزْلَفَى expl. by Freytag as meaning Copia parva, cœtus hominum parvus, as on the authority of El-Meydلnee, are app. mistakes for أَزْفَلَةٌ and أَزْفَلَى.]

مَزْلَفَةٌ
مَزْلَفَةٌ ذ Any town (قَرْيَةٌ) that is between the desert and the cultivated land: pl. مَزَالِفُ: (S, * K:) the latter is syn. with بَرَاغِيلُ, signifying the towns (بِلَاد) that are between the cultivated land and the desert; (S;) or, between the desert and the بَحْر [i.e. sea or great river]; such as El-Ambلr and El-Kلdiseeyeh. (M, TA.) ― -b2- [The pl.] مَزَالِفُ also signifies Places of ascent; or steps, or stairs, by which one ascends: (K:) because they bring one near to the place to which he ascends. (TA.) -A2- For the pl. مَزَالِفُ, see also زَلَفَةٌ.

##### Türkçe

**زَلَفَ**
1 **زَلَفَ** ذ: bk. 2’ye; -A2-’ye bk. ve ayrıca 8’e bk., üç yerde.

**زلّفهُ**
2 **زلّفهُ** ذ, (O, TA,) mastar ismi **تَزْلِيفٌ**, (O,) Onu önceden, yahut peşinen yaptı; yani bir şeyi; (IAar, O, TA;) meselâ bir kötü fiili; (O, TA;) ve böylesi ↓ **زَلَفَهُ**; (IAar, TA;) eşanlamlısı **أَسْلَفَهُ**, (O, TA,) ve **قَدَّمَهُ**. (IAar, O, TA.) ― -b2- **زلّف النَّاسَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Halkı adım adım huzursuz etti, yahut tedirgin etti: (Ibn-'Abbād, Z, O, TA:) Z’ye göre, bir kılavuz hakkında söylenir. (TA.) ― -b3- **زلّف فِى حَدِيثِهِ**, (mastar ismi yukarıdaki gibi, K,) Söyleminde yahut rivayetinde ekleme yaptı, yahut mübalağa etti; (IDrd, O, K;) ayrıca **ذرّف** da böyledir. (IDrd, O.)

**ازلفهُ**
4 **ازلفهُ** ذ Onu, yahut onu (yani bir şeyi, TA), yaklaştırdı, yakına getirdi, yahut yakına çekti. (S, Mgh, Msb, TA.) Bundan dolayı, Kur’ân’da [xxvi. 90 ve l. 30], **وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ** Ve Cennet muttakîlere yaklaştırılacaktır: yani, Zj’ye göre, onların oraya girişleri ve onu görmeleri yakın olacaktır. (TA.) [**بِهِ** ↓ **ازدلف** da (kıyas gereğince) **ازلفهُ** ile aynı mânaya gelir; nitekim burada ardından gelen şey bunu gösterir:] Muhammed El-Bâkır’dan bir hadiste şöyle denilmiştir: **مَا لَكَ مِنْ عَيْشِكَ اـِلَّا لَذَّةٌ تَزْدَلِفُ بِكَ اـِلَى حِمَامِكَ** [yani: Hayatından sana kalan, ancak seni mukadder eceline yaklaştıran bir lezzettir]. (O, TA.) Ve ↓ **ازدلفهُ**: Onu, yahut o, onu helâke yaklaştırdı. (TA.) ― -b2- Ayrıca onu bir araya topladı; (Msb, TA;) yani bir şeyi. (Msb.) Bundan dolayı, Kur’ân’da [xxvi. 64], **وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الآخَرِينَ** [Ve orada diğerlerini topladık]. (TA.)

5 **تَزَلَّفَ**: bir sonraki paragrafa bk.

**اِزْدَلَفَ**
8 **اِزْدَلَفَ** ذ, (Mgh, Msb,) aslında **اِزْتَلَفَ**, (Msb,) yahut **اِزْدَلَفُوا**, ve ↓ **تزلّفوا**, (S, O, L, K,) O, yahut onlar, yaklaştı, yahut yakına geldi: (Mgh, O, L, Msb, TA: K’da **تَفَرَّقُوا**, yanlışlıkla **تَقَرَّبُوا** yerine konmuştur: TA:) yahut (O, K’ya göre “ve”) ilerledi; yahut öne geçti, yahut öne gitti: (S, O, K:) **اـِلَيْهِ** [ona, yahut ona], (Mgh, K,) ve **مِنْهُ** [ki bu, **دَنَا** vb.’den sonra olduğu gibi aynı mânaya gelir]: (TA, ve Har s. 452:) [ve ↓ **زَلَفَ** ve **زَلَفُوا**, mastar ismi görünüşe göre **زَلْفٌ** ve **زَلَفٌ**, aynı mânaya gelir: zira] sen ayrıca şöyle dersin: **اـِلَيْهِ** ↓ **زَلَفَ** Ona, yahut ona, yaklaştı: ve **لَهُ** ↓ **زَلَفْنَا** Ona, yahut ona, doğru ilerledik, yahut öne gittik: (TA:) ve **زَلْفٌ**, yerden yere ilerleme yahut öne gitme fiilini ifade eder; (A'Obeyd, S, TA,) ayrıca **زَلَفٌ** da böyledir. (TA.) Şöyle denir: **ازدلف السَّهْمُ اـِلَى كَذَا** Ok, böyle bir şeye yaklaştı, yahut yakına geldi. (Msb.) Ve bir hadiste şöyle denilmiştir: **فَاـِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ فَاْزْدَلِفْ اـِلَى اللّٰهِ فِيهِ بِرَكْعَتَيْنِ**, yani **تَقَرَّبْ** [yani: Güneş zevâl edince, o vakitte iki rek‘at namaz ile Allah’a yaklaşmayı iste]. (TA.) -A2- Ayrıca 4’e bk., iki yerde.

**زَلْفٌ**
**زَلْفٌ** ذ: **زُلْفَةٌ**’ye bk.

**زُلْفٌ**
**زُلْفٌ** ذ: paragrafın sonuna yakın, mansûb hâli maddesi **زُلْفَةٌ**’de bk.

**زِلْفٌ**
**زِلْفٌ** ذ Bir çayır; eşanlamlısı **رَوْضَةٌ**; (TS, K;) ve ↓ **زَلَفَةٌ** da böyledir: (IB, TA:) nitekim ikincisi, Ya’cûc ve Ma’cûc ile ilgili bir hadiste geçtiği üzere şöyle açıklanır; onda şöyle denir: **ثُمَّ يُرْسِلُ اللّٰهُ مَطَرًا فَيَغْسِلُ الأَرْضَ حَتَّى يَتْرُكَهَا كَالزَّلَفَةِ** [Sonra Allah bir yağmur gönderir; yeryüzünü yıkar; onu çayır gibi bırakır]: fakat bu örnekte ona başka birkaç mânâ daha verilmiştir: aşağıda **زَلَفَةٌ**’ye bk. (TA.)

**زَلَفٌ**
**زَلَفٌ** ذ: iki yerde **زُلْفَةٌ**’ye bk: -A2- ve ayrıca beş yerde **زَلَفَةٌ**’ye de bk.

**زُلُفٌ**
**زُلُفٌ** ذ: paragrafın sonuna yakın, mansûb hâli maddesi **زُلْفَةٌ**’de bk.

**زُلْفَةٌ**
**زُلْفَةٌ** ذ **قُرْبَةٌ** ile aynı mânadadır [yani: mertebe, derece yahut makam bakımından yakınlık]; (S, Mgh, O, Msb, K;) ayrıca ↓ **زُلْفَى**, (S, Mgh, O, Msb,) ve ↓ **زَلَفٌ**. (IDrd, O, K.) [Görünüşe göre mekân yahut konum bakımından yakınlık mânasına da gelir: zira SM hemen şunu ekler:] bundan dolayı, Kur’ân’da [lxvii. 27], **فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً**, [sanki mânası: fakat onu bir yakınlık hâlinde gördüklerinde: fakat] Zj der ki mânası: fakat onu (yani azabı) yakın (**قَرِيبًا**) gördüklerinde: ve birkaç müellif, **زُلْفَةٌ**’nin bazen **قَرِيبٌ** mânasında kullanıldığını söyler; ‘Inâyeh’de zikredildiği üzere. (TA.) Ve makam, rütbe, derece yahut mertebe; ayrıca ↓ **زُلْفَى**, (S, O, K, TA,) ve ↓ **زَلْفٌ**, (TS, K,) ve ↓ **زَلَفٌ**: (K, TA:) ilkinin çoğulu **زُلَفٌ**: (S, * TA:) yahut (K) ↓ **زُلْفَى** bir şibh-mastar ismidir; (S, K;) ve Kur’ân’daki [xxxiv. 36] şu sözde böyledir: **وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِى تُقَرِّبُكُمْ عِنْدِنَا زُلْفَى**, sanki mânası **ازْدِلَافًا** [yani: Ve ne mallarınız ne de evlatlarınız, katımızda sizi ilerleme bakımından bize yaklaştıracak olan şeydir: fakat burada “makam bakımından” diye tercüme etmek uygun olabilir]: (S:) İbn-‘Arafeh’e göre, **زُلْفَى** pek yakına getirmeyi ifade eder: (TA:) İbn-El-Tilimsânî’nin bunun **زُلْفَةٌ**’nin çoğulu olduğunu söylemesi pek gariptir ve bilinmez; bu son kelimenin doğru çoğulu **زُلَفٌ**’dur. (MF, TA.) ― -b2- Ayrıca gecenin ilk kısmının (S, K) bir parçası (S), (S, K,) küçük de olsa büyük de olsa: Th’ye göre böyledir; yahut Akh’a göre, mutlak olarak geceden: (TA:) çoğulu **زُلَفٌ** ve **زُلَفَاتٌ** (S, K) ve **زُلُفَاتٌ** ve **زُلْفَاتٌ**: yahut **زُلَفٌ**, gündüzden başlayarak gecenin saatlerini yahut vakitlerini (**سَاعَات**), ve geceden başlayarak gündüzün saatlerini yahut vakitlerini ifade eder: (K:) ve bunun müfredi **زُلْفَةٌ**’dir. (TA.) Kur’ân’da [xi. 116] **وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ**, mânası: gün batımında ve gecenin başlangıcında (yani **مَغْرِب** ve **عِشَآء**): (Zj, TA:) bazıları ↓ **زُلُفًا** okur, iki damme ile; bu, **حُلُمٌ** gibi bir müfred olabilir; yahut **بُسُرٌ**’un **بُسُرَةٌ**’nin çoğulu olması gibi **زُلْفَةٌ**’nin çoğulu olabilir; her birinde **س** üzerine damme ile: [fakat bu, paralel bir örnek değildir; zira **بُسُرٌ**, **بُسُرَةٌ**’nin isim-vahdeti olduğu bir cem‘î cins ismidir ve ikincisi **زُلْفَةٌ** ile aynı vezinde değildir:] ve bazıları ↓ **زُلْفًا** okur; bu, **دُرٌّ**’un **دُرَّةٌ**’nin çoğulu olması gibi **زُلْفَةٌ**’nin bir çoğuludur [yahut daha doğrusu cem‘î cins ismidir]; (K, TA;) yahut ↓ **زَلِيفٌ**’in çoğuludur; nitekim **قُرْبٌ** **قَرِيبٌ**’in, ve **غُرْبٌ** **غَرِيبٌ**’in çoğuludur: (TA:) ve bazıları ↓ **زُلْفَى** okur; onda elif [ى yazılan] müennesliğe delâlet edendir. (K, TA.) -A2- Ayrıca bir sonraki paragrafa bk.

**زَلَفَةٌ**
**زَلَفَةٌ** ذ Dolu bir [**مَصْنَعَة** denilen türden su haznesi]: (S, K:) çoğulu [yahut daha doğrusu cem‘î cins ismi] ↓ **زَلَفٌ**: (S:) Sh’ye göre, **زِلْفٌ** maddesinde anılan hadiste böyledir: (TA:) yahut ↓ **زَلَفٌ**, **زَلَفَةٌ**’nin çoğulu [yahut cem‘î cins ismi] olarak dolu sulukları ifade eder; (K, TA:) yahut dolu bir suluk. (K.) Ayrıca bir [**صَحْفَة** denilen türden] kâse: (K;) ve ↓ **زُلْفَةٌ** da böyledir; (Ibn-'Abbād, K;) bunun çoğulu **زُلَفٌ**’dur: (TA:) yahut dolu bir **صَحْفَة**; ve bunun çoğulu [yahut cem‘î cins ismi] ↓ **زَلَفٌ**’dur. (Lth, TA.) Ayrıca yeşil bir [**اـِجَّانَة** denilen türden] kap: (K:) AO böyle der: çoğulu [yahut cem‘î cins ismi] ↓ **زَلَفٌ**; ve ↓ **مَزَالِفُ** de yeşil **أَجَاجِين** ifade eder [görünüşe göre **زَلَفَةٌ**’nin yahut **زَلَفٌ**’un aykırı bir çoğulu olarak; nitekim **مَشَابِهُ**, **شَبَهٌ**’un çoğuludur]; her ikisi de AO rivayetiyle zikredilmiştir. (TA.) ― -b2- Ayrıca bir sedef kabuğu yahut istiridye kabuğu; eşanlamlısı **صَدَفَةٌ**: (K:) Kt der ki, yukarıda **زِلْفٌ** maddesinde anılan hadisteki **الزَّلَفَة**’nin **مَحَارَة**, yani **صَدَفَة** mânasında olduğu açıklanmıştır; fakat o ekler: Bu açıklamayı bilmem; ancak bir su birikintisine, su ona dönüp (**يَحُورُ**) onda toplanır diye **محارة** denilirse (o başka). (TA.) ― -b3- Ayrıca düz bir kaya: (K:) aynı hadiste de böyle mânalandırıldığı söylenir: ve bazıları **الزلقة** okur. (TA.) Ve engebeli yer. (K.) Ve süpürülmüş yer. (K.) Ve yumuşak bir dağın düz bir kısmı. (K.) Çoğulu (K) [yahut daha doğrusu cem‘î cins ismi] bütün bu mânalarda (TA) ↓ **زَلَفٌ**. (K.) ― -b4- Ayrıca **زِلْفٌ**’e bk. ― -b5- Ayrıca bir ayna: (O, K: [CK’de **المَرْأَةُ**, **المِرْآةُ** yerine konmuştur:]) [**زَلَقَةٌ** gibi:] IB tarafından Ebû-‘Amr Ez-Zâhid rivayetiyle, ve Sgh tarafından Ks rivayetiyle zikredilmiştir: ve yukarıda anılan hadiste de böyle mânalandırıldığı söylenir; yeryüzü, düzlüğü ve temizliği sebebiyle ona benzetilmiştir: (TA:) yahut onun yüzü; (K;) IAar’ın dediği üzere. (TA.)

**زُلْفَى**
**زُلْفَى** ذ: dört yerde **زُلْفَةٌ**’ye bk.

**عُقْبَةٌ زَلُوفٌ**
**عُقْبَةٌ زَلُوفٌ** ذ [Bir yolculuk menzili] uzak uzanan: (O, K:) IF böyle der. (O.) [CK’de **عَقَبَةٌ**, yanlışlıkla **عُقْبَةٌ** yerine konmuştur.]

**زَلِيفٌ**
**زَلِيفٌ** ذ İlerleyen; yahut öne giden, yahut önde olan. (O, K. [TA’da, **الزَّلِيفُ**’ün açıklaması olarak **المُتَقَدِّمُ**’ün, K nüshalarında yanlışlıkla **التَّقَدُّمُ** yerine konduğu söylenir: fakat bu iddia görünüşe göre bizzat yanlıştır.]) Paragrafın sonuna yakın, **زُلْفَةٌ**’ye bk.

**أَزْلَفُ**
[**أَزْلَفُ** ذ Golius tarafından KL’ye dayanarak, ve Freytag tarafından ondan sonra, “Parvo naso prōditus ejusque recto ac parvo mucrone” mânasında açıklanması, **أَذْلَفُ** için bir hatadır; KL’nin benim nüshamda böyle yazılmıştır.]

**أَزْلَفَةٌ**
[**أَزْلَفَةٌ** ذ ve **أَزْلَفَى**’nın Freytag tarafından El-Meydânî’ye dayanarak “Copia parva, cœtus hominum parvus” mânasında açıklanması, görünüşe göre **أَزْفَلَةٌ** ve **أَزْفَلَى** için hatalardır.]

**مَزْلَفَةٌ**
**مَزْلَفَةٌ** ذ Çöl ile ekili arazi arasında bulunan herhangi bir kasaba (**قَرْيَةٌ**): çoğulu **مَزَالِفُ**: (S, * K:) ikincisi, **بَرَاغِيلُ** ile eşanlamlıdır; ekili arazi ile çöl arasında bulunan kasabaları (**بِلَاد**) ifade eder; (S;) yahut çöl ile **بَحْر** [yani deniz yahut büyük nehir] arasında; El-Ambâr ve El-Kâdiseeyeh gibi. (M, TA.) ― -b2- [Çoğul] **مَزَالِفُ** ayrıca, çıkılan yere yaklaştırdıkları için, çıkış yerlerini; yahut çıkılan basamakları, merdivenleri ifade eder: (K:) (TA.) -A2- Çoğul **مَزَالِفُ** için ayrıca **زَلَفَةٌ**’ye de bk.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَلَفَ
زَلَفَ U ( n. ac. زَلْف 1 ,  زَلِيْف 25 ),
a.  Advanced, approached.

زَلَّفَ
زَلَّفَ II
a.  [ Fī ], Added to ( tale ).

أَزْلَفَ
أَزْلَفَ IV ,
a.  Brought near, forward.

تَزَلَّفَ
تَزَلَّفَ V ,  اِزْتَلَفَ VIII , ( d ),
a.  see I .

زَلْف
زَلْف 1 ,
a.  Proximity, nearness; neighbourhood.

b.  Rank, station, degree.

زِلْف
زِلْف 2 ,
a.  Garden; meadow.

زُلْفَة
زُلْفَة 3t , ( pl. زُلَف 9 ),
a.  see 1 (a) , ( b ).

c.  Dish.

d.  Part of the night, night-watch.

زُلْفَى
زُلْفَى 3ya ,
a.  see 1 .

زَلَف
زَلَف 4 ,
a.  see 1 .

زَلَفَة
زَلَفَة 4t , ( pl. زَلَف 4 ),
a.  Tank, cistern;   well.

b.  Dish.

c.  Urn.

d.  Shell.

e.  Smooth rock; hard, level ground.

f.  Mirror.

مَزْلَفَة
مَزْلَفَة 17t , ( pl. مَزَاْلِفُ 44 ),
a.  Place lying between the cultivated land & the desert.

زَلِيْف
زَلِيْف 25 ,
a.  Wayfarer, traveller.

##### Türkçe

زَلَفَ
**زَلَفَ** U ( n. ac. **زَلْف** 1 , **زَلِيْف** 25 ),
a. İlerledi, yaklaştı.

زَلَّفَ
**زَلَّفَ** II
a. [ Fī ], (hikâyeye) ekledi.

أَزْلَفَ
**أَزْلَفَ** IV ,
a. Yakına getirdi, öne aldı.

تَزَلَّفَ
**تَزَلَّفَ** V , **اِزْتَلَفَ** VIII , ( d ),
a. I’e bak.

زَلْف
**زَلْف** 1 ,
a. Yakınlık, yakın olma; komşuluk.

b. Rütbe, makam, derece.

زِلْف
**زِلْف** 2 ,
a. Bahçe; çayır.

زُلْفَة
**زُلْفَة** 3t , ( pl. **زُلَف** 9 ),
a. 1 (a) , ( b )’ye bak.

c. Tabak.

d. Gecenin bir kısmı, gece nöbeti.

زُلْفَى
**زُلْفَى** 3ya ,
a. 1’e bak.

زَلَف
**زَلَف** 4 ,
a. 1’e bak.

زَلَفَة
**زَلَفَة** 4t , ( pl. **زَلَف** 4 ),
a. Sarnıç, su haznesi; kuyu.

b. Tabak.

c. Küp.

d. Kabuk.

e. Düz kaya; sert, düz zemin.

f. Ayna.

مَزْلَفَة
**مَزْلَفَة** 17t , ( pl. **مَزَاْلِفُ** 44 ),
a. Ekili arazi ile çöl arasında bulunan yer.

زَلِيْف
**زَلِيْف** 25 ,
a. Yolcu, seyyah.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

زلف
زَلَفَ - يَزْلِفُ - زُلْفَى - زُلْفَة - زُلَف - أَزْلَفَ- يُزْلِفُ، أُزْلِفَ يُزْلَفُ
زَلََفَ - يَزْلِفُ + كائن + إلى كائن أو موضع: يقترب منه ببطء وتودد: يتحرك مقترباً من آخر ببطء وبخطى ونقلات صغيرة، وبهدوء وخفية، وذلك  خاصة لنيل حبه وعطفه، وليعبر بذلك عن التحبب والتودد
زُلْفَى: على وزن " فـُعـْلى: اسم فعل  من " زَلَفَ - يَزْلِفُ ": الاقتراب من آخر ببطء وتودد
يقربه زُلْفَى: يقربه قربة فيها الحظوة والقبول والود: تعبير مركب: يجعله ذا حظوة وتكريم لديه
زُلْفَة: على وزن " فـُعـْـلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة الصغيرة من " زَلَفَ - يَزْلِفُ ": اسم مكان أو زمان: النقلات أو المسافات الزمانية أو المكانية الصغيرة باتجاه المراقب
زُلَف: جمع " زُلْفَة ": قطع زمانية أو مكانية صغيرة
﴿وأقم الصلاة طرفي النهار وزلفا من الليل﴾: بأجزاء صغيرة من الليل
﴿فلما رأوه زلفة﴾: رأوه مدة زمنية صغيرة، أو بشكل عابر
أَزْلَفَ - يُزْلِفُ: على وزن " أفعل " من " زَلَفَ - يَزْلِفُ ": جعله " يَزْلِفُ ": قرَّب شيئاً أو كائناً مرغوباً ببطء وهدوء وخفية إلى آخر، أملاً بأن ينال بذلك حبه وعطفه
أُزْلِفَ  يُزْلَفُ: مبني للمجهول من " أَزْلَفَ - يُزْلِفُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ  " حركة القدوم  والوصول والاقتراب، قادماً من موقع قريب، إلى مكان أو كائن، والتفاعل مع المكان أو الكائن "، وهي:
أَزِفَ - يَأْزَفُ، دَنَا - يَدْنُوْ، قَرُبَ - يَقْرُبُ، قَصُرَ - يَقْصُرُ، زَلَفَ - يَزْلِفُ، هَلَّ - يَهِِلُّ
أَزْلَفَ- أزلفت
 	﴿وأزلفت الجنة للمتقين(90)﴾ الشعراء ﴿وأزلفت الجنة للمتقين غير بعيد(31)﴾ ق ﴿وإذا الجنة أزلفت (13)﴾ التكوير
 	فأوحينا إلى موسى أن اضرب بعصاك البحر فانفلق فكان كل فرق كالطود العظيم(63) وأزلفنا ثم الآخرين (64) وأنجينا موسى ومن معه أجمعين(65)} الشعراء
زلفى
 ﴿فغفرنا له ذلك وإن له عندنا لزلفى وحسن مآب(25)﴾ ص ﴿وإن له عندنا لزلفى وحسن مآب(40)﴾ ص
يقربه زلفى
 ﴿وما أموالكم ولا أولادكم بالتي تقربكم عندنا زلفى إلا من آمن وعمل صالحا فأولئك لهم جزاء الضعف بما عملوا وهم في الغرفات آمنون(37)﴾ سبأ ﴿ألا لله الدين الخالص والذين اتخذوا من دونه أولياء ما نعبدهم إلا ليقربونا إلى الله زلفى إن الله يحكم بينهم في ما هم فيه يختلفون إن الله لا يهدي من هو كاذب كفار(3)﴾ الزمر
زلفة
 ﴿ويقولون متى هذا الوعد إن كنتم صادقين(25)قل إنما العلم عند الله وإنما أنا نذير مبين(26) فلما رأوه زلفة سيئت وجوه الذين كفروا وقيل هذا الذي كنتم به تدعون(27)﴾ الملك
زُلَف
 ﴿وأقم الصلاة طرفي النهار وزلفا من الليل إن الحسنات يذهبن السيئات ذلك ذكرى للذاكرين (114)﴾ هود
جاء في التفسير:
زلفاً: ساعة بعد ساعة -  أزلفنا: قربنا  - الزلفى: القربة  - وإن له عندنا لزلفى: مكانة رفيعة  - زلفة: قريب منهم
مختار الصحاح
● [زلف] ز ل ف: أزْلَفَهُ قربه و الزُّلْفَةُ و الزُّلْفَى القربة والمنزلة ومنه قوله تعالى ﴿وما أموالكم ولا أولادكم بالتي تقربكم عندنا زلفى﴾ وهو اسم المصدر كأنه قال بالتي تقربكم عندنا إزلافا و الزُّلْفَةُ أيضا الطائفة من أول الليل والجمع زُلَفٌ و زُلْفَاتٌ و مُزْدَلِفَةُ موضع بمكة
الراغب
زلف
- الزلفة: المنزلة والحظوة (انظر: البصائر 3/136؛ والمجمل 2/438)، وقوله تعالى: }فلما رأوه زلفة﴿[الملك/27]، قيل: معناه: لما رأوا زلفة المؤمنين وقد حرموها. وقيل: استعمال الزلفة في منزلة العذاب كاستعمال البشارة ونحوها من الألفاظ. وقيل لمنازل الليل: زلف قال:﴾وزلفا من الليل{ [هود/114]، وقال الشاعر: - 211 - طي الليالي زلفا فزلفا
(الرجز للعجاج، وقبله: ناج طواه البين مما وجفا
وهو في ديوانه ص 231؛ والبصائر 3/137؛ وشرح مقصورة ابن دريد ص 214)
والزلفى: الحظوة، قال الله تعالى: }إلا ليقربونا إلى الله زلفى﴿[الزمر/3]، والمزالف: المراقي، وأزلفته: جعلت له زلفى، قال:﴾وأزلفنا ثم الآخرين﴿[الشعراء/64]،﴾وأزلفت الجنة للمتقين{ [الشعراء/90]، وليلة المزدلفة: خصت بذلك لقربهم من منى بعد الإفاضة. وفي الحديث: (ازدلفوا إلى الله بركعتين) (الحديث عن سليمان بن موسى قال: كتب رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى مصعب بن عمير، وهو بالمدينة: انظر من اليوم الذي تجهز فيه اليهود لسبتها، فإذا زالت الشمس فازدلف إلى الله بركعتين، واخطب فيهما. أخرجه الخطابي في غريب الحديث 2/25).
ملخص اللسان
1.    الزَّلَفُ والزُّلْفةُ والزُّلْفَى: القُربةُ والدَّرَجة والمَنزلةُ.
2. وزَلَفَ إليه وازْدَلَفَ وتَزَلَّفَ: دنا منه
3.     وأَزْلَفَ الشيءَ: قَرَّبَه. وفي التنزيل العزيز: وأُزْلِفَتِ الجنةُ للمتقين؛ أَي قُرِّبَتْ
4.     وازْدَلَفَه: أَدْناه إلى هَلَكةٍ.
5.     ومُزْدَلِفَةُ والمُزْدَلِفَة: موضع بمكة، قيل: سميت بذلك لاقتراب الناس إلى مِنًى بعد الإفاضة من عرَفات.
6.     وأَزْلَفَه الشيء صار جميعه ،وأَزْلَفْنا ثمَّ الآخرينَ؛ معنى أَزْلَفْنا جمعنا، وقيل:قَرَّبْنا الآخرين من الغَرَقِ وهم أَصحاب فرعون، وكلاهما حَسَن جميل لأَن جَمْعَهم تَقريبُ بعضِهم من بعض، ومن ذلك سميت مزدلفة جَمْعاً.
7.     وأَصل الزُّلْفَى في كلام العرب القُرْبَى ،والأَصل فيه القُرْبُ والتَّقدُّم.
8.     والزُّلْفةُ: الطائفةُ من أَوّل الليل، والجمع زُلَفٌ وزُلَفاتٌ. وزُلَفُ الليلِ: ساعات من أَوّله، وقيل: هي ساعاتُ الليل الآخذةُ من النهار وساعات النهار الآخذة من الليل، واحدتها زُلْفةٌ،
9.     فازْدَلِفْ إلى اللّه بركعتين واخطب فيهما أَي تَقَرَّبْ
10.                        والزَّلِيفُ والتَّزَلُّفُ: التّقدم من مَوْضع إلى موضع.
11.                       وزَلَّفَّ في حديثه: زاد كَزَرَّفَ، يقال: فلان يُزَلِّفُ في حديث ويُزَرِّفُ أَي يَزيدُ.
لسان العرب
● - زلف: الزَّلَفُ والزُّلْفةُ والزُّلْفَى: القُربةُ والدَّرَجة   والمَنزلةُ. وفي التنزيل العزيز: وما أَموالُكم ولا أَولادُكم بالتي تُقَرِّبكم   عندنا زُلْفَى؛ قال: هي اسم كأَنه قال بالتي تقرِّبكم عندنا ازْدِلافاً؛   وقول العجاج:   ناجٍ طَواه الأَيْنُ مِما وَجَفَا،   طَيُّ الليالي زُلَفاً فَزُلَفا،   سَماوةَ الهِلالِ حتى احْقَوقَفا   يقول: منزلةً بَعد منزلةٍ ودرجةً بعد درجةٍ.   وزَلَفَ إليه وازْدَلَفَ وتَزَلَّفَ: دنا منه؛ قال أَبو زبيد:   حتى إذا اعْصَوْصَبُوا، دون الرِّكابِ مَعاً،   دنا تَزَلُّفَ ذِي هِدْمَيْنِ مَقْرُورِ   وأَزْلَفَ الشيءَ: قَرَّبَه. وفي التنزيل العزيز: وأُزْلِفَتِ الجنةُ   للمتقين؛ أَي قُرِّبَتْ، قال الزجاج: وتأْويله أَي قَرُبَ دخولهم فيها   ونَظَرُهُم إليها. وازْدَلَفَه: أَدْناه إلى هَلَكةٍ.   ومُزْدَلِفَةُ والمُزْدَلِفَة: موضع بمكة، قيل: سميت بذلك لاقتراب الناس   إلى مِنًى بعد الإفاضة من عرَفات. قال ابن سيده: لا أَدْري كيف هذا.   وأَزْلَفَه الشيء صار جميعه   (* قوله « وأزلفه الشيء صار جميعه» كذا بالأصل.)   ؛ حكاه الزجاج عن أَبي عبيدة، قال أَبو عبيدة: ومُزْدَلِفَةُ من ذلك.   وقوله عز وجلّ: وأَزْلَفْنا ثمَّ الآخرينَ؛ معنى أَزْلَفْنا جمعنا، وقيل:   قَرَّبْنا الآخرين من الغَرَقِ وهم أَصحاب فرعون، وكلاهما حَسَن جميل لأَن   جَمْعَهم تَقريبُ بعضِهم من بعض، ومن ذلك سميت مزدلفة جَمْعاً.   وأَصل الزُّلْفَى في كلام العرب القُرْبَى. وقال أَبو إسحق في قوله عز   وجل: فلما رأَوْه زُلْفةً سِيئتْ وجُوهُ الذين كفروا أَي رأَوا العذاب   قريباً. وفي الحديث إذا أَسْلَمَ العبدُ فَحَسُنَ إسلامه يُكَفِّرُ اللّه   عنه كلَّ سيئة أَزْلَفَها أَي أَسْلَفَها وقدَّمها، والأَصل فيه القُرْبُ   والتَّقدُّم.   والزُّلْفةُ: الطائفةُ من أَوّل الليل، والجمع زُلَفٌ وزُلَفاتٌ. ابن   سيده: وزُلَفُ الليلِ: ساعات من أَوّله، وقيل: هي ساعاتُ الليل الآخذةُ من   النهار وساعات النهار الآخذة من الليل، واحدتها زُلْفةٌ، فأَما قراءة ابن   مُحَيْصِنٍ: وزُلُفاً من الليل، بضم الزاي واللام، وزُلْفاً من الليل،   بسكون اللام، فإنَّ الأُولى جمع زُلُفةٍ كبُسُرةٍ وبُسُرٍ، وأَما زُلْفاً   فجمع زُلْفةٍ جمعها جمع الأَجناس المخلوقة وإن لم تكن جوهراً كما جمعوا   الجواهر المخلوقة نحو دُرَّةٍ ودُرٍّ. وفي حديث ابن مسعود ذِكْرُ زُلَفِ   الليلِ، وهي ساعاته، وقيل: هي الطائفة من الليل، قليلةً كانت أَو كثيرة.   وفي التنزيل العزيز: وأَقم الصلاة طَرَفَي النهارِ وزُلَفاً من الليل؛   فطَرَفا النهارِ غُدْوةٌ وعَشِيَّةٌ، وصلاةُ طَرَفي النهار: الصبحُ في أَحد   الطرفين والأُولى، والعصرُ في الطرَف الأخير؛ وزلفاً من الليل، قال   الزجاج: هو منصوب على الظرف كما تقول جئت طرفي النهار وأَوّل الليل، ومعنى   زلفاً من الليل الصلاة القريبة من أَول الليل، أَراد بالزُّلَفِ المغربَ   والعشاء الأَخيرة؛ ومن قرأَ وزُلْفاً فهو جمع زَلِيفٍ مثل القُرْب   والقَريب.وفي حديث الضَّحِيّة: أُتي بِبَدَناتٍ خَمْسٍ أَو سِتٍّ فَطَفِقْنَ   يَزْدَلِفْنَ إليه بأَيَّتِهِنَّ يَبْدَأُ أَي يَقْرُبْنَ منه، وهو   يَفْتَعِلْنَ من القُرْبِ فأَبدل التاء دالاً لأَجل الزاي. ومنه الحديث: أَنه كتب   إلى مُصْعبِ بن عمير وهو بالمَدينة: انظر من اليوم الذي تَتَجَهَّزُ فيه   اليهود لسبتها، فإذا زالت الشمس فازْدَلِفْ إلى اللّه بركعتين واخطب   فيهما أَي تَقَرَّبْ. وفي حديث أَبي بكر والنَّسَّابة: فمنكم المزْدَلِفُ   الحُرُّ صاحِبُ العِمامة الفَرْدةِ؛ إنما سمي المُزْدَلِف لاقترابه إلى   الأقْران وإِقْدامِه عليهم، وقيل: لأَنه قال في حرب كليب: ازْدَلِفُوا قَوْسي   أَو قَدْرَها أَي تَقَدَّموا في الحرب بقدر قَوْسي. وفي حديث الباقِر:   ما لَك من عَيْشِك إلا لَذَّةٌ تَزْدَلِفُ بكَ إلى حِمامك أَي تُقَرِّبُك   إلى موتك؛ ومنه سمي المَشْعَرُ الحرامُ مُزْدَلِفةَ لأَنه يتقرّب فيها.   والزَّلَفُ   (* قوله «والزلف» كذا ضبط بالأصل، وضبط في بعض نسخ الصحاح   بسكون اللام.) والزَّلِيفُ والتَّزَلُّفُ: التّقدم من مَوْضع إلى موضع.   والمُزْدَلِفُ: رجل من فُرْسان العرب، سمي بذلك لأَنه أَلْقى رُمْحَه   بين يديه في حرْب كانت بينه وبين قوم ثم قال: ازْدَلِفُوا إلى رُمْحي.   وزَلَفْنا له أَي تَقَدَّمْنا. وزَلَفَ الشيءَ وزَلَّفَه: قَدَّمه؛ عن   ابن الأَعرابي. وتَزَلَّفُوا وازْدَلفُوا أَي تَقَدَّموا.   والزَّلَفةُ: الصَّحْفةُ الممتلئة، بالتحريك، والزَّلَفةُ: الإجّانةُ   الخَضْراء، والزَّلَفةُ: المِرآة؛ وقال ابن الأَعرابي: الزَّلَفةُ وجْه   المِرآة. يقال: البِرْكَةُ تَطْفَح مثل الزَّلفة، والجمع من كل ذلك زَلَفٌ،   والزَّلَفةُ المَصْنَعةُ، والجمع زَلَفٌ؛ قال لبيد:   حتى تَحَيَّرتِ الدِّبارُ كأَنها   زَلَفٌ، وأُلْقِيَ قِتْبُها المَحْزومُ   وأَورد ابن بري هذا البيت شاهداً على الزَّلَفِ جمع زَلَفَةٍ وهي   المَحارةُ. قال: وقال أَو عَمرو الزَّلَفُ في هذا البيت مَصانِعُ الماء؛ وأَنشد   الجوهري للعُمانيّ:   حتى إذا ماءُ الصَّهاريجِ نَشَفْ،   من بعدِ ما كانتْ مِلاءً كالزَّلَفْ   قال: وهي المَصانِعُ؛ وقال أَبو عبيدة: هي الأَجاجِينُ الخُضْر، قال:   وهي المَزالِفُ أَيضاً. وفي حديث يأْجُوجَ ومأْجُوجَ: ثم يُرْسِلُ اللّه   مطراً فيَغْسِل الأَرض حتى يَتْرُكَها كالزَّلَفةِ، وهي مَصْنَعةُ الماء؛   أَراد أَن المطر يُغَدِّرُ في الأَرض فتصير كأَنها مَصنعة من مَصانِعِ   الماء، وقيل: الزَّلَفةُ المِرآةُ شبهها بها لاستوائها ونَظافتها، وقيل:   الزَّلَفةُ الرَّوْضةُ، ويقال بالقاف أَيضاً، وكل مُمْتَلئٍ من الماء   زلفةٌ، وأَصبحت الأَرضُ زَلَفةً واحدة على التشبيه كما قالوا أَصبحت قَرْواً   واحداً. وقال أَبو حنيفة: الزَّلَفُ الغديرُ الملآنُ؛ قال الشاعر:   جَثْجاثُها وخُزاماها وثامِرُها   هَبائِبٌ تَضْرِبُ النُّغْبانَ والزَّلَفا   (* قوله «هبائب إلخ» كذا بالأصل ومثله شرح القاموس.)   وقال شمر في قوله: طَيَّ الليالي زُلَفاً فَزُلَفا، أَي قليلاً قليلاً؛   يقول: طوَى هذا البعيرَ الإعياءُ كما يَطْوي الليلُ سَماوةَ الهِلالِ أَي   شَّخْصَه قليلاً قليلاً حتى دَقَّ واسْتَقْوَس. وحكى ابن بري عن أَبي   عمر الزاهد قال: الزَّلَفةُ ثلاثة أَشياء: البِركةُ والرَّوْضَةُ والمِرآة،   قال: وزاد ابن خالويه رابعاً أَصْبَحَتِ الأَرضُ زَلَفة ودَثَّة من كثرة   الأَمطار.   والمَزالِفُ والمَزْلَفةُ: البلد، وقيل: القُرى التي بين البر والبحر   كالأَنْبار والقادِسِيَّةِ ونحوهما.   وزَلَّفَّ في حديثه: زاد كَزَرَّفَ، يقال: فلان يُزَلِّفُ في حديث   ويُزَرِّفُ أَي يَزيدُ.   وفي الصحاح: المَزالِفُ البَراغيلُ وهي البلاد التي بين الريف والبَر،   الواحدة مَزلفة. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَن رجلاً قال له: إني   حَجَجْتُ من رأْس هِرّ أَو خارَكَ أَو بَعْضِ هذه المَزالِفِ؛ رأْسُ هرّ   وخارَكُ: موضعان من ساحِلِ فارسَ يُرابَطُ فيهما، والمَزالِفُ: قرى بين البر   والرِّيف. وبنو زُلَيْفةَ: بَطْنٌ؛ قال أَبو جُنْدَبَ الهُذليُّ:   مَنْ مُبْلغٌ مآلكي حُبْشيّا؟   أَجابَني زُلَيْفةُ الصُّبْحيّا
مقاييس اللغة:
(زلف) الزاء واللام والفاء يدلُّ* على اندفاعٍ وتقدمٍ  في قرب إلى شيء. يقال من ذلك ازدَلَف الرجلُ: تقدَّم. وسمِّيَت مُزْدَلِفَة بمكة، لاقترابِ الناس إلى مِنَىً بعد الإفاضة من عَرَفات. ويقال لفُلانٍ عند فلانٍ زُلفَى، أي قرْبى. قال الله جلَّ وعزَّ: ﴿وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى﴾ [ص 25 و 40]. والزَّلف والزُّلْفَة: الدَّرجة والمنْزلة. وأزْلَفت الرجلَ إلى كذا: أدنَيته. فأما قولُ القائل:
حتى إذا ماءُ الصَّهاريجِ نَشَفْ *** من بَعدِ ما كانت مِلاَءً كالزَّلَفْ([9])
فقال قومٌ: الزَّلَف: الأجاجِينُ الخُضْر. فإن كان كذا فإِنما سُمِّيَت بذلك لأن الماء لا يثبُت فيها عند امتلائِها، بل يندفع. وقال قومٌ: المزالف هي بلادٌ بين البرِّ والرِّيف. وإنّما سُمِّيت بذلك لقُرْبِها من الرِّيف. وأما الزُّلَف من الليل، فهي طوائفُ منه؛ لأنَّ كلَّ طائفةٍ منها تقربُ من الأخرى.
القاموس المحيط:
الزَّلَفُ، مُحرَّكةً القُرْبَةُ، والدَّرَجَةُ، والحِياضُ المُمْتَلِئَةُ، أو الحَوْضُ المَلْآنُ، وبهاءٍ المَصْنَعَةُ المُمْتَلِئَةُ، والصَّحْفَةُ، والإِجَّانَةُ الخَضْراءُ، والصَّدَفَةُ، والصَّخْرَةُ المَلْساءُ، والأرضُ الغَلِيظَةُ، والأرضُ المَكْنُوسةُ، والمُسْتَوِي من الحَبْلِ الدَّمِثِ، ج زَلَفٌ، والمِرآةُ، أو وَجْهُها. وكَمَرْحَلَةٍ كُلُّ قَرْيَةٍ تكونُ بينَ البَرِّ والرِيفِ، ج مَزالِفُ. والزُّلْفَةُ، بالضم ماءَةٌ شَرْقِيَّ سَمِيراءَ، والصَّحْفَةُ، والقُرْبَةُ، والمَنْزِلَةُ، كالزَّلْفِ، بالفتح، وكحُبْلَى، أو هي اسمُ المَصْدَرِ، و الطائِفَةُ من اللَّيْلِ،
ج: كغُرَفٍ وغُرَفاتٍ وغُرُفاتٍ وغُرْفاتٍ، أو الزُّلَفُ: ساعاتُ الليلِ الآخِذَةُ من النَّهارِ، وساعاتُ النَّهارِ الآخِذَةُ من اللَّيْلِ، وقُرِىءَ: " وزُلُفاً " ، بضمتينِ: إمّا مُفْرَدٌ كحُلُمٍ، وإِمّا جَمْعُ زُلُفَةٍ، كبُسُرٍ وبُسُرَةٍ، بضمِ سينهِما، وبضَمَّةٍ: جَمْعُ زُلْفَةٍ، كدُرَّةٍ ودُرٍّ، وكحُبْلَى، والأَلِفُ للتأْنيثِ.
والزِلْفُ، بالكسرِ: الرَّوْضَةُ. وزَلَّفَ في حَدِيثِهِ تَزْليفاً: زادَ. وكجُهَيْنَةَ: بَطْنٌ باليمنِ. والمَزالِفُ: المَراقِي. وعَقبَةٌ زَلوفٌ: بعيدَةٌ. والزَّليفُ: المُتَقَدِّمُ من مَوْضِعٍ إلى مَوْضِعٍ. والمُزْدَلِفُ بنُ أبي عَمْرٍو: طائِيٌّ، ولَقَبُ الخَصيبِ، أو عَمْرِو بنِ أبي رَبيعَةَ، لُقِّبَ لأَنه ألْقَى رُمْحَهُ بين يدَيهِ في حرْبٍ، فقال: ازْدَلِفُوا إليه، أو لاقْتِرابِه من الأَقْرانِ في الحُروبِ وازْدِلافِه إليهم. والمُزْدَلِفَةُ: ع بين عَرَفاتٍ ومِنىً، لأَنه يُتَقَرَّبُ فيها إلى اللّهِ تعالى، أو لاقْتِرابِ الناسِ إلى مِنىً بعدَ الإِفاضَةِ، أو لمَجيءِ الناسِ إليها في زُلَفٍ من الليلِ، أو لأَنها أرضٌ مُسْتَوِيَةٌ مَكْنوسَةٌ، وهذا أقْرَبُ.
وتَزَلَّفوا: تقدَّموا، وتَفَرَّقوا، كازْدَلَفوا فيهما.
تاج العروس:
ز ل ف
الزَّلَفُ مُحَرَّكةً : الْقُرْبَةُ عن ابنِ دُرَيْدٍ زادَ غيرُه : الدَّرَجَةُ . والمَنْزِلَةُ . الزَّلَفُ : الْحِيَاضُ الْمُمْتَلِئَةُ جَمْعُ زُلْفَةٍ وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ للعُمَانِيِّ :
" حَتَّى إِذَا مَاءث الصَّهَارِيجِ نَشَفْ
" مِنْ بَعْدِ مَا كَانَتْ مِلاَءً كالزَّلَفْ الزَّلَفُ : الْحَوْضُ الْمَلآنث وأَنْشَدَ أَبوحَنِيفَةَ :
جَثْجَانُهَا وخُزَامَاهَا وثَامِرُهَا ... هَبَائِبٌ تَضْرِبُ النَّغْبَانَ والزَّلَفَا
الزَّلَفَةُ بِهَاءٍ : الْمَصْنَعَةُ الْمُمْتَلِئَةُ مِنْ مَصَانِعِ الماءِ ومنه حديثُ يَأْجُوجَ ومَأْجُوجَ : ( ثُمَّ يُرْسِلُ اللهُ مَطَراً فَيَغْسِلُ الأَرْضَ حَتَّى يَتْرُكَهَا كالزَّلَفَةِ ) أَي : كأَنَّهَا مَصْنَعَةٌ مِن مَصَانِعِ الْمَاءِ هكذا فَسَّرَه شَمِرٌ . قال : الزَّلَفَةُ : الصَّحْفَةُ المُمْتَلِئَةُ جَمْعُهَا : زَلَفٌ . قال أَبو عُبَيْدَةَ : الزَّلَفَةُ : الإِجّانَةُ الْخَضْرَاءَ جَمْعُهَا : زَلَفٌ وأَنْشَدَ :
يَقْذِفُ بالطَّلْحِ والْقَتَادِ عَلَى ... مُتُونِ رَوْضِ كأَنَّهَا زَلَفُ وقال أَبو حاتمٍ : لم يَدْرِ الأَصْمَعِيُّ ما الزَّلَفُ ولكن بَلَغَنِي عن غيرِه أَنَّ الزَّلَفَ الأَجَاجِينُ الخُضْرُ وكذا قال ابنُ دُرَيْدٍ وقال : هكذا أَخْبَرَنِي أَبو عثمان عن التَّوَّزِيِّ عن أَبي عُبَيْدَةَ قال : وقد كنتُ قرأْتُ عليه في رَجَزِ العُمَانِيِّ :
" مِنْ بَعْدِ مَاكانتْ مِلاَءً كالزَّلَفْ
" وصَارَ صَلْصَالُ الغَدِيرِ كالخَزَفْ قال : فسأَلْتُه عن الزَّلَفِ فذكر ما ذَكَرْتُهُ لك آنِفاً وسأَلْتُ أَبا حاتمٍ والرِّيَاشِيَّ فلم يُجِيبَا فيه بشَيْءٍ قال القُتَيْبِيُّ : وقد فُسِّرَتِ الزَّلَفَةُ في حديثِ يَأْجُوجَ ومَأْجُوجَ الذي تقدَّم آنِفاً بالمَحَارَةِ هي : الصَّدَفَةُ قال : ولستُ أَعْرِفُ هذا التَّفْسِيرَ إِلاَّ أَن يكونُ الغَدِيرُ يُسَمَّى مَحَارَةً لأَنَّ الماءَ يَحُورُ إِليه ويَجتَمِعُ فيه فيكونُ بمَنْزِلَةِ تَفْسِيرِنَا وأَوْرَدَ ابنُ بَرِّيٍّ شَاهِداً على أَنَّ الزَّلَفَةُ هي المَحَارَةُ قَوْلَ لَبِيدٍ :
حَتَّى تَحَيَّرَتِ الدِّبَارُ كَأَنَّهَا ... زَلَفٌ وأُلْقِيَ قِتْبُها الْمَحْزُومُ قال : وقال أَبو عمرٍو : الزَّلَفَةُ في هذا البَيْتِ مَصْنَعَةُ الماءِ . الزَّلَفَةُ : الصَّخْرَةُ الْمَلْسَاءُ وبه فُسِّرَ أَيضاً حديثُ يَأْجُوجَ ومَأْجُوجَ السَّابِقُ ويُرْوَى بالْقَافِ أَيضاً . الزَّلَفَةُ : الأَرْضُ الْغَلِيظَةُ قيل : هي الأَرْضُ الْمَكْنُوسَةُ قيل : هو الْمُسْتَوِي مِن الْجَبَلِ الدَّمِثِ : أَي جَمْعُ الكُلِّ زَلَفٌ . الزَّلَفَةُ : الْمِرْآةُ حَكَاهُ ابنُ بَرِّيٍّ عن أَبِي عُمَرَ الزَّاهِدِ ونَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ عن الكِسَائِيِّ قال : وكذا تُسَمِّيهَا العَرَبُ وبه فُسِّرَ أَيضاً حديثُ يَأْجُوجَ ومَأْجُوجَ السابِقُ شُبِّهَت الأَرْضُ بها لاِسْتِوَائِها ونَظَافَتِهَا أَو وَجْهُهَا وهو قَوْلُ ابنِ الأَعْرَابِيِّ . المَزْلَفَةُ كَمَرْحَلَةً : كُلُّ قَرْيَةٍ تكونُ بَيْنَ الْبَرِّ والرِّيفِ : ج مَزَالِفُ وهي البَرَاغِيلُ كما في الصِّحاحِ وفي المُحْكَمِ : بَيْنَ البَرِّ والبَحْرِ كالأَنْبَارِ والقَادِسِيَّةِ ونَحْوِها . والزُّلْفَةُ بِالضَّمِّ : مَاءَهٌ شَرْقِيَّ سَمِيرَاءَ وقال عُبَيْدُ بنُ أَيُّوبَ :
لَعَمْرُكِ إِنِّي يَوْمَ أَقْوَاعِ زُلْفَةٍ ... عَلَى ماأَرَى خَلْفَ الْقَفَا لَوَقُورٌ الزُّلْفَةُ : الصَّحْفَةُ عن ابنِ عَبَّادٍ وجَمْعُهضا : زُلَفٌ . الزُّلْفَةُ : القُرْبَةُ ومنه قَوْلُه تَعَالَى : ( فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيْئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ) قال الزَّجَّاجُ : أَي رَأَوا العَذابَ قَرِيباً وأَنْشَدَ ابنُ دُرَيْدٍ لابن جُرْمُوزٍ :
أَتَيْتُ عَلِيّاً برَأْسِ الزَّبَيْرِ ... وقد كنتُ أَحْسَبُهُ زُلْفَهْ الزُّلْفَةُ أَيضاً : الْمَنْزِلَةُ والرُّتْبَةُ والدَّرَجَةُ والجمعُ : زُلَفٌ وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ للعَجَّاجِ :
" نَاجٍ طَوَاهُ الأَيْنُ مِمَّا وَجَفَا
" طَيَّ اللَّيَالِي زُلَفاً فَزُلَفَا
" سَماوَةَ الْهِلاَلِ حَتَّى احْقَوْقَفَا
يقول : مَنْزِلَةً بَعْدَ مَنْزِلَةٍ ودَرَجَةً بَعْدَ دَرَجَةٍ كالزَّلْفِ بالفَتْحِ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ في التَّكْمِلَةِ . الزُّلْفَى كَحُبْلَى ومنه قَوْلُه تعالَى : ( وَمَا أَمْوَالُكُمْ ولاَ أَوْلاَدُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُم عِنْدَنَا زُلْفَى ) أَو هي أَي الزُّلْفَى : اسْمُ الْمَصْدَرِ قال الجَوْهَرِيُّ : كأَنَّهُ قال : بالتي تُقَرِّبُكُمْ عندَنا ازْدِلاَفاً وقال جَمَاعَةٌ : وقد تُسْتَعْمَلُ الزُّلْفَةُ بمعنى القَرِيبِ كما في العِنَايَةِ وقال ابنُ عَرَفَةَ : الزُّلْفَى : التَّقْرِيبُ جَداً قال شيخُنَا : وأَمَّا قَوْلُ ابنِ التِّلِمْسَانِيِّ في شَرْحِ الشِّفَاءِ : إِنَّ الزُّلْفَى جَمْعُ زُلْفَةٍ فهو غريبٌ جِدَّا غيرُ مَعْرُوفٍ والصحيحُ أَنَّ جَمْعَهُ زُلَفٌ . الزُّلْفَةُ : الطَّائِفَةُ مِن أَول اللَّيْلِ قَلِيلَةً كانَتْ أَو كثيرةً كما ذَهَبَ إِليه ثَعْلَبٌ وقال الأَخْفَشُ : مِن مُطْلَقِ اللَّيْلِ : زُلَفٌ كَغُرَفٍ زُلَفَاتٌ بضَمٍّ ففَتْحٍ مِثْل غُرَفَاتٍ وزُلُفَاتٌ بضَمَّتَيْن مِثْل غُرُفَاتٍ وزُلْفَاتٌ بضَمٍّ فسُكونٍ مثل غُرْفَاتٍ . أَو الزُّلَفُ كغُرَفٍ : سَاعَاتُ اللَّيْلِ الآخِذَةُ مِن النَّهَارِ وسَاعَاتُ النَّهَارِالآخِذَةُ مِن اللَّيْلِ وَاحِدَتُهَا : زُلْفَةٌ . قَوْلُه تعَالَى : ( أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِّ النَّهَارِ وَزُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ ) قال الزَّجَّاجُ : هو مَنْصُوبٌ علَى الظَّرْفِ كما تقول : جِئْتُ طَرَفَي النَّهَارِ وأَوَّلَ اللَّيْلِ أَي ساعةً بَعْدَ ساعةٍ يَقْرُبُ بَعْضُها مِن بَعْضٍ وعَنَى بالزُّلَفِ مِن اللَّيْلِ : المَغْرِبَ والعِشَاءَ وقُرِئَ : وزُلُفاً بِضَمَّتَيْنِ وهي قِرَاءَةُ ابنِ مُحَيْصِنٍ وفيها وَجْهَان : إِمَّا مُفْرَدٌ كَحُلُمٍ وإِمَّا جَمْعُ زُلُفَةٍ كَبُسُرٍ وبُسُرَةٍ بِضَمِّ سِينِهِمَا و قُرِئَ : ( وزُلْفاً ) بِضَمَّةٍ فسُكُونٍ وفيها أيضاً وَجْهَانِ : إِمَّا جَمْعُ زُلْفَةٍ بالضَّمِّ جَمَعَهَا جَمْعَ الأجْنَاسِ المَخْلُوقةِ وإِنْ لم تكُنْ جَوَاهِرَ كما جَمَعُوا الجَوَاهِرَ المَخْلُوقَةَ كَدُرَّة ودُرٍّ وإِمَّا جَمْعُ زَلِيفٍ مِثْل القُرْبِ والقَرِيبِ والغُرْبِ والغَرِيبِ . قرِئَ أَيضاً : ( وزُلْفَى ) كَحُبْلَى والأَلِفُ لِلتَّأْنِيثِ أَي : لا أَنَّهُ مَصْدَرٌ أَو اسْمُ مَصْدَرٍ . والزِّلْفُ بِالْكَسْرِ : الرَّوْضَةُ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ في التَّكْمَلَةِ . وزَلَّفَ في حَدِيثِهِ تَزْلِيفاً : زَادَ كزَرَّفَ تَزْرِيفاً وهو يُزْلِّفُ في حَدِيثِهِ ويُزَرِّفُ عن ابنِ دُرَيْدٍ . زُلَيْفَةُ كَجُهَيْنَةٍ : بَطْنق بِالْيَمَنِ عن ابنِ دُرَيْدٍ قال أَبو جُنْدَبُ الهُذَلِيُّ :
" مَنْ مُبْلِغٌ مَآلِكِي حُبْشِيَّا
" أَجَابَنِي زُلَيْفَةُ الصُّبْحِيَّا
والْمَزَالِفُ : الْمَرَاقِي لأَنَّ الرَّاقِيَ فيها تُزْلِفُهُ أَي : تُدْنِيهِ مِمَّا يَرْتَقي إِليه . وَعَقَبَةٌ زَلُوفٌ : أَي بَعِيدَةٌ نَقَلَهُ ابنُ فَارِسٍ . والزَّلِيفُ : الْمُتَقَدِّمُ هكذا في النُّسَخِ والصَّوابُ : التَّقَدُّم مِن مَوْضِعٍ إِلى مَوْضِعِ نَقَلَهُ ابنُ دُرَيْدٍ . والْمُزْدَلِفُ بنُ أَبِي عَمْرٍو بنِ مِعْتَرِ بنِ بَوْلانَ بنِ عمَرِو بنِ الغَوْثِ : طَائِيٌّ . المُزْدِلِفُ أَيضاً : لَقَبٌ الْخَصِيبِ وهو أَبو رَبِيعَةَ كما نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ أَو هو لقب عَمْرِو بنِ أَبِي رَبِيعَةَ بنِ ذُهْلِ ابنِ شَيْبَانَ كما نَقَلَهُ ابنُ حَبِيبِ وإِنَّمَا لُقِّبَ به لأَنَّهُ أَلْقَى رُمْحَهُ بَيْنَ يَدَيْهِ في حَرْبٍ كانتْ بَيْنَهُ وبَيْنَ قَوْمٍ فَقَالَ : ازْدَلِفُوا إِلَيْهِ وله حديثُ كما قَالَهُ ابنُ دُرَيْدٍ . وفي اللِّسَانِ : ازْدَلِفُوا قَوْسِي أَو قَدْرَهَا أَي : تَقَدَّمُوا في الحربِ بقَدْرِ قَوْسِي قال الصَّاغَانِيُّ : وهذه الحَرْبُ هي حَرْبُ كُلَيْبٍ وكان إِذا رَكِبَ لم يَعْتَمَّ مَعه غَيْرُه أَولاِقْتِرَابِه مِنَ الأَقْرَان في الْحُرُوبِ وازْدِلاَفِهِ إِلَيْهِمْ وإِقْدَامِه عليْهِم كما نَقَلَهُ ابنُ حَبِيبِ . والْمُزْدَلِفَةُ ويُقَال أَيضاً : مُزْدَلِفَةُ بلاَلامٍ : ع بَيْنَ عَرَفَاتٍ ومِنىً قيل : حَدَّهُ مِن مَأْزِمَيْ عَرَفَةَ إِلى مَأْزِمَيْ مُحَسِّرٍ ولو قال : مَوْضِعٌ بِمَكَّةَ كما قَالَهُ الجَوْهَرِيُّ أَو مَوْضِعٌ معروفٌ كان أَظْهَرَ سُمِّيَ به لأَنَّهُ يُتَقَرَّبُ فِيَها إِلَى اللهِ تَعَالَى كما في العباب أَو لاقْتِرَابِ النَّاسِ إِلَى مِنىً بَعْدَ الإِفَاضَةِ مِن عَرَفات كما قَالَهُ اللَّيْثُ وقال ابنُ سِيدَه : ولا أَدْرِي كيفَ هذا أَو لِمَجِيءِ النَّاسِ إِليها في زُلَفٍ مِنَ اللَّيْلِ أَو لأَنَّهَا أَرْضٌ مُسْتَوِيَةٌ مَكْنُوسَةٌ وهذا أَقْرَبُ قال شيخُنَا : وأَشْهَرُ منه ما ذَكَرَهُ المُؤَرِّخُونَ وأَكْثَرُ أَهْلِ المَنَاسِكِ والمُصَنِّفُون في المواضِع : أَنَّهَا سُمِّيَتْ لأَنَّ آدَمَ اجْتَمَعَ فيها مع حَوَّاءَ عليهما السَّلامُ وازْدَلَفَ منها أَي : دَنَا كما سُمِّيَتْ جَمْعاً لذلك قلتُ : وإِلَى هذا الوَجْهُ مَالَ أَبو عُبَيْدَةَ . وتَزَلَّفُوا : تَقَدَّمُوا نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . تَزَلَّفُوا : تَفَرَّقُوا هكذا في النُّسَخِ وهو غلَطٌ والصَّوَابُ : تَقَرَّبُوا أَي دَنَوْا كما هو نَصُّ اللِّسَانِ والعُبَابِ وقال أَبو زَبِيْدٍ :
" حَتَّى إِذَا اعْصَوْصَبُوا دُونَ الرِّكَابِ معاًدَنَا تَزَلُّفَ ذِي هِدْمَيْنِ مَقْرُورِ
كَازْدَلَفُوا فِيهِمَا أَي في التَّقَدُّمِ والتَّقَرُّبِ والأَوَّلُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ ومنه المُزْدَلِفُ على قَولِ ابنِ حَبيب وقد تقدَّم ومنْ الثاني الحديث : ( فَإِذا زَالَتِ الشَّمْسُ فَازْدَلِفْ إِلَى اللهِ فِيهِ بِرَكْعَتَيْنِ وفي حديثٍ آخَرَ : أَنَّهُ ( أُتِيَ ببَدَنَاتٍ خَمْسٍ أَو سِتٍّ فظَفِقْنَ يَزْدَلِفْنَ إِلَيهِ بِأَيَّتِهِنَّ يَبْدَأُ أَي : يَقْرُبْنَ كما قَالَهُ الصَّاغَانِيُّ ولو قيل في مَعْنَاهُ : يَتَقَدَّمْنَ إِلْيهِ لَكَانَ مُنَاسِباً أَيضاً وفي حديثِ محمدٍ البَاقِرِ - عليه السَّلامُ والرِّضَا - : مَالَكَ مِن عَيْشِكَ إِلاَّ لَذَّةٌ تَزْدَلِفُ بِكَ إِلَى حِمَامِكَ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : زَلَفَ إِلَيه : دَنَا منه . وأَزْلَفَ الشَّيْءَ : قَرَّبَهُ ومنه قَوْلُه تعالَى : ( وأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ ) أَي : قُرِّبَتْ وقال الزَّجَّاجُ : تَأْوِيلُه : أَي قَرُبَ دُخُولُهم فيها ونَظَرُهم إِليها . وازْدَلَفَهُ : أَدْنَاهُ إِلى هَلَكَةٍ . وأَزْلَفَهُ : جَمَعَهُ . ومنه قَوْلُه تعالَى : ( وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الآخَرِينَ ) وأَزْلَفَ سَيِّئَةً : أَسْلَفَهَا مِن مَوْضِعٍ إِلى مَوْضِعٍ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ عن أَبِي عُبَيْدٍ كالزَّلِيفِ والتَّزَلُّفِ وقد ذكَرهما المُصَنِّفُ . وَزَلَفْنَا له : أَي تَقَدَّمْنَا . وزَلَفَ الشَّيْءَ وزَلَّفَهُ : قَدَّمَهُ عن ابنِ الأَعْرَابِيِّ . والمَزَالِفُ : الأَجَاجِينُ الخُضْرُ عن أَبي عُبَيْدَةَ . والزَّلَفَةُ مُحَرَّكةً : الرَّوْضَةُ حَكاهُ ابنُ بَرِّيّ عن أَبي عُمَرَ الزَّاهدِ وبه فُسِّرَ حديثُ يَأْجُوجَ ومَأْجُوجَ السَّابِقُ ويُقَال بالقَافِ أَيضاً . وقال ابنُ عبَّادٍ : فُلانٌ يُزَلِّفُ الناسَ تَزْلِيفاً : أَي يُزْعِجُهم مَزْلَفَةً مَزْلَفَةً ونَقَلَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ أَيضاً هَكذا إِلاَّ أَنَّه قال : دَلِيل بَدَلَ فُلان

##### Türkçe

زلف
**زَلَفَ - يَزْلِفُ - زُلْفَى - زُلْفَة - زُلَف - أَزْلَفَ- يُزْلِفُ، أُزْلِفَ يُزْلَفُ**

**زَلََفَ - يَزْلِفُ** + bir varlık + bir varlığa veya yere: ona yavaşça ve gönül alarak yaklaşır: bir başkasına doğru yavaşça, küçük adımlar ve küçük hareketlerle, sükûnetle ve gizlice yaklaşarak hareket eder; bu, özellikle onun sevgisini ve şefkatini elde etmek için ve bununla sevimlilik ve gönül alma ifade etmek içindir.

**زُلْفَى**: “**فـُعـْلى**” vezni üzere: **زَلَفَ - يَزْلِفُ**’ten fiil ismi: bir başkasına yavaşça ve gönül alarak yaklaşma.

Onu **زُلْفَى** ile yaklaştırır: onu, içinde itibar, kabul ve sevgi bulunan bir yakınlıkla yaklaştırır: bileşik ifade: onu, yanında itibar ve ikram sahibi kılar.

**زُلْفَة**: “**فـُعـْـلـَة**” vezni üzere, **زَلَفَ - يَزْلِفُ**’ten küçük bir defalık için mef‘ûl manasında fiil ismi: mekân veya zaman ismi: gözlemciye doğru, zamansal veya mekânsal küçük geçişler yahut küçük mesafeler.

**زُلَف**: **زُلْفَة**’nin çoğulu: küçük zamansal veya mekânsal parçalar.

﴿Ve namazı gündüzün iki ucunda ve geceden **زلفا** kıl﴾: gecenin küçük parçalarıyla.

﴿Onu **زلفة** görünce﴾: onu küçük bir zaman müddeti olarak, yahut geçici olarak gördüler.

**أَزْلَفَ - يُزْلِفُ**: “**أفعل**” vezni üzere, **زَلَفَ - يَزْلِفُ**’ten: onu “**يَزْلِفُ**” kıldı: arzulanan bir şeyi veya bir varlığı, yavaşça, sükûnetle ve gizlice, bir başkasına yaklaştırdı; bununla onun sevgisini ve şefkatini elde etmeyi umarak.

**أُزْلِفَ  يُزْلَفُ**: **أَزْلَفَ - يُزْلِفُ**’ün meçhulü.

Ve lafız, “bir yere veya bir varlığa, yakın bir konumdan gelerek; gelme, varma ve yaklaşma hareketi ve yerle veya varlıkla etkileşim” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**أَزِفَ - يَأْزَفُ، دَنَا - يَدْنُوْ، قَرُبَ - يَقْرُبُ، قَصُرَ - يَقْصُرُ، زَلَفَ - يَزْلِفُ، هَلَّ - يَهِِلُّ**

**أَزْلَفَ- أزلفت**
﴿Ve cennet takvâ sahiplerine yaklaştırıldı(90)﴾ Şuarâ ﴿Ve cennet takvâ sahiplerine uzak olmayan bir yerde yaklaştırıldı(31)﴾ Kâf ﴿Ve cennet yaklaştırıldı (13)﴾ Tekvîr

﴿Böylece Mûsâ’ya vahyettik: “Asânla denize vur”; derken yarıldı; her bir parça büyük dağ gibi oldu(63) ve sonra ötekileri yaklaştırdık (64) ve Mûsâ’yı ve onunla beraber olanların hepsini kurtardık(65)﴾ Şuarâ

**زلفى**
﴿Böylece ona bunu bağışladık; ve şüphesiz onun için katımızda elbette **لزلفى** ve güzel bir dönüş vardır(25)﴾ Sâd ﴿ve şüphesiz onun için katımızda elbette **لزلفى** ve güzel bir dönüş vardır(40)﴾ Sâd

Onu **زلفى** yaklaştırır
﴿Mallarınız da çocuklarınız da sizi katımızda **زلفى** yaklaştıracak şey değildir; ancak iman eden ve salih amel işleyen kimse müstesna; işte onlar için yaptıklarına karşılık kat kat mükâfat vardır ve onlar odalarda emniyet içindedirler(37)﴾ Sebe’ ﴿Dikkat edin, hâlis din Allah’ındır; O’ndan başka veliler edinenler: “Biz onlara ancak bizi Allah’a **زلفى** yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz”; şüphesiz Allah, ihtilaf ettikleri şeyde aralarında hükmeder; şüphesiz Allah, yalancı kâfir olanı hidayete erdirmez(3)﴾ Zümer

**زلفة**
﴿“Eğer doğru iseniz bu vaat ne zaman?” derler(25) De ki: “İlim ancak Allah katındadır; ben ancak apaçık bir uyarıcıyım”(26) Derken onu **زلفة** görünce, inkâr edenlerin yüzleri kötüleşti ve: “İşte bu, kendisini çağırıp durduğunuz şeydir” denildi(27)﴾ Mülk

**زُلَف**
﴿Ve namazı gündüzün iki ucunda ve geceden **زلفا** kıl; şüphesiz iyilikler kötülükleri giderir; bu, zikredenler için bir öğüttür (114)﴾ Hûd

Tefsirde geldi:
**زلفاً**: saatten sonra saat — **أزلفنا**: yaklaştırdık — **الزلفى**: yakınlık — ﴿ve şüphesiz onun için katımızda elbette **لزلفى**﴾: yüksek bir makam — **زلفة**: onlara yakın.

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**زلف**] ز ل ف: **أزْلَفَهُ** onu yaklaştırdı; **الزُّلْفَةُ** ve **الزُّلْفَى** yakınlık ve menziledir; ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿ve mallarınız da çocuklarınız da sizi katımızda **زلفى** yaklaştıracak şey değildir﴾; ve o, masdar ismidir; sanki “sizi katımızda **إزلافا** yaklaştıracak şey” demiş gibidir. Ve **الزُّلْفَةُ** ayrıca gecenin ilk vaktinden bir taifedir; çoğulu **زُلَفٌ** ve **زُلْفَاتٌ**’tır. Ve **مُزْدَلِفَةُ** Mekke’de bir yerdir.

Râgıb
zlf
- **الزلفة**: menzile ve itibar (bak: el-Basâir 3/136; el-Mücmel 2/438). Ve Yüce Allah’ın sözü: }**فلما رأوه زلفة**﴿[Mülk/27]; denildi ki: manası: müminlerin **زلفة**sini gördüklerinde, ondan mahrum bırakılmış oldukları hâlde. Ve denildi ki: **الزلفة**’nin azap menzilesinde kullanılması, müjde ve benzeri lafızların kullanılması gibidir. Ve gecenin menzilleri için: **زلف**; dedi ki:﴾**وزلفا من الليل**{ [Hûd/114]. Ve şair dedi: - 211 -
Geceleri katlayış, **زلفا** sonra **فزلفا**

(Recez, el-Acçâc’ındır; ondan önce: “Nâc, onu ayrılık katladı, ondan dolayı gevşedi”; ve onun divanında s. 231; el-Basâir 3/137; İbn Düreyd’in Maksûre şerhi s. 214)

Ve **الزلفى**: itibar; Yüce Allah dedi ki: }**إلا ليقربونا إلى الله زلفى**﴿[Zümer/3]. Ve **المزالف**: merâkî (yükselme yerleri). Ve **أزلفته**: ona **زلفى** kıldım; dedi ki:﴾**وأزلفنا ثم الآخرين**﴿[Şuarâ/64],﴾**وأزلفت الجنة للمتقين**{ [Şuarâ/90]. Ve Müzdelife gecesi: ifâzadan sonra Minâ’ya yakınlıkları sebebiyle bununla tahsis edildi. Ve hadiste: (**ازدلفوا إلى الله بركعتين**) (Hadis, Süleyman b. Mûsâ’dan: dedi ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم Mus‘ab b. Umeyr’e, o Medine’de iken yazdı: Yahudilerin sebtleri için hazırlandıkları günü gözet; güneş zeval bulunca Allah’a iki rek‘at ile **ازدلف** et ve o ikisinde hutbe oku. Hattâbî bunu Garîbü’l-hadîs 2/25’te çıkarmıştır).

Lisân özeti
1. **الزَّلَفُ** ve **الزُّلْفةُ** ve **الزُّلْفَى**: yakınlık, derece ve menzile.
2. **وزَلَفَ إليه** ve **ازْدَلَفَ** ve **تَزَلَّفَ**: ona yaklaştı.
3. **وأَزْلَفَ الشيءَ**: onu yaklaştırdı. Aziz tenzilde: **وأُزْلِفَتِ الجنةُ للمتقين**; yani yaklaştırıldı.
4. **وازْدَلَفَه**: onu bir helâke yaklaştırdı.
5. **مُزْدَلِفَةُ** ve **المُزْدَلِفَة**: Mekke’de bir yer; denildi ki: Arafat’tan ifâzadan sonra insanların Minâ’ya yaklaşmaları sebebiyle böyle adlandırıldı.
6. **وأَزْلَفَه الشيء صار جميعه**; ve **وأَزْلَفْنا ثمَّ الآخرينَ**: **أَزْلَفْنا**’nın manası: topladık; ve denildi ki: ötekileri, Firavun’un ashabı olanları, boğulmaya yaklaştırdık; ikisi de güzel ve iyidir; çünkü onları toplamak, bazısını bazısına yaklaştırmaktır; bundan dolayı Müzdelife “cem‘” diye adlandırıldı.
7. Arapların كلامında **الزُّلْفَى**’nın aslı **القُرْبَى**’dır; asıl onda yakınlık ve öne geçmedir.
8. **والزُّلْفةُ**: gecenin başından bir taife; çoğulu **زُلَفٌ** ve **زُلَفاتٌ**. Ve **زُلَفُ الليلِ**: başından saatlerdir; ve denildi ki: gündüzden alan gece saatleri ve geceden alan gündüz saatleridir; tekili **زُلْفةٌ**’dir.
9. “Allah’a iki rek‘at ile **فازْدَلِفْ** et ve o ikisinde hutbe oku” yani yaklaş.
10. **والزَّلِيفُ** ve **التَّزَلُّفُ**: bir yerden bir yere ilerleme.
11. **وزَلَّفَّ في حديثه**: **كَزَرَّفَ** gibi artırdı; denilir: falan, bir sözde **يُزَلِّفُ** ve **يُزَرِّفُ**, yani artırır.

Lisânü’l-Arab
● - **زلف**: **الزَّلَفُ** ve **الزُّلْفةُ** ve **الزُّلْفَى**: yakınlık, derece ve menzile. Aziz tenzilde: ﴿ve mallarınız da çocuklarınız da sizi katımızda **زُلْفَى** yaklaştıracak şey değildir﴾; dedi ki: o, isimdir; sanki “sizi katımızda **ازْدِلافاً** yaklaştıracak şey” demiş gibidir. Ve el-Acçâc’ın sözü:
Nâc, onu gevşeklik katladı, ondan dolayı hızlandı,
Geceleri katlayış, **زُلَفاً** sonra **فَزُلَفا**,
Hilâlin göğü, ta ki kıvrılıp bükülünceye kadar.
Der ki: menzileden sonra menzile ve dereceden sonra derece. Ve **زَلَفَ إليه** ve **ازْدَلَفَ** ve **تَزَلَّفَ**: ona yaklaştı; Ebû Zübeyd dedi ki:
Ta ki, bineklerin önünde hep birlikte sıkışıp kaldıklarında,
İki yırtıklı elbise sahibinin yaklaşması gibi yaklaştı, üşümüş.

Ve **أَزْلَفَ الشيءَ**: onu yaklaştırdı. Aziz tenzilde: **وأُزْلِفَتِ الجنةُ للمتقين**; yani yaklaştırıldı. Zecçâc dedi ki: te’vili: yani onların ona girmesi ve onu görmeleri yaklaştı. Ve **ازْدَلَفَه**: onu bir helâke yaklaştırdı. Ve **مُزْدَلِفَةُ** ve **المُزْدَلِفَة**: Mekke’de bir yer; denildi ki: Arafat’tan ifâzadan sonra insanların Minâ’ya yaklaşmaları sebebiyle böyle adlandırıldı. İbn Sîde dedi ki: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum. Ve **وأَزْلَفَه الشيء صار جميعه** (*“**وأزلفه الشيء صار جميعه**” asılda böyle*); Zecçâc bunu Ebû Ubeyde’den nakletti; Ebû Ubeyde dedi ki: ve **مُزْدَلِفَةُ** bundandır. Ve Yüce O’nun sözü: **وأَزْلَفْنا ثمَّ الآخرينَ**; **أَزْلَفْنا**’nın manası: topladık; ve denildi ki: ötekileri boğulmaya yaklaştırdık; onlar Firavun’un ashabıdır; ikisi de güzel ve iyidir; çünkü onları toplamak, bazısını bazısına yaklaştırmaktır; bundan dolayı Müzdelife “cem‘” diye adlandırıldı. Ve Arapların كلامında **الزُّلْفَى**’nın aslı **القُرْبَى**’dır. Ebû İshâk, Yüce O’nun sözü hakkında dedi ki: **فلما رأَوْه زُلْفةً سِيئتْ وجُوهُ الذين كفروا** yani azabı yakın gördüler. Ve hadiste: kul Müslüman olduğunda ve İslâmı güzel olduğunda, Allah onun her bir kötülüğünü kefaret eder; onu **أَزْلَفَها**; yani onu **أَسْلَفَها** ve onu öne sürdü; asıl onda yakınlık ve öne geçmedir.

Ve **الزُّلْفةُ**: gecenin başından bir taife; çoğulu **زُلَفٌ** ve **زُلَفاتٌ**. İbn Sîde: **زُلَفُ الليلِ**: başından saatlerdir; ve denildi ki: gündüzden alan gece saatleri ve geceden alan gündüz saatleridir; tekili **زُلْفةٌ**’dir. İbn Muhaysın’ın kıraati: **وزُلُفاً من الليل** (zay ve lâmın dammesiyle) ve **وزُلْفاً من الليل** (lâmın sükûnu ile); birincisi, **زُلُفة**’nin çoğuludur; **بُسُرة** ve **بُسُر** gibi. **زُلْفاً** ise **زُلْفة**’nin çoğuludur; onu, cevher olmasa da yaratılmış cinslerin çoğulu gibi çoğul yaptı; tıpkı yaratılmış cevherleri **دُرَّة** ve **دُرّ** gibi çoğul yaptıkları gibi. İbn Mes‘ûd hadîsinde **زُلَفِ الليلِ** zikri vardır; o, onun saatleridir; ve denildi ki: geceden bir taifedir; az da olsa çok da olsa. Aziz tenzilde: **وأَقم الصلاة طَرَفَي النهارِ وزُلَفاً من الليل**; gündüzün iki ucu: sabah ve akşamdır; gündüzün iki ucunun namazı: bir uçta sabah, ilk; son uçta ikindi. Ve geceden **زلفاً**: Zecçâc dedi ki: “gündüzün iki ucunda geldim ve gecenin başında” dediğin gibi, zarf olarak mansuptur. Ve “geceden **زلفاً**”ın manası: gecenin başına yakın namazdır; **الزُّلَف** ile akşamı ve yatsı sonrayı kastetti. Kim **وزُلْفاً** okursa, o **زَلِيف**’in çoğuludur; **القُرْب** ve **القَريب** gibi.

Ve **الضَّحِيّة** hadîsinde: beş veya altı deve kurbanı getirildi; derken hangisiyle başlayacağını ona doğru **يَزْدَلِفْنَ** oldular; yani ona yaklaşırlar; o, yakınlıktan **يَفْتَعِلْنَ** yaparlar; zay sebebiyle tâ’yı dâl’e çevirdi. Ondan hadîs: Medine’de iken Mus‘ab b. Umeyr’e yazdı: Yahudilerin sebtleri için hazırlandıkları günü gözet; güneş zeval bulunca Allah’a iki rek‘at ile **فازْدَلِفْ** et ve o ikisinde hutbe oku; yani yaklaş. Ebû Bekir ve neseb âlimi hadîsinde: “sizden, tek sarıklı hür **المزْدَلِفُ** vardır”; **المُزْدَلِف** ancak, akranlara yaklaşması ve onların üzerine atılması sebebiyle böyle adlandırıldı; ve denildi ki: çünkü Kuleyb savaşında dedi ki: “yayım kadar veya onun miktarınca **ازْدَلِفُوا**”; yani savaşta yayım kadar ilerleyin. Bâkır hadîsinde: “senin yaşayışından, seni ölümüne **تَزْدَلِفُ** eden bir lezzetten başka bir şey yoktur”; yani seni ölümüne yaklaştırır; ondan, Meş‘ar-i Harâm’a **مُزْدَلِفة** adı verildi; çünkü onda yaklaşılır.

Ve **الزَّلَفُ** (*“**والزلف**” asılda böyle ضبط edilmiştir; Sıhâh’ın bazı nüshalarında lâmın sükûnu ile ضبط edilmiştir*) ve **الزَّلِيفُ** ve **التَّزَلُّفُ**: bir yerden bir yere ilerleme. Ve **المُزْدَلِفُ**: Arap süvarilerinden bir adamdır; böyle adlandırıldı; çünkü bir savaşta mızrağını önüne attı, sonra dedi ki: “mızrağıma doğru **ازْدَلِفُوا**”. Ve “biz onun için **زَلَفْنا**” yani ilerledik. Ve **زَلَفَ الشيءَ** ve **زَلَّفَه**: onu öne aldı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **تَزَلَّفُوا** ve **ازْدَلفُوا**: yani ilerlediler.

Ve **الزَّلَفةُ**: dolu sahan; hareke ile. Ve **الزَّلَفةُ**: yeşil leğen. Ve **الزَّلَفةُ**: ayna. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الزَّلَفةُ** aynanın yüzüdür. Denilir: havuz, **الزَّلفة** gibi taşar; bunların hepsinin çoğulu **زَلَفٌ**’tır. Ve **الزَّلَفةُ**: su yapısı; çoğulu **زَلَفٌ**’tır. Lebîd dedi ki:
Ta ki, arka taraflar şaşırdı; sanki onlar
**زَلَفٌ**; ve onun bağlanmış semeri atıldı.

İbn Berrî bu beyti, **زَلَفَة**’nin çoğulu olan **الزَّلَفِ** için şahit olarak getirdi; o, istiridye kabuğudur. Dedi ki: ve Ebû Amr dedi: bu beyitte **الزَّلَفُ**, su yapılarıdır. Ve Cevherî, Umânî’ye ait olarak şu beyti rivayet etti:
Ta ki, sarnıçların suyu kurudu,
Daha önce **كالزَّلَفْ** gibi dolu iken.

Dedi ki: o, su yapılarıdır. Ebû Ubeyde dedi ki: o, yeşil leğenlerdir; dedi ki: onlar ayrıca **المَزالِفُ**’tir; yani. Ve Ye’cûc ve Me’cûc hadîsinde: sonra Allah bir yağmur gönderir; yeri yıkar; ta ki onu **كالزَّلَفةِ** gibi bıraksın; o, su yapısıdır. Muradı: yağmur, yerde su biriktirir; böylece sanki su yapılarından bir su yapısı gibi olur. Ve denildi ki: **الزَّلَفةُ** aynadır; onu, düzlüğü ve temizliği sebebiyle ona benzetti. Ve denildi ki: **الزَّلَفةُ** çayırlıktır; **بالقاف** ile de denilir. Ve sudan dolu olan her şey **زلفةٌ**’dir. Ve “yer, çok yağmurlardan dolayı bir tek **زَلَفةً** oldu” benzetme üzere; tıpkı “bir tek **قَرْواً** oldu” dedikleri gibi. Ebû Hanîfe dedi ki: **الزَّلَفُ** dolu gölcüktür. Şair dedi ki:
Onun sertliği, onun hızzâmâsı ve onun meyvesi,
Esintilerdir; **النُّغْبانَ**’a ve **الزَّلَفا**’ya vurur.
(*“**هبائب إلخ**” asılda böyle; ve Kâmûs şerhi de böyledir*)

Şemmer, “**طَيَّ الليالي زُلَفاً فَزُلَفا**” sözü hakkında dedi ki: yani azar azar; der ki: bu deveye yorgunluk çöktü; tıpkı gecenin hilâlin göğünü, yani şahsını, azar azar katlaması gibi; ta ki inceldi ve yay gibi kıvrıldı. İbn Berrî, Ebû Ömer ez-Zâhid’den nakletti: **الزَّلَفةُ** üç şeydir: havuz, çayırlık ve ayna. Dedi ki: İbn Hâlaveyh dördüncüyü ekledi: “yer, çok yağmurlardan dolayı **زَلَفة** ve **دَثَّة** oldu.”

Ve **المَزالِفُ** ve **المَزْلَفةُ**: belde; ve denildi ki: kara ile deniz arasındaki köyler; **الأَنْبار** ve **القادِسِيَّة** ve benzerleri gibi.

Ve **زَلَّفَّ في حديثه**: **كَزَرَّفَ** gibi artırdı; denilir: falan, bir sözde **يُزَلِّفُ** ve **يُزَرِّفُ**; yani artırır.

Ve Sıhâh’ta: **المَزالِفُ** **البَراغيلُ**’dir; o, kır ile çöl arasındaki beldelerdir; tekili **مَزلفة**’dir. Ve Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: bir adam ona dedi ki: “Ben **رأْس هِرّ**’den veya **خارَكَ**’tan yahut bu **المَزالِفِ**’in bazısından hac yaptım.” **رأْسُ هرّ** ve **خارَكُ**: Fars sahilinden iki yerdir; oralarda ribat tutulur. Ve **المَزالِفُ**: kara ile kır arasındaki köylerdir. Ve **بنو زُلَيْفةَ**: bir batındır. Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi ki:
Kim ulaştıracak Mâlikî’ye, Hubşî’ye?
Bana **زُلَيْفةُ** es-Subhî cevap verdi.

مقاييس اللغة:
(**زلف**) **الزاء** ve **اللام** ve **الفاء**; bir şeye yakınlık içinde bir atılma ve ilerlemeye delâlet eder. Bundan: **ازدَلَف** adam: ilerledi, denir. Mekke’de **مُزْدَلِفَة** adlandırıldı; **عَرَفات**’tan **الإفاضة**’den sonra insanların **مِنَىً**’ya yaklaşmalarından dolayı. Ve “falancanın falancanın yanında **زُلفَى**’sı vardır” denir; yani yakınlıktır. Allah جلّ وعزّ dedi: ﴿وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى﴾ [ص 25 و 40]. Ve **الزَّلف** ve **الزُّلْفَة**: derece ve menziledir. “Adamı şuna **أزْلَفت**” (yaklaştırdım): onu yaklaştırdım. Amma söyleyenin sözü:
حتى إذا ماءُ الصَّهاريجِ نَشَفْ *** من بَعدِ ما كانت مِلاَءً كالزَّلَفْ([9])
Bir kavim dedi ki: **الزَّلَف**: yeşil teknelerdir. Eğer böyle ise, ancak bununla adlandırıldı; çünkü su, dolu olduklarında içinde durmaz; bilakis itilir (akıp gider). Bir kavim dedi ki: **المزالف**; kır ile kırsal arasında olan beldelerdir. Ancak kırsala yakınlıklarından dolayı bununla adlandırıldı. Geceye dair **الزُّلَف** ise, ondan taifelerdir; çünkü onun her taifesi ötekine yaklaşır.

القاموس المحيط:
**الزَّلَفُ**, harekeli olarak: yakınlık, ve derece, ve dolu havuzlar; yahut dolu havuz; ve **هاء** ile (**الزَّلَفَةُ**): dolu su yapısı, ve tabak, ve yeşil leğen, ve sedef, ve düz kaya, ve sert arazi, ve süpürülmüş arazi, ve yumuşak ipten düz olan; çoğulu **زَلَفٌ**. Ve ayna; yahut onun yüzü. Ve **كَمَرْحَلَةٍ** gibi: kır ile kırsal arasında bulunan her köy; çoğulu **مَزالِفُ**. Ve **الزُّلْفَةُ**, zamme ile: **سَمِيراء**’nın doğusunda bir su yeri, ve tabak, ve yakınlık, ve menzile; fetha ile **الزَّلْفِ** gibi; ve **كحُبْلَى** gibi; yahut o, mastarın ismidir. Ve geceden taife,
çoğulu: **كغُرَفٍ** ve **غُرَفاتٍ** ve **غُرُفاتٍ** ve **غُرْفاتٍ**; yahut **الزُّلَفُ**: gündüzden alan gecenin saatleri ve geceden alan gündüzün saatleri. Ve “**وزُلُفاً**” diye okundu; iki zamme ile: ya **كحُلُمٍ** gibi müfrettir, ya da **زُلُفَةٍ**’nin cemidir; **كبُسُرٍ** ve **بُسُرَةٍ** gibi, ikisinin **سين**’inin zammesiyle. Ve bir zamme ile: **زُلْفَةٍ**’nin cemidir; **كدُرَّةٍ** ve **دُرٍّ** gibi. Ve **كحُبْلَى** gibi; ve **الأَلِفُ** te’nîs içindir.
Ve **الزِلْفُ**, kesre ile: bahçe. Ve “sözünde **زَلَّفَ**; **تَزْليفاً**”: artırdı. Ve **كجُهَيْنَةَ** gibi: Yemen’de bir batın (kabile kolu). Ve **المَزالِفُ**: merdivenler. Ve **عَقبَةٌ زَلوفٌ**: uzak. Ve **الزَّليفُ**: bir yerden bir yere ilerleyen. Ve **المُزْدَلِفُ** b. Ebî Amr: Tâî’dir; ve **الخَصيب**’in lakabıdır; yahut Ebî Rabîa’nın oğlu Amr’ın; bir savaşta mızrağını önüne attığı için lakaplandı; sonra “ona doğru **ازْدَلِفُوا**” dedi; yahut savaşlarda akranlara yaklaşması ve onlara doğru **ازْدِلافِه** sebebiyle. Ve **المُزْدَلِفَةُ**: **عَرَفاتٍ** ile **مِنىً** arasında bir yer; çünkü onda Allah تعالى’ya yaklaşılır; yahut **الإِفاضَةِ**’den sonra insanların **مِنىً**’ya yaklaşmalarından dolayı; yahut insanların gecenin **زُلَفٍ**’lerinde ona gelmelerinden dolayı; yahut onun düz, süpürülmüş bir arazi olmasından dolayı; ve bu daha yakındır.
Ve **تَزَلَّفوا**: ilerlediler ve dağıldılar; bu ikisinde **كازْدَلَفوا** gibi.

تاج العروس:
ز ل ف
**الزَّلَفُ** harekeli olarak: yakınlık; İbn Düreyd’den. Başkası ekledi: derece. Ve menzile. **الزَّلَفُ**: dolu havuzlar; **زُلْفَةٍ**’nin cemidir. Ve Cevherî, Umânî’ye ait olarak rivayet etti:
" حَتَّى إِذَا مَاءث الصَّهَارِيجِ نَشَفْ
" مِنْ بَعْدِ مَا كَانَتْ مِلاَءً كالزَّلَفْ
**الزَّلَفُ**: dolu havuz. Ve Ebû Hanîfe rivayet etti:
جَثْجَانُهَا وخُزَامَاهَا وثَامِرُهَا ... هَبَائِبٌ تَضْرِبُ النَّغْبَانَ والزَّلَفَا
**الزَّلَفَةُ** **هاء** ile: su yapılarından dolu su yapısı. Ve ondan **يَأْجُوجَ** ve **مَأْجُوجَ** hadisi: ( ثُمَّ يُرْسِلُ اللهُ مَطَراً فَيَغْسِلُ الأَرْضَ حَتَّى يَتْرُكَهَا كالزَّلَفَةِ ) yani: sanki su yapılarından bir su yapısıymış gibi. Şemir onu böyle tefsir etti. Dedi ki: **الزَّلَفَةُ**: dolu tabaktır; cem’i: **زَلَفٌ**. Ebû Ubeyde dedi ki: **الزَّلَفَةُ**: yeşil leğendir; cem’i: **زَلَفٌ**. Ve rivayet etti:
يَقْذِفُ بالطَّلْحِ والْقَتَادِ عَلَى ... مُتُونِ رَوْضِ كأَنَّهَا زَلَفُ
Ebû Hâtim dedi ki: Asmaî, **الزَّلَفُ**’ün ne olduğunu bilmedi; fakat bana başkasından ulaştı ki **الزَّلَفَ** yeşil teknelerdir. İbn Düreyd de böyle dedi. Ve dedi ki: Ebû Osman bana, Tevvezî’den, Ebû Ubeyde’den haber verdi; dedi ki: Umânî’nin recezinde ona okumuştum:
" مِنْ بَعْدِ مَاكانتْ مِلاَءً كالزَّلَفْ
" وصَارَ صَلْصَالُ الغَدِيرِ كالخَزَفْ
Dedi ki: Ona **الزَّلَفِ**’i sordum; sana az önce zikrettiğimi zikretti. Ebû Hâtim’i ve Riyâşî’yi sordum; ikisi de onda bir şeyle cevap vermedi. Kuteybî dedi ki: Az önce geçen **يَأْجُوجَ** ve **مَأْجُوجَ** hadisinde **الزَّلَفَةُ**, **المَحَارَةِ** ile tefsir edilmiştir; o: **الصَّدَفَةُ**’dir. Dedi ki: Bu tefsiri tanımıyorum; ancak gölcüğün **مَحَارَةً** diye adlandırılması olabilir; çünkü su ona döner ve onda toplanır; böylece bizim tefsirimizin menzilesinde olur. İbn Berrî, **الزَّلَفَةُ**’nin **المَحَارَةُ** olduğuna şahit olarak Lebîd’in sözünü getirdi:
حَتَّى تَحَيَّرَتِ الدِّبَارُ كَأَنَّهَا ... زَلَفٌ وأُلْقِيَ قِتْبُها الْمَحْزُومُ
Dedi ki: Ebû Amr dedi: Bu beyitte **الزَّلَفَةُ**, su yapısıdır. **الزَّلَفَةُ**: düz kayadır; ve bununla da önceki **يَأْجُوجَ** ve **مَأْجُوجَ** hadisi tefsir edilmiştir; **بالْقَافِ** ile de rivayet olunur. **الزَّلَفَةُ**: sert arazidir. Denildi ki: o, süpürülmüş arazidir. Denildi ki: o, yumuşak dağdan düz olandır; yani hepsinin cem’i **زَلَفٌ**’tir. **الزَّلَفَةُ**: aynadır; İbn Berrî bunu Ebû Ömer Zâhid’den nakletti; Sâgânî de Kisâî’den aktardı; dedi ki: Araplar ona böyle de ad verir; ve bununla da önceki **يَأْجُوجَ** ve **مَأْجُوجَ** hadisi tefsir edilmiştir; yer, düzlüğü ve temizliği sebebiyle ona benzetilmiştir; yahut onun yüzü; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür. **المَزْلَفَةُ** **كَمَرْحَلَةً** gibi: kır ile kırsal arasında bulunan her köy; çoğulu **مَزَالِفُ**; ve o, **البَرَاغِيلُ**’dir; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. **المُحْكَم**’de: kır ile deniz arasında; **الأَنْبَارِ** ve **القَادِسِيَّةِ** ve benzerleri gibi. Ve **الزُّلْفَةُ** zamme ile: **سَمِيرَاءَ**’nın doğusunda bir su yeri. Ubeyd b. Eyyûb dedi ki:
لَعَمْرُكِ إِنِّي يَوْمَ أَقْوَاعِ زُلْفَةٍ ... عَلَى ماأَرَى خَلْفَ الْقَفَا لَوَقُورٌ
**الزُّلْفَةُ**: tabaktır; İbn Abbâd’dan. Ve cem’i: **زُلَفٌ**. **الزُّلْفَةُ**: yakınlıktır. Ve ondan O’nun تعالى sözü: ( فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيْئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ) Zecâc dedi ki: yani azabı yakın görmüşlerdi. İbn Düreyd, İbn Cürmûz’a ait olarak rivayet etti:
أَتَيْتُ عَلِيّاً برَأْسِ الزَّبَيْرِ ... وقد كنتُ أَحْسَبُهُ زُلْفَهْ
**الزُّلْفَةُ** ayrıca: menzile ve rütbe ve derecedir; cem’i: **زُلَفٌ**. Cevherî, A‘câc’a ait olarak rivayet etti:
" نَاجٍ طَوَاهُ الأَيْنُ مِمَّا وَجَفَا

" Geceleri **زُلَفاً** olarak dürdü de **فَزُلَفَا**
" Hilâlin semâvetine kadar, ta ki **احْقَوْقَفَا**

Der ki: menzil(ler)den sonra menzil ve derece(ler)den sonra derece; fetha ile **الزَّلْفِ** gibi; bunu **الصَّاغَانِيُّ** **التَّكْمِلَةِ**’de nakletti. **الزُّلْفَى** **كَحُبْلَى**; ve ondan, O’nun (yüce) sözü: ( وَمَا أَمْوَالُكُمْ ولاَ أَوْلاَدُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُم عِنْدَنَا زُلْفَى ) yahut o, yani **الزُّلْفَى**: mastarın adı(=isim-mastar)dır. **الجَوْهَرِيُّ** dedi: sanki dedi ki: “bizim katımızda sizi **ازْدِلاَفاً** olarak yaklaştıran ile.” Bir cemaat dedi: ve **الزُّلْفَةُ** bazen **القَرِيبِ** mânâsında kullanılır; **العِنَايَةِ**’de olduğu gibi. **ابنُ عَرَفَةَ** dedi: **الزُّلْفَى**: pek çok **التَّقْرِيبُ**’dür. Şeyhimiz dedi: **ابنِ التِّلِمْسَانِيِّ**’nin **شَرْحِ الشِّفَاءِ**’da “**الزُّلْفَى** **زُلْفَةٍ**’nin cem‘idir” sözüne gelince: o, çok gariptir, bilinmez; doğru olan, onun cem‘inin **زُلَفٌ** olmasıdır. **الزُّلْفَةُ**: gecenin evvelinden bir taife(=kısım); az da olsa çok da olsa; **ثَعْلَبٌ**’ın gittiği üzere. **الأَخْفَشُ** dedi: gecenin mutlağından: **زُلَفٌ** **كَغُرَفٍ**; **زُلَفَاتٌ** (bir damme sonra bir fetha ile) **غُرَفَاتٍ** gibi; ve **زُلُفَاتٌ** (iki damme ile) **غُرُفَاتٍ** gibi; ve **زُلْفَاتٌ** (bir damme sonra sükûn ile) **غُرْفَاتٍ** gibi. Yahut **الزُّلَفُ** **كغُرَفٍ**: gündüzden alan gecenin saatleri ve geceden alan gündüzün saatleri; onun bir tanesi: **زُلْفَةٌ**. O’nun (yüce) sözü: ( أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِّ النَّهَارِ وَزُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ ) **الزَّجَّاجُ** dedi: zarf üzere mansuptur; senin “gündüzün iki tarafında ve gecenin evvelinde geldim” demen gibi; yani saat saat; bazısı bazısına yaklaşır. Ve geceden **الزُّلَفِ** ile murad etti: akşam ve yatsı. Ve şöyle okundu: **وزُلُفاً** (iki damme ile); o, **ابنِ مُحَيْصِنٍ**’in kıraatidir; onda iki vecih vardır: ya **كَحُلُمٍ** gibi müfred, yahut **زُلُفَةٍ**’nin cem‘i, **كَبُسُرٍ** ve **بُسُرَةٍ** gibi; ikisinin **سِينِهِمَا**’sı dammeli olarak. Ve şöyle okundu: ( **وزُلْفاً** ) (bir damme sonra sükûn ile); onda da iki vecih vardır: ya damme ile **زُلْفَةٍ**’nin cem‘i; onu, cevher olmasalar da yaratılmış cinslerin cem‘i olarak cem‘ etti; yaratılmış cevherleri **كَدُرَّة** ve **دُرٍّ** gibi cem‘ ettikleri gibi; yahut **زَلِيفٍ**’in cem‘i; **القُرْبِ** ve **القَرِيبِ** ile, **الغُرْبِ** ve **الغَرِيبِ** gibi. Yine şöyle okundu: ( **وزُلْفَى** ) **كَحُبْلَى**; elif, te’nîs içindir; yani: onun mastar yahut isim-mastar olması için değil. Ve kesra ile **الزِّلْفُ**: ravza(=bahçe); bunu **الصَّاغَانِيُّ** **التَّكْمَلَةِ**’de nakletti. Ve **زَلَّفَ** sözünde **تَزْلِيفاً**: artırdı; **زَرَّفَ** **تَزْرِيفاً** gibi; ve o, sözünde **يُزْلِّفُ** ve **يُزَرِّفُ** eder; **ابنِ دُرَيْدٍ**’den. **زُلَيْفَةُ** **كَجُهَيْنَةٍ**: Yemen’de bir batın(=kol); **ابنِ دُرَيْدٍ**’den. **أَبو جُنْدَبُ الهُذَلِيُّ** dedi:
" Kim ulaştırır **مَآلِكِي**’me **حُبْشِيَّا**’yı
" Bana **زُلَيْفَةُ الصُّبْحِيَّا** cevap verdi

Ve **الْمَزَالِفُ**: merâkî(=merdivenler); çünkü orada yükselen kimse onu **تُزْلِفُهُ**; yani: çıktığı şeye doğru onu yaklaştırır. Ve **وَعَقَبَةٌ زَلُوفٌ**: yani uzak; bunu **ابنُ فَارِسٍ** nakletti. Ve **الزَّلِيفُ**: öne geçen; nüshalarda böyledir; doğru olan: bir yerden bir yere **التَّقَدُّم**’dür; bunu **ابنُ دُرَيْدٍ** nakletti. Ve **الْمُزْدَلِفُ** b. Ebî Amr b. Mi‘ter b. Bûlân b. Amr b. el-Gavs: Tâî’dir. **المُزْدِلِفُ** ayrıca: **الْخَصِيبِ**’in lakabıdır; o, Ebû Rabîa’dır; bunu **الصَّاغَانِيُّ** nakletti; yahut o, **عَمْرِو بنِ أَبِي رَبِيعَةَ بنِ ذُهْلِ ابنِ شَيْبَانَ**’ın lakabıdır; bunu **ابنُ حَبِيبِ** nakletti. Ancak onunla lakaplandı; çünkü bir savaşta, kendisiyle bir kavim arasında olan (savaşta) mızrağını önüne attı da dedi ki: **ازْدَلِفُوا إِلَيْهِ**; ve onun bir hadisi vardır; **ابنُ دُرَيْدٍ**’in dediği gibi. Ve **اللِّسَانِ**’da: **ازْدَلِفُوا قَوْسِي أَو قَدْرَهَا**; yani: savaşta yayım kadar yahut onun miktarınca ilerleyin. **الصَّاغَانِيُّ** dedi: bu savaş, **حَرْبُ كُلَيْبٍ**’dir; ve o bindiği zaman, onunla birlikte başkası sarık sarınmazdı; ya savaşlarda akranlara yaklaşmasından, onlara **ازْدِلاَفِهِ**’nden ve onlara atılmasından dolayı; bunu **ابنُ حَبِيبِ** naklettiği üzere. Ve **الْمُزْدَلِفَةُ**; ve ayrıca denir: lamsız **مُزْدَلِفَةُ**: Arafat ile Mina arasında bir yer. Denildi: onun sınırı, Arefe’nin iki **مَأْزِم**’inden Muhassir’in iki **مَأْزِم**’ine kadardır. Eğer **الجَوْهَرِيُّ**’nin dediği gibi “Mekke’de bir mevki” yahut “bilinen bir mevki” deseydi daha açık olurdu. **العباب**’da olduğu gibi, onunla adlandırıldı; çünkü orada Allah Teâlâ’ya yaklaşılır; yahut **اللَّيْثُ**’in dediği gibi, Arafat’tan ifâzadan sonra insanların Mina’ya yaklaşmasından dolayı. **ابنُ سِيدَه** dedi: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum. Yahut insanların geceden **زُلَفٍ** hâlinde ona gelmesinden dolayı; yahut onun süpürülmüş düz bir yer olmasından dolayı; bu daha yakındır. Şeyhimiz dedi: ondan daha meşhur olan, tarihçilerin ve menâsik ehlinin çoğunun ve mevzilerde tasnif edenlerin zikrettiğidir: onun, Âdem’in Havvâ ile (ikisine selâm olsun) orada toplanmasından ve oradan **ازْدَلَفَ** etmesinden; yani yaklaştı(=dandı)ğından dolayı adlandırıldığı; bunun için **جَمْعاً** diye adlandırıldığı gibi. Dedim: Ebû Ubeyde bu veche meyletti. Ve **تَزَلَّفُوا**: öne geçtiler; bunu **الجَوْهَرِيُّ** nakletti. **تَزَلَّفُوا**: dağıldılar; nüshalarda böyledir; o yanlıştır; doğru olan: yaklaştılar; yani dândılar; **اللِّسَانِ** ve **العُبَابِ**’ın nassı olduğu üzere. **أَبو زَبِيْدٍ** dedi:
" Ta ki, bineklerin önünde hep birlikte sıkışıp kaldıklarında, bizim yanımızda, iki yırtıklı(=iki parçalı) sahibinin **تَزَلُّفَ**’u gibi; üşümüş(=donmuş)..."

**كَازْدَلَفُوا** فيهما, yani ilerlemede ve yaklaşmada; birincisini el-Cevherî nakletmiştir. Ondan da, İbn Habîb’in sözüne göre **المُزْدَلِفُ** (vardır); ve daha önce geçti.

İkinciden (olan) hadis: “Güneş zeval bulunca, onunla Allah’a doğru iki rek‘at ile **فَازْدَلِفْ**.” Başka bir hadiste: “Ona beş yahut altı **بَدَنَاتٍ** getirildi; derken hangisiyle başlayacağını (görmek için) ona doğru **يَزْدَلِفْنَ** oldular”; yani: es-Sâgânî’nin dediği gibi yaklaşırlar. Onun manasında “ona doğru ilerlerler” denilseydi, bu da uygun olurdu. Muhammed el-Bâkır - عليه السَّلامُ - ve er-Rıdâ’nın hadisinde: “Senin yaşayışından sana ancak, seni hamamına doğru **تَزْدَلِفُ** eden bir lezzet vardır.”

Ona (maddeye) istidrâk olunanlardandır: **زَلَفَ إِلَيه**: ondan yaklaştı. **أَزْلَفَ الشَّيْءَ**: onu yaklaştırdı. Ondandır, O’nun - yüce - sözü: **( وأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ )** yani: yaklaştırıldı. ez-Zeccâc dedi: Onun te’vili: yani onların oraya girmesi ve ona bakmaları yaklaştı. **وازْدَلَفَهُ**: onu bir helâke yaklaştırdı. **وأَزْلَفَهُ**: onu topladı. Ondandır O’nun - yüce - sözü: **( وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الآخَرِينَ )**. **وأَزْلَفَ سَيِّئَةً**: onu bir yerden bir yere, onu naklederek, öne aldı; el-Cevherî bunu Ebû Ubeyd’den, **الزَّلِيفِ** ve **التَّزَلُّفِ** gibi, nakletti; musannif ikisini de zikretmiştir.

**وَزَلَفْنَا له**: yani ilerledik. **وزَلَفَ الشَّيْءَ وزَلَّفَهُ**: onu öne aldı; İbnü’l-A‘râbî’den. **والمَزَالِفُ**: yeşil **الأَجَاجِينُ**; Ebû Ubeyde’den. **والزَّلَفَةُ** (harekeli): **الرَّوْضَةُ**; İbn Berrî, Ebû Ömer ez-Zâhid’den bunu hikâye etti; ve bununla, daha önce geçen Ye’cûc ve Me’cûc hadisi tefsir edildi. **ويُقَال بالقَافِ أَيضاً**: yani **القَاف** ile de söylenir.

İbn Abbâd dedi: “Falan, insanları **يُزَلِّفُ** **تَزْلِيفاً**: yani onları, **مَزْلَفَةً** **مَزْلَفَةً** ürkütüp sevk eder.” ez-Zemahşerî de bunu böylece nakletti; ancak o, “falan” yerine “delîl” dedi.
