# زل (ز-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الزاي واللام
زل ، لز : مستعملان .
زل : قال الليث : يقال : زَلَّ السَّهم عن الدِّرعِ زَليلاً ، وكذلك الإنسانُ عن الصَّخرة يَزِلّ زَلِيلاً ، فإذا زَلّت قَدَمُه قيل : زَلَّ ، وإذا زَلَّ في مَقالٍ أو نحوِه قيل : زَلَّ زَلَّة ، وفي الخَطيئة ونحوِها ، وأَنشَد :
هَلاَّ على غَيْري جَعَلْتَ الزَّلَّه
فسوفَ أَعْلُوا بالحُسامِ القُلَّهْ
قال : والزّلّةُ من كلام الناس عند الطّعام ، تقول : اتَّخَذ فلانٌ زَلّة ، أي : صَنِيعاً للنّاس .
وزلّت الدراهم تزِل زُلولاً : إذا نقصت في وزنها . والزَّلول : المكان الذي تزِل فيه القَدم . وقال :
بماء زُلال في زلول بمعزل
يَخِرّ ضبابٌ فوقه وضَريب
وفي ميراثه ذلل ، أي : نقصان .
وقال أبو زيد : زَلَّ في دينِه يَزِلّ زللاً وزُلُولاً ، وكذلك زَلَّ في المَزَلّة .
وقال النّضر : زَلَّ يَزِل زَلِيلاً وزَلولاً : إذا مَرَّ مَرّاً سريعاً .
والمَزَلَّةُ : المكانُ الدَّحْض ، والمَزَلّة أيضاً : الزَّلَل في الدَّحْض ، قال : والزَّلَل مِثْل الزَّلّة في الخطأ . والزَّلَل : مصدر الأَزَلّ من الذئاب وغيرِها ، يقال : سِمْعٌ أَزَلّ . وامرأةٌ زَلاّء ، لا عَجيزة لها ، والجميع الزُّلُّ . وأَزَلَّ فلانٌ فلاناً عن مكانه إزلالاً ؛ وأَزالَةً ، وقرىء : فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا } ( البقرة : 36 ) ، وقرىء : ( فأزالهما ) ، أي : فنحّاهما .
وقيل : أزلهما الشيطان ، أي : كسبهما الزلة .
وقال الليث : الزَّلَّةُ عراقيّة : اسمٌ لما يُحمَل من المائدة لقريبٍ أو صَديق ، وإنَّما
اشتُقَّ ذلك من الصَّنيع إلى الناس .
وفي الحديث : من أُزِلّت إليه نعمة فليَشْكرْها .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : من أُزِلَّت إليه نِعمةٌ ، معناه : مَن أُسديت إليه واصطُنِعَتْ عنده ، يقال منه : قد أزلَلتُ إلى فلان نِعمةً ، فأنا أُزِلُّها إزْلالاً ، وقال كُثَيّر يذكُر امرأةً :
وإنِّي وإن صَدَّتْ لمُثْنٍ وصادِقٌ
عليها بما كانت إلينا أَزَلَّتِ
ابن السكّيت عن أبي عمرو ، يقال : أزلَلت له زَلَّةً ، ولا يقال زَلَلْت .
وقال اللّيث : الزَّليلُ : مَشيٌ خفيف ، زَلَّ يَزِلّ زَلِيلاً ، وأَنشَد :
وعاديةٍ سَومَ الجَرادِ وزَعْتُها
فكَلَّفْتها سِيداً أزَلَّ مُصَدَّرَا
قال : لَم يَعْنِ بالأزَلّ الأرْسَح ، ولا هو من صفة الفَرَس ، ولكنّه أراد يزِلّ زَلِيلاً خفيفاً ، قال ذلك ابن الأعرابيّ فيما روى ثَعْلَب عنه .
وقال غيرُه : بل هو نعتٌ للذِّئب ، جعله أَزَلَّ لأنه أخَفَّ له ؛ شَبَّه به الفَرَس ثم نَعَته .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : زُلَّ : إذا دُقَّقَ ، وزَلَّ : إذا أَخطأَ . قال : والمزلِّل : الكثيرُ الهَدايا والمعروف . والمُسلِّل : الكثير الحيلة ، اللطيف السّرق .
وقال الفرّاء : الزّلّة : الحِجارَة المُلْس . والزُّلْزُل : الطَّبَّال الحاذق ، والصُّلْصُل : الراعي الحاذق .
وقال ابن شُميل : كنّا في زَلّة فلانٍ ، أي : في عُرْسِه .
أبو عُبيد عن أبي عُبيدة : الزَّلَزِلُ : المَتاعُ والأَثاث .
وقال شمر : هو الزَّلَزُ أيضاً ، يقال : احتمل القومُ بِزَلَزِهم .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال زَلِزَ الرجلُ : أي : قَلِق وعَلِزَ قال : وقال الأصمعيّ : تركتُ القومَ في زُلْزُول وعُلْعُول ، أي : في قتال .
وقال شمر : ولم يَعرِفه أبو سعيد .
وقالَ أبو إسحاقَ في قول الله جلَّ وعزَّ : ( ) ( الزلزلة : 1 ) ، المعنى : إذا حُرِّكتْ حركةً شديدة .
قال : والقراءة زِلْزالها بكَسر الزاي ويجوز في الكلام زَلْزالها . قال : وليس في الكلام فَعْلال بفتح الفاء إلاَّ في المضاعف نحو الصَّلْصال والزَّلْزال .
وقال الفرَّاء : الزِّلْزالُ بالكسر : المصدر ، والزَّلْزال بالفتح الاسم ، وكذلك الْوِسواس المَصدَر ، والوَسْواس الاسم ، وهو الشَّيطان ، وكلُّ ما حدّثك ووَسْوَسَ إليك فهو اسم .
وقال ابن الأنباري في قولهم : أصابت القومَ زلزلَةٌ ، قال : الزلزلة : التخويف والتحذير ؛ من ذلك قوله تعالى : ( ابْتُلِىَ الْمُؤْمِنُونَ وَزُلْزِلُواْ (
 ( الأحزاب : 11 ) ، ) وَزُلْزِلُواْ حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ ) ( البقرة : 214 ) ، أي : خُوِّفوا وحُذِّروا . والزّلازِلُ : الأهوال ، قال عمران بن حطّان :
فقد أظلّتك أيام له خِمْسٌ
فيها الزّلازِل والأهوالُ والوَهَلُ
وقال بعضهم : الزَّلزلة مأخوذة من الزَّلل في الرأي ؛ فإذا قيل : زُلزل القوم ، فمعناه : صُرِفوا عن الاستقامة ، وأوقع في قلوبهم الخوف والحذَر . وأُزلّ الرجل في رأيه حتى زَلّ . وأزيل عن موضعه حتى زال . وقال شمر : جَمع زَلِزَلك ، أي : أثاثك ومتاعك بنصب الزائين وكسر اللام وهو الصحيح .
وفي ( كتاب الإبياري ) : أبو عبيد : المحاش : المتاعُ والأثاثُ . قال : والزّلَزِل مثل المحاش ، ولم يذكر الزلزلة ، والصوابُ : الزّلزَل : المحاش . وفي كتاب ( الياقوتة ) : قال الفراءُ : الزَّلَزِل والقُثْرُد والخُنْثُر : قماش البيت .
وقال ثعلب : أخذته زَلزلة ؛ انزعاجٌ .
وماءٌ زُلالٌ : صافٍ عَذْب بارِدٌ سُمّي زُلالاً لأنّه يَزِلّ في الحَلْق زَلِيلاً .
وذَهبٌ زلالٌ : صافٍ خالص ، قال ذو الرمّة :
كأن جلودَهُنّ مُمَوهاتٌ
على أبشارها ذهبٌ زلالُ
وماءٌ زلالٌ : يَزِل في الحلق من عذوبته وصفائه .
وغلامٌ زَلْزُلٌ قُلْقُل : إذا كان خَفيفاً . وقال اللّحياني في ( ميزانِه ) : زَلَل ، أي : نُقْصان ، وأَزْلَلْتُ فلاناً إلى القوم ، أي : قدّمْته ، ومكانٌ زَلُولْ .
ابن الأعرابيّ عن أبي شَنْبَل أنه قال : ما زَلْزَلْتُ ماءً قَطّ أبرَدَ من ماء الثَّغُوب بفتح الثاءِ أي : ما شَرِبْتُ .
قلت : أرادَ ما جعلتُ في حَلْقي ماءً يَزِلُّ فيه زَلُولاً أبرَدَ من ماءِ الثَّغْب ، فجعله ثَغُوباً .
لز : قال اللّيث : اللَّزُّ : لُزُومُ الشيء بالشيء ، بمنزلة لِزازِ البيت ، وهي الخشبةُ الَّتي يُلَزّ بها البابُ .
وقال ابن السكّيت : يقال فلانٌ لِزازُ خُصومات : إذا كان موكَّلاً بها ، يَقدِر عليها . قال : وأصل اللِّزاز الذي يُتْرَس به الباب ، ورجل مِلَزٌّ : شديدُ اللُّزوم ، وأَنشَد :
ولا امرِىء ذي جَلَدٍ مِلَزّ
قال : ورجلٌ مُلَزَّزُ الخَلْق ، أي : شديدُ الخَلْق ، مُنْضَمّ بعضُه إلى بعض . ويقال للبعيرَيْن إذا قُرِنا في قَرَن واحد : قد لُزَّا ، وكذلك وَظِيفا البعير يُلَزَّان في القَيْد إذا ضُيِّق ، وقال جرِير :
وابنُ اللَّبُون إذا ما لُزَّ في قَرَنٍ
لمْ يَسْتَطِعْ صَوْلَةَ الْبُزْلِ القَنَاعِيسِ
ويقال : لَزُّ الحَقَّةِ : زُرْفينها . وقال ابن
مقبل :
لم يَعْدُ أنْ فتَق النَّهِيق لهاته
ورأيت قارحة كلَزَّ المِجْمَر
يعني أزفرين المجمر إذا فتحته .
وقال أبو زيد : إِنَّهُ لكَزٌّ لَزٌّ : إذا كان ممسكاً . واللَّزِيزَةُ : مُجْتَمَعُ اللَّحم من البعير فوق الزَّوْر ممّا يلي المِلاطَ ؛ وأنْشَد :
ذي مِرْفَقٍ ناءٍ عن اللَّزائزِ
وقال اللّحياني : جعلتُ فلاناً لِزَازاً لفلان : لا يَدَعه يُخالف ولا يُعانِد . وكذلك يقال : جعلتُهُ ضَيْزَناً له ، أي : بُنْداراً عليه ، ضاغطاً عليه .
عَمرو عن أبيه : اللَّزَز : المَتْرَس .
ابن الأعرابيّ : عَجُوزٌ لَزُوز ، وكَيِّسٌ لَيِّس . ويقال : فلانٌ لِزُّ شَرّ ، ولَزِيز شَرّ ، ولِزَازُ شَرّ ، ونزُّ شَرّ ، ونزازُ شَرَ ، ونَزِيزُ شرَ .

( ز ر) ( ز ل )
زر ، زل
( زرنب ) : والزَّرْنَبُ : ضَرْبٌ من الطّيب والعِطْر . وقيل : الزَّرْنَب : نباتٌ طيِّب الرِّيح .
وقالت امرأة في زوجها : مَسَّهُ مَسُّ أَرْنَبٍ ، وريحُه ريحُ زَرْنَبٍ ، وقال الراجز :
وابِأَبي أنتِ وفُوكِ الأشْنَبُ
كأنمَا ذُرّ عليه زَرْنَبُ
( زردن ) : ثعلب عن ابن الأعرابي : الكَيْنَةُ : لحمةٌ داخل الزَّرْدَان .
قال : والزَّرْنَبَةُ : خلفها لحمةٌ أُخرى .
( زنبر ) : الليث : الزُّنْبُور : طائر يلسع . والزّنْبرية الضخمة من السّفن . والزَّنبريّ : الثقيل من الرجال . وأَنشد :
كالزَّنْبري يُقادُ بالأجلالِ
أراد بالزنبري : السّفين .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : من غَريب شجرِ البرّ الزّنابيرُ واحدها زِنْبِيرَة وزِنْبَارَة وزُنْبورة .
قال : وهو ضَرْب من التِّين ، وأهلُ الحضَر يُسمّونه الحُلْوَانيّ . وغلامٌ زُنْبور : خفيف . والزُّنْبور من الفأر : العظيم وجمعه زنَابر ، وقال جُبَيْهَاءُ :
فأَقنع كفَّيْه وأَجنحَ صَدْرَه
بجَرْعٍ كأثباج الزَّبَابِ الزَّنَابر
 ( وقال ابن السكّيت : قال أبو الجرّاح : غلامٌ زُنْبورٌ . وزُنبرٌ : إذا كان خفيفاً سريعَ الجواب . قال : وسألتُ رجلاً من بني كلاب عن الزُّنْبور فقال : هو الخفيف الظريف .
وقال ابن دُرَيد : يقال : تَزَنْبرَ علينا : إذا تكبر ) .
( فنزر ) : وقال الليث : فَنزَر : بيتٌ صغير يُتَّخذ على رأسِ خشبةٍ طولها ستّون ذراعاً يكون الرجلُ ربيئةً فيه .
( زرفن ) : وقال : زِرْفِين وزُرْفين لغتان : حلْقة الباب .
قلت : الصَّواب زِرْفِين بالكسر على بناءِ فِعلين ، وليس في كلامهم فُعليل .
وقال ابن شُميل : الزَّرافين : الحلَق .
( زمرذ ) : والزّمُرّذ ، بالذّال : من الجواهر ، جوهرٌ معروف .
( برزن ) : وقال النَّضر : البرزيْنِ : كوزٌ يُحْمل به الشَّرابُ من الخابية .
وقال : لقحتنا خابية جونة يتبعها برزينها . ويروى باطية .
وقال الدينوري : البرزين : قشر الطلعة يتخذ من نصفه تلتلة . والباطية : الناجود .
( زنفل ) : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : زَنْفَل فلان : إذا رَقَص رقْصَ النَّبَط . وقال غيره : زَنْفَل فلان في مِشيته : إذا تحرّك كأنه مُثْقل من الحِمْل . وزَنْفَل : من أسماء العرب .
( زنتر ) : وقال ابن دُريد : الزَّنْتَرَةُ : الضيق ، يقال : وقَعُوا في زَنْتَرَةٍ من أمرهم ، أي : في ضِيق وعُسْر . وقال : زَبَنْتَرَ : اسمٌ وهو القصير من الرجال . يَبرِز : موضع .
( برزل ) : ورجلٌ بُرْزُلٌ ، وهو الضخم ، وليس بثَبَت .
( قرزم ) : شمر عن ابن الأعرابيّ : القُرزومُ : خشبة الحَذّاء ، وقاله ابن السكيت بالفاء .
وفي كتاب محمد بن حبيب : الفرزوم بالفاء : خشبة الحذاء . قال : والقصيرة : السّندان ، وهي العلاة . ومنهم من يقول : قرزوم بالقاف وقد مر في كتابه .
( فرذن ) : وفِرْزَانُ : الشَّطرنج معرّب ، وجمعه الفَرازين .
( زنبل ) : والزِّنْبِيل لغةٌ في الزّبيل .
ومن خُماسيّه
قال ابن السكيت : ( الزّبَنْتَر ) من الرجال : المنْكرُ الدَّاهية ، إلى القِصَر ما هو . وأنشد :
تمَهْجَرُوا وأيُّمَا تَمَهْجُرِ
بَنى اسْتِهَا والجُنْدُعِ الزَّبَنْتَرِ
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : هو الفيل والكُلْتوم و ( الزَّنْدَبِيل ) .
وروي عن مجاهد في تفسير قوله جل وعز : ( أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَآءَ مِن دُونِى وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ ) ( الكهف : 50 ) ، قال : وَلد إبليس خمسةً داسِمَ وأعور ومِسْوَط وثبْرَ و ( زَلَنْبُور ) .
قال سفيان : زَلَنْبُورٌ يُفرِّق بين الرجل وأهله ، ويُبَصِّرُ الرجلَ عيوبَ أَهله .
تمَّ كتاب الزاي

##### Türkçe

باب **الزاي** واللام
**زل** ، **لز** : kullanımdadırlar.

**زل** : **الليث** dedi: Denir: **زَلَّ السَّهم عن الدِّرعِ زَليلاً**; aynı şekilde insan da kayadan **يَزِلّ زَلِيلاً**; ayağı kaydığı zaman **زَلَّ** denir; bir sözde yahut benzerinde kaydığı zaman **زَلَّ زَلَّة** denir; ve hatada ve benzerinde; ve inşad etti:
هَلاَّ على غَيْري جَعَلْتَ الزَّلَّه
فسوفَ أَعْلُوا بالحُسامِ القُلَّهْ

Dedi: ve **الزّلّةُ** insanların yemek yanındaki sözündendir; dersin: falan kimse bir **زَلّة** edindi; yani: insanlara bir iyilik (yapılmış iş).

Ve dirhemler **تزِل زُلولاً**: tartılarında eksildiği zaman. Ve **الزَّلول**: ayağın kaydığı yer. Ve dedi:
بماء زُلال في زلول بمعزل
يَخِرّ ضبابٌ فوقه وضَريب

Ve mirasında **ذلل** vardır; yani: eksiklik.

Ve **أبو زيد** dedi: Dininde **زَلَّ يَزِلّ زللاً وزُلُولاً**; aynı şekilde **زَلَّ في المَزَلّة**.

Ve **النّضر** dedi: **زَلَّ يَزِل زَلِيلاً وزَلولاً**: hızlı bir geçişle geçtiği zaman.

Ve **المَزَلَّةُ**: kaygan yer; ve **المَزَلّة** ayrıca: kayganda **الزَّلَل**. Dedi: ve **الزَّلَل** hatada **الزَّلّة** gibidir. Ve **الزَّلَل**: kurtlardan ve başkalarından **الأَزَلّ**ın mastarıdır; denir: **سِمْعٌ أَزَلّ**. Ve **امرأةٌ زَلاّء**: kalçası olmayan; hepsi **الزُّلُّ**dur. Ve falan kimse falanı yerinden **إزلالاً**; ve **أَزالَةً** ile kaydırdı; ve okundu: **فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا** (البقرة: 36), ve okundu: **فأزالهما**; yani: ikisini uzaklaştırdı.

Ve denildi: **أزلهما الشيطان**; yani: ikisine **الزلة**yi kazandırdı.

Ve **الليث** dedi: **الزَّلَّةُ** Irakçadır: yakın yahut dost için sofradan taşınan şeyin adıdır; ancak bu, insanlara yapılan iyilikten türetilmiştir.

Ve hadiste: “Kendisine bir nimet **أُزِلّت** edilen kimse onu şükretsin.”

**أبو عبيد** dedi: **أبو عبيدة** dedi: Kendisine bir nimet **أُزِلَّت** edilenin manası: kendisine ihsan edilen ve yanında yapılmış olan; ondan denir: falana bir nimet **أزلَلتُ**; ben onu **إزْلالاً** ile **أُزِلُّ** ederim. Ve **كُثَيّر** bir kadını anarak dedi:
وإنِّي وإن صَدَّتْ لمُثْنٍ وصادِقٌ
عليها بما كانت إلينا أَزَلَّتِ

**ابن السكّيت**’ten, **أبي عمرو**’dan: Denir: ona bir **زَلَّةً** **أزلَلت**; **زَلَلْت** denmez.

Ve **اللّيث** dedi: **الزَّليلُ**: hafif yürüyüş; **زَلَّ يَزِلّ زَلِيلاً**. Ve inşad etti:
وعاديةٍ سَومَ الجَرادِ وزَعْتُها
فكَلَّفْتها سِيداً أزَلَّ مُصَدَّرَا

Dedi: **الأزَلّ** ile **الأرْسَح**ı kastetmedi; o, atın sıfatından da değildir; fakat hafifçe **يزِلّ زَلِيلاً** demek istedi; bunu, **ثَعْلَب**’ın ondan rivayet ettiği üzere **ابن الأعرابيّ** söyledi.

Ve başkası dedi: Bilakis o, kurdun sıfatıdır; onu **أَزَلَّ** yaptı, çünkü ona daha hafiftir; sonra atı ona benzetti, sonra onu niteledi.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den: **زُلَّ**: inceltildiği zaman; ve **زَلَّ**: hata ettiği zaman. Dedi: ve **المزلِّل**: hediyesi ve iyiliği çok olan. Ve **المُسلِّل**: hilesi çok olan, ince hırsız.

Ve **الفرّاء** dedi: **الزّلّة**: düz taş. Ve **الزُّلْزُل**: usta davulcu; ve **الصُّلْصُل**: usta çoban.

Ve **ابن شُميل** dedi: Biz falanın **زَلّة**sindeydik; yani: düğünündeydik.

**أبو عُبيد**’den, **أبي عُبيدة**’den: **الزَّلَزِلُ**: eşya ve döşeme.

Ve **شمر** dedi: O, **الزَّلَزُ** da olur; denir: kavim **بِزَلَزِهم** yüklendi.

Ve **ابن الأعرابيّ** dedi: Denir: adam **زَلِزَ**; yani: huzursuz oldu ve **عَلِزَ**. Dedi: ve **الأصمعيّ** dedi: Kavmi **زُلْزُول** ve **عُلْعُول** içinde bıraktım; yani: savaş içinde.

Ve **شمر** dedi: **أبو سعيد** onu bilmedi.

Ve **أبو إسحاق** Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( ) (الزلزلة: 1), mana: şiddetli bir hareketle hareket ettirildiği zaman.

Dedi: ve kıraat **زِلْزالها** **الزاي**’ın kesriyledir; ve sözde **زَلْزالها** caizdir. Dedi: sözde **فَعْلال** fâ’nın fethiyle ancak katlanmışta olur; **الصَّلْصال** ve **الزَّلْزال** gibi.

Ve **الفرَّاء** dedi: Kesirle **الزِّلْزالُ**: mastardır; fetihle **الزَّلْزال** isimdir. Aynı şekilde **الْوِسواس** mastardır, **الوَسْواس** isimdir; o da şeytandır; sana her ne haber verip sana vesvese verirse o isimdir.

Ve **ابن الأنباري** onların “kavme bir **زلزلَةٌ** isabet etti” sözünde dedi: **الزلزلة**: korkutma ve sakındırmadır; bundan Allah تعالى’nın sözü: **ابْتُلِىَ الْمُؤْمِنُونَ وَزُلْزِلُواْ** (الأحزاب: 11), ve **وَزُلْزِلُواْ حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ** (البقرة: 214); yani: korkutuldular ve sakındırıldılar. Ve **الزّلازِلُ**: dehşetler. **عمران بن حطّان** dedi:
فقد أظلّتك أيام له خِمْسٌ
فيها الزّلازِل والأهوالُ والوَهَلُ

Ve bazısı dedi: **الزَّلزلة** görüşteki **الزَّلل**den alınmıştır; “kavim **زُلزل** edildi” denildiği zaman manası: doğruluktan çevrildiler; ve kalplerine korku ve sakınma düşürüldü. Adam görüşünde **أُزلّ** edildi, ta ki **زَلّ** etti. Ve yerinden **أزيل** edildi, ta ki **زال** etti. Ve **شمر** dedi: **زَلِزَلك**’ini, yani döşemeni ve eşyanı topla; iki **الزاي**’ın nasbı ve **اللام**’ın kesriyle; doğru olan budur.

(كتاب الإبياري)’de: **أبو عبيد**: **المحاش**: eşya ve döşeme. Dedi: ve **الزّلَزِل** **المحاش** gibidir; **الزلزلة**yi anmadı; doğru olan: **الزّلزَل**: **المحاش**tır. (الْياقوتة) kitabında: **الفراءُ** dedi: **الزَّلَزِل** ve **القُثْرُد** ve **الخُنْثُر**: evin eşyasıdır.

Ve **ثعلب** dedi: Onu bir **زَلزلة** aldı; bir ürkme.

Ve **ماءٌ زُلالٌ**: duru, tatlı, soğuk; boğazda hafifçe kaydığı için **زُلالاً** diye adlandırıldı; **زَلِيلاً**.

Ve **ذَهبٌ زلالٌ**: duru, halis; **ذو الرمّة** dedi:
كأن جلودَهُنّ مُمَوهاتٌ
على أبشارها ذهبٌ زلالُ

Ve **ماءٌ زلالٌ**: tatlılığı ve duruluğu sebebiyle boğazda kayar.

Ve **غلامٌ زَلْزُلٌ قُلْقُل**: hafif olduğu zaman. Ve **اللّحياني** (ميزانِه)’de dedi: **زَلَل**; yani: eksiklik. Ve falanı kavme **أَزْلَلْتُ**; yani: onu öne geçirdim. Ve bir yer: **زَلُولْ**.

**ابن الأعرابيّ**’den, **أبي شَنْبَل**’den: Dedi ki: **ما زَلْزَلْتُ ماءً قَطّ** **أبرَدَ** من ماء **الثَّغُوب**; **الثاءِ**’ın fethiyle; yani: içmedim.

Dedim: “Boğazıma, içinde **زَلُولاً** kaydığı bir suyu, **الثَّغْب** suyundan daha soğuk olarak hiç koymadım”ı kastetti; onu **ثَغُوباً** yaptı.

**لز** : **اللّيث** dedi: **اللَّزُّ**: şeyin şeyle bitişmesi; evin **لِزاز**ı menzilesinde; o, kapının onunla sıkıştırıldığı tahtadır.

Ve **ابن السكّيت** dedi: Denir: falan kimse **لِزازُ خُصومات**tır; ona vekil kılınmış olduğu zaman, ona güç yetirir. Dedi: ve **اللِّزاز**ın aslı, kapının onunla sağlamlaştırıldığı şeydir. Ve **رجل مِلَزٌّ**: şiddetli yapışma sahibi. Ve inşad etti:
ولا امرِىء ذي جَلَدٍ مِلَزّ

Dedi: ve **رجلٌ مُلَزَّزُ الخَلْق**: yani: yaratılışı sıkı; bir kısmı bir kısmına bitişik. Ve iki deve bir boyundurukta birleştirildiği zaman onlara denir: **قد لُزَّا**. Aynı şekilde devenin iki **وَظِيف**i, bağ daraltıldığı zaman kayıtta **يُلَزَّان**. Ve **جرِير** dedi:
وابنُ اللَّبُون إذا ما لُزَّ في قَرَنٍ
لمْ يَسْتَطِعْ صَوْلَةَ الْبُزْلِ القَنَاعِيسِ

Ve denir: **لَزُّ الحَقَّةِ**: onun iki **زُرْف**i. Ve **ابن مقبل** dedi:
لم يَعْدُ أنْ فتَق النَّهِيق لهاته
ورأيت قارحة كلَزَّ المِجْمَر

Yani: onu açtığın zaman **المِجْمَر**’in iki **أزفر**i.

Ve **أبو زيد** dedi: O, elbette **كَزٌّ لَزٌّ**dur: tuttuğu zaman. Ve **اللَّزِيزَةُ**: deveden, **الزَّوْر**un üstünde, **المِلاط** tarafına yakın olan etin toplandığı yer. Ve inşad etti:
ذي مِرْفَقٍ ناءٍ عن اللَّزائزِ

Ve **اللّحياني** dedi: Falancayı falan için bir **لِزَازاً** yaptım: ona muhalefet etmesine ve inatlaşmasına izin vermez. Aynı şekilde denir: onu onun için bir **ضَيْزَناً** yaptım; yani: onun üzerinde bir **بُنْداراً**, onun üzerinde baskı yapan.

**عَمرو**’dan, babasından: **اللَّزَز**: kapı sağlamlaştırması.

**ابن الأعرابيّ**: **عَجُوزٌ لَزُوز** ve **كَيِّسٌ لَيِّس**. Ve denir: falan kimse **لِزُّ شَرّ**dır, ve **لَزِيز شَرّ**, ve **لِزَازُ شَرّ**, ve **نزُّ شَرّ**, ve **نزازُ شَرَ**, ve **نَزِيزُ شرَ**.

( **ز ر** ) ( **ز ل** )
**زر** ، **زل**
( **زرنب** ) : ve **الزَّرْنَبُ**: güzel koku ve ıtırdan bir türdür. Ve denildi: **الزَّرْنَب**: kokusu hoş bir bitkidir.
Bir kadın kocası hakkında dedi ki: “Ona bir tavşanın dokunuşu dokundu; kokusu da **زَرْنَب** kokusudur.” Ve recez söyleyen dedi ki:
Ve babam sana feda olsun, ve **الأشْنَبُ** olan ağzın!
Sanki üzerine **زَرْنَبُ** serpilmiş.
( **زردن** ) : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الكَيْنَةُ**: **الزَّرْدَان**ın içinde (bulunan) bir et parçasıdır.
Dedi ki: ve **الزَّرْنَبَةُ**: onun arkasında başka bir et parçasıdır.
( **زنبر** ) : el-Leys: **الزُّنْبُور**: sokan bir kuştur. Ve **الزّنْبرية**: gemilerden iri olan(ı)dır. Ve **الزَّنبريّ**: erkeklerden ağır olan(ı)dır. Ve şu beyit okundu:
**كالزَّنْبري** يُقادُ بالأجلالِ
**الزنبري** ile murad etti: gemi(yi).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: kırın ağaçlarının garibinden **الزّنابيرُ** vardır; onun teki **زِنْبِيرَة** ve **زِنْبَارَة** ve **زُنْبورة**dur.
Dedi ki: ve o, incirden bir türdür; şehir halkı ona **الحُلْوَانيّ** der. Ve **زُنْبور** bir oğlan: hafif (olan)dır. Ve fareden **الزُّنْبور**: iri (olan)dır; çoğulu **زنَابر**dir. Ve Cübeyhâ’ dedi ki:
İki avucunu kapatıp göğsünü kanatlandırdı
**بجَرْعٍ** ile, **الزَّبَابِ**ın **الزَّنَابر**i gibi **أثباج**lar (gibi)
( Ve İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ebû’l-Cerrâh dedi ki: **غلامٌ زُنْبورٌ**. Ve **زُنبرٌ**: eğer hafif, cevabı hızlı olursa. Dedi ki: Benî Kilâb’dan bir adama **الزُّنْبور** hakkında sordum; dedi ki: o, hafif zarif olandır.
Ve İbn Düreyd dedi ki: denilir: **تَزَنْبرَ علينا**: eğer kibirlendi ise ) .
( **فنزر** ) : ve el-Leys dedi ki: **فَنزَر**: uzunluğu altmış arşın olan bir değneğin başında yapılan küçük bir evdir; adam onun içinde gözcü olur.
( **زرفن** ) : ve dedi ki: **زِرْفِين** ve **زُرْفين** iki lehçedir: kapı halkası.
Dedim ki: doğru olan, **زِرْفِين** (kesre ile), **فِعلين** vezni üzerinedir; onların كلامında **فُعليل** yoktur.
Ve İbn Şümeyl dedi ki: **الزَّرافين**: halkalar(dır).
( **زمرذ** ) : ve **الزّمُرّذ** (ذ ile): cevherlerdendir; bilinen bir cevherdir.
( **برزن** ) : ve en-Nadr dedi ki: **البرزيْنِ**: içeceğin küpten onunla taşındığı bir testidir.
Ve dedi ki: bizim küpümüz, onu **برزين**i izleyen siyah bir küptür. Ve **باطية** diye rivayet edilir.
Ve ed-Dîneverî dedi ki: **البرزين**: hurma salkımının kabuğudur; onun yarısından **تلتلة** yapılır. Ve **الباطية**: **الناجود**dur.
( **زنفل** ) : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **زَنْفَل** falan: eğer Nabatların raksı gibi raks ettiyse. Başkası dedi ki: falan yürüyüşünde **زَنْفَل**: eğer yükten ağırlaşmış gibi hareket ettiyse. Ve **زَنْفَل**: Arapların isimlerindendir.
( **زنتر** ) : ve İbn Düreyd dedi ki: **الزَّنْتَرَةُ**: darlıktır; denilir: “Onlar işlerinden bir **زَنْتَرَة**ye düştüler”; yani: darlık ve zorluk içine. Ve dedi ki: **زَبَنْتَرَ**: bir isimdir; erkeklerden kısa olandır. **يَبرِز**: bir yerdir.
( **برزل** ) : ve bir adam **بُرْزُلٌ**dür; o, iri olandır; ve sağlam (sika) değildir.
( **قرزم** ) : Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **القُرزومُ**: ayakkabıcının tahtasıdır; ve İbnü’s-Sikkît onu **الفاء** ile söyledi.
Muhammed b. Habîb’in kitabında: **الفرزوم** (ف ile): ayakkabıcının tahtasıdır. Dedi ki: ve **القصيرة**: örstür; ve o, **العلاة**dır. Onlardan kimi de **قرزوم**u **القاف** ile söyler; ve onun kitabında geçmişti.
( **فرذن** ) : ve **فِرْزَانُ**: satrançtır, muarrebdir; çoğulu **الفَرازين**dir.
( **زنبل** ) : ve **الزِّنْبِيل**: **الزّبيل** hakkında bir lehçedir.
Onun beş harflilerinden:
İbnü’s-Sikkît dedi ki: erkeklerden **الزّبَنْتَر**: inkâr edilen, dehşetli (kimse)dir; kısalığa rağmen (öyle)dir. Ve şu beyit okundu:
**تمَهْجَرُوا** وأيُّمَا **تَمَهْجُرِ**
**بَنى اسْتِهَا** والجُنْدُعِ **الزَّبَنْتَرِ**
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: o, fil ve **الكُلْتوم** ve ( **الزَّنْدَبِيل** )dir.
Mücâhid’den, Aziz ve Celil olanın şu sözünün tefsirinde rivayet edildi: ( **أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَآءَ مِن دُونِى وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ** ) ( **الكهف : 50** ) ; dedi ki: İblîs’in beş çocuğu vardır: **داسِمَ** ve **أعور** ve **مِسْوَط** ve **ثبْرَ** ve ( **زَلَنْبُور** ) .
Süfyân dedi ki: **زَلَنْبُورٌ** adam ile ehlini birbirinden ayırır; ve adama, ehlinin ayıplarını gösterir.
**تمَّ كتاب الزاي**

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب ماجاء من كلام العرب أوله زاءٌ في المضاعف والمطابق)
(زط) الزاء والطاء ليس بشيء. وزُطّ ([1]): كلمةٌ مولَّدة.
(زع) الزاء والعين أصلٌ يدلُّ على اهتزازٍ وحركة. يقال: زَعْزَعْتُ الشيءَ وتَزعْزَعَ هو، إذا اهتزّ واضطرب. وسيرٌ زعزعٌ: شديد تهتز له الرِّكاب.
قال الهُذََليّ([2]):
وتَرْمَدُّ هَمْلَجَةً زَعْزَعاً *** كما انخَرَطَ الحَبْلُ فوق المَحَالِ
(زغ) الزاء والغين ليس بشيء. ويقولون: الزغزغة: السُّخْرِيَة.
(زف)  الزاء والفاء أصلٌ يدلُّ على خِفَّةٍ في كل شيء. يقال زَفَّ الظَّليم زفيفاً، إذا أسرع. ومنه زُفَّتِ العَروسُ إلى زوجها. وزفَّ القومُ في سَيرهم: أَسْرَعُوا. قال جلّ ثناؤه: ﴿فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ﴾ [الصافات 94]. والزَّفْزافة: الرِّيح الشديدة لها زفزفةٌ، أي خِفَّة. وكذلك الزَّفزَف([3]). ويقولون لمن طاشَ حِلْمُهُ: قد زَفَّ رَأْلُه. وزِفُّ الطائر: صِغَار ريشه؛ *لأنه خفيف.
(زق) الزاء والقاف أصلٌ يدل على تضايُقٍ. من ذلك الزُّقاق، سمِّي بذلك لضيقهِ عن الشوارع.
ومن ذلك : زَقَّ الطائرُ فرخَهُ. ومنه الزِّقّ. والتزقيق في الجلد: أن يسلخ مِنْ قِبَلِ [العُنُق([4])].
(زل) الزاء واللام أصل مطّرد منقاسٌ في المضاعَف، وكذلك في كل زاءٍ بعدها لامٌ في الثلاثي. وهذا من عجيب هذا الأصل. تقول: زلَّ عن مكانه زَليلاً وزَلاًّ. والماء الزُّلال: العَذْب؛ لأنه يَزِلّ عن ظَهْرِ اللِّسانِ لِرقَّته. والزَّلَّة: الخطأ؛ لأن المخطئ زلَّ عن نَهْج الصَّواب، وتزلزَلت الأرضُ: اضطرَبت، وزُلْزِلَتْ زِلْزَالاً. والمِزَلَّة([5]): المكان الدَّحْضُ. فأما الذِّئْبُ الأَزَلُّ، وهو الأَرْسَح، فقال ابنُ الأعرابيّ : سمِّي بذلك مِنْ قولهم زَلَّ إذا عدا. وهو القياس الصَّحيح ثم شُبِّهَتْ به المرأةُ الرَّصْعاء فقيل زَلاَّء. وإن كان الأَرْسَح كما قيل فهو قياسُ ما ذكرناهُ أيضاً، لأن اللّحم قد زلَّ عن مؤخَّره، وكذلك عن مؤخَّر المرأة الرَّسْحاء.
ومن الباب الزُّلْزُل([6]) كالقَلِق؛ لأنَّه لا يستقرُّ في مكانه.
ومما شذّ عن الباب الزَّلَزِلُ: الأثاث والمتاع،  على فَعَلِلٍ.
(زم) الزاء والميم أصلٌ واحدٌ، وهو يدلُّ على تقدُّم في استقامةٍ وقَصْد، من ذلك الزِّمام لأنه يتقدَّم إذا مُدَّ به، قاصداً في استقامة. تقول زَمَمْتُ البعير أزُمُّه. ويقال أمْرُ بني فلانٍ زَمَمٌ، كما يقال أَمَمٌ، أي قصدٌ. ويحلفون فيقولون: "لا والذي وجْهِي زَمَمَ بَيْتِه([7])"، يريدون تلقاءَه وقَصْدَه. والزَّمُّ: التقدُّم في السَّير.
ومما شذّ عن هذا الأصل الزِّمْزِمة: الجماعة من الناس. وقال الشيباني: الزِّمزيم: الجِلَّة من الإبل([8]).
(زن) الزاء والنون كلمةٌ واحدةٌ لا يُتفرّع ولا يُقاس عليها. يقال أَزنَنْتُ فلاناً بكذا، إذا اتَّهمتَهُ به. وهويُزَنُّ به. قال:
إن كنتَ أزنَنْتَنِي بها كَذِبَاً *** جَزْءُ فلاقَيْتَ مِثلَها عَجِلاَ([9])(زب) الزاء والباء أصلان: أحدهما يدل على وُفُورٍ في شَعَرٍ، ثم يحمل عليه. فالزَّبَب: طُول الشَّعَْر، وكثرتُهُ. ويقال بعيرٌ أزَبُّ. قال الشاعر:
أثَرْت الغَيَّ ثم نزَعْت عَنْهُ *** كما حادَ الأزبُّ عن الطِّعانِ
ومن ذلك عامٌ أَزَبُّ، أي خصيب.
والأصل الآخر:  الزَّبيب، وهو معروف، ثم يشبَّه به، فيقال للنُّكتَتَيْنِ السّوداوينِ فوقَ عينَي الحيّة زبيبتان؛ وهو أخبثُ ما يكون من الحيّات: وفي الحديث: "يجيء كَنْزُ أحدِهِم يومَ القيامة شجاعاً أقرعَ له زَبيبتان". وربّما سمَّوا الزَّبَدَتَيْنِ زَبيبتين، يقال أنشَدَ فلانٌ حتَّى زَبَّبَ شِدْقاه، أي أزبدا.
قال الشاعر:
إنِّي إذا ما زَبَّبَ الأشداقُ ***
وكَثُرَ الضِّجاجُ واللَّقْلاقُ
ثَبْتُ الْجَنانِ مِرْجَمٌ وَدَّاقُ([10])
 ومما شذَّ عن الباب الزَّبَاب: الفارُ، الواحدُ زبابة. وقد يحتمل، وهو بعيدٌ، أن يكون من الزَّبيب، وقد ذكرناه.
ومما هو شاذٌّ لا قياس له: زَبَّتِ الشمس وأزَبّت: دنت للغروب.
(زت) الزاء والتاء كلمةٌ لا قياس لها. يقال زَتَتُّ العروسَ، إِذا زيَّنتَها. قال:
بَنِي تَميمٍ زَهنِعُوا فتاتَكُمْ *** إنَّ فتاةَ الحيِّ بالتَّزَتُّتِ([11])وقد تزتَّتَتْ، أي تزيَّنت.
(زج) الزاء والجيم أصلٌ يدلُّ على رِقَّةٍ في شيء، من ذلك زُجُّ الرُّمْح والسّهمِ، وجمعه زِجاج بكسر الزاء. يقال زَجَّجْتُه: جعلت له زُجّاً فإذا نزَعْت زُجَّهُ قلت: أزجَجْتُه([12]).والزَّجَج: دِقَّةُ الحاجبينِ وحُسْنُهما. ويقال أنَّ الأزَجَّ من النعام: الذي فوق عينه ريشٌ أبيض.
(زح) الزاء والحاء يدلّ على البعد. يقال زُحْزِحَ عن كذا، أي بُوعِدَ. قال الله تعالى: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ﴾[آل عمران 185]. أي بُوعِد.
(زخ) الزاء والخاء أُصَيلٌ يدلُّ على الدَّفْع والمبايَنَة. يقال زَخَخْتُ الشيءَ، إذا دفعتَهُ. وفي الحديث: "مَنْ نَبذَ القُرآنَ وراء ظَهرِهِ زُخَّ في قَفاه".  وزَخَّها: جامَعَها. و*المِزَخَّة: المرأة. ومن الباب الزَّخَّة: الحِقد والغَيظ. قال:
فلا تَقْعُدَنّ على زَخَّةٍ *** وتُضْمِرَ في القلبِ وَجْداً وَخِيفَا([13])(زر) الزاء والراء أُصَيلٌ يدلُّ على شِدَّة. وشذَّ مِنْ ذلك الزِّرّ: زِرُّ القميص. ثم يشتقّ منه الزِّرُّ، يقال إنّه عظمٌ تحت القَلْب. قال ابن السكّيت: يقال للرّجلِ الحسن الرِّعْية للإبل: إنّه لَزِرٌّ من أزرارها. ومن الباب: زَرَّتْ عينهُ، إذا توقَّدَت. يقال عَيْناه تَزِرَّانِ في رأسهِ، إذا تَوقَّدَتا. ومن الباب الزَّرُّ: الشَّلُّ والطَّرد. يقال هو يزُرُّ الكتائبَ بسيفهِ زَرَّا. ومنه الزَّرُّ وهو العضُّ. يقال: حِمارٌ مِزَرٌّ. ويقال الزَّرّة الحَرْبَة([14]). ومن الباب الزَّرِير، وهو الحَصيف السَّديد الرأي. والله أعلم بالصَّواب.
 --------------ـــــ
([1]) الزط، بالضم: جيل من الهند، معرب "جت" بالفتح. قال صاحب القاموس: "والقياس يقتضي فتح معربه". وقال الخوارزمي الكلام على طبقات الهند: "الزط هم حفاظ الطرق، وهم جنس من السند يقال لهم: جتان". انظر مفاتيح العلوم ص 74. وفي معجم استينجاس 356 أن "جت" اسم لجنس هندي حقير.
([2]) هو أميّة بن أبي عائذ الهذلي. اللسان (زعع). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ومخطوطة الشنقيطي 79.
([3]) ويقال أيضاً ريح زفزفة وزفزاف.
([4]) التكملة من المجمل.
([5]) بكسر الزاي وفتحها.
([6]) الزلزل بضم الزاءين : الغلام الخفيف. وفي المجمل: "الزلز" وليس هذا بابه.
([7]) انظر هذا اليمين في أيمان العرب للنجيرمي 15، والأمالي (3: 51)، واللسان (زمم 165)، والمخصص (13: 118)، والمزهر (2: 262).
([8]) شاهده قول نصيب:
يعل بنيها المحض من بكراتها *** ولم يحتلب زمزيمها المتجرثم
 ([9]) لحضرمي بن عامر، كما في اللسان (زنن).
([10]) الرجز في اللسان (زبب، لقق)، وقائله هو أبو الحجناء نصيب الأصغر. انظر البيان والتبيين (1: 125).
([11]) البيت من تام الرجز. أنشده في اللسان (زهنع، زتت)، والمخصص (4: 54).
([12]) ويقال زججه وأزجه بمعنى ، ولا يقال أزجه إذا نزع زجه.
([13]) البيت لصخر الغي الهذلي. انظر ما سبق في حواشي (خيف: 235).
([14]) لم ترد الكلمة بهذا المعنى في المعاجم المتداولة.

ـ

##### Türkçe

(**باب ماجاء من كلام العرب أوله زاءٌ في المضاعف والمطابق**)

(**زط**) **الزاء** ve **الطاء** bir şey değildir. Ve **زُطّ** ([1]): türetilmiş (müvelled) bir kelimedir.

(**زع**) **الزاء** ve **العين**; bir asıl olup bir sarsılmaya ve harekete delâlet eder. Denir: **زَعْزَعْتُ** şeyi ve o **تَزعْزَعَ**, sarsılıp çalkalandığı zaman. Ve **سيرٌ زعزعٌ**: bineklerin kendisi için şiddetle sarsıldığı (yürüyüş).

**الهُذََليّ**([2]) dedi:
وتَرْمَدُّ هَمْلَجَةً زَعْزَعاً *** كما انخَرَطَ الحَبْلُ فوق المَحَالِ

(**زغ**) **الزاء** ve **الغين** bir şey değildir. Ve derler: **الزغزغة**: alay etme.

(**زف**) **الزاء** ve **الفاء**; her şeyde bir hafifliğe delâlet eden bir asıldır. Denir: **زَفَّ الظَّليم زفيفاً**; hızlandığı zaman. Ve ondandır: **زُفَّتِ العَروسُ** kocasına (götürüldü). Ve **زفَّ القومُ** yürüyüşlerinde: hızlandılar. O’nun yüce övgüsü: ﴿فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ﴾ [الصافات 94]. Ve **الزَّفْزافة**: şiddetli rüzgâr; onun için **زفزفةٌ** vardır, yani hafiflik. Ve كذلك **الزَّفزَف**([3]). Ve aklı şaşana derler: **قد زَفَّ رَأْلُه**. Ve **زِفُّ الطائر**: kuşun küçük tüyleri; çünkü o hafiftir.

(**زق**) **الزاء** ve **القاف**; bir sıkışıklığa delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الزُّقاق**; sokaklara göre darlığından dolayı bununla adlandırıldı.
Ve bundan: **زَقَّ الطائرُ** yavrusunu. Ve ondandır **الزِّقّ**. Ve deride **التزقيق**: [**العُنُق**([4])] tarafından (boyun tarafından) yüzmek (deriyi soymak)tır.

(**زل**) **الزاء** ve **اللام**; ikizli (mudaaf)ta düzenli, kıyaslı bir asıldır; وكذلك üçlüde kendisinden sonra **لام** bulunan her **زاء**da. Ve bu, bu aslın acayiplerindendir. Dersin: **زلَّ** yerinden **زَليلاً** ve **زَلاًّ**. Ve **الماء الزُّلال**: tatlı (su); çünkü inceliğinden dolayı dilin üstünden kayar. Ve **الزَّلَّة**: hata; çünkü hata eden, doğru yolun yönteminden kaydı. Ve **تزلزَلت الأرضُ**: çalkalandı; ve **زُلْزِلَتْ زِلْزَالاً**. Ve **المِزَلَّة**([5]): kaygan yer. أما **الذِّئْبُ الأَزَلُّ**; o **الأَرْسَح**tır; İbnü’l-A‘râbî dedi: “Bununla adlandırıldı; onların ‘**زَلَّ**’ dediği (şey)den, koştuğu zaman.” Ve o doğru kıyastır; sonra onunla **المرأةُ الرَّصْعاء** benzetildi de **زَلاَّء** denildi. Ve eğer **الأَرْسَح** denildiği gibi ise, bu da zikrettiğimizin kıyasıdır; çünkü et, arka tarafından kaymıştır; ve كذلك **مؤخَّر**i bakımından **المرأةُ الرَّسْحاء**dan da (kaymıştır).
Ve بابtan: **الزُّلْزُل**([6]) **كالقَلِق**; çünkü yerinde karar kılmaz.
Ve بابtan şâz olanlardan: **الزَّلَزِلُ**: ev eşyası ve meta; **على فَعَلِلٍ** üzere.

(**زم**) **الزاء** ve **الميم** bir tek asıldır; ve o, doğruluk ve kasıt üzere bir ilerlemeye delâlet eder. Bundan: **الزِّمام**; çünkü onunla çekildiği zaman, doğruluk üzere kasıtlı olarak ilerler. Dersin: **زَمَمْتُ** deveyi, onu **أزُمُّه**. Ve denir: falan oğullarının işi **زَمَمٌ**; كما denir **أَمَمٌ**; yani kasıt. Ve yemin ederler de derler: "**لا والذي وجْهِي زَمَمَ بَيْتِه**([7])"; onunla, onun yönünü ve kasdını isterler. Ve **الزَّمُّ**: yürüyüşte ilerleme.
Ve bu asıldan şâz olanlardan: **الزِّمْزِمة**: insanlardan bir topluluk. Ve eş-Şeybânî dedi: **الزِّمزيم**: develerden büyük sürü([8]).

(**زن**) **الزاء** ve **النون**; dallanıp budaklanmayan ve üzerine kıyas yapılmayan tek bir kelimedir. Denir: **أَزنَنْتُ** falanı şu ile; onu onunla itham ettiğin zaman. Ve onunla **يُزَنُّ** olunur. Dedi:
إن كنتَ أزنَنْتَنِي بها كَذِبَاً *** جَزْءُ فلاقَيْتَ مِثلَها عَجِلاَ([9])

(**زب**) **الزاء** ve **الباء** iki asıldır: birincisi, saçta bir bolluğa delâlet eder; sonra onun üzerine taşınır. O hâlde **الزَّبَب**: saçın uzunluğu ve çokluğudur. Ve denir: **بعيرٌ أزَبُّ**. Şair dedi:
أثَرْت الغَيَّ ثم نزَعْت عَنْهُ *** كما حادَ الأزبُّ عن الطِّعانِ
Ve bundan: **عامٌ أَزَبُّ**; yani bereketli.

Ve diğer asıl: **الزَّبيب**; o bilinen (şey)dir; sonra onunla benzetme yapılır; böylece yılanın iki gözünün üstündeki iki siyah benek için **زبيبتان** denir; ve o, yılanların en habisi olanıdır. Ve hadiste: "يجيء كَنْزُ أحدِهِم يومَ القيامة شجاعاً أقرعَ له زَبيبتان". Ve bazen **الزَّبَدَتَيْنِ**i **زَبيبتين** diye adlandırdılar; denir: falan kimse okudu da **زَبَّبَ شِدْقاه**; yani köpürdü. Şair dedi:
إنِّي إذا ما زَبَّبَ الأشداقُ ***
وكَثُرَ الضِّجاجُ واللَّقْلاقُ
ثَبْتُ الْجَنانِ مِرْجَمٌ وَدَّاقُ([10])

Ve بابtan şâz olanlardan: **الزَّبَاب**: fare; tekili **زبابة**. Ve ihtimal taşır; uzak olmakla birlikte, **الزَّبيب**den olması; ve onu zikrettik.
Ve kıyası olmayan şâz olanlardan: **زَبَّتِ الشمس** ve **أزَبّت**: batmaya yaklaştı.

(**زت**) **الزاء** ve **التاء**; kıyası olmayan bir kelimedir. Denir: **زَتَتُّ العروسَ**; onu süslediğin zaman. Dedi:
بَنِي تَميمٍ زَهنِعُوا فتاتَكُمْ *** إنَّ فتاةَ الحيِّ بالتَّزَتُّتِ([11])
Ve **قد تزتَّتَتْ**; yani süslendi.

(**زج**) **الزاء** ve **الجيم**; bir şeyde bir inceliğe delâlet eden bir asıldır. Bundan: **زُجُّ الرُّمْح** ve okun (ucu); çoğulu **زِجاج**; **الزاء**ın kesresiyle. Denir: **زَجَّجْتُه**: ona **زُجّاً** yaptım; sonra onun **زُجّ**unu çıkardığın zaman: **أزجَجْتُه**([12]) dersin. Ve **الزَّجَج**: kaşların inceliği ve güzelliği. Ve denir: devekuşundan **الأزَجَّ**: gözünün üstünde beyaz tüy bulunan.

(**زح**) **الزاء** ve **الحاء**; uzaklığa delâlet eder. Denir: **زُحْزِحَ** şundan; yani uzaklaştırıldı. Allah تعالى dedi: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ﴾[آل عمران 185]. Yani uzaklaştırıldı.

(**زخ**) **الزاء** ve **الخاء**; itmeye ve ayrışmaya delâlet eden küçük bir asıldır. Denir: **زَخَخْتُ** şeyi; onu ittiğin zaman. Ve hadiste: "مَنْ نَبذَ القُرآنَ وراء ظَهرِهِ زُخَّ في قَفاه". Ve **زَخَّها**: onunla cinsel ilişkide bulundu. Ve **المِزَخَّة**: kadın. Ve بابtan: **الزَّخَّة**: kin ve öfke. Dedi:
فلا تَقْعُدَنّ على زَخَّةٍ *** وتُضْمِرَ في القلبِ وَجْداً وَخِيفَا([13])

(**زر**) **الزاء** ve **الراء**; şiddete delâlet eden küçük bir asıldır. Ve bundan şâz olan: **الزِّرّ**: gömleğin düğmesi. Sonra ondan **الزِّرُّ** türetilir; denir: kalbin altında bir kemiktir. İbnü’s-Sikkît dedi: develere iyi bakan adam için denir: o, onların düğmelerinden **لَزِرٌّ**dür. Ve بابtan: **زَرَّتْ عينهُ**; parladığı zaman. Denir: başında iki gözü **تَزِرَّانِ**; parladıkları zaman. Ve بابtan: **الزَّرُّ**: felç ve kovma. Denir: o, kılıcıyla taburları **يزُرُّ**; **زَرَّا** (ederek). Ve ondandır **الزَّرُّ**; o da ısırmadır. Denir: **حِمارٌ مِزَرٌّ**. Ve denir: **الزَّرّة** **الحَرْبَة**([14]). Ve بابtan: **الزَّرِير**; o, aklı başında, sağlam görüşlü (kimsedir). Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــــ
([1]) **الزط**; zamme ile: Hind’den bir nesil; fetha ile “جت”nin Arapçalaştırılmışı. **القاموس** sahibi dedi: “Kıyas, Arapçalaştırılmışının fethasını gerektirir.” Ve el-Hârizmî, Hind tabakaları hakkında sözde dedi: “**الزط** yol muhafızlarıdır; ve onlar Sind’den bir cinstir; onlara: **جتان** denir.” **مفاتيح العلوم** s. 74’e bak. Ve **معجم استينجاس** 356’da “**جت**”in, aşağı bir Hint cinsinin adı olduğu (vardır).

([2]) O, **أميّة بن أبي عائذ الهذلي**’dir. **اللسان** (**زعع**). Ve kasidesi **شرح السكري للهذليين** 180’de ve **مخطوطة الشنقيطي** 79’dadır.

([3]) Ve ayrıca denir: **ريح زفزفة** ve **زفزاف**.

([4]) Tekmile, **المجمل**’dendir.

([5]) **الزاء**ın kesresi ve fethasıyla.

([6]) **الزلزل**; iki **الزاء**ın zammesiyle: hafif oğlan. Ve **المجمل**’de: “**الزلز**”; ve bu onun بابı değildir.

([7]) Bu yemine **أيمان العرب**’da en-Necîrmî 15’te, **الأمالي** (3: 51)’de, **اللسان** (**زمم** 165)’te, **المخصص** (13: 118)’de, **المزهر** (2: 262)’de bak.

([8]) Şahidi, **نصيب**’in sözü:
يعل بنيها المحض من بكراتها *** ولم يحتلب زمزيمها المتجرثم

([9]) **حضرمي بن عامر**’indir; **اللسان** (**زنن**)’de olduğu gibi.

([10]) **الرجز**, **اللسان** (**زبب**، **لقق**)’dedir; ve söyleyeni **أبو الحجناء نصيب الأصغر**’dır. **البيان والتبيين** (1: 125)’e bak.

([11]) Beyit, tam **الرجز**dendir. **اللسان** (**زهنع**، **زتت**)’te ve **المخصص** (4: 54)’te rivayet etti.

([12]) Ve denir: **زججه** ve **أزجه** anlamca (aynıdır); ve onun **زُجّ**unu çıkardığı zaman **أزجه** denmez.

([13]) Beyit, **صخر الغي الهذلي**’nindir. Daha önce **حواشي**de (**خيف**: 235) geçen şeye bak.

([14]) Kelime, bu anlamla yaygın sözlüklerde vârid olmamıştır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الزلة في الأصل: استرسال الرجل من غير قصد، يقال: زلت رجل تزل، والمزلة: المكان الزلق، وقيل للذنب من غير قصد: زلة، تشبيها بزلة الرجل. قال تعالى: ﴿فإن زللتم﴾ [البقرة/209]، ﴿فأزلهما الشيطان﴾ [البقرة/ 36]، واستزله: إذا تحرى زلته، وقوله: ﴿إنما استزلهم الشيطان﴾ [آل عمران/ 155]، أي: استجرهم الشيطان حتى زلوا، فإن الخطيئة الصغيرة إذا ترخص الإنسان فيها تصير مسهلة لسبيل الشيطان على نفسه. وقوله عليه السلام: (من أزلت إليه نعمة فليشكرها) (الحديث في النهاية 2/310؛ والفائق 2/119) أي: من أوصل إليه نعمة بلا قصد من مسديها، تنبيها أنه إذا كان الشكر في ذلك لازما فكيف فيما يكون عن قصده. والتزلزل: الاضطراب، وتكرير حروف لفظه تنبيه على تكرير معنى الزلل فيه، قال: ﴿إذا زلزت الأرض زلزالها﴾ [الزلزلة/1]، وقال: ﴿إن زلزلة الساعة شيء عظيم﴾ [الحج/ 1]، ﴿وزلزلوا زلزالا شديدا﴾ [الأحزاب/11]، أي: زعزعوا من الرعب.

##### Türkçe

- **الزلة** aslında: erkeğin kasıtsız olarak kayıp gitmesidir; denir ki: **زلت** ayağı **تزل**; ve **المزلة**: kaygan yer; ve kasıtsız olan günaha **زلة** denildi; ayağın kaymasına benzetme olarak. Yüce Allah dedi ki: ﴿فإن **زللتم**﴾ [البقرة/209]، ﴿فأزلهما الشيطان﴾ [البقرة/ 36]، ve **استزله**: onun kaymasını araştırdığı zaman. Ve O’nun sözü: ﴿إنما **استزلهم** الشيطان﴾ [آل عمران/ 155] yani: şeytan onları çekip sürükledi, ta ki kaydılar; çünkü küçük günah, insan onda ruhsatlı davranırsa, kendi nefsi üzerinde şeytanın yoluna kolaylaştırıcı olur. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: (من **أزلت** إليه نعمة فليشكرها) (الحديث في النهاية 2/310؛ والفائق 2/119) yani: kendisine, onu ihsan edenin kastı olmaksızın bir nimet ulaştırılmış olan kimse; şu hususa dikkat çekme olarak: şükür bunda gerekli olursa, kastıyla olan şeyde nasıl olur. Ve **التزلزل**: sarsıntı; ve lafzının harflerini tekrarlamak, onda **الزلل** mânâsının tekrarlanmasına dikkat çekmedir. Dedi ki: ﴿إذا **زلزلت** الأرض زلزالها﴾ [الزلزلة/1]، ve dedi ki: ﴿إن **زلزلة** الساعة شيء عظيم﴾ [الحج/ 1]، ﴿وزلزلوا زلزالا شديدا﴾ [الأحزاب/11]، yani: korkudan sarsıldılar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَلَلْتَ
1 زَلَلْتَ ذ , [third pers. زَلَّ,] aor. تَزِلُّ; (S, K;) and زَلِلْتَ, [third pers. likewise زَلَّ,] aor. تَزَلُّ; (Fr, S, K;) inf. n. زَلِيلٌ, (Lh, S, K,) which is of the former verb, (S,) and زَلٌّ, (Lh, K,) also of the former verb, (Msb,) and زُلُولٌ and زِلِّيلَى [or, accord. to the S, this is a simple subst.,] and زِلِّيلَآءُ (Lh, K) and مَزِلَّةٌ, (K,) [all app. of the former verb,] and زَلَلٌ, (Fr, S, K,) which is of the latter verb; (Fr, S;) Thou slippedst (K) in mud, or in speech, (S, K,) or in judgment, or opinion, or in religion: (TA:) or you say, زَلَّ عَنْ مَكَانِهِ, aor. يَزِلُّ, inf. n. زَلٌّ [&c. as above]; and زَلَّ, aor. يَزَلُّ, inf. n. زَلَلٌ; the former verb of the class of ضَرَبَ; and the latter, of the class of تَعِبَ; meaning he, or it, moved away, or aside, [or slipped,] from his, or its, place: and زَلَّ فِى مَنْطِقِهِ, or فِعْلِهِ, aor. يَزِلُّ, like يَضْرِبُ, inf. n. زَلَّةٌ, he made a slip, or mistake, in his speech, or his action. (Msb.) فَاـِنْ زَلَلْتُمْ, in the Kur ii. 205, means But if ye turn away, or aside, from entering thereinto fully: (Jel:) this is the common reading: but some read زَلِلْتُمْ. (TA.) And you say, زَلَّ زَلَّةً He committed a slip in speech and the like. (TA.) Accord. to IAth, زَلِيلٌ signifies The passing of a body from one place to another: and ― -b2- hence it is metaphorically used in like manner in relation to a benefit: one says, زَلَّتْ مِنْهُ اـِلَى فُلَانٍ نِعْمَةٌ, inf. n. زَلِيلٌ, meaning (tropical:) A benefit passed, or was transferred, from him, (i. e. a benefactor,) to such a one. (TA.) ― -b3- زَلَّ, inf. n. زَلِيلٌ and زُلُولٌ, also signifies He (a man) passed along quickly: (ISh, K:) and زَلَّ, inf. n. زَلِيلٌ, he ran: and زَلِيلٌ, a light, or an agile, walking or pacing: (TA:) [and زَلَلٌ, mentioned above as an inf. n., seems to have the same, or a similar, signification:] a rلjiz says, (S,) namely, Aboo-Mohammad El- Hadhlemee, (TA,) or Aboo-Mohammad ElFak'asee, (O,)
اـِنَّ لَهَا فِى العَامِ ذِى الفُتُوقِ
وَزَلَلِ النِّيَّةِ وَالتَّصْفِيقِ
رِعْيَةَ مَوْلًى نَاصِحٍ شَفِيقِ
(S in the present art., * and in art. صفق, * and art. فتق, but in this last with رَبٍّ in the place of مَوْلًى, and TA,) [i. e. Verily they have, in the year of little rain, (thus الفتوق, as here used, is expl. in the S in art. فتق,) and in the passing along lightly to the place which is the object of the journey, and in the being removed from a tract which they have depastured to a place in which is pasture, (thus التصفيق, as here used, is expl. in the S in art. صفق,) the tending of a master honest in his conduct, or desirous of their good, benevolent, or compassionate]: he is speaking of his camels: (S in art. فتق:) he means that they pass along lightly [so I render تَزِلُّ] from place to place in search of herbage: and النيّة means the place to which they purpose journeying. (S.) ― -b4- [Hence,] زَلَّ عُمُرُهُ (assumed tropical:) His life went, or passed, [or glided,] away. (K, TA.) ― -b5- زَلَّتِ الدَّرَاهِمُ, (S, Msb, * K,) aor. زَلِ٣َ , (S, Msb,) inf. n. زُلُولٌ, (S, K,) or زَلِيلٌ, (Msb,) The dirhems, or pieces of money, poured out, or forth: (K:) or were, or became, deficient in weight. (S, Msb, * K.) ― -b6- زَلَّ, inf. n. زَلَلٌ, (K,) said of a man, (TA,) [and app. of a wolf, (see أَزَلُّ,)] He was, or became, light [of flesh] in the hips, or haunches: (K:) or زَلَلٌ signifies a woman's having little flesh in the posteriors and thighs. (S.) -A2- زَلَّ, aor. يَزِلُّ, accord. to analogy, as an intrans. v., from أَزْلَلْتُ اـِلَيْهِ meaning “ I gave to him ” of food &c., should signify He took, or received: and hence the saying of the lawyers, وَيَزِلُّ اـِنْ عَلِمَ الرِّضَى And he shall take, or receive, or the food [if he have knowledge of permission, or consent]. (Msb.) -A3- زُلَّ i. q. دُقِّقَ [app. as meaning He, or it, was made, or rendered, thin, or slender]. (IAar, TA.)

2 زَلَّ٣َ see the next paragraph, near its end.

ازلّهُ
4 ازلّهُ ذ , (K,) inf. n. اـِزْلَالٌ, (TA,) He, or it, made him, or caused him, to slip in mud, (K, TA,) or in speech, or in judgment, or opinion, or in religion; (TA;) and ↓ استزلّهُ signifies the same. (S, * MA, K, * PS. [But respecting this latter, see what follows.]) It is said in the Kur [ii. 34], فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا [And the Devil made them, or caused them, both, to slip, or fall, from it, namely, Paradise (الجَنَّة)]; and one reading is أَزَالَمُهَا, i. e. removed them: or, as some say, it means caused them to commit a slip, or wrong action, in consequence of it [referring to the tree]: or, accord. to Th, caused them to slip in judgment. (TA.) And in the same, iii. 149, ↓ اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ The Devil made them, or caused them, to slip: (Jel:) or, as some say, sought to make them commit a slip, or wrong action. (TA.) ― -b2- One says also, أَزَلَّ فُلَانًا اـِلَى القَوْمِ He sent forward such a one to the people, or party. (TA.) ― -b3- And أَزَلَّهُ عَنْ رَأْيِهِ He made him to turn from his opinion. (MA.) ― -b4- And as زَلِيلٌ signifies the “ passing ” of a body from one place to another, one says, speaking metaphorically, (IAth, TA,) أَزَلَّ اـِلَيْهِ نِعْمَةً (tropical:) He did to him a benefit: (S, IAth, K:) whence, (TA,) it is said in a trad., مَنْ أُزِلَّتْ اـِلَيْهِ نِعْمَةٌ فَلْيَشْكُرْهَا (assumed tropical:) He to whom a benefit is done [let him be grateful for it]. (A'Obeyd, S, * Mgh, Msb.) And أَزْلَلْتُ لَهُ زُلَّةً (assumed tropical:) I did to him a benefit: one should not say زللت [thus written, app. for ↓ زَلَّلْتُ: but see مُزَلِّلٌ]. (TA.) And أَزْلَلْتُ اـِلَيْهِ [alone] (assumed tropical:) I gave to him: or I did to him a benefit. (Msb.) And أَزْلَلْتُ اـِلَيْهِ مِنَ الطَّعَامِ وَغَيْرِهِ (assumed tropical:) I gave to him of the food and other things. (IKtt, TA.) And أَزَلَّ اـِلَيْهِ مِنْ حَقِّهِ شَيْئًا (assumed tropical:) He gave to him somewhat of his due. (S, K.) And أَزَلَّ عَنْهُ نِعْمَةً (assumed tropical:) He drew forth from him a benefit. (TA.)

10 اـِسْتَزْلَ٣َ see 4, in two places.

زَلْزَلَهُ
R. Q. 1 زَلْزَلَهُ ذ , (S, * Msb, K, &c.,) inf. n. زَلْزَلَةٌ and زِلْزَالٌ and زَلْزَالٌ and زُلْزَالٌ, (K,) or the first of these is an inf. n. [by universal consent], (S,) and so is the second, but the third is a simple subst., (Zj, S, Msb,) though this and the fourth [which is the least known] have the authority of certain readings of passages of the Kur, namely, xcix. 1 for both of these, and xxxiii. 11 for the latter of them, (TA,) He put it, or him, into a state of motion, commotion, or agitation: (Msb, K, TA:) or into a state of convulsion, or violent motion. (Zj, TA.) You say, زَلْزَلَ اللّٰهُ الأَرْضَ [i. e. God made the earth to quake: or to quake violently:] (S:) [or] put the earth into a state of convulsion, or violent motion. (Zj, TA) And جَآءَ بِالاـِبِلِ يُزَلْزِلُهَا He came with, or brought, the camels, driving them with roughness, violence, or vehemence. (TA.) Some say that زَلْزَلَةٌ is from الزَّلَلُ فِى الرَّأْىِ [i. e. “ the making a slip in judgment, or opinion ”]: so when one says, زُلْزِلَ القَوْمُ the meaning is, The people, or party, were turned away from the right course, and fear was cast into their hearts. (TA.) It is said in a trad., اَللّٰهُمَّ اهْزِمِ الأَحْزَابَ وَزَلْزِلْهُمْ i. e. [O God, rout, defeat, or put to flight, the combined forces, and] make their state of affairs to be unsound, or unsettled. (TA.) Accord. to IAmb, أَصَابَتِ القَوْمَ زَلْزَلَةٌ means An affrighting befell the people, or party; from the saying in the Kur [ii. 210], وَزُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ i. e. And they were affrighted [so that the Apostle said]: (L, TA:) or were vehemently agitated. (Ksh, Bd.) ― -b2- مَا زَلْزَلْتُ قَطُّ مَآءً أَبْرَدَ مِنْ مَآءِ الثغوبِ [or الثَّغَبِ, as it is written in the explanation of this saying, the latter being app. the right reading], said by Aboo-Shembel, means I have not put into my throat, or fauces, ever, water slipping into it cooler than the water of the ثَغَب [or pool left by a torrent in the shade of a mountain]. (Az, TA.)

تَزَلْزَلَ
R. Q. 2 تَزَلْزَلَ ذ It was, or became, in a state of motion, commotion, agitation, convulsion, or violent motion. (Msb, TA.) You say, تَزَلْزَلَتِ الأَرْضُ (S, Msb, TA) The earth [quaked: or quaked violently:] was, or became, in a state of motion, commotion, &c.: (Msb:) the verb in this phrase [and in others] is quasi-pass. of R. Q. 1. (S, TA.) And تَزَلْزَلَتْ نَفْسُهُ His soul reciprocated in his chest at death. (TA.)

زُلٌّ
زُلٌّ ذ Slippery: (S:) a place in which one slips; (K;) and ↓ زَلَلٌ signifies the same; (S, K;) and ↓ زَلُولٌ [likewise, i. e.] a place in which the foot slips. (TA.) You say مَقَامٌ زُلٌّ and ↓ زَلَلٌ, and مَقَامَةٌ زُلٌّ and ↓ زَلَلٌ, [A standing-place] in which one slips. (K.) And زُحْلُوقَةٌ زُلٌّ and ↓ زَلَلٌ A slippery [sloping slide or rolling-place &c.]. (S.) [See also مَزِلَّةٌ.]

زَلَّةٌ
زَلَّةٌ ذ A slip (S, Msb, * K) in mud, or in speech; a subst. from 1 meaning as expl. in the first sentence of this art.; (S, K:) as also ↓ زِلِّيلَى: (S: [but this latter is mentioned by Lh and in the K as an inf. n.:]) a slip, or lapse; (K:) a fault, a wrong action, a mistake, or an error; (Msb, K;) or a sin, or crime; (K, * TA;) a fall into sin or crime. (Msb in art. عثر.) One says, زَلَّ الرَّجُلُ زَلَّةً قَبِيحَةً The man [made a foul slip; or] fell into the commission of a disapproved, or hateful, or foul, act; or committed an exorbitant, an abominable, or a foul, mistake: whence the trad., نَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنْ زَلَّةِ العَالِمِ [We seek protection by God from the slip of the learned man]: and the well-known saying, زَلَّةٌ العَالِمِ زَلَّةُ العَالَمِ [The slip of the learned man is the slip of the world at large]. (TA.) ― -b2- A benefit, or good action; (Mgh, * K;) as also ↓ زُلَّةٌ: (K:) a gift. (Msb.) ― -b3- A feast, or repast, that is prepared for guests. (Lth, O, Msb.) One says, اِتَّخَذَ فُلَانٌ زَلَّةً [Such a one made, or prepared, a feast for guests]. (Lth, O, Msb.) Hence, (Lth, TA,) it is also a name for Food that is carried from the table of one's friend or relation: a word of the dial. of El-'Irلk: (Lth, Msb, K:) or in this sense it is a vulgar word, (K, TA,) used by the common people of El-'Irلk (TA.) And i. q. عُرْسٌ [as meaning A marriage-feast]. (ISh, Az, Msb, K.) So in the saying, كُنَّا فِى زَلَّةِ فُلَانٍ [We were at the marriage-feast of such a one]. (ISh, Az, Msb, TA.)

زُلَّةٌ
زُلَّةٌ ذ : see زَلَّةٌ. -A2- Also A straitened state of the breath [unless النَّفَسِ be a mistranscription for النَّفْس the soul, which I think not improbable]. (K.)

زِلَّةٌ
زِلَّةٌ ذ Stones: or smooth stones: (K:) pl. زِلَلٌ. (TA.)

زَلَلٌ
زَلَلٌ ذ an inf. n. of 1, [q. v,] (Fr, S, Msb, K,) in two [or three] senses. (K.) -A2- See also زُلٌّ, in four places. -A3- Also A deficiency: so in the saying, فِى مِيزَانِهِ زَلَلٌ [In its weight is a deficiency]. (Lh, K.)

زُلَالٌ
زُلَالٌ ذ A certain animal, of small, white body; which, when it dies, is put into water, and renders it cool, or cold: (TA:) [Golius describes it as a worm that is bred in snow; of which Aristotle speaks in his Hist. Animalium, l. ↓. 19; and he adds, on the authority of Dmr, that it is of the length of a finger, generally marked with yellow spots; and swelling in water such as is termed ماء الزلال.] ― -b2- Hence, [it is said to be] applied to water, as meaning Cool, or cold: (TA:) or, so applied, sweet: (S:) or sweet, clear, or limpid, pure, easy in its descent, that slips into the throat; as also ↓ زُلَازِلٌ: (TA:) or quick in its descent and passage in the throat, (K, * TA,) cool, or cold, sweet, clear, or limpid, easy in its descent; as also ↓ زَلِيلٌ and ↓ زَلُولٌ and ↓ زُلَازِلٌ. (K.) ― -b3- And Clear, as applied to anything. (TA.)

زَلُولٌ
زَلُولٌ ذ : see زُلٌّ: ― -b2- and see also زُلَالٌ.

زَلِيلٌ
زَلِيلٌ ذ : see زُلَالٌ. ― -b2- Also [The kind of sweet food called] فَالُوذ [q. v.]. (Sgh, K.)

زِلِّيَّةٌ
زِلِّيَّةٌ ذ , an arabicized word from the Pers. زِيلُو, (K in art. زلى, in the CK زَيْلُو, [“ a sort of woollen blanket, ”] A carpet; syn. بِسَاطٌ: (K in the present art.:) a certain sort of بُسُط [or carpets, said by Golius to be generally woollen and villous, but by Freytag to be woollen but not villous]: (Msb:) [in Johnson's Pers. Arab. and Engl. Dict. expl. as meaning a coverlet of woollen, without a pile, neither striped nor painted:] pl. زَلَالِىٌّ. (S, Msb, K.)

زِلِّيلَى
زِلِّيلَى ذ : see زَلَّةٌ.

زَلْزِلٌ
زَلْزِلٌ ذ (S, K) and زَلْزَلٌ, and MF adds ↓ زُلَزِلٌ, (TA,) Household-goods; or utensils and furniture of a house or tent; (S, K;) as also زَلَزٌ. (Sh, TA.)

زُلْزُلٌ
زُلْزُلٌ ذ Light, or agile; (TA;) as also ↓ أَزَلُّ: (IAar, TA:) the former applied as an epithet to a boy, or young man. (TA.) [See also زُلْزُولٌ.] ― -b2- And A skilful player on the drum. (Fr, K.)

زُلَزِلٌ
زُلَزِلٌ ذ : see زَلْزِلٌ.

زَلْزَلَةٌ
زَلْزَلَةٌ ذ : see what next follows.

زَلْزَالٌ
زَلْزَالٌ ذ [Motion, commotion, agitation, convulsion, or violent motion; and particularly an earthquake, or a violent earthquake;] a subst. from R. Q. 1: (Zj, S, Msb:) or an inf. n. of R. Q. 1, as also زِلْزَالٌ and زُلْزَالٌ and ↓ زَلْزَلَةٌ [which last is often used as a simple subst., as such having for its pl. زَلَازِلُ, and is expl. in Jel xxii. 1 as signifying a violent earthquake]. (K.)

زُلْزُولٌ
زُلْزُولٌ ذ Light, or active, (K, TA,) in spirit and body; (TA;) acute, sharp, or quick, in intellect; clever, or ingenious. (K, TA.) [See also زَلْزُلٌ.] -A2- Lightness, or activity. (K.) ― -b2- Conflict, or fight, and evil condition. (Sh, K.) One says, تَرَكْتُ القَوْمَ فِى زُلْزُولٍ وَعُلْعُولٍ (As, Sh) i. e. [I left the people, or party.] in conflict, or fight, and evil condition. (Sh, TA.)

زَلَازِلُ
زَلَازِلُ ذ [a pl. of which the sing. is not mentioned,] Difficulties; (S, TA;) and terrors, or causes of fear. (TA.) [See also زَلْزَالٌ.]

زُلَازِلٌ
زُلَازِلٌ ذ : see زَُلَالٌ, in two places.

زَالٌّ
زَالٌّ ذ Deficient in weight; applied to a dirhem, (S, Msb, K, TA,) and to a deenلr: (TA:) pl. زَوَالٌّ, (Msb,) or زُلَّلٌ. (TA.) One says, مِنْ دَنَانِيرِكَ زِلَّلٌ وَمِنْهَا وُزَّنٌ [Of thy deenلrs are such as are deficient in weight, and of them are such as are of full weight]. (TA.)

أَزَلُّ
أَزَلُّ ذ Quick, or swift. (IAar, K.) ― -b2- See also زُلْزُلٌ. ― -b3- Also Light [of flesh] in the hips, or haunches: (AA, S, K:) and having little flesh in the posteriors and thighs; or having small buttocks sticking together; syn. أَرْسَحُ; (M, TA;) in the copies of the K, erroneously, أَشَجُّ: (TA:) or it signifies one who is more than أَرْسَح; (K, * TA;) whose waist-wrapper will not retain its hold: (TA:) fem. زَلَّآءُ, (S, K,) applied to a woman; i. q. رَسْحَآءُ: (S:) or having no buttock: pl. زُلٌّ. (TA.) السِّمْعُ الأَزَلُّ means The wolf that has little flesh in the rump and thighs, (الذِّئْبُ الأَرْسَحُ, S, in the K ذِئْبٌ أَرْسَحُ,) begotten between the wolf and the she-hyena; (S, K; [the words والخِفَّةُ والقِتالُ والشَّرُّ here immediately following in the CK should be erased; their proper place being in the second of the lines below in that edition, where they are again inserted; as observed by Freytag;]) and this epithet (الازلّ) is inseparable: (S:) or, accord. to IAth, الأَزَلُّ primarily signifies the small in the buttock: and as an epithet applied to the wolf, the light, or active; and it is said to be from زَلَّ signifying “ he ran. ” (TA.) It is said in a prov., هُوَ أَسْمَعُ مِنَ السِّمْعِ الأَزَلِّ [He is more quick of hearing than the سمع that is lean in the rump and thighs; or than the light, or active, سمع]. (S, TA.) ― -b4- قَوْسٌ زَلَّآءُ A bow from which the arrow slips, by reason of the rapidity with which it goes forth. (K.)

اـِزِلْزِلْ
اـِزِلْزِلْ ذ [said by Freytag to be written in the CK زِلْزِلْ, but in my copy of that edition it is اِزِلْزِلْ,] is a word uttered on the occasion of the زَلْزَلَة, (so in copies of the K,) or on the occasions of زَلَازِل: (so in the TA:) [app. an ejaculation expressive of alarm, or of distress: the Turkish translator of the K thinks that it is originally أَزُلْزِلَ, contracted and altered in the vowels for the purpose of alleviating the utterance on account of the straitness of the time:] but IJ says that a word of four radical letters does not receive an augmentative like this as an initial; and holds it to be, as to the letter and the meaning, from الأَزْلُ [i. e. “ straitness, distress, ” &c.], and of the measure فِعِلْعِلْ. (TA.)

مَزَلَّةٌ
مَزَلَّةٌ ذ : see the next paragraph. [Its primary signification is probably A cause of slipping: compare مَبْخَلَةٌ and مَجْبَنَةٌ &c.]

مَزِلَّةٌ
مَزِلَّةٌ ذ and ↓ مَزَلَّةٌ, (S, Msb, K,) the former the more chaste, (Msb,) the latter mentioned by AA, (TA,) A slippery place; (S, Msb, K, TA;) such as a smooth rock, and the like; and such the صِرَاط is said to be. (TA.) [See also زُلٌّ.] -A2- The former is also an inf. n. of 1 [q. v.]. (K.)

مُزَلِّلٌ
مُزَلِّلٌ ذ One who bestows many benefits (K, TA) and gifts. (TA.)

##### Türkçe

**زَلَلْتَ**
1 **زَلَلْتَ** ذ , [üçüncü şahıs **زَلَّ**,] muzâri‘ **تَزِلُّ**; (S, K;) ve **زَلِلْتَ**, [üçüncü şahıs yine **زَلَّ**,] muzâri‘ **تَزَلُّ**; (Fr, S, K;) mastar **زَلِيلٌ**, (Lh, S, K,) ki bu birinci fiildendir, (S,) ve **زَلٌّ**, (Lh, K,) yine birinci fiildendir, (Msb,) ve **زُلُولٌ** ve **زِلِّيلَى** [yahut S’ye göre bu basit bir isimdir,] ve **زِلِّيلَآءُ** (Lh, K) ve **مَزِلَّةٌ**, (K,) [hepsi görünüşe göre birinci fiildendir,] ve **زَلَلٌ**, (Fr, S, K,) ki bu ikinci fiildendir; (Fr, S;) Sen çamurda (K) yahut sözde, (S, K,) yahut hükümde, yahut görüşte, yahut dinde kaydın: (TA:) yahut dersin ki, **زَلَّ عَنْ مَكَانِهِ**, muzâri‘ **يَزِلُّ**, mastar **زَلٌّ** [&c. yukarıdaki gibi]; ve **زَلَّ**, muzâri‘ **يَزَلُّ**, mastar **زَلَلٌ**; birincisi **ضَرَبَ** babındandır; ikincisi ise **تَعِبَ** babındandır; mânâsı: o, yahut o şey, kendi yerinden uzaklaştı, yahut yana [yahut kaydı]: ve **زَلَّ فِى مَنْطِقِهِ**, yahut **فِعْلِهِ**, muzâri‘ **يَزِلُّ**, **يَضْرِبُ** gibi, mastar **زَلَّةٌ**, o, sözünde yahut fiilinde bir sürçme yahut hata yaptı. (Msb.) **فَاـِنْ زَلَلْتُمْ**, Kur’ân ii. 205’te, “Fakat eğer bütünüyle ona girmekten yüz çevirir yahut yana dönerseniz” demektir: (Jel:) bu, yaygın kıraattir: fakat bazıları **زَلِلْتُمْ** okur. (TA.) Ve dersin, **زَلَّ زَلَّةً**: O, sözde ve benzerinde bir sürçme işledi. (TA.) IAth’a göre, **زَلِيلٌ** “bir cismin bir yerden başka bir yere geçmesi” demektir: ve ― -b2- bundan dolayı, bir fayda hakkında da aynı tarzda mecazen kullanılır: denir ki, **زَلَّتْ مِنْهُ اـِلَى فُلَانٍ نِعْمَةٌ**, mastar **زَلِيلٌ**, mânâsı (mecaz:) Bir fayda ondan (yani bir iyilik edenden) falana geçti yahut naklolundu. (TA.) ― -b3- **زَلَّ**, mastar **زَلِيلٌ** ve **زُلُولٌ**, ayrıca şu demektir: O (adam) hızlıca geçti: (ISh, K:) ve **زَلَّ**, mastar **زَلِيلٌ**, o koştu: ve **زَلِيلٌ**, hafif yahut çevik bir yürüyüş yahut adımlayış: (TA:) [ve yukarıda mastar olarak zikredilen **زَلَلٌ**, aynı yahut benzer bir mânâya sahip görünüyor:] bir recez şairi der ki, (S,) yani Ebû-Muhammed el-Huzelî, (TA,) yahut Ebû-Muhammed el-Fak‘asî, (O,)
**اـِنَّ لَهَا فِى العَامِ ذِى الفُتُوقِ**
**وَزَلَلِ النِّيَّةِ وَالتَّصْفِيقِ**
**رِعْيَةَ مَوْلًى نَاصِحٍ شَفِيقِ**
(S bu maddede, * ve صفق maddesinde, * ve فتق maddesinde; fakat bu sonuncusunda **رَبٍّ** kelimesi **مَوْلًى** yerine; ve TA,) [yani: “Şüphesiz onların, yağmurun az olduğu yılda (burada kullanıldığı üzere **الفتوق** S’de فتق maddesinde açıklanır) ve yolculuğun hedefi olan yere hafifçe geçip gitmede, ve otladıkları bir bölgeden otlak bulunan bir yere nakledilmede (burada kullanıldığı üzere **التصفيق** S’de صفق maddesinde açıklanır), davranışında dürüst yahut onların hayrını isteyen, iyiliksever yahut şefkatli bir efendinin güdümü vardır”]: o, develerinden söz etmektedir: (S, فتق maddesinde:) o, onların ot aramak için yerden yere hafifçe geçip gittiklerini kasteder [ben **تَزِلُّ**’ü böyle tercüme ediyorum]: ve **النيّة** onların yolculuk etmeyi kastettikleri yer demektir. (S.) ― -b4- [Bundan dolayı,] **زَلَّ عُمُرُهُ** (varsayılan mecaz:) Onun ömrü gitti yahut geçti [yahut kayıp aktı]. (K, TA.) ― -b5- **زَلَّتِ الدَّرَاهِمُ**, (S, Msb, * K,) muzâri‘ **زَلِ٣َ**, (S, Msb,) mastar **زُلُولٌ**, (S, K,) yahut **زَلِيلٌ**, (Msb,) Dirhemler yahut para parçaları döküldü yahut dışarı döküldü: (K:) yahut tartıda eksik oldu yahut eksik hale geldi. (S, Msb, * K.) ― -b6- **زَلَّ**, mastar **زَلَلٌ**, (K,) bir adam hakkında söylenir, (TA,) [ve görünüşe göre bir kurt hakkında da, (bk. **أَزَلُّ**,)] O, kalçalarda yahut butlarda hafif [etli] idi yahut öyle oldu: (K:) yahut **زَلَلٌ**, bir kadının kalçada ve uyluklarda az etli olması demektir. (S.) -A2- **زَلَّ**, muzâri‘ **يَزِلُّ**, kıyasa göre, **أَزْلَلْتُ اـِلَيْهِ** “ona yiyecek vb. verdim” mânâsından türemiş geçişsiz bir fiil olarak, “O aldı yahut kabul etti” demelidir: ve bundan dolayı fakihlerin sözü: **وَيَزِلُّ اـِنْ عَلِمَ الرِّضَى** “Ve izin yahut rızayı bilirse o alır yahut kabul eder, yahut yiyeceği [alır]”. (Msb.) -A3- **زُلَّ** = **دُقِّقَ** [görünüşe göre “o, yahut o şey, inceltildi yahut ince yapıldı” mânâsında]. (IAar, TA.)

2 **زَلَّ٣َ**: bir sonraki paragrafın sonuna yakın kısmına bak.

**ازلّهُ**
4 **ازلّهُ** ذ , (K,) mastar **اـِزْلَالٌ**, (TA,) O, onu çamurda kaydırdı yahut kaymasına sebep oldu, (K, TA,) yahut sözde, yahut hükümde, yahut görüşte, yahut dinde; (TA;) ve ↓ **استزلّهُ** aynı mânâdadır. (S, * MA, K, * PS. [Fakat bu ikincisi hakkında, aşağıda gelen şeye bak.]) Kur’ân’da [ii. 34] şöyle denmiştir: **فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا** [Ve şeytan onları ikisini, ondan—yani cennetten (**الجَنَّة**)—kaydırdı yahut düşürdü]; ve bir kıraat **أَزَالَمُهَا**’dır, yani onları uzaklaştırdı: yahut bazılarına göre, onun sebebiyle [ağaca işaretle] bir sürçme yahut yanlış fiil işlemelerine sebep oldu demektir: yahut Th’ye göre, onları hükümde kaydırdı. (TA.) Ve aynı sûrede, iii. 149’da, ↓ **اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ**: Şeytan onları kaydırdı yahut kaymasına sebep oldu: (Jel:) yahut bazılarına göre, onları bir sürçme yahut yanlış fiil işlemeye sevk etmeye çalıştı. (TA.) ― -b2- Yine denir: **أَزَلَّ فُلَانًا اـِلَى القَوْمِ**: O, falanı kavme yahut topluluğa doğru öne gönderdi. (TA.) ― -b3- Ve **أَزَلَّهُ عَنْ رَأْيِهِ**: O, onu görüşünden döndürdü. (MA.) ― -b4- Ve **زَلِيلٌ** bir cismin bir yerden başka bir yere “geçmesi” mânâsına geldiği için, mecazen konuşarak denir ki, (IAth, TA,) **أَزَلَّ اـِلَيْهِ نِعْمَةً** (mecaz:) O, ona bir iyilik yaptı: (S, IAth, K:) bundan dolayı, (TA,) bir hadiste şöyle denmiştir: **مَنْ أُزِلَّتْ اـِلَيْهِ نِعْمَةٌ فَلْيَشْكُرْهَا** (varsayılan mecaz:) Kendisine bir iyilik yapılan kimse onu şükretsin. (A‘Obeyd, S, * Mgh, Msb.) Ve **أَزْلَلْتُ لَهُ زُلَّةً** (varsayılan mecaz:) Ona bir iyilik yaptım: **زللت** denmemelidir [bu yazılış, görünüşe göre ↓ **زَلَّلْتُ** yerine; fakat **مُزَلِّلٌ**’e bak]. (TA.) Ve **أَزْلَلْتُ اـِلَيْهِ** [yalnız] (varsayılan mecaz:) Ona verdim: yahut ona bir iyilik yaptım. (Msb.) Ve **أَزْلَلْتُ اـِلَيْهِ مِنَ الطَّعَامِ وَغَيْرِهِ** (varsayılan mecaz:) Ona yiyecekten ve başka şeylerden verdim. (IKtt, TA.) Ve **أَزَلَّ اـِلَيْهِ مِنْ حَقِّهِ شَيْئًا** (varsayılan mecaz:) Ona hakkından bir şey verdi. (S, K.) Ve **أَزَلَّ عَنْهُ نِعْمَةً** (varsayılan mecaz:) Ondan bir iyiliği çekip çıkardı. (TA.)

10 **اـِسْتَزْلَ٣َ**: 4’e, iki yerde, bak.

**زَلْزَلَهُ**
R. Q. 1 **زَلْزَلَهُ** ذ , (S, * Msb, K, &c.,) mastar **زَلْزَلَةٌ** ve **زِلْزَالٌ** ve **زَلْزَالٌ** ve **زُلْزَالٌ**, (K,) yahut bunların birincisi [ittifakla] mastardır, (S,) ikincisi de öyledir; fakat üçüncüsü basit isimdir, (Zj, S, Msb,) gerçi bu ve dördüncüsü [en az bilinen] Kur’ân’daki bazı kıraatlerin otoritesine sahiptir; yani xcix. 1’de bu ikisi için, ve xxxiii. 11’de bunların sonuncusu için, (TA,) O, onu yahut onu (kişiyi) hareket, çalkantı yahut sarsıntı hâline soktu: (Msb, K, TA:) yahut kasılma yahut şiddetli hareket hâline soktu. (Zj, TA.) Dersin: **زَلْزَلَ اللّٰهُ الأَرْضَ** [yani: Allah yeri sarstı; yahut şiddetle sarstı:] (S:) [yahut] yeri kasılma yahut şiddetli hareket hâline soktu. (Zj, TA) Ve **جَآءَ بِالاـِبِلِ يُزَلْزِلُهَا**: O, develerle geldi yahut onları getirdi; onları sertlik, şiddet yahut hiddetle sürerek. (TA.) Bazıları der ki **زَلْزَلَةٌ**, **الزَّلَلُ فِى الرَّأْىِ**’dendir [yani “hükümde yahut görüşte sürçme”dendir]: böylece biri **زُلْزِلَ القَوْمُ** dediğinde mânâ: Kavim yahut topluluk doğru yoldan çevrildi ve kalplerine korku atıldı. (TA.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **اَللّٰهُمَّ اهْزِمِ الأَحْزَابَ وَزَلْزِلْهُمْ** yani [Ey Allah, birleşik kuvvetleri bozguna uğrat, yenilgiye uğrat yahut kaçır; ve] onların işlerinin hâlini sağlam olmayan yahut yerleşik olmayan kıl. (TA.) IAmb’a göre, **أَصَابَتِ القَوْمَ زَلْزَلَةٌ**: Kavme yahut topluluğa korkutucu bir şey isabet etti demektir; Kur’ân’daki [ii. 210] **وَزُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ** sözünden, yani “Ve onlar korkutuldular [ta ki Peygamber dedi]”: (L, TA:) yahut şiddetle sarsıldılar. (Ksh, Bd.) ― -b2- **مَا زَلْزَلْتُ قَطُّ مَآءً أَبْرَدَ مِنْ مَآءِ الثغوبِ** [yahut **الثَّغَبِ**, bu sözün açıklamasında yazıldığı üzere; ikincisi görünüşe göre doğru kıraattir], Ebû-Şembel’in sözü, şu demektir: Ben boğazıma yahut yutağıma, hiçbir zaman, içine kayıp giren su olarak, **ثَغَب**’ın suyundan daha soğuk su sokmadım. (Az, TA.)

**تَزَلْزَلَ**
R. Q. 2 **تَزَلْزَلَ** ذ O, hareket, çalkantı, sarsıntı, kasılma yahut şiddetli hareket hâlinde oldu yahut öyle hale geldi. (Msb, TA.) Dersin: **تَزَلْزَلَتِ الأَرْضُ** (S, Msb, TA) Yer [sarsıldı; yahut şiddetle sarsıldı:] hareket, çalkantı vb. hâlinde oldu yahut öyle hale geldi: (Msb:) bu ibaredeki fiil [ve diğerlerinde] R. Q. 1’in şibh-meçhûlüdür. (S, TA.) Ve **تَزَلْزَلَتْ نَفْسُهُ**: Ölüm anında onun nefsi göğsünde gidip geldi. (TA.)

**زُلٌّ**
**زُلٌّ** ذ Kaygan: (S:) içinde kayılan yer; (K;) ve ↓ **زَلَلٌ** aynı mânâdadır; (S, K;) ve ↓ **زَلُولٌ** [yine, yani] ayağın kaydığı yer. (TA.) Dersin: **مَقَامٌ زُلٌّ** ve ↓ **زَلَلٌ**, ve **مَقَامَةٌ زُلٌّ** ve ↓ **زَلَلٌ**, [bir durma yeri] içinde kayılan. (K.) Ve **زُحْلُوقَةٌ زُلٌّ** ve ↓ **زَلَلٌ**: Kaygan [eğimli kayma yeri yahut yuvarlanma yeri vb.]. (S.) [Bk. ayrıca **مَزِلَّةٌ**.]

**زَلَّةٌ**
**زَلَّةٌ** ذ Çamurda yahut sözde bir kayma (S, Msb, * K); bu maddenin ilk cümlesinde açıklandığı üzere 1’den bir isim; (S, K:) ve ayrıca ↓ **زِلِّيلَى**: (S: [fakat bu sonuncu Lh tarafından ve K’da mastar olarak zikredilmiştir:]) bir sürçme yahut kayma; (K:) bir kusur, yanlış fiil, hata yahut yanılma; (Msb, K;) yahut bir günah yahut suç; (K, * TA;) günaha yahut suça düşüş. (Msb, عثر maddesinde.) Denir: **زَلَّ الرَّجُلُ زَلَّةً قَبِيحَةً**: Adam [çirkin bir sürçme yaptı; yahut] hoş görülmeyen, yahut nefret edilen, yahut çirkin bir fiili işlemeye düştü; yahut aşırı, iğrenç, yahut çirkin bir hata işledi: buradan hadis: **نَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنْ زَلَّةِ العَالِمِ** [Âlimin sürçmesinden Allah’a sığınırız]: ve meşhur söz: **زَلَّةٌ العَالِمِ زَلَّةُ العَالَمِ** [Âlimin sürçmesi, âlemin sürçmesidir]. (TA.) ― -b2- Bir fayda yahut iyi fiil; (Mgh, * K;) ve ayrıca ↓ **زُلَّةٌ**: (K:) bir hediye. (Msb.) ― -b3- Misafirler için hazırlanan bir ziyafet yahut yemek. (Lth, O, Msb.) Denir: **اِتَّخَذَ فُلَانٌ زَلَّةً** [Falan kimse misafirler için bir ziyafet yaptı yahut hazırladı]. (Lth, O, Msb.) Bundan dolayı, (Lth, TA,) dostunun yahut akrabasının sofrasından taşınan yiyeceğin adı olarak da kullanılır: Irak lehçesinden bir kelimedir: (Lth, Msb, K:) yahut bu mânâda avamî bir kelimedir, (K, TA,) Irak avamının kullandığı. (TA.) Ve = **عُرْسٌ** [yani düğün ziyafeti]. (ISh, Az, Msb, K.) Şu sözde böyledir: **كُنَّا فِى زَلَّةِ فُلَانٍ** [Biz falanın düğün ziyafetindeydik]. (ISh, Az, Msb, TA.)

**زُلَّةٌ**
**زُلَّةٌ** ذ : **زَلَّةٌ**’ye bak. -A2- Ayrıca nefesin darlığı hâli [meğer **النَّفَسِ** yanlış yazım olup **النَّفْس** (nefs) olmasın; ki ben bunu muhtemel görmüyorum]. (K.)

**زِلَّةٌ**
**زِلَّةٌ** ذ Taşlar; yahut düz taşlar: (K:) çoğulu **زِلَلٌ**. (TA.)

**زَلَلٌ**
**زَلَلٌ** ذ 1’in bir mastarıdır, [ona bak,] (Fr, S, Msb, K,) iki [yahut üç] mânâda. (K.) -A2- Ayrıca **زُلٌّ**’e, dört yerde, bak. -A3- Ayrıca bir eksiklik: şu sözde olduğu gibi: **فِى مِيزَانِهِ زَلَلٌ** [Onun tartısında bir eksiklik vardır]. (Lh, K.)

**زُلَالٌ**
**زُلَالٌ** ذ Küçük, beyaz gövdeli bir hayvan; öldüğünde suya konur ve onu serin yahut soğuk kılar: (TA:) [Golius onu karda üreyen bir kurt olarak tasvir eder; Aristoteles’in Hist. Animalium’unda, l. ↓. 19’da söz ettiği; ve Dmr’den naklen, parmak boyunda olduğunu, genellikle sarı benekli olduğunu; ve suda şişerek ماء الزلال denilen türden olduğunu ekler.] ― -b2- Bundan dolayı, suya uygulanır; serin yahut soğuk mânâsında: (TA:) yahut böyle uygulandığında tatlı: (S:) yahut tatlı, berrak yahut duru, saf, inişinde kolay, boğaza kayıp giren; ve ayrıca ↓ **زُلَازِلٌ**: (TA:) yahut boğazda inişi ve geçişi hızlı, (K, * TA,) serin yahut soğuk, tatlı, berrak yahut duru, inişinde kolay; ve ayrıca ↓ **زَلِيلٌ** ve ↓ **زَلُولٌ** ve ↓ **زُلَازِلٌ**. (K.) ― -b3- Ve herhangi bir şeye uygulandığında berrak. (TA.)

**زَلُولٌ**
**زَلُولٌ** ذ : **زُلٌّ**’e bak: ― -b2- ve ayrıca **زُلَالٌ**’a da bak.

**زَلِيلٌ**
**زَلِيلٌ** ذ : **زُلَالٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca [tatlı yiyecek türü olan] **فَالُوذ** [ona bak]. (Sgh, K.)

**زِلِّيَّةٌ**
**زِلِّيَّةٌ** ذ , Farsça زِيلُو’dan Arapçalaştırılmış bir kelime, (K, زلى maddesinde; CK’de زَيْلُو,) [“yünlü bir örtü türü”], Bir halı; eş anlamlısı **بِسَاطٌ**: (K, bu maddede:) **بُسُط**’tan belirli bir tür [yahut halılar; Golius’a göre genellikle yünlü ve tüylü; fakat Freytag’a göre yünlü fakat tüylü olmayan]: (Msb:) [Johnson’un Pers. Arab. and Engl. Dict.’inde, tüysüz yün örtü; ne çizgili ne boyalı diye açıklanır:] çoğulu **زَلَالِىٌّ**. (S, Msb, K.)

**زِلِّيلَى**
**زِلِّيلَى** ذ : **زَلَّةٌ**’ye bak.

**زَلْزِلٌ**
**زَلْزِلٌ** ذ (S, K) ve **زَلْزَلٌ**, ve MF ayrıca ↓ **زُلَزِلٌ** ekler, (TA,) Ev eşyası; yahut bir evin yahut çadırın kap-kacağı ve döşemesi; (S, K;) ve ayrıca **زَلَزٌ**. (Sh, TA.)

**زُلْزُلٌ**
**زُلْزُلٌ** ذ Hafif yahut çevik; (TA;) ve ayrıca ↓ **أَزَلُّ**: (IAar, TA:) birincisi bir oğlana yahut delikanlıya sıfat olarak kullanılır. (TA.) [Bk. ayrıca **زُلْزُولٌ**.] ― -b2- Ve davulda mahir bir çalıcı. (Fr, K.)

**زُلَزِلٌ**
**زُلَزِلٌ** ذ : **زَلْزِلٌ**’e bak.

**زَلْزَلَةٌ**
**زَلْزَلَةٌ** ذ : hemen sonra gelene bak.

**زَلْزَالٌ**
**زَلْزَالٌ** ذ [Hareket, çalkantı, sarsıntı, kasılma yahut şiddetli hareket; ve özellikle deprem yahut şiddetli deprem;] R. Q. 1’den bir isim: (Zj, S, Msb:) yahut R. Q. 1’in bir mastarıdır; ayrıca **زِلْزَالٌ** ve **زُلْزَالٌ** ve ↓ **زَلْزَلَةٌ** [bu sonuncusu çoğu kez basit isim olarak kullanılır; bu hâliyle çoğulu **زَلَازِلُ** olur; ve Jel xxii. 1’de şiddetli deprem mânâsında açıklanır]. (K.)

**زُلْزُولٌ**
**زُلْزُولٌ** ذ Ruh ve bedende hafif yahut faal, (K, TA,); (TA;) akılda keskin, sivri yahut çabuk; zeki yahut dâhî. (K, TA.) [Bk. ayrıca **زَلْزُلٌ**.] -A2- Hafiflik yahut faaliyet. (K.) ― -b2- Çatışma yahut savaş, ve kötü hâl. (Sh, K.) Denir: **تَرَكْتُ القَوْمَ فِى زُلْزُولٍ وَعُلْعُولٍ** (As, Sh) yani [Ben kavmi yahut topluluğu] çatışma yahut savaş içinde ve kötü hâlde bıraktım. (Sh, TA.)

**زَلَازِلُ**
**زَلَازِلُ** ذ [tekili zikredilmeyen bir çoğul,] Zorluklar; (S, TA;) ve dehşetler yahut korku sebepleri. (TA.) [Bk. ayrıca **زَلْزَالٌ**.]

**زُلَازِلٌ**
**زُلَازِلٌ** ذ : **زَُلَالٌ**’a, iki yerde, bak.

**زَالٌّ**
**زَالٌّ** ذ Tartıda eksik; dirheme sıfat olarak, (S, Msb, K, TA,) ve dinara da: (TA:) çoğulu **زَوَالٌّ**, (Msb,) yahut **زُلَّلٌ**. (TA.) Denir: **مِنْ دَنَانِيرِكَ زِلَّلٌ وَمِنْهَا وُزَّنٌ** [Senin dinarlarından tartıda eksik olanlar vardır ve onlardan tam tartılı olanlar vardır]. (TA.)

**أَزَلُّ**
**أَزَلُّ** ذ Çabuk yahut hızlı. (IAar, K.) ― -b2- Ayrıca **زُلْزُلٌ**’e bak. ― -b3- Ayrıca kalçalarda yahut butlarda hafif [etli]: (AA, S, K:) ve kalçada ve uyluklarda az etli; yahut kalçaları küçük ve birbirine yapışık; eş anlamlısı **أَرْسَحُ**; (M, TA;) K nüshalarında yanlış olarak **أَشَجُّ**: (TA:) yahut **أَرْسَحُ**’tan daha ileri olan kimse demektir; (K, * TA;) bel kuşağı tutuşunu korumayan: (TA:) müennesi **زَلَّآءُ**, (S, K,) kadına sıfat olarak; = **رَسْحَآءُ**: (S:) yahut kalçası olmayan; çoğulu **زُلٌّ**. (TA.) **السِّمْعُ الأَزَلُّ**: Sağrı ve uyluklarda az etli olan kurt demektir, (**الذِّئْبُ الأَرْسَحُ**, S; K’da **ذِئْبٌ أَرْسَحُ**,) kurt ile dişi sırtlan arasında doğmuş; (S, K; [CK’de burada hemen ardından gelen **والخِفَّةُ والقِتالُ والشَّرُّ** kelimeleri silinmelidir; doğru yerleri o baskıda aşağıdaki satırların ikincisidir; orada tekrar eklenmiştir; Freytag’ın işaret ettiği üzere;]) ve bu sıfat (**الازلّ**) ayrılmazdır: (S:) yahut IAth’a göre, **الأَزَلُّ** aslî olarak kalçada küçük olan demektir: ve kurda sıfat olarak, hafif yahut faal; ve **زَلَّ** “koştu” mânâsından olduğu söylenir. (TA.) Bir darb-ı meselde şöyle denir: **هُوَ أَسْمَعُ مِنَ السِّمْعِ الأَزَلِّ** [O, sağrı ve uyluklarda zayıf olan **سمع**’dan daha işitkendir; yahut hafif yahut faal olan **سمع**’dan daha işitkendir]. (S, TA.) ― -b4- **قَوْسٌ زَلَّآءُ**: Okun, çıkışındaki sürat sebebiyle, ondan kaydığı bir yay. (K.)

**اـِزِلْزِلْ**
**اـِزِلْزِلْ** ذ [Freytag CK’de bunun **زِلْزِلْ** yazıldığını söyler; fakat o baskının benim nüshamda **اِزِلْزِلْ**’dir,] **زَلْزَلَة** vukuunda söylenen bir kelimedir, (K nüshalarında böyle,) yahut **زَلَازِل** vukuunda: (TA’da böyle:) [görünüşe göre korku yahut sıkıntı ifade eden bir nida: K’nin Türkçe tercümanı bunun aslının **أَزُلْزِلَ** olduğunu; zamanın darlığı sebebiyle söyleyişi hafifletmek için kısaltılıp harekelerinin değiştirildiğini düşünür:] fakat IJ, dört aslî harfli bir kelimenin başına böyle bir artırma almayacağını söyler; ve onu, harf ve mânâ bakımından, **الأَزْلُ**’den [yani “darlık, sıkıntı” vb.] ve vezni **فِعِلْعِلْ** olarak kabul eder. (TA.)

**مَزَلَّةٌ**
**مَزَلَّةٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak. [Aslî mânâsı muhtemelen kaymaya sebep olan şeydir: **مَبْخَلَةٌ** ve **مَجْبَنَةٌ** vb. ile karşılaştır.]

**مَزِلَّةٌ**
**مَزِلَّةٌ** ذ ve ↓ **مَزَلَّةٌ**, (S, Msb, K,) birincisi daha fasih, (Msb,) ikincisi AA tarafından zikredilmiştir, (TA,) Kaygan yer; (S, Msb, K, TA;) düz kaya ve benzeri gibi; ve **صِرَاط**’ın böyle olduğu söylenir. (TA.) [Bk. ayrıca **زُلٌّ**.] -A2- Birincisi ayrıca 1’in bir mastarıdır [ona bak]. (K.)

**مُزَلِّلٌ**
**مُزَلِّلٌ** ذ Çok iyilik (K, TA) ve hediyeler veren kimse. (TA.)
